Adhyaya 20

Verse 1

। युधिष्ठिर उवाच । श्रुता मे विविधा धर्माः संहारास्त्वत्प्रसादतः । कृता देवेन सर्वेण ये च दृष्टास्त्वयानघ

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଅନଘ! ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ ଓ ସର୍ବଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ ସଂହାରମାନଙ୍କ ବିଷୟ ଶୁଣିଛି; ସେଇ ଘଟଣାମାନେ ତୁମେ ନିଜେ ଦେଖିଛ।

Verse 2

साम्प्रतं श्रोतुमिच्छामि प्रभावं शार्ङ्गधन्वनः । त्वयानुभूतं विप्रेन्द्र तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि

ଏବେ ମୁଁ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱା (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ତୁମେ ତାହା ନିଜେ ଅନୁଭବ କରିଛ; ତେଣୁ ମୋତେ ସେଥି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रजासंहारलक्षणम् । यच्चिह्नं दृश्यते तत्र यथा कल्पो विधीयते

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଏହା ପରେ ମୁଁ ପ୍ରଜାସଂହାରର ଲକ୍ଷଣ କହିବି; ସେତେବେଳେ କେଉଁ କେଉଁ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ କଳ୍ପଚକ୍ର କିପରି କ୍ରମେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ଓ ବିଧିବଦ୍ଧ ହୁଏ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 4

उल्कापाताः सनिर्घाता भूमिकम्पस्तथैव च । पतते पांशुवर्षं च निर्घोषश्चैव दारुणः

ଗର୍ଜନ ସହ ଉଲ୍କାପାତ ହୁଏ, ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ ହୁଏ। ଧୂଳିବର୍ଷା ପଡ଼େ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଘୋଷ ସବୁଦିଗରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠେ।

Verse 5

यक्षकिन्नरगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः । सर्वे ते प्रलयं यान्ति युगान्ते समुपस्थिते

ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ନାଗଜାତି ଓ ରାକ୍ଷସ—ଯୁଗାନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଳୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 6

पर्वताः सागरा नद्यः सरांसि विविधानि च । वृक्षाः शेषं समायान्ति वल्लीजातं तृणानि च

ପର୍ବତ, ସାଗର, ନଦୀ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସରୋବର—ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ-ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଲତା ଓ ତୃଣ ମଧ୍ୟ ସେହି ଅବଶେଷ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସନ୍ତି।

Verse 7

एवं हि व्याकुलीभूते सर्वौषधिजलोज्झिते । काष्ठभूते तु संजाते त्रैलोक्ये सचराचरे

ଏଭଳି ସମସ୍ତେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଓ ଜଳ ଅପସୃତ ହେଲେ, ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକ ମାନୋ ଶୁଷ୍କ କାଷ୍ଠରୂପ ହୋଇଯାଏ।

Verse 8

यावत्पश्यामि मध्याह्ने स्नानकाल उपस्थिते । त्रैलोक्यं ज्वलनाकारं दुर्निरीक्षं दुरासदम्

ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ସ୍ନାନକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାବେଳେ ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଦେଖୁଥିଲି, ସେତେବେଳେ ତ୍ରିଲୋକ ଜ୍ୱାଳାରୂପ, ଦେଖିବାକୁ ଅସହ୍ୟ ଓ ନିକଟେ ଯିବାକୁ ଅଗମ୍ୟ ଦେଖାଗଲା।

Verse 9

द्वौ सूर्यौ पूर्वतस्तात पश्चिमोत्तरयोस्तथा । तथैव दक्षिणे द्वौ च सूर्यौ दृष्टौ प्रतापिनौ

ହେ ପ୍ରିୟ! ପୂର୍ବଦିଗରେ ଦୁଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଗଲେ; ସେହିପରି ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ; ଦକ୍ଷିଣରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ତେଜସ୍ବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 10

द्वौ सूर्यौ नागलोकस्थौ मध्ये द्वौ गगनस्य च । इत्येते द्वादशादित्यास्तपन्ते सर्वतो दिशम्

ଦୁଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାଗଲୋକରେ ଥିଲେ, ଆଉ ଦୁଇ ଗଗନର ମଧ୍ୟଭାଗରେ; ଏଭଳି ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତାପ ଛଡ଼ାଇ ଦହିଲେ।

Verse 11

पृथिवीमदहन्सर्वां सशैलवनकाननाम् । नादग्धं दृश्यते किंचिदृते रेवां च मां तथा

ସେମାନେ ପର୍ବତ, ବନ ଓ କାନନସହ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଦହିଦେଲେ। ରେବା ଓ ମୋତେ ଛାଡ଼ି କିଛିମାତ୍ର ଅଦଗ୍ଧ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ।

Verse 12

पृथिव्यां दह्यमानायां हविर्गन्धश्च जायते । ततो मे शुष्यते गात्रं तृषाप्येवं दुरासदा

ପୃଥିବୀ ଦହିବା ସମୟରେ ହବିଷ୍ୟର ସୁଗନ୍ଧ ଉଠିଲା। ତାପରେ ମୋ ଦେହ ଶୁଷ୍କ ହେଲା ଏବଂ ସହିବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ ତୃଷ୍ଣା ମୋତେ ଆବର୍ତ୍ତ କଲା।

Verse 13

न हि विन्दामि पानीयं शोषितं च दिवाकरैः । यावत्कमण्डलुं वीक्षे शुष्कं तत्रापि तज्जलम्

ମୁଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପାନୀୟ ଜଳ ପାଇଲି ନାହିଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣେ ସବୁ ଶୋଷିଯାଇଥିଲା। କମଣ୍ଡଳୁକୁ ଦେଖିଲି, ସେଠିରେ ମଧ୍ୟ ଜଳ ଶୁଷ୍କ ଥିଲା।

Verse 14

ततोऽहं शोकसंतप्तो विशेषात्क्षुत्तृषार्दितः । उत्पपात क्षितेरूर्ध्वं पश्यमानो दिवं प्रति

ତାପରେ ମୁଁ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ବିଶେଷକରି ଭୁଖ ଓ ତୃଷାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀରୁ ଉପରକୁ ଲାଫି ଆକାଶଦିଗକୁ ଚାହିଁଲି।

Verse 15

तावत्पश्यामि गगने गृहं शृङ्गारभूषितम् । ततस्तज्ज्ञातुकामोऽहं प्रस्थितो राजसत्तम

ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଆକାଶରେ ଶୃଙ୍ଗାରମୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ସୁଶୋଭିତ ଏକ ଗୃହ ଦେଖିଲି। ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହା କ’ଣ ଜାଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ ମୁଁ ତାହାର ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲି।

Verse 16

प्राकारेण विचित्रेण कपाटार्गलभूषितम् । विचित्रशिखरोपेतं द्वारदेशमुपागतः

ତାହା ବିଚିତ୍ର ପ୍ରାକାରରେ ଘେରା ଥିଲା ଏବଂ କପାଟ ଓ ଅର୍ଗଳରେ ସୁଶୋଭିତ। ବିଚିତ୍ର ଶିଖରଯୁକ୍ତ ତାହାର ଦ୍ୱାରଦେଶକୁ ମୁଁ ଉପନୀତ ହେଲି।

Verse 17

षडशीतिसहस्राणि योजनानां समुच्छ्रये । तदर्धं तु पृथक्त्वेन काञ्चनं रत्नभूषितम्

ତାହାର ଉଚ୍ଚତା ଛୟାଶୀ ହଜାର ଯୋଜନ ଥିଲା; ପ୍ରସ୍ଥ ତାହାର ଅର୍ଧମାତ୍ର। ସେ ଅଲଗାଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଓ ରତ୍ନଭୂଷିତ ଥିଲା।

Verse 18

तत्र मध्ये परां शय्यां पश्यामि नृपसत्तम । शय्योपरि शयानं तु पुरुषं दिव्यमूर्धजम्

ସେଠାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏକ ପରମ ଶୟ୍ୟା ଦେଖିଲି; ସେଇ ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ଦିବ୍ୟ କେଶଧାରୀ ଏକ ପୁରୁଷ ଶୟନ କରୁଥିଲେ।

Verse 19

विकुञ्चिताग्रकेशान्तं समस्तं योजनायतम् । मुकुटेन विचित्रेण दीप्तिकान्तेन शोभितम्

ତାଙ୍କ କେଶାଗ୍ର ସୁନ୍ଦର ଭାବେ କୁଞ୍ଚିତ ଥିଲା; ସମଗ୍ର ଦେହ ଏକ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ; ଦୀପ୍ତ କାନ୍ତିଯୁକ୍ତ ବିଚିତ୍ର ମୁକୁଟରେ ସେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 20

श्यामं कमलपत्राभं सुप्रभं च सुनासिकम् । सिंहास्यमायतभुजं गल्लश्मश्रुवराङ्कितम्

ସେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, କମଳପତ୍ରସଦୃଶ ନୟନଯୁକ୍ତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ସୁନାସିକ; ସିଂହମୁଖ, ଦୀର୍ଘଭୁଜ, ଏବଂ ଗାଲରେ ଉତ୍ତମ ଗୋଫ-ଦାଢ଼ିର ଚିହ୍ନ ଥିଲା।

Verse 21

त्रिवलीभङ्गसुभगं कर्णकुण्डलभूषितम् । विशालाभं सुपीनाङ्गं पार्श्वस्वावर्तभूषितम्

ତ୍ରିବଳୀର ସୁନ୍ଦର ଭଙ୍ଗିରେ ସେ ମନୋହର ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣକୁଣ୍ଡଳରେ ଭୂଷିତ; ବିଶାଳ ଆକାର, ପୁଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗ, ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶୁଭ ଆବର୍ତ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ।

Verse 22

शोभितं कटिभागेन विभक्तं जानुजङ्घयोः । पद्माङ्किततलं देवमाताम्रसुनखाङ्गुलिम्

କଟିଭାଗରେ ସେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଜାନୁ-ଜଂଘା ଭାଗ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବିଭକ୍ତ; ଦେବଙ୍କ ପଦତଳରେ ପଦ୍ମଚିହ୍ନ, ଓ ଆଙ୍ଗୁଳିର ନଖ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 23

मेघनादसुगम्भीरं सर्वावयवसुन्दरम् । शय्यामध्यगतं देवमपश्यं पुरुषोत्तमम्

ମେଘଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଗମ୍ଭୀର ନାଦଯୁକ୍ତ, ସର୍ବ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର; ଶୟ୍ୟାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବିରାଜିତ ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ଦର୍ଶନ କଲି।

Verse 24

शङ्खचक्रगदापाणिं शयानं दक्षिणेन तु । अक्षसूत्रोद्यतकरं सूर्यायुतसमप्रभम्

ଶୟନରେ ଶୟିତ, ହସ୍ତେ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦା ଧାରଣ କରି; ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଜପମାଳାଧାରୀ ଉଦ୍ୟତ କର ସହ—ସେ ଦଶସହସ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

Verse 25

तं दृष्ट्वा भक्तिमान्देवं स्तोतुकामो व्यवस्थितः । जयेश जय वागीश जय दिव्याङ्गभूषण

ସେ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା: “ଜୟ ହେ ଜୟେଶ! ଜୟ ହେ ବାଗୀଶ! ଜୟ ହେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗଭୂଷଣ!”

Verse 26

जय देवपते श्रीमन्साक्षाद्ब्रह्म सनातन । तव लोकाः शरीरस्थास्त्वं गतिः परमेश्वर

ଜୟ ହେ ଦେବପତେ ଶ୍ରୀମନ୍! ଆପଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆପଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ଅବସ୍ଥିତ; ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆପଣେ ହିଁ ପରମ ଗତି ଓ ଆଶ୍ରୟ।

Verse 27

त्वदाधारा हि देवेश सर्वे लोका व्यवस्थिताः । त्वं श्रेष्ठः सर्वसत्त्वानां त्वं कर्ता धरणीधरः

ହେ ଦେବେଶ! ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆପଣଙ୍କ ଆଧାରରେ ହିଁ ସ୍ଥିତ। ଆପଣ ସର୍ବ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଆପଣ କର୍ତ୍ତା, ଆପଣ ଧରଣୀଧର—ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା।

Verse 28

त्वं हौत्रमग्निहोत्राणां सूत्रमन्त्रस्त्वमेव च । गोकर्णं भद्रकर्णं च त्वं च माहेश्वरं पदम्

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କର୍ମରେ ହୌତ୍ର ଅର୍ପଣ ତୁମେଇ; ସୂତ୍ର ଓ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ତୁମେଇ। ତୁମେଇ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ତୁମେଇ ମାହେଶ୍ୱର—ଶିବଙ୍କ ପରମ ପଦ।

Verse 29

त्वं कीर्तिः सर्वकीर्तीनां दैन्यपापप्रणाशिनी । त्वं नैमिषं कुरुक्षेत्रं त्वं च विष्णुपदं परम्

ସମସ୍ତ କୀର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ତୁମେଇ; ଦୈନ୍ୟ ଓ ପାପକୁ ନାଶ କରୁଥିବା ତୁମେଇ। ତୁମେଇ ନୈମିଷ ଓ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର; ତୁମେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ ମଧ୍ୟ।

Verse 30

त्वया तु लीलया देव पदाक्रान्ता च मेदिनी । त्वया बद्धो बलिर्देव त्वयेन्द्रस्य पदं कृतम्

ହେ ଦେବ! ତୁମ ଲୀଳାମାତ୍ରେ ତୁମ ପଦଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା। ତୁମେଇ ବଳିକୁ ବାନ୍ଧିଲ, ତୁମେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପଦ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ କଲ।

Verse 31

त्वं कलिर्द्वापरं देव त्रेता कृतयुगं तथा । प्रलम्बदमनश्च त्वं स्रष्टा त्वं च विनाशकृत्

ହେ ଦେବ! ତୁମେଇ କଳି ଓ ଦ୍ୱାପର; ତୁମେଇ ତ୍ରେତା ଓ କୃତଯୁଗ ମଧ୍ୟ। ତୁମେଇ ପ୍ରଲମ୍ବଦମନ; ତୁମେଇ ସ୍ରଷ୍ଟା, ତୁମେଇ ଲୟକର୍ତ୍ତା।

Verse 32

त्वया वै धार्यते लोकास्त्वं कालः सर्वसंक्षयः । त्वया हि देव सृष्टास्ताः सर्वा वै देवयोनयः

ତୁମେଇ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଛ; ତୁମେଇ କାଳ, ସର୍ବସଂକ୍ଷୟକାରୀ। ହେ ଦେବ! ତୁମେଇ ସମସ୍ତ ଦେବଯୋନି ଓ ଦିବ୍ୟ ବଂଶପରମ୍ପରା ସୃଷ୍ଟି କରିଛ।

Verse 33

त्वं पन्थाः सर्वलोकानां त्वं च मोक्षः परा गतिः । ब्रह्मा त्वदुद्भवो देवो रजोरूपः सनातनः । रुद्रः क्रोधोद्भवोऽप्येवं त्वं च सत्त्वे व्यवस्थितः

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପଥ, ତୁମେ ମୋକ୍ଷ—ପରମ ଗତି। ତୁମଠାରୁ ରଜୋଗୁଣସ୍ୱରୂପ ସନାତନ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମା ଉଦ୍ଭବନ୍ତି; ଏହିପରି କ୍ରୋଧଜନ୍ୟ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସତ୍ତ୍ୱରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 34

एतच्चराचरं देव क्रीडनार्थं त्वया कृतम् । एवं संतप्तदेहेन स्तुतो देवो मया प्रभुः

ହେ ଦେବ! ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ସୃଷ୍ଟି ତୁମ ଦିବ୍ୟ କ୍ରୀଡାର୍ଥେ ତୁମେ ନିର୍ମାଣ କରିଛ। ଏଭଳି ଦୁଃଖେ ସନ୍ତପ୍ତ ଦେହ ନେଇ ମୁଁ ପ୍ରଭୁ, ସ୍ୱାମୀ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲି।

Verse 35

भक्त्या परमया राजन्सर्वभूतपतिः प्रभुः । स्तुवन्वै तत्र पश्यामि वारिपूर्णांस्ततो घटान्

ହେ ରାଜନ୍! ପରମ ଭକ୍ତିରେ ସର୍ବଭୂତପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ସେଠାରେ ଜଳରେ କାଠୋକାଠ ଭରା ଘଟଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲି।

Verse 36

ततो मया विस्मृता या तृषा सा वर्धिता पुनः । उपासर्पं ततस्तस्य पार्श्वं वै पुरुषस्य हि

ତାପରେ ଯେ ତୃଷ୍ଣାକୁ ମୁଁ ଭୁଲିଯାଇଥିଲି, ସେ ପୁଣି ବଢ଼ିଗଲା। ତେଣୁ ମୁଁ ସେ ପୁରୁଷର ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ନିକଟେ ଗଲି।

Verse 37

पानीयं पातुकामेन चिन्तितं च मया पुनः । नापश्यत हि मां चैष सुप्तोऽपि न च बुध्यते

ପାଣି ପିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହୋଇ ମୁଁ ପୁଣି ଉପାୟ ଭାବିଲି। କିନ୍ତୁ ସେ ମୋତେ ଦେଖିଲା ନାହିଁ; ଶୁଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜାଗିଲା ନାହିଁ।

Verse 38

यस्तु पापेन संमूढः सुखं सुप्तं प्रबोधयेत् । जायते तस्य पापस्य ब्रह्महत्याफलं महत्

ଯେ ପାପମୋହରେ ମୁଢ଼ ହୋଇ ସୁଖରେ ଶୁଇଥିବା ଲୋକକୁ ଜଗାଏ, ତାହାର ସେହି ପାପର ଫଳ ଅତି ମହାନ—ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଫଳ ସମାନ।

Verse 39

एवं संचिन्त्यमाने तु द्वितीयो ह्यागतः पुमान् । नेक्षते जल्पते किंचिद्वामस्कन्धे मृगाजिनी

ମୁଁ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଆସିଲେ। ସେ ନ ମୋତେ ଦେଖିଲେ, ନ କିଛି କହିଲେ; ତାଙ୍କ ବାମ କାନ୍ଧରେ ମୃଗଚର୍ମ ଥିଲା।

Verse 40

जटी कमण्डलुधरो दण्डी मेखलया वृतः । भस्मोन्मृदितसर्वाङ्गो महातेजास्त्रिलोचनः

ସେ ଜଟାଧାରୀ, କମଣ୍ଡଲୁଧାରୀ, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ, ମେଖଳାରେ ବେଷ୍ଟିତ; ସର୍ବାଙ୍ଗ ଭସ୍ମଲିପ୍ତ—ମହାତେଜସ୍ବୀ ତ୍ରିଲୋଚନ।

Verse 41

यावत्तं स्तोतुकामोऽहमपश्यं स्वच्छचक्षुषा । तावत्सर्वाङ्गसम्भूत्यामहत्या रूपसम्पदा

ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ସେହି କ୍ଷଣେ ତାଙ୍କ ସର୍ବାଙ୍ଗରୁ ଉଦ୍ଭୂତ, ମହାରୂପସମ୍ପଦାଯୁକ୍ତ ଏକ ଦେବୀସଦୃଶ ପ୍ରଭା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା।

Verse 42

अपश्यं संवृतां नारीं सर्वाभरणभूषिताम् । दृष्ट्वा तां पतितो भूमौ जयस्वेति ब्रुवंस्ततः

ମୁଁ ଏକ ଆବୃତା ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଯିଏ ସର୍ବ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଭୂମିରେ ପତିତ ହୋଇ, ପରେ ‘ଜୟସ୍ୱ’ ବୋଲି କହିଲି।

Verse 43

जय रुद्राङ्गसम्भूते जयवाहिनि सनातनि । जय कौमारि माहेन्द्रि वैष्णवी वारुणी तथा

ରୁଦ୍ରଙ୍ଗରୁ ସମ୍ଭୂତେ ଦେବୀ, ତୁମକୁ ଜୟ; ହେ ସନାତନୀ ଶକ୍ତିବାହିନୀ, ତୁମକୁ ଜୟ। କୌମାରୀ, ମାହେନ୍ଦ୍ରୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ ଏବଂ ବାରୁଣୀ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଜୟ।

Verse 44

जय कौबेरि सावित्रि जय धात्रि वरानने । तृष्णया तप्तदे हस्य रक्षां कुरु चराचरे

କୌବେରୀ ରୂପେ ତୁମକୁ ଜୟ, ସାବିତ୍ରୀ ରୂପେ ତୁମକୁ ଜୟ; ହେ ଧାତ୍ରୀ, ହେ ବରାନନେ, ତୁମକୁ ଜୟ। ତୃଷ୍ଣାରେ ତପ୍ତ ମୋ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କର—ଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।

Verse 45

श्रीदेव्युवाच । प्रसन्ना विप्रशार्दूल तव वाक्यैः सुशोभनैः । वर्तते मानसे यत्ते मया ज्ञातं द्विजोत्तम

ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରଶାର୍ଦୂଳ, ତୁମ ସୁଶୋଭନ ବଚନରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ମୁଁ ଜାଣିଛି।

Verse 46

शृणु विप्र ममाप्यस्ति व्रतमेतत्सुदारुणम् । स्त्रीलघुत्वान्मयारब्धं दुष्करं मन्दमेधया

ଶୁଣ, ହେ ବିପ୍ର—ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ବ୍ରତ ଅଛି। ସ୍ତ୍ରୀସ୍ୱଭାବର ଚଞ୍ଚଳତାରୁ ମୁଁ ଏହା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲି; ମନ୍ଦମେଧା ପାଇଁ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଷ୍କର।

Verse 47

यदि भावी च मे पुत्रो धर्मिष्ठो लोकविश्रुतः । विप्रस्य तु स्तनं दत्त्वा पश्चाद्दास्यामि बालके

ଯଦି ମୋର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ—ଧର୍ମିଷ୍ଠ ଓ ଲୋକବିଶ୍ରୁତ—ତେବେ ପ୍ରଥମେ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ମୋ ସ୍ତନ ଦେଇ, ପରେ ମୁଁ ତାହା ଶିଶୁକୁ ଦେବି।

Verse 48

स मे पुत्रः समुत्पन्नो यथोक्तो मे महामुने । स्तनं पिब त्वं विप्रेन्द्र यदि जीवितुमिच्छसि

ହେ ମହାମୁନେ! ମୁଁ ଯେପରି କହିଥିଲି ସେପରି ମୋ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଛି। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଯଦି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ସ୍ତନପାନ କର।

Verse 49

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अकार्यमेतद्विप्राणां यस्त्विमं पिबते स्तनम् । पुनश्चैवोपनयनं व्रतसिद्धिं न गच्छति

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ଏହା ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅକାର୍ଯ୍ୟ; ଯେ ଏହି ସ୍ତନ ପାନ କରେ, ସେ ପୁନଃ ଉପନୟନ କରିବାକୁ ପଡେ ଏବଂ ବ୍ରତସିଦ୍ଧିକୁ ପାଉନାହିଁ।

Verse 50

ब्राह्मणत्वं त्रिभिर्लोकैर्दुर्लभं पद्मलोचने । संस्कारैः संस्कृतो विप्रो यैश्च जायेत तच्छृणु

ହେ ପଦ୍ମଲୋଚନେ! ତିନି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଦୁର୍ଲଭ। ସଂସ୍କାରଦ୍ୱାରା ବିପ୍ର ସଂସ୍କୃତ ହୁଏ— ଯେ ସଂସ୍କାରରେ ସେ ପ୍ରକୃତରେ ବିପ୍ର ହୁଏ, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 51

प्रथमं चैव नारीषु संस्कारैर्बीजवापतम् । बीजप्रक्षेपणादेव बीजक्षेपः स उच्यते

ନାରୀସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସଂସ୍କାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ‘ବୀଜବାପନ’। ବୀଜ ପ୍ରକ୍ଷେପଣ ମାତ୍ର ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ‘ବୀଜକ୍ଷେପ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 52

तदन्ते च महाभागे गर्भाधानं द्वितीयकम् । पुंसवनं तृतीयं तु सीमन्तं च चतुर्थकम्

ତାହା ପରେ, ହେ ମହାଭାଗେ! ଦ୍ୱିତୀୟ ‘ଗର୍ଭାଧାନ’; ତୃତୀୟ ‘ପୁଂସବନ’; ଚତୁର୍ଥ ‘ସୀମନ୍ତ’ ସଂସ୍କାର।

Verse 53

पञ्चमं जातकर्म स्यान्नाम वै षष्ठमुच्यते । निष्क्रामः सप्तमश्चैव ह्यन्नप्राशनमष्टमम्

ପଞ୍ଚମ ସଂସ୍କାର ଜାତକର୍ମ; ଷଷ୍ଠ ନାମକରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସପ୍ତମ ନିଷ୍କ୍ରମଣ (ପ୍ରଥମ ବାହାରକୁ ଯିବା) ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଅନ୍ନପ୍ରାଶନ (ପ୍ରଥମ ଅନ୍ନସେବନ) ଅଟେ।

Verse 54

नवमं वै चूडकर्म दशमं मौञ्जिबन्धनम् । ऐषिकं दार्विकं चैव सौमिकं भौमिकं तथा

ନବମ ଚୂଡାକର୍ମ (ମୁଣ୍ଡନ) ଏବଂ ଦଶମ ମୌଞ୍ଜୀବନ୍ଧନ (ମୁଞ୍ଜା-ମେଖଳା ବାନ୍ଧିବା) ଅଟେ। ଏହା ସହ ଐଷିକ, ଦାର୍ବିକ, ସୌମିକ ଓ ଭୌମିକ ଭଳି ବିଧିମାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 55

पत्नीसंयोजनं चान्यद्दैवकर्म ततः परम् । मानुष्यं पितृकर्म स्याद्दशमाष्टासु शोभने

ପତ୍ନୀ-ସଂଯୋଜନ (ବିବାହ) ମଧ୍ୟ ଏକ ଅନ୍ୟ ସଂସ୍କାର; ତାହା ପରେ ଦୈବକର୍ମ ହୁଏ। ପଛରେ ମାନୁଷ୍ୟକର୍ମ ଓ ପିତୃକର୍ମ—ଏଭଳି ଶୁଭ ଗଣନାରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଦଶ ଓ ଅଷ୍ଟରେ ଗଣାଯାଏ।

Verse 56

भूतं भव्यं तथेष्टं च पार्वणं च ततः परम्

ତାପରେ ଭୂତଯଜ୍ଞ, ଭବ୍ୟହୋମ, ଇଷ୍ଟିଯାଗ ଏବଂ ତଦନନ୍ତରେ ପାର୍ବଣ ବିଧି ହୁଏ।

Verse 57

श्राद्धं श्रावण्यामाग्रयणं च चैत्राश्वयुज्यां दशपौर्णमास्याम् । निरूढपशुसवनसौत्रामण्यग्निष्टोमात्यग्निष्टोमाः

ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଆଗ୍ରୟଣ ବିଧି; ଏବଂ ଚୈତ୍ର ଓ ଆଶ୍ୱୟୁଜରେ ଦଶମୀ-ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଅବସରର (ଅନୁଷ୍ଠାନ); ସହିତ ନିରୂଢପଶୁ, ସବନ, ସୌତ୍ରାମଣି, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅତ୍ୟଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞମାନ।

Verse 58

षोडषीवाजपेयातिरात्राप्तोर्यामोदशवाजपेयाः । सर्वभूतेषु क्षान्तिरनसूया शौचमङ्गलमकार्पण्यमस्पृहेति

ଷୋଡଶୀ, ବାଜପେୟ, ଅତିରାତ୍ର, ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ, ଏବଂ ଓଡଶ ଓ ବାଜପେୟ ଆଦି ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଣ୍ୟ। ଗୁଣମାନେ—ସର୍ବଭୂତ ପ୍ରତି କ୍ଷମା, ଅନସୂୟା (ଦ୍ୱେଷରହିତତା), ଶୌଚ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଆଚରଣ, ଅକାର୍ପଣ୍ୟ (ଉଦାରତା) ଓ ଅସ୍ପୃହା (ନିର୍ଲୋଭତା)।

Verse 59

एभिरष्टचत्वारिंशद्भिः संस्कारैः संकृतो ब्राह्मणो भवति

ଏହି ଅଠଚାଳିଶ ସଂସ୍କାରଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ସଂସ୍କୃତ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ (ପ୍ରକୃତ) ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ।

Verse 60

एवं ज्ञात्वा महाभागे न तु मां पातुमर्हसि । शिशुपेयं स्तनं भद्रे कथं वै मद्विधः पिबेत्

ହେ ମହାଭାଗେ, ଏହା ଜାଣି ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଧ ପିଆଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହି ସ୍ତନ ଶିଶୁ ପାନଯୋଗ୍ୟ; ମୋ ପରି ଜଣେ କିପରି ପିବ?

Verse 61

ममैतद्वचनं श्रुत्वा नारी वचनमब्रवीत्

ମୋର ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ସେ ନାରୀ ଉତ୍ତର କହିଲା।

Verse 62

यदि त्वं न पिबेः स्तन्यं पयो बालो मरिष्यति । श्रूयते त्रिषु लोकेषु वेदेषु च स्मृतिष्वपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो भ्रूणहत्या न मुञ्चति

ତୁମେ ଯଦି ସ୍ତନ୍ୟଦୁଧ ପିବ ନାହିଁ, ତେବେ ଶିଶୁଟି ମରିଯିବ। ତିନି ଲୋକରେ—ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ମଧ୍ୟ—ଏହା ଶୁଣାଯାଏ: ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟାର ପାପ ସହଜେ ମୋଚନ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 63

भवित्री तव हत्या च महाभागवतः पुनः । जन्मानि च शतान्यष्टौ क्लिश्यते भ्रूणहत्यया

ହେ ମହାଭାଗବତ! ତୋର ହତ୍ୟା ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ନିଶ୍ଚୟ ଘଟିବ; ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟା ପାପରେ ଜୀବ ଆଠଶେ ଜନ୍ମ କ୍ଲେଶ ଭୋଗେ।

Verse 64

मृतः शुनत्वं चाप्नोति वर्षाणां तु शतत्रयम् । ततस्तस्य क्षये जाते काकयोनिं व्रजेत्पुनः

ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ତିନିଶେ ବର୍ଷ କୁକୁର ଯୋନି ପାଏ; ସେଇ କାଳ ଶେଷ ହେଲେ ପୁନଃ କାକ ଯୋନିକୁ ଯାଏ।

Verse 65

तत्रापि च शतान्यष्टौ क्लिश्यते पापकर्मणि । वराहो दश जन्मानि तदन्ते जायते कृमिः

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପାପକର୍ମୀ ଆଠଶେ ବର୍ଷ କ୍ଲେଶ ଭୋଗେ; ସେ ଦଶ ଜନ୍ମ ବରାହ ହୁଏ, ଶେଷେ କୃମି ଯୋନିରେ ଜନ୍ମେ।

Verse 66

ततश्चारोहिणीं प्राप्य गोगजाश्वनृजन्मभाक् । श्रूयते श्रुतिशास्त्रेषु वेदेषु च परंतप

ତାପରେ ‘ଆରୋହିଣୀ’ ଗତି ପାଇ ସେ ଗୋ, ଗଜ, ଅଶ୍ୱ ଓ ନରଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରେ; ଏହିପରି ଶ୍ରୁତି-ଶାସ୍ତ୍ର-ବେଦରେ ଶୁଣାଯାଏ, ହେ ପରନ୍ତପ।

Verse 67

सर्वपापाधिकं पापं बालहत्या द्विजोत्तम । बालहत्यायुतो विप्रः पच्यते नरके ध्रुवम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ବାଳହତ୍ୟା ସମସ୍ତ ପାପଠାରୁ ଅଧିକ ମହାପାପ; ବାଳହତ୍ୟାରେ ଦୂଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଶ୍ଚୟ ନରକରେ ପଚେ।

Verse 68

वर्षाणि च शतान्यष्टौ प्राप्नोति यमयातनाम् । तस्मादल्पतरो दोषः पिबतो मे स्तनं तव

ସେ ଆଠଶେ ବର୍ଷ ଯମର ଯାତନା ଭୋଗ କରେ। ତେଣୁ ମୋର ସ୍ତନ୍ୟ ପିଲେ ତୋର ଦୋଷ ଅଳ୍ପ ହୁଏ।

Verse 69

तथैवापिबतः पापं जायते बहुवर्षिकम् । क्षुधातृषाविरामस्ते पुण्यं च पिबतः स्तनम्

ସେହିପରି ନ ପିଲେ ବହୁବର୍ଷ ରହୁଥିବା ପାପ ଜନ୍ମେ। ସ୍ତନ୍ୟ ପିଲେ ତୋର ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣା ଶାନ୍ତ ହୁଏ ଓ ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମିଳେ।

Verse 70

अतो न चेतः संदिग्धं कर्तव्यमिह कर्हिचित् । एहि विप्र यथाकामं बालार्थे पिब मे स्तनम्

ଏହେତୁ ଏଠାରେ କେବେ ମନରେ ସନ୍ଦେହ କରିବୁ ନାହିଁ। ଆସ, ହେ ବିପ୍ର! ଶିଶୁର ହିତାର୍ଥେ ଇଚ୍ଛାମତେ ମୋର ସ୍ତନ୍ୟ ପି।

Verse 71

ततोऽहं वचनं श्रुत्वा स्तनं पातुं समुद्यतः । न च तृप्तिं विजानामि पिबतः स्तनमुत्तमम्

ତାପରେ ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୁଁ ସ୍ତନ୍ୟ ପିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲି। କିନ୍ତୁ ସେଇ ଉତ୍ତମ ଦୁଧ ପିଲେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତି ଜାଣିଲି ନାହିଁ।

Verse 72

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि भारतैवं शतानि च । ततः प्रबुद्धोत्सङ्गेऽहं मायानिद्राविमोहितः

ହେ ଭାରତ! ତିରିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ସେହିପରି ଆଉ ଶତଶତ ବର୍ଷ କଟିଗଲା। ତାପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଉତ୍ସଙ୍ଗରେ ଜାଗିଲି—ମାୟାନିଦ୍ରାରେ ବିମୋହିତ ହୋଇ।

Verse 73

निद्राविगतमोहोऽहं यावत्पश्यामि पाण्डव । तावत्सुप्तं न पश्यामि न च तं बालकं विभो

ଯେତେବେଳେ ମୋର ନିଦ୍ରାଜନିତ ମୋହ ଦୂର ହେଲା, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ମୁଁ ଯେତେ ସମୟ ଚାରିଦିଗେ ଦେଖିଲି, ସେତେ ସମୟ କାହାକୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲି ନାହିଁ; ଏବଂ ସେଇ ବାଳକକୁ ମଧ୍ୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦେଖିଲି ନାହିଁ।

Verse 74

चतुरस्तांश्च वै कुम्भान् पश्यामि तत्र भारत । न च पश्यामि तां देवीं गता वै कुत्रचिच्च ते

ସେଠାରେ, ହେ ଭାରତ, ମୁଁ ଚାରିଟି କୁମ୍ଭ ଦେଖିଲି; କିନ୍ତୁ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲି ନାହିଁ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ କେଉଁଠି ଯାଇଥିଲେ, ଯାହା ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଅଜଣା।

Verse 75

एवं विमृश्यमानस्य चिन्तयानस्य तिष्ठतः । ईषद्धसितया वाचा देवी वचनमब्रवीत्

ସେ ଏଭଳି ଭାବି ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଥିବାବେଳେ, ଦେବୀ ହଳୁକା ହସ ସହିତ ମୃଦୁ ବାଣୀରେ ତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 76

श्रीदेव्युवाच । कृष्णः स पुरुषः सुप्तो द्वितीयोऽप्यागतो हरः । ये चत्वारश्च ते कुम्भाः समुद्रास्ते द्विजोत्तम

ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ—ତୁମେ ଯେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଥିଲ, ସେ କୃଷ୍ଣ (ବିଷ୍ଣୁ) ଅଟନ୍ତି; ଦ୍ୱିତୀୟ ଯେ ଆସିଥିଲେ, ସେ ହର (ଶିବ) ଅଟନ୍ତି। ଏବଂ ସେଇ ଚାରିଟି କୁମ୍ଭ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଚାରି ସମୁଦ୍ର ଅଟେ।

Verse 77

यश्च बालस्त्वया दृष्टो ब्राह्मा लोकपितामहः । अहं च पृथिवी ज्ञेया सप्तद्वीपा सर्वता

ତୁମେ ଯେ ବାଳକକୁ ଦେଖିଥିଲ, ସେ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା। ଏବଂ ମୋତେ ପୃଥିବୀ ଭାବେ ଜାଣ—ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସହିତ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 78

या गता त्वां परित्यज्य भूतले सुप्रतिष्ठिता । इमां च प्रेक्षसे विप्र नर्मदां सरितां वराम्

ଯେ ତୁମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଗଲା, ସେ ଭୂତଳରେ ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ଏବେ, ହେ ବିପ୍ର, ତୁମେ ସରିତାମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରୁଛ।

Verse 79

सर्वसत्त्वोपकाराय बृहते पुण्यलक्षणा । रेवानदी तु विख्याता न मृता तेन नर्मदा

ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ବିଶାଳ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟଲକ୍ଷଣା ଏହି ନଦୀ ‘ରେବା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ‘ମୃତା ନୁହେଁ’—ତେଣୁ ତାଙ୍କ ନାମ ନର୍ମଦା।

Verse 80

एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ स्वस्थो भव महामुने । इत्युक्त्वा मां तदा देवी तत्रैवान्तरधीयत

ଏପରି ଜାଣି ଶାନ୍ତିକୁ ଯାଅ; ହେ ମହାମୁନି, ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ସ୍ଥିର ହୁଅ। ଏମିତି କହି ଦେବୀ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 81

एवं हि शेते भगवान्सत्त्वस्थः प्रलये सदा । सत्त्वरूपो महादेवो यदाधारे जगत्स्थितम्

ପ୍ରଳୟକାଳରେ ଭଗବାନ୍ ସଦା ସତ୍ତ୍ୱସ୍ଥିତିରେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ସତ୍ତ୍ୱରୂପ ମହାଦେବ ହିଁ ସେଇ ଆଧାର, ଯାହାର ଉପରେ ଜଗତ୍ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 82

एवं मयानुभूतं तु दृष्टमाश्चर्यमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं कथितं ते नरोत्तम

ଏପରି ମୁଁ ନିଜେ ଏହି ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ଚର୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରି ଦେଖିଛି। ହେ ନରୋତ୍ତମ, ସର୍ବପାପହର ଏହି ପୁଣ୍ୟକଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି।

Verse 83

विष्णोश्चरितमित्युक्तं यत्त्वया परिपृच्छितम् । भूय एव महाबाहो किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରିତ ଏଭଳି କହାଗଲା। ହେ ମହାବାହୁ, ଏବେ ପୁନଃ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?