Adhyaya 231

Verse 1

श्रीसूत उवाच । तथैव तीर्थस्तबकान् वक्ष्येऽहमृषिसत्तमाः । यैस्तु तीर्थावलीगुम्फः पूर्वोक्तैरेकतः कृतः

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ହେ ଋଷିସତ୍ତମମାନେ, ସେହିପରି ମୁଁ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ‘ସ୍ତବକ’ (ଗୁଚ୍ଛ) ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବୋକ୍ତ ତୀର୍ଥାବଳି ଏକ ସମଗ୍ର ମାଳାରୂପେ ଗୁଁଥାଯାଏ।

Verse 2

विभक्तो भक्तलोकानामानन्दप्रथनः शुभः । मृकण्डतनयः पूर्वं प्राह पार्थाय पृच्छते

ଭକ୍ତଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରସାର କରୁଥିବା, ଶୁଭ ଓ ହିତକର ଏହି ବିଷୟକୁ ମୃକଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁତ୍ର (ମାର୍କଣ୍ଡେୟ) ପୂର୍ବେ ପ୍ରଶ୍ନକାରୀ ପାର୍ଥଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।

Verse 3

यथा तथाहं वक्ष्यामि तीर्थानां स्तबकानिह । शिवाम्बुपानजा पुण्या रेवा कल्पलता किल

ସେହିପରି ମୁଁ ଏଠାରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ସ୍ତବକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ପୁଣ୍ୟ ରେବା ଶିବଙ୍କ ଜଳପାନରୁ ଜନ୍ମିତ, ଇଚ୍ଛାପୂରଣକାରୀ କଳ୍ପଲତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 4

तीरद्वयोद्भूततीर्थप्रसूनैः पुष्पिता शुभा । यत्पुण्यगन्धलक्ष्म्या वै त्रैलोक्यं सुरभीकृतम्

ସେ ଶୁଭା ଦେବୀ ଉଭୟ ତଟରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ତୀର୍ଥରୂପ ପୁଷ୍ପମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ପିତ। ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ-ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଦୀପ୍ତିରେ ତ୍ରିଲୋକ ସତ୍ୟେ ସୁରଭିତ ହୁଏ।

Verse 5

तत्पुष्पमकरन्दस्य रसास्वादविदुत्तमः । भ्रमरः खलु मार्कण्डो मुनिर्मतिमतां वरः

ସେହି ତୀର୍ଥରୂପ ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କର ମକରନ୍ଦରସ ଆସ୍ୱାଦନରେ ପରମ ନିପୁଣ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ନିଶ୍ଚୟ ଭ୍ରମର ସମାନ।

Verse 6

तत्पुष्पमालां हृदये तीर्थस्तबकचित्रिताम् । दधाति सततं पुण्यां मुनिर्भृगुकुलोद्वहः । तस्याः स्तबकसंस्थानं वक्ष्येऽहमृषिसत्तमाः

ତୀର୍ଥ-ସ୍ତବକରେ ଚିତ୍ରିତ ସେହି ପୁଣ୍ୟମୟ ପୁଷ୍ପମାଳାକୁ ଭୃଗୁକୁଳର ଗର୍ବ ମୁନି ସଦା ନିଜ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏବେ ମୁଁ ସେହି ସ୍ତବକମାନଙ୍କର ବିନ୍ୟାସ କହିବି।

Verse 7

ओङ्कारतीर्थमारभ्य यावत्पश्चिमसागरम् । संगमाः पञ्चत्रिंशद्वै नदीनां पापनाशनाः

ଓଙ୍କାରତୀର୍ଥରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପଶ୍ଚିମ ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କର ପାପନାଶକ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତି ସଙ୍ଗମ ଅଛି।

Verse 8

दशैकमुत्तरे तीरे सत्रिविंशति दक्षिणे । पञ्चत्रिंशत्तमः श्रेष्ठो रेवासागरसङ्गमः

ଉତ୍ତର ତୀରରେ ଏଗାର ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ତୀରରେ ସତାଇଶ (ସଙ୍ଗମ) ଅଛି; ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛି ରେବା-ସାଗର ସଙ୍ଗମ।

Verse 9

सङ्गमः सहितान्येवं रेवातीरद्वयेऽपि च । चतुःशतानि तीर्थानि प्रसिद्धानि द्विजोत्तमाः

ଏହିପରି ସଙ୍ଗମମାନଙ୍କୁ ସହିତ ରେବା ନଦୀର ଉଭୟ ତୀରରେ ଚାରିଶେ ତୀର୍ଥ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ।

Verse 10

त्रिशतं शिवतीर्थानि त्रयीस्त्रिंशत्समन्वितम् । तत्रापि व्यक्तितो वक्ष्ये शृणुध्वं तानि सत्तमाः

ଶିବତୀର୍ଥ ତିନିଶେ ଅଛି, ତାହା ସହ ଆଉ ତେତ୍ରିଶ ଯୁକ୍ତ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ କହିବି—ହେ ସତ୍ତମମାନେ, ଶୁଣ।

Verse 11

मार्कण्डेश्वरतीर्थानि दश तेषु मुनीश्वराः । दशादित्यभवान्यत्र नवैव कपिलेश्वराः

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ଦଶଟି। ଏଠାରେ ଆଦିତ୍ୟସମ୍ବନ୍ଧୀ ଦଶ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଏବଂ କପିଲେଶ୍ୱର ନଅଟି ମାତ୍ର।

Verse 12

सोमसंस्थापितान्यष्टौ तावन्तो नर्मदेश्वराः । कोटितीर्थान्यथाष्टौ च सप्त सिद्धेश्वरास्तथा

ସୋମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଆଠଟି ଅଛି, ଏବଂ ସେତେଇ ନର୍ମଦେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି। ପରେ କୋଟି-ତୀର୍ଥ ଆଠଟି, ତଥା ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ସାତଟି ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 13

नागेश्वराश्च सप्तैव रेवातीरद्वयेऽपि तु । सप्तैव वह्निविहितान्यथाप्यावर्तसप्तकम्

ରେବା ନଦୀର ଉଭୟ ତଟରେ ନାଗେଶ୍ୱର ସାତଟି ଅଛି। ଅଗ୍ନି (ବହ୍ନି) ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ସାତଟି ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଏବଂ ଆବର୍ତ୍ତ-ସପ୍ତକ—ଭଁବର-ତୀର୍ଥର ସାତଟିର ସମୁହ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 14

केदारेश्वरतीर्थानि पञ्च पञ्चेन्द्रजानि च । वरुणेशाश्च पञ्चैव पञ्चैव धनदेश्वराः

କେଦାରେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ପାଞ୍ଚଟି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଜ (ଇନ୍ଦ୍ରସମ୍ବନ୍ଧୀ) ମଧ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି। ବରୁଣେଶ ପାଞ୍ଚଟି, ଏବଂ ଧନଦେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି।

Verse 15

देवतीर्थानि पञ्चैव चत्वारो वै यमेश्वराः । वैद्यनाथाश्च चत्वारश्चत्वारो वानरेश्वराः

ଦେବ-ତୀର୍ଥ ପାଞ୍ଚଟି; ଯମେଶ୍ୱର ଚାରିଟି। ବୈଦ୍ୟନାଥ ମଧ୍ୟ ଚାରିଟି, ଓ ବାନରେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଚାରିଟି।

Verse 16

अङ्गारेश्वरतीर्थानि तावन्त्येव मुनीश्वराः । सारस्वतानि चत्वारि चत्वारो दारुकेश्वराः

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ! ଅଙ୍ଗାରେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ସେତେଇ। ସାରସ୍ୱତ-ତୀର୍ଥ ଚାରିଟି, ଦାରୁକେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଚାରିଟି।

Verse 17

गौतमेश्वरतीर्थानि त्रीणि रामेश्वरास्त्रयः । कपालेश्वरतीर्थानि त्रीणि हंसकृतानि च

ଗୌତମେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ତିନିଟି; ରାମେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ତିନିଟି। କପାଲେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ତିନିଟି, ଏବଂ ହଂସକୃତ (ହଂସ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ) ପୁଣ୍ୟସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି।

Verse 18

त्रीण्येव मोक्षतीर्थानि त्रयो वै विमलेश्वराः । सहस्रयज्ञतीर्थानि त्रीण्येव मुनिरब्रवीत्

ମୁନି କହିଲେ—ମୋକ୍ଷଦାୟକ ତୀର୍ଥ ଠିକ୍ ତିନିଟି, ଏବଂ ବିମଲେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ତିନିଟି। ସହସ୍ରଯଜ୍ଞ-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ତିନିଟି ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 19

भीमेश्वरास्त्रयः ख्याताः स्वर्णतीर्थानि त्रीणि च । धौतपापद्वयं प्रोक्तं करञ्जेशद्वयं तथा

ଭୀମେଶ୍ୱର ତିନିଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି। ‘ଧୌତପାପ’ ନାମରେ ଦୁଇଟି ସ୍ଥାନ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ସେପରି କରଞ୍ଜେଶ ମଧ୍ୟ ଦୁଇଟି।

Verse 20

ऋणमोचनतीर्थे द्वे तथा स्कन्देश्वरद्वयम् । दशाश्वमेधतीर्थे द्वे नन्दीतीर्थद्वयं द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଏଠାରେ ଋଣମୋଚନ-ତୀର୍ଥ ଦୁଇଟି, ଏବଂ ସେହିପରି ସ୍କନ୍ଦେଶ୍ୱର ଦୁଇ ଧାମ। ଦଶାଶ୍ୱମେଧ-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଦୁଇଟି, ନନ୍ଦୀ-ତୀର୍ଥର ମଧ୍ୟ ଏକ ଯୁଗଳ ଅଛି।

Verse 21

मन्मथेशद्वयं चैव भृगुतीर्थद्वयं तथा । पराशरेश्वरौ द्वौ च अयोनीसंभवद्वयम्

ମନ୍ମଥେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଧାମ, ଏବଂ ଭୃଗୁ-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଦୁଇଟି। ପରାଶରେଶ୍ୱର ଦୁଇ ସ୍ଥାନ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ‘ଅୟୋନୀସମ୍ଭବ’ ନାମକ ଯୁଗଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 22

व्यासेश्वरद्वयं प्रोक्तं पितृतीर्थद्वयं तथा । नन्दिकेश्वरतीर्थे द्वे द्वौ च गोपेश्वरौ स्मृतौ

ବ୍ୟାସେଶ୍ୱର ଦୁଇ ଧାମ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ପିତୃ-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଦୁଇଟି। ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ଦୁଇଟି, ଏବଂ ଗୋପେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ସ୍ଥାନ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 23

मारुतेशद्वयं तद्वद्द्वौ च ज्वालेश्वरौ स्मृतौ । शुक्लतीर्थद्वयं पुण्यमप्सरेशद्वयं तथा

ସେହିପରି ମାରୁତେଶ୍ୱର ଦୁଇ ଧାମ, ଏବଂ ଜ୍ୱାଲେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ସ୍ଥାନ ସ୍ମରଣୀୟ। ଶୁକ୍ଲ-ତୀର୍ଥର ଯୁଗଳ ପୁଣ୍ୟମୟ, ଏବଂ ଅପ୍ସରେଶ୍ୱରର ଯୁଗଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 24

पिप्पलेश्वरतीर्थे द्वे माण्डव्येश्वरसंज्ञिते । द्वीपेश्वरद्वयं चैव प्राह तद्वद्भृगूद्वहः । उत्तरेश्वरतीर्थे द्वे अशोकेशद्वयी तथा

ପିପ୍ପଲେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ଦୁଇଟି, ଯାହା ‘ମାଣ୍ଡବ୍ୟେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେହିପରି ଭୃଗୁବଂଶ-ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱୀପେଶ୍ୱରର ଯୁଗଳ ଧାମ ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଉତ୍ତରେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ଦୁଇଟି, ଏବଂ ଅଶୋକେଶ୍ୱରର ଯୁଗଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 25

द्वे योधनपुरे चैव रोहिणीतीर्थकद्वयम् । लुङ्केश्वरद्वयं ख्यातमाख्यानं मुनिना तथा

ଯୋଧନପୁରରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇଟି ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏବଂ ରୋହିଣୀ-ତୀର୍ଥର ଏକ ଯୁଗଳ ଅଛି। ଲୁଙ୍କେଶ୍ୱରର ଦ୍ୱୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଏହିପରି ମୁନିଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ କହେ।

Verse 26

सैकोनविंशतिशतं तीर्थान्येकैकशो द्विजाः । स्तबकेषु कृतं तीर्थं द्विशतं सचतुर्दशम्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଏକେକ କରି ଗଣନା କଲେ ତୀର୍ଥ ଏକଶେ ଉଣେଇଶ। ଏବଂ ‘ସ୍ତବକ’ (ଗୁଚ୍ଛ) ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ ତୀର୍ଥ ଦୁଇଶେ ଚୌଦ।

Verse 27

शैवान्येतानि तीर्थानि वैष्णवानि च सत्तमाः । शृणुध्वं प्रोच्यमानानि ब्राह्मशाक्तानि च क्रमात्

ହେ ସତ୍ତମମାନେ! ଏଗୁଡ଼ିକ ଶୈବ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ। ଏବେ କ୍ରମକ୍ରମେ ବ୍ରାହ୍ମ (ବ୍ରହ୍ମା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ) ଓ ଶାକ୍ତ (ଦେବୀ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ) ତୀର୍ଥର ବର୍ଣ୍ଣନା ଶୁଣ।

Verse 28

अष्टविंशतितीर्थानि वैष्णवान्यब्रवीन्मुनिः । तेषु वाराहतीर्थानि षडेव मुनिसत्तमाः

ମୁନି କହିଲେ—ବୈଷ୍ଣବ ତୀର୍ଥ ଅଠାଇଶଟି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଛଟି ବିଶେଷ ଭାବେ ବରାହ-ତୀର୍ଥ।

Verse 29

चत्वारि चक्रतीर्थानि शेषाण्यष्टादशैव हि । विष्णुनाधिष्ठितान्येव प्राह पूर्वं मृकण्डजः

ଚାରିଟି ଚକ୍ର-ତୀର୍ଥ; ଅବଶିଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚୟ ଅଠାରଟି। ଏ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠିତ—ଏହି କଥା ପୂର୍ବେ ମୃକଣ୍ଡଜ (ମାର୍କଣ୍ଡେୟ) କହିଥିଲେ।

Verse 30

तथैव ब्रह्मणा सिद्ध्यै सप्ततीर्थान्यवीवदत् । त्रिषु च ब्रह्मणः पूजा ब्रह्मेशाश्चतुरोऽपरे । अष्टाविंशन्मया ख्याता यथासङ्ख्यं यथाक्रमम्

ସେହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସିଦ୍ଧିଲାଭ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ସାତଟି ତୀର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ତିନି ସ୍ଥାନରେ ବ୍ରହ୍ମପୂଜା ହୁଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଚାରିଟି ବ୍ରହ୍ମେଶ-ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଭଳି ସଂଖ୍ୟା ଓ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ମୁଁ ଅଠାଇଶଟି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।

Verse 31

एतत्पवित्रमतुलं ह्येतत्पापहरं परम् । नर्मदाचरितं पुण्यं माहात्म्यं मुनिभाषितम्

ଏହା ଅତୁଲ ପବିତ୍ର; ଏହା ପରମ ପାପହର। ନର୍ମଦାଙ୍କ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଚରିତ—ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ—ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ।

Verse 32

सूत उवाच । एवमुद्देशतः प्रोक्तो रेवातीर्थक्रमो मया । यथा पार्थाय संक्षेपान्मार्कण्डो मुनिरब्रवीत्

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ସଂକ୍ଷେପରେ ରେବା-ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର କ୍ରମକୁ ମୁଁ କହିଲି; ଯେପରି ମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଏକଦା ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଥିଲେ।

Verse 33

अवान्तराणि तीर्थानि तेषु गुप्तान्यनेकशः । यत्र यावत्प्रमाणानि तान्याकर्णयतानघाः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଅବାନ୍ତର (ଉପ) ତୀର୍ଥ ଅଛି, ତାହାର ଅନେକଟି ଗୁପ୍ତ। ହେ ନିଷ୍ପାପମାନେ, ସେଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠି ଅଛି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପରିମାଣ କେତେ—ଏବେ ଶୁଣ।

Verse 34

ओङ्कारतीर्थपरितः पर्वतादमरकण्टात् । क्रोशद्वये सर्वदिक्षु सार्धकोटीत्रयी मता

ଅମରକଣ୍ଟ ପର୍ବତରୁ ଓଙ୍କାର-ତୀର୍ଥର ଚାରିପାଖେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୁଇ କ୍ରୋଶ ପରିଧି ମଧ୍ୟରେ, ସାଢେ ତିନି କୋଟି (ତୀର୍ଥର) ପବିତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ମନାଯାଏ।

Verse 35

तीर्थानां संख्यया गुप्तप्रकटानां द्विजोत्तमाः । कोटिरेका तु तीर्थानां कपिलासङ्गमे पृथक्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଗୁପ୍ତ ଓ ପ୍ରକଟ—ଉଭୟ ତୀର୍ଥର ଗଣନାନୁସାରେ, କେବଳ କପିଲା-ସଙ୍ଗମରେ ତୀର୍ଥସଂଖ୍ୟା ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଏକ କୋଟି ଓ ଏକ ଅଟେ।

Verse 36

अशोकवनिकायाश्च तीर्थं लक्षं प्रतिष्ठितम् । शतमं गारगर्तायाः सङ्गमे मुनिसत्तमाः

ଅଶୋକ-ବନିକାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଲକ୍ଷ ତୀର୍ଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏବଂ ଗାରଗର୍ତା-ସଙ୍ଗମରେ, ହେ ମୁନିସତ୍ତମମାନେ, ଶତ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 37

तीर्थानामयुतं तद्वत्कुब्जायाः सङ्गमे स्थितम् । शतं हिरण्यगर्भायाः सङ्गमे समवस्थितम्

କୁବ୍ଜା-ସଙ୍ଗମରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ; ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭା-ସଙ୍ଗମରେ ଶତ ତୀର୍ଥ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 38

तीर्थानामष्टषष्टिश्च विशोकासङ्गमे स्थिता । तथा सहस्रं तीर्थानां संस्थितं वागुसङ्गमे

ବିଶୋକା-ସଙ୍ଗମରେ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି (୬୮) ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଏବଂ ବାଗୁ-ସଙ୍ଗମରେ ଏକ ହଜାର ତୀର୍ଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 39

शतं सरस्वतीसङ्गे शुक्लतीर्थे शतद्वयम् । सहस्रं विष्णुतीर्थेषु महिष्मत्यामथायुतम्

ସରସ୍ୱତୀ-ସଙ୍ଗମରେ ଶତ ତୀର୍ଥ; ଶୁକ୍ଳ-ତୀର୍ଥରେ ଦୁଇଶତ। ବିଷ୍ଣୁ-ତୀର୍ଥମାନେ ଏକ ହଜାର; ଏବଂ ମହିଷ୍ମତୀରେ ଆଉ ଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 40

शूलभेदे च तीर्थानां साग्रं लक्षं स्थितं द्विजाः । देवग्रामे सहस्रं च तीर्थानां मुनिरब्रवीत्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଶୂଳଭେଦରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସାଗ୍ର ଲକ୍ଷ (ଏକ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ) ଅବସ୍ଥିତ। ଦେବଗ୍ରାମରେ ମୁନି ତୀର୍ଥ ସହସ୍ର ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 41

लुङ्केश्वरे च तीर्थानां साग्रा सप्तशती स्थिता । तीर्थान्यष्टोत्तरशतं मणिनद्याश्च सङ्गमे । वैद्यनाथे च तीर्थानां शतमष्टाधिकं विदुः

ଲୁଙ୍କେଶ୍ୱରରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସାଗ୍ର ସପ୍ତଶତୀ (ସାତଶୋରୁ ଅଧିକ) ଅଛି। ମଣିନଦୀର ସଙ୍ଗମରେ ନୂଆଁଠି ଆଠ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏବଂ ବୈଦ୍ୟନାଥରେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ ସଂଖ୍ୟା ନୂଆଁଠି ଆଠ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

Verse 42

एवं तावत्प्रमाणानि तीर्थे कुम्भेश्वरे द्विजाः । साग्रं लक्षं च तीर्थानां स्थितं रेवोरसङ्गमे

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! କୁମ୍ଭେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥରେ ଏତଦ୍ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପ୍ରମାଣ (ଗଣନା) କୁହାଗଲା। ରେଭୋରା ସଙ୍ଗମରେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସାଗ୍ର ଲକ୍ଷ (ଏକ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ) ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 43

ततश्चाप्यधिकानि स्युरिति मार्कण्डभाषितम् । अष्टाशीतिसहस्राणि व्यासद्वीपाश्रितानि च

ଏହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ (ତୀର୍ଥ) ଅଛି—ଏମିତି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ। ଏବଂ ବ୍ୟାସଦ୍ୱୀପ-ଆଶ୍ରିତ ଅଠାଏଁଶି ହଜାର (ତୀର୍ଥ) ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 44

सङ्गमे च करञ्जायाः स्थितमष्टोत्तरायुतम् । एरण्डीसङ्गमे तद्वत्तीर्थान्यष्टाधिकं शतम्

କରଞ୍ଜା ସଙ୍ଗମରେ ଦଶହଜାର ଆଠ (10008) ତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ। ଏରଣ୍ଡୀ ସଙ୍ଗମରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ନୂଆଁଠି ଆଠ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 45

धूतपापे च तीर्थानां षष्टिरष्टाधिका स्थिता । स्कन्दतीर्थे शतं पुण्यं तीर्थानां मुनिरुक्तवान्

ଧୂତପାପରେ ଅଠଷଠି ତୀର୍ଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସ୍କନ୍ଦତୀର୍ଥରେ ଶତ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି ବୋଲି ମୁନି କହିଛନ୍ତି।

Verse 46

कोहनेश च तीर्थानां षष्टिरष्टाधिका स्थिता । सार्धकोटी च तीर्थानां स्थिता वै कोरिलापुरे

କୋହନେଶରେ ଅଠଷଠି ତୀର୍ଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। କୋରିଲାପୁରେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଢ଼ କୋଟି ତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 47

रामकेशवतीर्थे च सहस्रं साग्रमुक्तवान् । अस्माहके सहस्रं च तीर्थानि निवसन्ति हि

ରାମକେଶବତୀର୍ଥରେ ସେ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ତୀର୍ଥ କହିଲେ। ଅସ୍ମାହକରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ହଜାର ତୀର୍ଥ ନିବାସ କରେ।

Verse 48

लक्षाष्टकं सहस्रे द्वे शुक्लतीर्थे द्विजोत्तमाः । तीर्थानि कथयामास पुरा पार्थाय भार्गवः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥରେ ଭାର୍ଗବ ପୁରା ପାର୍ଥଙ୍କୁ କହିଥିଲେ—ଆଠ ଲକ୍ଷ ଏବଂ ଆଉ ଦୁଇ ହଜାର ତୀର୍ଥ।

Verse 49

शतमष्टाधिकं प्राह प्रत्येकं सङ्गमेषु च । नदीनामवशिष्टानां कावेरीसङ्गमं विना

କାବେରୀ-ସଙ୍ଗମକୁ ଛାଡ଼ି ଅବଶିଷ୍ଟ ନଦୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଙ୍ଗମରେ ସେ ପ୍ରତିଟିରେ ଏକଶେ ଆଠ ତୀର୍ଥ ଅଛି ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 50

कावेर्याः सङ्गमे विप्राः स्थिता पञ्चशती तथा । तीर्थानां पर्वसु तथा विशेषो मुनिनोदितः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, କାବେରୀର ସଙ୍ଗମେ ପାଞ୍ଚଶେ ତୀର୍ଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏବଂ ପର୍ବଦିନ ଓ ପୁଣ୍ୟକାଳରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ବିଶେଷ ମହିମା ମୁନି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି।

Verse 51

मोक्षतीर्थं हि सत्प्राहुः पुराणपुरुषाश्रितम् । भृगोः क्षेत्रे च तीर्थानां कोटिरेका समाश्रिता

ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଏହାକୁ ‘ମୋକ୍ଷ-ତୀର୍ଥ’ ବୋଲି କହନ୍ତି, କାରଣ ଏହା ପୁରାଣପୁରୁଷଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛି। ଭୃଗୁଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ କୋଟି ଏକ ତୀର୍ଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 52

साधिकानामृषिश्रेष्ठा वक्तुं शक्तो हि को भवेत् । सर्वामराश्रयं प्रोक्तं सर्वतीर्थाश्रयं तथा

ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ଏହି ଭୂମି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 53

त्रिषु लोकेषु विख्यातं पूजितं सिद्धिसाधनम् । भारभूत्यां च तीर्थानां स्थितमष्टोत्तरं शतम्

ଏହା ତିନି ଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ, ପୂଜିତ ଏବଂ ସିଦ୍ଧିସାଧନ। ଭାରଭୂତିରେ ମଧ୍ୟ ଏକଶେ ଆଠ ତୀର୍ଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛି।

Verse 54

अक्रूरेश्वरतीर्थे च सार्धं तीर्थशतं स्थितम् । विमलेश्वरतीर्थे तु रेवासागरसङ्गमे । दशायुतानि तीर्थानां साधिकान्यब्रवीन्मुनिः

ଅକ୍ରୂରେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥରେ ଦେଢ଼ଶେ ତୀର୍ଥ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ରେବା-ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ଥିବା ବିମଲେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥରେ ମୁନି ଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ, ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

Verse 231

अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ। (ଅଧ୍ୟାୟ-ଚିହ୍ନ)