Adhyaya 49

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । अन्धकं तु निहत्याथ देवदेवो महेश्वरः । उमया सहितो रुद्रः कैलासमगमन्नगम्

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଅନ୍ଧକକୁ ନିହତ କରି ପରେ, ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ର ଉମାଙ୍କ ସହିତ କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।

Verse 2

आगताश्च ततो देवा ब्रह्माद्याश्च सवासवाः । हृष्टास्तुष्टाश्च ते सर्वे प्रणेमुः पार्वतीपतिम्

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତେ ହର୍ଷିତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପାର୍ବ्ୱତୀପତି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 3

ईश्वर उवाच । उपाविशन्तु ते सर्वे ये केचन समागताः । निहतो दानवो ह्येष गीर्वाणार्थे पितामह

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ସମାଗତ ହୋଇଛନ୍ତି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ହେ ପିତାମହ! ଦେବମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଏହି ଦାନବ ନିହତ ହୋଇଛି।

Verse 4

रक्तेन तस्य मे शूलं निर्मलं नैव जायते । शुभव्रततपोजप्यरतो ब्रह्मन्मया हतः

ତାହାର ରକ୍ତରେ ମୋ ଶୂଳ କେବେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମଳ ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ସେ ଶୁଭବ୍ରତ, ତପ ଓ ଜପରେ ରତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଛି।

Verse 5

कर्तुमिच्छाम्यहं सम्यक्तीर्थयानं चतुर्मुख । आगच्छन्तु मया सार्द्धं ये यूयमिह संगताः

ହେ ଚତୁର୍ମୁଖ! ମୁଁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ଏଠାରେ ସଙ୍ଗତ ହୋଇଥିବା ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମୋ ସହିତ ଆସ।

Verse 6

इत्युक्त्वा देवदेवेशः प्रभासं प्रतिनिर्ययौ । प्रभासाद्यानि तीर्थानि गङ्गासागरमध्यतः

ଏପରି କହି ଦେବଦେବେଶ୍ୱର ପ୍ରଭାସ ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ପରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ପ୍ରଭାସ ଆଦି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଗମନ କରି ସେବନ କଲେ।

Verse 7

अवगाह्यापि सर्वाणि नैर्मल्यं नाभवन्नृप । नर्मदायां ततो गत्वा देवो देवैः समन्वितः

ହେ ନୃପ! ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମଳତା ହେଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ଦେବଗଣସହ ଦେବାଧିଦେବ ନର୍ମଦାକୁ ଗଲେ।

Verse 8

उत्तरं दक्षिणं कूलमवागाहत्प्रियव्रतः । गतस्तु दक्षिणे कूले पर्वते भृगुसंज्ञितम्

ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ—ଦୁଇ କୂଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ପରେ ସେ ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ‘ଭୃଗୁ’ ନାମକ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।

Verse 9

तत्र स्थित्वा महादेवो देवैः सह महीपते । भ्रान्त्वा भ्रान्त्वा चिरं श्रान्तो निर्विण्णो निषसाद ह

ହେ ମହୀପତେ! ସେଠାରେ ଦେବଗଣସହ ମହାଦେବ ରହିଲେ। ପୁନଃପୁନଃ ଭ୍ରମଣ କରି ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ବିରକ୍ତ ହୋଇ ବସିଲେ।

Verse 10

मनोहारि यतः स्थानं सर्वेषां वै दिवौकसाम् । तीर्थं विशिष्टं तन्मत्वा स्थितो देवो महेश्वरः

ଯେହେତୁ ସେଇ ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟଲୋକବାସୀଙ୍କୁ ମନୋହର ଲାଗୁଥିଲା, ତେଣୁ ତାହାକୁ ବିଶିଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ଭାବି ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 11

गिरिं विव्याध शूलेन भिन्नं तेन रसातलम् । निर्मलं चाभवच्छूलं न लेपो दृश्यते क्वचित्

ସେ ତ୍ରିଶୂଳଦ୍ୱାରା ପର୍ବତକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ତାହା ରସାତଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭିନ୍ନ ହେଲା। ତଥାପି ତ୍ରିଶୂଳ ନିର୍ମଳ ରହିଲା—କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କଳୁଷର ଲେଶ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ।

Verse 12

देवैराह्वानिता तत्र महापुण्या च भारती । पर्वतान्निःसृता तत्र महापुण्या सरस्वती

ସେଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ମହାପୁଣ୍ୟା ଭାରତୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଏବଂ ପର୍ବତରୁ ମହାପୁଣ୍ୟା ସରସ୍ୱତୀ ନିଷ୍ସୃତ ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ।

Verse 13

द्वितीयः सङ्गमस्तत्र यथा वेण्यां सितासितः । तत्र ब्रह्मा स्वयं देवो ब्रह्मेशं लिङ्गमुत्तमम्

ସେଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସଙ୍ଗମ ଅଛି—ଯେପରି ପ୍ରୟାଗର ୱେଣୀରେ ଶ୍ୱେତ ଓ ଶ୍ୟାମ ଧାରାର ମିଳନ। ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମା ‘ବ୍ରହ୍ମେଶ’ ନାମକ ପରମ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 14

संस्थापयामास पुण्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । तस्य याम्ये दिशो भागे स्वयं देवो जनार्दनः

ସେ ସେଇ ପରମ ପୁଣ୍ୟ, ସର୍ବଦୁଃଖନାଶକ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଏବଂ ତାହାର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ଜନାର୍ଦନ (ବିଷ୍ଣୁ) ବିରାଜିତ।

Verse 15

तिष्ठते च सदा तत्र विष्णुपादाग्रसंस्थिता । अम्भसो न भवेन्मार्गः कुण्डमध्यस्थितस्य च

ସେଠାରେ ତାହା ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦାଗ୍ରଭାଗରେ ସ୍ଥିତ ରହେ। ଏବଂ କୁଣ୍ଡର ମଧ୍ୟରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଜଳ ବାହାରିବାର କୌଣସି ମାର୍ଗ ନଥାଏ।

Verse 16

शूलाग्रेण कृता रेखा ततस्तोयं वहेन्नृप । तत्तोयं च गतं तत्र यत्र रेवा महानदी

ହେ ନୃପ! ତ୍ରିଶୂଳର ଅଗ୍ରଦ୍ୱାରା ଏକ ରେଖା କରାଗଲା; ସେଠାରୁ ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏବଂ ସେଇ ଜଳ ସେଠାକୁ ଗଲା ଯେଉଁଠାରେ ମହାନଦୀ ରେବା ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।

Verse 17

जललिङ्गं महापुण्यं चकतीर्थं नृपोत्तम । शूलभेदे च देवेशः स्नानं कुर्याद्यथाविधि

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ଜଳଲିଙ୍ଗ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ—ଏହା ଚକତୀର୍ଥ। ଶୂଳଭେଦରେ ଦେବେଶଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜି ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

आत्मानं मन्यते शुद्धं न किंचित्कल्मषं कृतम् । तस्यैवोत्तरकाष्ठायां देवदेवो जगद्गुरुः

ସେ ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ମନେ କରେ, ଯେପରି କିଛି ପାପ କରିନଥିବା ପରି। ଏବଂ ସେହି ତୀର୍ଥର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦେବଦେବ, ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ବିରାଜମାନ।

Verse 19

आत्मना देवदेवेशः शूलपाणिः प्रतिष्ठितः । सर्वतीर्थेषु तत्तीर्थं सर्वदेवमयं परम्

ସେଠାରେ ଦେବଦେବେଶ, ଶୂଳପାଣି ଶିବ ନିଜ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ସେହି ତୀର୍ଥ ପରମ, କାରଣ ତାହା ସର୍ବଦେବମୟ।

Verse 20

सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । तत्र तीर्थे प्रतिष्ठाप्य देवदेवं जगद्गुरुः

ସେହି ତୀର୍ଥ ସର୍ବପାପହର, ପରମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ସର୍ବଦୁଃଖନାଶକ ଉତ୍ତମ। ସେଠାରେ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 21

रक्षापालांस्ततो मुक्त्वा शतं साष्टविनायकान् । क्षेत्रपालाः शतं साष्टं तद्रक्षन्ति प्रयत्नतः

ତାପରେ ରକ୍ଷାପାଳମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି ଏକଶ ଆଠ ବିନାୟକଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏକଶ ଆଠ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 22

विघ्नास्तस्योपजायन्ते यस्तत्र स्थातुमिच्छति । केचित्कुटुम्बात्ततासु व्याग्राः केचित्कृषीषु च

ଯେ ସେଠାରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତାହା ପାଇଁ ବିଘ୍ନ ଉପଜେ। କେହିଙ୍କୁ କୁଟୁମ୍ବରୁ କଷ୍ଟ, କେହିଙ୍କୁ ନଦୀତଟରେ ବ୍ୟାଘ୍ରସମ ଭୟ, ଆଉ କେହିଙ୍କୁ କୃଷି‑କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଅବରୋଧ ହୁଏ।

Verse 23

केचित्सभां प्रकुर्वन्ति केचिद्द्रव्यार्जने रताः । परोक्षवादं कुर्वन्ति केऽपि हिंसारताः सदा

କେହି ସଭା‑ବିବାଦରେ ମଗ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, କେହି ଧନାର୍ଜନରେ ଆସକ୍ତ ରହନ୍ତି। କେହି ପରୋକ୍ଷ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଆଉ କେହି ସଦା ହିଂସାରେ ରତ ରହନ୍ତି।

Verse 24

परदाररताः केचित्केचिद्वृत्तिविहिंसकाः । अन्ये केचिद्वदन्त्येवं कथं तीर्थेषु गम्यते

କେହି ପରଦାରରେ ଆସକ୍ତ, କେହି ନିଜ ସଦ୍ବୃତ୍ତି‑ଜୀବିକାକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି। ଆଉ କେହି ଏଭଳି କହନ୍ତି—‘ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା କେମିତି ସମ୍ଭବ?’

Verse 25

क्षुधया पीड्यते भार्या पुत्रभृत्यादयस्तदा । मोहजालेषु योज्यन्ते एवं देवगणैर्नराः

ତେବେ ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର, ଭୃତ୍ୟ ଆଦି ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଭଳି ମନୁଷ୍ୟ ମୋହଜାଳରେ ବନ୍ଧା ପଡ଼ନ୍ତି—ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା (ନିୟମନାର୍ଥେ) ଏହା ଘଟେ।

Verse 26

पापाचाराश्च ये मर्त्याः स्नानं तेषां न जायते । संरक्षन्ति च तत्तीर्थं देवभृत्यगणाः सदा

ପାପାଚାରୀ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ସ୍ନାନଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। ଏବଂ ଦେବଭୃତ୍ୟଗଣ ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 27

धन्याः पुण्याश्च ये मर्त्यास्तेषां स्नानं प्रजायते । सरस्वत्या भोगवत्या देवनद्या विशेषतः

ଯେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ନିଶ୍ଚୟ ସମ୍ଭବ ହୁଏ—ବିଶେଷତଃ ସରସ୍ୱତୀ, ଭୋଗବତୀ ଓ ଦେବନଦୀ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନଙ୍କରେ।

Verse 28

अयं तु सङ्गमः पुण्यो यथा वेण्यां सितासितः । दृष्ट्वा तीर्थं तु ते सर्वे गीर्वाणा हृष्टचेतसः

ଏହି ସଙ୍ଗମ ପୁଣ୍ୟମୟ—ଯେପରି ବେଣୀରେ ଶ୍ୱେତ ଓ ଶ୍ୟାମ ତନ୍ତୁ ମିଶିଯାଏ। ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଗୀର୍ବାଣ (ଦେବଗଣ) ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 29

देवस्य सन्निधौ भूत्वा वर्णयामासुरुत्तमम् । इदं तीर्थं तु देवेश गयातीर्थेन ते समम्

ଦେବଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସେମାନେ ସେହି ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ—“ହେ ଦେବେଶ! ଏହି ତୀର୍ଥ ପୁଣ୍ୟଫଳରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୟାତୀର୍ଥ ସମାନ।”

Verse 30

गुह्याद्गुह्यतमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । शूलपाणिः समभ्यर्च्य इन्द्राद्यैरप्सरोगणैः

ଏହି ତୀର୍ଥ ଗୁହ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ ଅତିଗୁହ୍ୟ; ପୂର୍ବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ଶୂଳପାଣି (ଶିବ) ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଓ ଅପ୍ସରାଗଣ ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 31

यक्षकिन्नरगन्धर्वैर्दिक्पालैर्लोकपैरपि । नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैः सर्वैश्चापि सुरासुरैः

ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ; ଦିକ୍ପାଳ ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ—ନୃତ୍ୟ-ଗୀତ ଏବଂ ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା—ସମସ୍ତ ସୁର ଓ ଅସୁରମାନେ (ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି)।

Verse 32

पूज्यमानो गणैः सर्वैः सिद्धैर्नागैर्महेश्वरः । देवेन भेदितं तत्र शूलाग्रेण नराधिप

ହେ ନରାଧିପ! ସମସ୍ତ ଗଣ, ସିଦ୍ଧ ଓ ନାଗମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେଠାରେ ଦେବ ନିଜ ତ୍ରିଶୂଳାଗ୍ରରେ ସେ ସ୍ଥାନକୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କଲେ।

Verse 33

त्रिधा यत्रेक्ष्यतेऽद्यापि ह्यावर्तः सुरपूरितः । कुण्डत्रयं नरव्याघ्र महत्कलकलान्वितम्

ଯେଉଁଠାରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦେବସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ପୂରିତ ସେ ଆବର୍ତ୍ତ ତ୍ରିଧା ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ; ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର! ସେଠାରେ ମହା କଳକଳ ଧ୍ୱନିଯୁକ୍ତ ତିନୋଟି କୁଣ୍ଡ ଅଛି।

Verse 34

सर्वपापक्षयकरं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । तत्र तीर्थे तु यः स्नाति उपवासपरायणः

ସେ ତୀର୍ଥ ପରମ ଉତ୍ତମ—ସମସ୍ତ ପାପକ୍ଷୟକର ଓ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖନାଶକ। ଯେ ଉପବାସପରାୟଣ ହୋଇ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସେଇ ଫଳ ପାଏ।

Verse 35

दीक्षामन्त्रविहीनोऽपि मुच्यते चाब्दिकादघात् । ये पुनर्विधिवत्स्नान्ति मन्त्रैः पञ्चभिरेव च

ଦୀକ୍ଷା ଓ ମନ୍ତ୍ର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଏକ ବର୍ଷର ସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ବିଧିମତେ ଠିକ୍ ପାଞ୍ଚଟି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୁନଃ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଶେଷ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 36

वेदोक्तैः पञ्चभिर्मन्त्रैः सहिरण्यघटैः शुभैः । अक्षरैर्दशभिश्चैव षड्भिर्वा त्रिभिरेव वा

ବେଦୋକ୍ତ ପାଞ୍ଚଟି ମନ୍ତ୍ର ସହ, ଶୁଭ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘଟ ସହିତ; ଏବଂ ଦଶାକ୍ଷରୀ, ଷଡାକ୍ଷରୀ କିମ୍ବା ତ୍ର୍ୟକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 37

पृथग्भूतैर्द्विजातीनां तीर्थे कार्यं नराधिप । ब्रह्मक्षत्रविशां वापि स्त्रीशूद्राणां तथैव च

ହେ ନରାଧିପ! ତୀର୍ଥରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ କର୍ମ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କରିବା ଉଚିତ; ବ୍ରାହ୍ମଣ-କ୍ଷତ୍ରିୟ-ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ସେହିପରି ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

Verse 38

पुरुषाणां त्रयीं ध्यात्वा स्नानं कुर्याद्यथाविधि । दशाक्षरेण मन्त्रेण ये पिबन्ति जलं नराः

ପୁରୁଷମାନେ ବେଦତ୍ରୟୀକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ।

Verse 39

ते गच्छन्ति परं लोकं यत्र देवो महेश्वरः । केदारे च यथा पीतं रुद्रकुण्डे तथैव च

ସେମାନେ ପରମ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ବିରାଜନ୍ତି; କେଦାରରେ ଯେପରି ଜଳ ପାନର ଫଳ, ରୁଦ୍ରକୁଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।

Verse 40

पञ्चरेफसमायुक्तं क्षकारं सुरपूजितम् । ओङ्कारेण समायुक्तमेतद्वेद्यं प्रकीर्तितम्

ପାଞ୍ଚ ‘ର’ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ‘କ୍ଷ’ ଅକ୍ଷର—ଓଂକାର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ—ଏହାକୁ ଜ୍ଞେୟ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତିତ କରାଯାଇଛି।

Verse 41

यस्तत्र कुरुते स्नानं विधियुक्तो जितेन्द्रियः । तिलमिश्रेण तोयेन तर्पयेत्पितृदेवताः

ଯେ ତାହାଁରେ ବିଧିଯୁକ୍ତ ଭାବେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବ।

Verse 42

कुलानां तारयेद्विंशं दशपूर्वान्दशापरान् । गयादिपञ्चस्थानेषु यः श्राद्धं कुरुते नरः

ଗୟା ଆଦି ପାଞ୍ଚ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ନିଜ କୁଳର କୋଡ଼ିଏ ପିଢ଼ିକୁ ତାରେ—ଦଶ ପୂର୍ବ ଓ ଦଶ ପର।

Verse 43

स तत्र फलमाप्नोति शूलभेदे न संशयः । यस्तत्र विधिना युक्तो दद्याद्दानानि भक्तितः

ସେ ସେଠାରେ ଶୂଳଭେଦରେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ଫଳ ପାଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ଯେ ଲୋକ ସେଠାରେ ବିଧିମତେ ଭକ୍ତିରେ ଦାନ ଦିଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 44

तुदक्षयं फलं तत्र सुकृतं दुष्कृतं तथा । गयाशिरो यथा पुण्यं पितृकार्येषु सर्वदा

ସେଠାରେ ଫଳ ଅକ୍ଷୟ—ସୁକୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ କି ଦୁଷ୍କୃତ-ଶମନରୂପ ହେଉ। ଯେପରି ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ଗୟାଶିର ସଦା ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ସେପରି ଏହି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ।

Verse 45

शूलभेदं तथा पुण्यं स्नानदानादितर्पणैः । भक्त्या ददाति यस्तत्र काञ्चनं गां महीं तिलान्

ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ତର୍ପଣ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଶୂଳଭେଦ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ। ଯେ ସେଠାରେ ଭକ୍ତିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଗାଈ, ଭୂମି କିମ୍ବା ତିଳ ଦାନ କରେ, ସେ ମହାପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 46

आसनोपानहौ शय्यां वराश्वान् क्षत्रियस्तथा । वस्त्रयुग्मं च धान्यं च गृहं पूर्णं प्रयत्नतः

ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ଆସନ, ପାଦୁକା, ଶୟ୍ୟା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱ, ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ (ସେବକ/ଅନୁଚର) ମଧ୍ୟ; ତଥା ବସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମ, ଧାନ୍ୟ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁସଜ୍ଜିତ ଗୃହ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 47

सयोक्त्रं लाङ्गलं दद्यात्कृष्टां चैव वसुंधराम् । दानान्येतानि यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे

ଯୋକ୍ତ୍ରସହିତ ଜୁଆ, ଲାଙ୍ଗଳ (ହଳ) ଏବଂ କୃଷିତ ଭୂମି ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ବେଦପାରଗ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି ଦାନ ଦିଏ, ସେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 48

श्रोत्रिये कुलसम्पन्ने शुचिष्मति जितेन्द्रिये । श्रुताध्ययनसम्पन्ने दम्भहीने क्रियान्विते । त्रयोदशाहःस्वेकैकं त्रयोदशगुणं भवेत्

କୁଳସମ୍ପନ୍ନ, ଶୁଚି, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଶ୍ରୁତି-ଅଧ୍ୟୟନସମ୍ପନ୍ନ, ଦମ୍ଭହୀନ ଓ ସତ୍କ୍ରିୟାନ୍ୱିତ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟଙ୍କୁ—ତ୍ରୟୋଦଶାହ ବିଧିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାନ ଫଳରେ ତେରଗୁଣ ହୁଏ।

Verse 49

। अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ—(ଏହା ଅଧ୍ୟାୟ-ଚିହ୍ନ/ପରିବର୍ତ୍ତନ-ସୂଚକ)।