Adhyaya 218

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेद्धराधीश तीर्थं परमशोभनम् । जमदग्निरिति ख्यातं यत्र सिद्धो जनार्दनः

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ଧରାଧୀଶ, ପରମ ଶୋଭନ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ‘ଜମଦଗ୍ନି’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧରୂପେ ଜନାର୍ଦନ ବିରାଜିତ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धो द्विजश्रेष्ठ वासुदेवो जगद्गुरुः । मानुषं रूपमास्थाय लोकानां हितकाम्यया

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ବାସୁଦେବ ଲୋକହିତକାମନାରେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି କିପରି ସିଦ୍ଧ ହେଲେ?

Verse 3

एतत्सर्वं यथान्यायं देवदेवस्य चक्रिणः । चरितं श्रोतुमिच्छामि कथ्यमानं त्वयानघ

ହେ ଅନଘ, ଦେବଦେବ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ସମଗ୍ର ଚରିତ ଯଥାନ୍ୟାୟ ଓ କ୍ରମାନୁସାରେ, ଆପଣ କହୁଥିବା ପରି ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आसीत्पूर्वं महाराज हैहयाधिपतिर्महान् । कार्तवीर्य इति ख्यातो राजा बाहुसहस्रवान्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ, ହେ ମହାରାଜ, ହୈହୟମାନଙ୍କ ଏକ ମହାନ୍ ଅଧିପତି ଥିଲେ; ‘କାର୍ତବୀର୍ୟ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ସହସ୍ର ବାହୁବିଶିଷ୍ଟ ରାଜା।

Verse 5

हस्त्यश्वरथसम्पन्नः सर्वशस्त्रभृतां वरः । वेदविद्याव्रतस्नातः सर्वभूताभयप्रदः

ସେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ; ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବେଦବିଦ୍ୟା ଓ ବ୍ରତାଚାରରେ ପବିତ୍ର; ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେବାଳା ଥିଲେ।

Verse 6

माहिष्मत्याः पतिः श्रीमान्राजा ह्यक्षौहिणीपतिः । स कदाचिन्मृगान्हन्तुं निर्जगाम महाबलः

ମାହିଷ୍ମତୀର ଶ୍ରୀମାନ ରାଜା, ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାର ଅଧିପତି, ଏକଦା ମହାବଳୀ ହୋଇ ମୃଗ ଶିକାର କରିବାକୁ ବାହାରିଲେ।

Verse 7

बहुभिर्दिवसैः प्राप्तो भृगुकच्छमनुत्तमम् । जमदग्निर्महातेजा यत्र तिष्ठति तापसः

ବହୁ ଦିନ ପରେ ସେ ଅନୁତ୍ତମ ଭୃଗୁକଚ୍ଛକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେଠାରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ତପସ୍ବୀ ଜମଦଗ୍ନି ବସବାସ କରୁଥିଲେ।

Verse 8

रेणुकासहितः श्रीमान्सर्वभूताभयप्रदः । तस्य पुत्रोऽभवद्रामः साक्षान्नारायणः प्रभुः

ସେଠାରେ ରେଣୁକାସହିତ ସେଇ ଶ୍ରୀମାନ ଋଷି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଉଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବେ ରାମ ଜନ୍ମିଲେ—ଯିଏ ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣ।

Verse 9

सर्वक्षत्रगुणैर्युक्तो ब्रह्मविद्ब्राह्मणोत्तमः । तोषयन्परया भक्त्या पितरौ परमार्थवत्

ସେ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ-ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ, ତଥାପି ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ; ପରମାର୍ଥପରାୟଣ ହୋଇ ପରାଭକ୍ତିରେ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ।

Verse 10

तं तदा चार्जुनं दृष्ट्वा जमदग्निः प्रतापवान् । चरन्तं मृगयां गत्वा ह्यातिथ्येन न्यमन्त्रयत्

ସେତେବେଳେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଜମଦଗ୍ନି, ମୃଗୟାର୍ଥେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅତିଥିଧର୍ମାନୁସାରେ ସାଦରେ ଆତିଥ୍ୟ ପାଇଁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।

Verse 11

तथेति चोक्त्वा स नृपः सभृत्यबलवाहनः । जगाम चाश्रमं पुण्यमृषेस्तस्य महात्मनः

‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି, ସେ ରାଜା ସେବକ, ସେନା ଓ ବାହନ ସହିତ ସେହି ମହାତ୍ମ ଋଷିଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 12

तत्क्षणादेव सम्पन्नं श्रिया परमया वृतम् । विस्मयं परमं तत्र दृष्ट्वा राजा जगाम ह

ସେହି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସବୁକିଛି ସମ୍ୟକ୍ ସିદ્ધ ହୋଇ, ପରମ ଶ୍ରୀରେ ଆବୃତ ହେଲା। ସେଠାରେ ସେହି ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 13

गतमात्रस्तु सिद्धेन परमान्नेन भोजितः । सभृत्यबलवान्राजा ब्राह्मणेन यदृच्छया । किमेतदिति पप्रच्छ कारणं शक्तिमेव च

ରାଜା ସେବକ ଓ ସେନା ସହିତ ଆସିମାତ୍ରେ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଦୃଚ୍ଛୟା ସିદ્ધ ହୋଇଥିବା ପରମାନ୍ନରେ ଭୋଜିତ ହେଲେ। ସେ ପଚାରିଲେ—“ଏହା କ’ଣ? ଏହାର କାରଣ କ’ଣ, ଏବଂ କେଉଁ ଶକ୍ତିରେ ଏହା ଘଟେ?”

Verse 14

कामधेनोः प्रभावं तं ज्ञात्वा प्राह ततो द्विजम् । दक्षिणां देहि मे विप्र कल्मषां धेनुमुत्तमाम्

କାମଧେନୁର ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବ ଜାଣି ସେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ର! ଦକ୍ଷିଣାରୂପେ ମୋତେ ‘କଲ୍ମଷା’ ନାମକ ସେହି ଉତ୍ତମ ଧେନୁଟି ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 15

शतं शतसहस्राणामयुतं नियुतं परम् । भूषितानां च धेनूनां ददामि तव चार्बुदम्

ମୁଁ ତୁମକୁ ଶତ, ଶତସହସ୍ର, ଅୟୁତ, ନିୟୁତ—ଏପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ସଂଖ୍ୟାରେ—ଭୂଷିତ ଧେନୁମାନଙ୍କୁ ଦାନ କରିବି; ଏହା ମୋର ପ୍ରତିଦାନ।

Verse 16

जमदग्निरुवाच । अयुतैः प्रयुतैर्नाहं शतकोटिभिरुत्तमाम् । कामधेनुमिमां तात न दद्मि प्रतिगम्यताम्

ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ—ହେ ତାତ! ଅୟୁତ, ପ୍ରୟୁତ, ଏପରିକି ଶତକୋଟିର ବଦଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରମ କାମଧେନୁକୁ ମୁଁ ଦେବି ନାହିଁ; ତାକୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।

Verse 17

एवमुक्तः स राजेन्द्रस्तेन विप्रेण भारत । क्रोधसंरक्तनयन इदं वचनमब्रवीत्

ସେହି ବିପ୍ରଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ହେ ଭାରତ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର—କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତନୟନ ହୋଇ—ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 18

यस्येदृशः कामचारो मय्यपि द्विजपांसन । अहं ते पश्यतस्तस्मान्नयामि सुरभिं गृहात्

ମୋ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଯଦି ଏପରି ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାର କର, ହେ ଦ୍ୱିଜପାଂସନ! ତେବେ ତୁମେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ସୁରଭୀକୁ ତୁମ ଘରୁ ନେଇଯିବି।

Verse 19

द्विज उवाच । कः क्रीडति सरोषेण निर्भयो हि महाहिना । मृत्युदृष्टोतरेणापि मम धेनुं नयेत यः

ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ—ମହାସର୍ପ ସମ୍ମୁଖରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ କ୍ରୋଧରେ କିଏ କ୍ରୀଡ଼ା କରେ? ମୃତ୍ୟୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ମୋ ଧେନୁକୁ ନେଇଯିବାକୁ ସାହସ କରେ, ସେ କିଏ?

Verse 20

एवमुक्त्वा महादण्डं ब्रह्मदण्डमिवापरम् । गृहीत्वा परमक्रुद्धो जमदग्निरुवाच ह

ଏହିପରି କହି ପରମ କ୍ରୋଧିତ ଜମଦଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ ଅନ୍ୟ ଏକ ମହାଦଣ୍ଡ ଧରି ପୁନର୍ବାର କହିଲେ।

Verse 21

यस्यास्ति शक्तिस्तेजो वा क्षत्रियस्य कुलाधमः । धेनुं नयतु मे सद्यः क्षीणायुः सपरिच्छदः

ଯେ କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ କୁଳାଧମ ନିଜେ ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ତେଜ ଅଛି ବୋଲି ଭାବେ, ସେ ମୋର ଧେନୁକୁ ଏହିମୁହୂର୍ତ୍ତେ ନେଇଯାଉ; କିନ୍ତୁ ତାହାର ଆୟୁ କ୍ଷୀଣ ହେବ ଏବଂ ସେ ପରିବାର-ପରିଚ୍ଛଦ ସହିତ ନଶିବ।

Verse 22

एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं हैहयः शतशो वृतः । धावमानः क्षितितले ब्रह्मदण्डहतोऽपतत्

ସେଇ କ୍ରୂର ବଚନ ଶୁଣି ଶତଶଃ ଲୋକେ ଘେରିଥିବା ହୈହୟ ଭୂମିତଳେ ଦୌଡ଼ିଲା; କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡର ଆଘାତରେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 23

हुंकृतेन ततो धेन्वाः खड्गपाशासिपाणयः । निर्गच्छन्तः प्रदृश्यन्ते कल्मषायाः सहस्रशः

ତାପରେ ଧେନୁର ଭୟଙ୍କର ହୁଙ୍କାରରେ, ହାତରେ ଖଡ୍ଗ, ପାଶ ଓ ଅସି ଧରିଥିବା କଲ୍ମଷାର ସହସ୍ର ସହସ୍ର ସେନା ବାହାରୁଥିବା ଦେଖାଗଲା।

Verse 24

नासापुटाग्राद्रोमाग्रात्किराता मागधा गुदात् । रन्ध्रान्तरेषु चोत्पन्नाः शतशोऽथ सहस्रशः

ନାସାପୁଟର ଅଗ୍ରଭାଗରୁ, ରୋମର ଶିରୋଭାଗରୁ, ଏବଂ ଗୁଦରୁ କିରାତ ଓ ମାଗଧ ଜନ୍ମିଲେ; ତଥା ରୋମକୂପର ରନ୍ଧ୍ରାନ୍ତରରୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।

Verse 25

एवमन्योऽन्यमाहत्य हैहयष्टङ्कणान्दहन् । विनाशं सह विप्रेण गता ह्यर्जुनतेजसा

ଏଭଳି ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରି ହୈହୟ ସେନାଦଳକୁ ଦହନ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସହିତ ବିନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ—ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦୀପ୍ତ ତେଜରେ।

Verse 26

कार्तवीर्यो जयं लब्ध्वा संख्ये हत्वा द्विजोत्तमम् । जगाम स्वां पुरीं हृष्टः कृतान्तवशमोहितः

କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ଲାଭ କରି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ହର୍ଷିତ ହୋଇ ନିଜ ପୁରୀକୁ ଗଲେ—କିନ୍ତୁ କୃତାନ୍ତ (ମୃତ୍ୟୁ-ନିୟତି)ର ବଶରେ ମୋହିତ ଥିଲେ।

Verse 27

ततस्त्वरान्वितः प्राप्तः पश्चाद्रामो गते रिपौ । आक्रन्दमानां जननीं ददर्श पितुरन्तिके

ତାପରେ ଶତ୍ରୁ ଚାଲିଯାଇଥିବା ପରେ, ରାମ ତ୍ୱରାସହିତ ଆସି ପିତାଙ୍କ ସମୀପରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ମାତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 28

राम उवाच । केनेदमात्मनाशाय ह्यज्ञानात्साहसं कृतम् । मम तातं जिघांसुर्यो द्रष्टुं मृत्युमिहेच्छति

ରାମ କହିଲେ—ଅଜ୍ଞାନବଶେ ଆତ୍ମନାଶକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଏହି ଦୁସ୍ସାହସ କିଏ କଲା? ଯେ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।

Verse 29

ततः सा रामवाक्येन गतसत्त्वेव विह्वला । उदरं करयुग्मेन ताडयन्ती ह्युवाच तम्

ତାପରେ ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରାଣହୀନା ପରି ବିହ୍ୱଳ ହେଲା; ଦୁଇ ହାତରେ ଉଦରକୁ ପିଟିପିଟି କମ୍ପିତ ସ୍ୱରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 30

अर्जुनेन नृशंसेन क्षत्रियैरपरैः सह । इहागत्य पिता तेन निहतो बाहुशालिना

ସେହି ନିଷ୍ଠୁର ଅର୍ଜୁନ ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସି ତୁମ୍ଭର ମହାବାହୁ ପିତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଅଛି।

Verse 31

तं पश्य निहतं तातं गतासुं गतचेतसम् । संस्कृत्य विधिवत्पुत्र तर्पयस्व यथातथम्

ନିଜର ମୃତ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖ, ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଓ ଚେତନା ଚାଲିଯାଇଛି। ହେ ପୁତ୍ର, ବିଧିପୂର୍ବକ ତାଙ୍କର ସଂସ୍କାର କର ଏବଂ ଯଥୋଚିତ ତର୍ପଣ କର।

Verse 32

एतच्छ्रुत्वा स वचनं जननीमभिवाद्य ताम् । प्रतिज्ञामकरोद्यां तां शृणुष्व च नराधिप

ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ସେ ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ହେ ରାଜନ, ସେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

Verse 33

त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं निःक्षत्रियकुलान्वयाम् । स्नात्वा च तेषामसृजा तर्पयिष्यामि ते पतिम्

ମୁଁ ଏକୋଇଶି ଥର ପୃଥିବୀକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶଶୂନ୍ୟ କରିବି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ସ୍ନାନ କରି ତୁମ୍ଭ ପତିଙ୍କର ତର୍ପଣ କରିବି।

Verse 34

तस्यापि परशुना बाहून् कार्तवीर्यस्य दुर्मतेः । छित्त्वा पास्यामि रुधिरमिति सत्यं शृणुष्व मे

ସେହି ଦୁର୍ମତି କାର୍ତ୍ତବୀର୍ଯ୍ୟର ବାହୁଗୁଡ଼ିକୁ ପରଶୁ ଦ୍ୱାରା ଛେଦନ କରି ମୁଁ ତାହାର ରକ୍ତ ପାନ କରିବି, ମୋର ଏହି ସତ୍ୟ ବଚନ ଶୁଣ।

Verse 35

एवं प्रतिज्ञां कृत्वासौ जामदग्न्यः प्रतापवान् । क्रोधेन महताविष्टः संस्कृत्य पितरं ततः

ଏଭଳି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ (ପରଶୁରାମ) ମହାକ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ପରେ ପିତାଙ୍କର ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି-ସଂସ୍କାର କଲେ।

Verse 36

माहिष्मतीं पुरीं रामो जगाम क्रोधमूर्छितः । छित्त्वा बाहुवनं तस्य हत्वा तं क्षत्रियाधमम्

କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତ ରାମ (ପରଶୁରାମ) ମାହିଷ୍ମତୀ ପୁରୀକୁ ଗଲେ; ତାହାର ଭୁଜସମୂହକୁ ଛେଦି ସେଇ କ୍ଷତ୍ରିୟାଧମକୁ ବଧ କଲେ।

Verse 37

जगाम क्षत्रियान्ताय पृथिवीमवलोकयन् । सप्तद्वीपार्णवयुतां सशैलवनकाननाम्

ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟାନ୍ତ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ, ପୃଥିବୀକୁ ଅବଲୋକନ କରୁଥିବାବେଳେ—ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରସହିତ, ପର୍ବତ, ବନ ଓ କାନନଯୁକ୍ତ।

Verse 38

पूर्वतः पश्चिमामाशां दक्षिणोत्तरतः कुरून् । समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान्

ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—କୁରୁଦେଶର ସମନ୍ତପଞ୍ଚକରେ ସେ ରକ୍ତର ପାଞ୍ଚଟି ହ୍ରଦ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 39

स तेषु रुधिराम्भस्तु ह्रदेषु क्रोधमूर्छितः । पितॄन् संतर्पयामास रुधिरेणेति नः श्रुतम्

ଏବଂ ସେଇ ରକ୍ତଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦଗୁଡ଼ିକରେ ସେ—ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତ—ରକ୍ତଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି ତୃପ୍ତ କଲେ; ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

Verse 40

अथर्चीकादय उपेत्य पितरो ब्राह्मणर्षभम् । तं क्षमस्वेति जगदुस्ततः स विरराम ह

ତେବେ ଅର୍ଚୀକା ଆଦି ପିତୃଗଣ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ—“କ୍ଷମା କର, ନିବୃତ୍ତ ହେ।” ତାହାପରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିରତ ହେଲେ।

Verse 41

तेषां समीपे यो देशो ह्रदानां रुधिराम्भसाम् । समं तपं चक्रमिति पुण्यं तत्परिकीर्तितम्

ରକ୍ତଜଳ ଥିବା ସେହି ହ୍ରଦମାନଙ୍କ ସମୀପର ଦେଶ ପୁଣ୍ୟ ବୋଲି ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ; କାରଣ ସେଠାରେ ସେ ସମଭାବରେ ତପ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ତାହା ‘ସମଂ ତପଃ ଚକ୍ରମ୍’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 42

निवर्त्य कर्मणस्तस्मात्पित्ःन् प्रोवाच पाण्डव । रामः परमधर्मात्मा यदिदं रुधिरं मया

ସେହି କର୍ମରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ସେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ରାମ ପରମଧର୍ମାତ୍ମା; ଏହି ଯେ ରକ୍ତ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଝରିଛି…”

Verse 43

क्षिप्तं पञ्चसु तीर्थेषु तद्भूयात्तीर्थमुत्तमम् । तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे पितरोऽदृश्यतां गताः

“ଏହାକୁ ପାଞ୍ଚ ତୀର୍ଥରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ ଏହା ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ହେବ।” ଏହିପରି କହି “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ସେ ସମସ୍ତ ପିତୃଗଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।

Verse 44

एवं रामस्य संसर्गो देवमार्गे युधिष्ठिर । सर्वपापक्षयकरो दर्शनात्स्पर्शनान्नृणाम्

ଏହିପରି, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଦେବମାର୍ଗରେ ରାମଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ପାପକ୍ଷୟକାରୀ ହୁଏ।

Verse 45

रेणुकाप्रत्ययार्थाय अद्यापि पितृदेवताः । दृश्यन्ते देवमार्गस्थाः सर्वपापक्षयंकराः

ରେଣୁକାପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ପିତୃଦେବତାମାନେ ଦେବମାର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକାରୀ।

Verse 46

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र नर्मदोदधिसङ्गमे । स्थानं कृत्वा विधानेन मुच्यन्ते पातकैर्नराः

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ନର୍ମଦା ଓ ସମୁଦ୍ରର ସଙ୍ଗମସ୍ଥ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ବିଧିମତେ ନିବାସ ଓ ଆଚାର କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 47

कुशाग्रेणापि कौन्तेय न स्पृष्टव्यो महोदधिः । अनेन तत्र मन्त्रेण स्नातव्यं नृपसत्तम

ହେ କୌନ୍ତେୟ! ମହାସମୁଦ୍ରକୁ କୁଶାଗ୍ରଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହେ ନୃପସତ୍ତମ! ସେଠାରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 48

नमस्ते विष्णुरूपाय नमस्तुभ्यमपां पते । सान्निध्यं कुरु देवेश सागरे लवणाम्भसि । इति स्पर्शनमन्त्रः

“ବିଷ୍ଣୁରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଅପାଂ ପତି, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଦେବେଶ! ଲବଣଜଳ ସାଗରରେ ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କର।” ଏହା ସ୍ପର୍ଶନ-ମନ୍ତ୍ର।

Verse 49

अग्निश्च तेजो मृडया च देहे रेतोऽथ विष्णुरमृतस्य नाभिः । एतद्ब्रुवन् पाण्डव सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत पतिं नदीनाम्

“ଦେହରେ ଅଗ୍ନି ଓ ତେଜ ଅଛି, ଏବଂ ମୃଡୟା—ଶିବକୃପା ମଧ୍ୟ ଅଛି; ରେତଃ—ଅମୃତର ନାଭିସ୍ୱରୂପ ବିଷ୍ଣୁ।” ହେ ପାଣ୍ଡବ! ଏହି ସତ୍ୟବାକ୍ୟ କହି ପରେ ନଦୀମାନଙ୍କ ପତିରେ ଅବଗାହନ କର।

Verse 50

पञ्चरत्नसमायुक्तं फलपुष्पाक्षतैर्युतम् । मन्त्रेणानेन राजेन्द्र दद्यादर्घं महोदधेः

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ପଞ୍ଚରତ୍ନସହିତ, ଫଳ‑ପୁଷ୍ପ ଓ ଅକ୍ଷତ ସହ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ମହୋଦଧିଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

सर्वरत्ननिधानस्त्वं सर्वरत्नाकराकरः । सर्वामरप्रधानेश गृहाणार्घं नमोऽस्तु ते । इत्यर्घमन्त्रः

ତୁମେ ସମସ୍ତ ରତ୍ନର ନିଧି, ସମସ୍ତ ରତ୍ନର ଖଣି ଓ ମୂଳସ୍ରୋତ। ହେ ଅମରମାନଙ୍କ ପ୍ରଧାନେଶ୍ୱର! ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଏହା ଅର୍ଘ୍ୟମନ୍ତ୍ର।

Verse 52

आ जन्मजनितात्पापान्मामुद्धर महोदधे । याह्यर्चितो रत्ननिधे पर्वतान् पार्वणोत्तम । इति विसर्जनमन्त्रः

ଜନ୍ମଠାରୁ ସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ, ହେ ମହୋଦଧି, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର। ହେ ରତ୍ନନିଧି! ପୂଜିତ ହୋଇ ଏବେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କର—ହେ ପର୍ବତୋତ୍ତମ! ଏହା ବିସର୍ଜନମନ୍ତ୍ର।

Verse 53

कोऽपरः सागराद्देवात्स्वर्गद्वारविपाटन । तत्र सागरपर्यन्तं महातीर्थमनुत्तमम्

ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦେଉଥିବା ସାଗରଦେବଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟ କିଏ ଦେବ? ସେଠାରେ ସାଗରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଏକ ଅନୁତ୍ତମ ମହାତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 54

जामदग्न्येन रामेण तत्र देवः प्रतिष्ठितः । यत्र देवाः सगन्धर्वा मुनयः सिद्धचारणाः

ସେଠାରେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ (ପରଶୁରାମ) ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ଦେବମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବସହ, ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧ‑ଚାରଣମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 55

उपासते विरूपाक्षं जमदग्निमनुत्तमम् । रेणुकां चैव ये देवीं पश्यन्ति भुवि मानवाः

ଯେ ଭୂମିରେ ମାନବମାନେ ବିରୂପାକ୍ଷ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି ଏବଂ ଦେବୀ ରେଣୁକାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 56

प्रियवासे शिवे लोके वसन्ति कालमीप्सितम् । तत्र स्नात्वा नरो राजंस्तर्पयन्पितृदेवताः

ସେମାନେ ପ୍ରିୟବାସ ନାମକ ଶିବଲୋକରେ ଇଚ୍ଛିତ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସନ୍ତି। ହେ ରାଜନ୍, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ମନୁଷ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରୁ।

Verse 57

तारयेन्नरकाद्घोरात्कुलानां शतमुत्तरम् । स्नात्वा दत्त्वात्र सहिताः श्रुत्वा वै भक्तिपूर्वकम्

ସେ ଘୋର ନରକରୁ ନିଜ କୁଳର ଶତାଧିକ ପିଢ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଦାନ ଦେଇ, ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଶ୍ରବଣ କରି, ସେମାନେ ସମେତ ଏହି ଫଳ ଲଭନ୍ତି।