Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 52

Devanagari script

साधिकानामृषिश्रेष्ठा वक्तुं शक्तो हि को भवेत् । सर्वामराश्रयं प्रोक्तं सर्वतीर्थाश्रयं तथा

Transliteration

sādhikānāmṛṣiśreṣṭhā vaktuṃ śakto hi ko bhavet | sarvāmarāśrayaṃ proktaṃ sarvatīrthāśrayaṃ tathā

Translation

ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ଏହି ଭୂମି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Word by Word

• साधिकानाम्: of the additional (ones) / exceeding
• साधिकानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: साधिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (समूहार्थे), षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; (तीर्थाणाम् इत्यध्याहार्य)

• ऋषिश्रेष्ठाः: the best of sages
• ऋषिश्रेष्ठाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष (ऋषीणां श्रेष्ठाः)

• वक्तुम्: to speak
• वक्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Infinitive)

• शक्तः: able
• शक्तः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शक्त (प्रातिपदिक; शक् धातु + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषणम् (able)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (indeed)

• कः: who
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम

• भवेत्: could be / would be
• भवेत्: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन

• सर्वामराश्रयम्: refuge of all gods
• सर्वामराश्रयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व + अमर + आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (सर्वेषाम् अमराणाम् आश्रयः)

• प्रोक्तम्: is declared
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (it is said)

• सर्वतीर्थाश्रयम्: refuge of all tīrthas
• सर्वतीर्थाश्रयम्: Karma (Apposition/object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व + तीर्थ + आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (सर्वेषां तीर्थानाम् आश्रयः)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थ (and likewise)

Speaker

Bhārgava (implied)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: ṛṣi-śreṣṭha addressed; broader audience of brāhmaṇas/sages

Visual Art Cues

Scene: A panoramic sacred landscape: river, ghāṭs, many shrines, and subtle presences of devas in the sky; the speaker-sage gestures as if to say the place is beyond complete description.

Characters & Entities

• Ṛṣi
• Amara (gods)
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha-landscape is presented as inexhaustibly sacred—beyond complete enumeration—because it is suffused with divine presence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Revā tīrtha-region is praised as the collective refuge of gods and tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is a eulogy establishing supreme sanctity.