
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ସଂବାଦରୂପେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦାରୁତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ତୀର୍ଥର ନାମକାରଣ ଦାରୁ—ଭାର୍ଗବ ବଂଶୀୟ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏକ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଆଶ୍ରମକ୍ରମ (ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ) ଅନୁସାରେ ଆଗେଇ ଶେଷରେ ଯତିଧର୍ମାନୁଗତ ତପସ୍ୟା-ସନ୍ନ୍ୟାସନିଷ୍ଠାରେ ପରିଣତ ହୁଏ; ସେ ଜୀବନପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାଦେବଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଓ ତପରେ ରହି ତୀର୍ଥର କୀର୍ତ୍ତିକୁ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ପରେ ବିଧି ଦିଆଯାଇଛି—ନିୟମପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା। ସତ୍ୟବାଦିତା, କ୍ରୋଧନିଗ୍ରହ ଓ ସର୍ବଭୂତହିତ ଭଳି ନୀତିଗୁଣ ସହିତ ଅଭୀଷ୍ଟସିଦ୍ଧିର ଫଳ କୁହାଯାଇଛି। ସତ୍ୟ-ଶୌଚଯୁକ୍ତ ଉପବାସ ଏବଂ ଋଗ୍-ସାମ-ଯଜୁର୍ବେଦ ପାଠକୁ ଉତ୍ତମ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କହାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମତରୂପେ ଫଳଶ୍ରୁତି—ଯେ ନିୟମରେ ସେଠାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଅନିବର୍ତ୍ତିକା ଗତି, ଅର୍ଥାତ୍ ପୁନରାଗମନରହିତ ପରମ ପଥ, ପାଏ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदोत्तरकूले तु दारुतीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धो महाभाग तपस्तप्त्वा द्विजोत्तमः
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ‘ଦାରୁ-ତୀର୍ଥ’ ନାମକ ଅନୁତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ସେଠାରେ ଏକ ମହାଭାଗ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ତପ କରି ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ।
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । कोऽसौ द्विजवरश्रेष्ठः सिद्धस्तत्र महामुने । दारुकेति सुतः कस्य एतन्मे वक्तुमर्हसि
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ହେ ମହାମୁନେ, ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ସେଇ ଦ୍ୱିଜବରଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଏ? ‘ଦାରୁକ’ କାହାର ପୁତ୍ର? ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । भार्गवे विपुले वंशे धीमतो देवशार्मणः । दारुर्नाम महाभागो वेदवेदाङ्गपारगः
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ବିଶାଳ ଭାର୍ଗବ ବଂଶରେ ଦେବଶର୍ମା ନାମକ ଏକ ଧୀମାନ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ମହାଭାଗ ପୁତ୍ର ଦାରୁ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
Verse 4
ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थो विधिक्रमात् । यतिधर्मविधानेन चचार विपुलतपः
ସେ ବିଧିକ୍ରମେ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ପରେ ଗୃହସ୍ଥ, ତାପରେ ବାନପ୍ରସ୍ଥ ହୋଇ ରହିଲେ; ଯତିଧର୍ମବିଧାନ ଅନୁସାରେ ବିପୁଳ ତପସ୍ୟା କଲେ।
Verse 5
ध्यायन्वै स महादेवं निराहारो युधिष्ठिर । उवास तीर्थे तस्मिन् वै यावत्प्राणपरिक्षयम्
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ମହାଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନିରାହାର ରହି, ସେ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ପ୍ରାଣକ୍ଷୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କଲେ।
Verse 6
तस्य नाम्ना तु तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र स्नात्वा विधानेन अर्चयेत्पितृदेवताः
ତାଙ୍କ ନାମରେ ସେହି ତୀର୍ଥ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 7
सत्यवादी जितक्रोधः सर्वभूतहिते रतः । सर्वान्कामानवाप्नोति राजन्नत्रैव सवर्था
ଯେ ସତ୍ୟବାଦୀ, କ୍ରୋଧଜୟୀ ଏବଂ ସର୍ବଭୂତହିତରେ ରତ—ହେ ରାଜନ୍—ସେ ଏହି ତୀର୍ଥଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ହିଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ସମସ୍ତ କାମନା ପାଏ।
Verse 8
यः कुर्यादुपवासं च सत्यशौचपरायणः । सौत्रामणिफलं चास्य सम्भवत्यविचारितम्
ଯେ ସତ୍ୟ ଓ ଶୌଚରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ଉପବାସ କରେ, ତାହା ପାଇଁ ସୌତ୍ରାମଣି ଯାଗର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ, ସନ୍ଦେହବିନା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
Verse 9
ऋग्वेदजापी ऋग्वेदी साम वा सामपारगः । यजुर्वेदी यजुर्जप्त्वा लभते फलमुत्तमम्
ଋଗ୍ବେଦ ଜପକାରୀ ହେଉ କି ଋଗ୍ବେଦଜ୍ଞ, ସାମବେଦୀ ହେଉ କି ସାମଗାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, କିମ୍ବା ଯଜୁର୍ବେଦୀ—ନିଜ ନିଜ ବେଦର ଜପ କରି ସେ ଏଠାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳ ପାଏ।
Verse 10
प्राणांस्त्यजति यो मर्त्यस्तस्मिंस्तीर्थे विधानतः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्
ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ବିଧିମତେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତାହାର ଗତି ଅନିବର୍ତ୍ତନୀୟ ହୁଏ—ଏହିପରି ଶଙ୍କର (ଶିବ) କହିଥିଲେ।
Verse 30
। अध्याय
ଅଧ୍ୟାୟ। (ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତି।)