Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 23
Devanagari script
तमसोऽतो महानाम्ना पुरुषः स जगद्गुरुः । चचार तस्मिन्नेकाकी व्यक्ताव्यक्तः सनातनः
Transliteration
tamaso'to mahānāmnā puruṣaḥ sa jagadguruḥ | cacāra tasminnekākī vyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ
Translation
ତାପରେ ସେଇ ତମସରୁ ମହାନାମ ପୁରୁଷ—ଜଗଦ୍ଗୁରୁ—ଉଦ୍ଭବିଲେ; ସେଠାରେ ସେ ଏକାକୀ ବିଚରିଲେ, ସନାତନ, ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ।
Word by Word
तमसःfrom darkness
तमसः:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; ‘तमसः’ = तमसात् (from darkness)
अतःthereupon; therefore
अतः:
Avyaya (Logical connector/हेतु-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/तस्मात्-अर्थे (therefore/from that)
महानाम्नाby a great name
महानाम्ना:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; ‘महानाम्ना’ = महता नाम्ना (by the great name)
पुरुषःthe Person (Puruṣa)
पुरुषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Apposition/कर्ता-सह)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
जगद्गुरुःteacher of the world
जगद्गुरुः:
Karta (Predicate nominative/विशेष्य)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक) + गुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘जगतः गुरु’
चचारmoved; wandered
चचार:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√चर् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तस्मिन्in that (state/place)
तस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘तस्मिन्’ = तत्र (in that)
एकाकीalone
एकाकी:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootएकाकिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
व्यक्ताव्यक्तःmanifest and unmanifest
व्यक्ताव्यक्तः:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्यक्त (कृदन्त; √व्यञ्ज्/√व्यक्त) + अव्यक्त (उपसर्ग/निषेध + कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्वन्द्वः (इतरेतर) ‘व्यक्तः च अव्यक्तः च’ (manifest and unmanifest)
सनातनःeternal
सनातनः:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसनातन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
Speaker
Mārkaṇḍeya
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Revā (Narmadā)
Type: river
Visual Art Cues
Scene: From a dark void, a solitary luminous Puruṣa appears—calm, self-radiant, moving without ground, embodying both form and formlessness.
Characters & Entities
P
PuruṣaJ
Jagadguru (Supreme Lord)FAQs
Beyond cosmic dissolution stands the eternal Supreme Reality, simultaneously immanent and transcendent.
None directly; this is cosmological framing within the Revā Khaṇḍa narrative.
None.