Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 116

Devanagari script

विविधानि च दानानि हेमरत्नधनानि च । चक्रतीर्थे महाराज कपिलां यः प्रयच्छति । पृथ्वी तेन भवेद्दत्ता सशैलवनकानना

Transliteration

vividhāni ca dānāni hemaratnadhanāni ca | cakratīrthe mahārāja kapilāṃ yaḥ prayacchati | pṛthvī tena bhaveddattā saśailavanakānanā

Translation

ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଦାନ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରତ୍ନ ଓ ଧନ ଆଦି—ବିଧେୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ହେ ମହାରାଜ, ଯେ ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ କପିଳା ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ପର୍ବତ-ବନ-କାନନ ସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଦାନ କଲା ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହୁଏ।

Word by Word

• विविधानि: various
• विविधानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (दानानि)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय-निपात

• दानानि: gifts
• दानानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• हेमरत्नधनानि: gold, jewels, and wealth
• हेमरत्नधनानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हेम (प्रातिपदिक) + रत्न (प्रातिपदिक) + धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व), प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय-निपात

• चक्रतीर्थे: at Cakratīrtha
• चक्रतीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चक्रतीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाराज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• कपिलाम्: a tawny cow
• कपिलाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कपिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रयच्छति: gives, bestows
• प्रयच्छति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + यम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• पृथ्वी: the earth
• पृथ्वी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पृथ्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तेन: by him
• तेन: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्ता-हेतु), एकवचन

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (potential/optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• दत्ता: given (as if donated)
• दत्ता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘दत्ता’ = ‘given’ (पृथ्वी-विशेषणम्)

• सशैलवनकानना: together with mountains, forests, and groves
• सशैलवनकानना: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘सहित’) + शैल (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक) + कानन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (पृथ्वी); ‘शैल-वन-काननैः सह’

Speaker

Īśvara (Śiva), addressing a kingly listener

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakratīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Mahārāja (explicit address: ‘O great king’)

Visual Art Cues

Scene: At Cakratīrtha, a donor presents a tawny kapilā cow with ornaments; the scene subtly expands to a cosmic vision of the earth—mountains, forests, groves—symbolizing ‘pṛthivī-dāna’ merit.

Characters & Entities

• Cakratīrtha
• Kapilā (cow)
• Mahārāja

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

At exalted tīrthas, a single dharmic act—like go-dāna—symbolically equals vast giving, showing the amplifying power of sacred place and intent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakratīrtha is explicitly praised as a place where gifts yield extraordinary merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Giving a kapilā (tawny cow) at Cakratīrtha, along with other forms of dāna such as gold, jewels, and wealth.