Adhyaya 19

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततस्त्वेकार्णवे तस्मिन्मुमूर्षुरहमातुरः । काकूच्छ्वासस्तरंस्तोयं बाहुभ्यां नृपसत्तम

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପସତ୍ତମ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଏକାର୍ଣ୍ଣବରେ ମୁଁ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ମୃତ୍ୟୁସନ୍ନ ଥିଲି; କାତର ହୋଇ ହାଫୁଥିଲି, ବିନତି କରୁଥିଲି, ଏବଂ ବାହୁଦ୍ୱାରା ସୋଇଁ ଜଳରେ ଭାସୁଥିଲି।

Verse 2

शृणोम्यर्णवमध्यस्थो निःशब्दस्तिमिते तदा । अम्भोरवमनौपम्यं दिशो दश विनादिनम्

ତେବେ ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରେ ଥାଇ, ନିଃଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ଥିର ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁଁ ଜଳର ଅନୁପମ ଗର୍ଜନ ଶୁଣିଲି, ଯାହା ଦଶଦିଗରେ ନିନାଦିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 3

हंसकुदेन्दुसंकाशां हारगोक्षीरपाण्डुराम् । नानारत्नविचित्राङ्गीं स्वर्णशृङ्गां मनोरमाम्

ମୁଁ ଗୋଟିଏ ଗାଈକୁ ଦେଖିଲି—ହଂସ, କୁନ୍ଦପୁଷ୍ପ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ; ହାର ଓ ଗୋକ୍ଷୀର ପରି ଧବଳ। ତାହାର ଅଙ୍ଗ ନାନା ରତ୍ନରେ ବିଚିତ୍ର ଭାବେ ଭୂଷିତ, ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର।

Verse 4

सुरैः प्रवालकमयैर्लाङ्गुलध्वजशोभिताम् । प्रलम्बघोणां नर्दन्तीं खुरैरर्णवगाहिनीम्

ସେ ଦେବୋଚିତ ପ୍ରବାଳମୟ ଆଭୂଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ପୁଛ ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ନାସିକା ସହ ଗର୍ଜନ କରି, ଖୁରରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଗାହି ଆଗେଇ ଯାଉଥିଲା।

Verse 5

गां ददर्शाहमुद्विग्नो मामेवाभिमुखीं स्थिताम् । किंकिणीजालमुक्ताभिः स्वर्णघण्टासमावृताम्

ମୁଁ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ ଦେଖିଲି; ସେ ଗାଈଟି କେବଳ ମୋ ପ୍ରତି ମୁହଁ କରି ଦାଁଡ଼ିଥିଲା। କିଙ୍କିଣୀର ଜାଲ, ମୁକ୍ତାମାଳା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘଣ୍ଟାରେ ସେ ଆବୃତ ଥିଲା।

Verse 6

तस्याश्चरणविक्षेपैः सर्वमेकार्णवं जलम् । विक्षिप्तफेनपुञ्जौघैर्नृत्यन्तीव समं ततः

ତାହାର ପାଦବିକ୍ଷେପରେ ସମସ୍ତ ଜଳ ଯେନ ଏକମାତ୍ର ମହାର୍ଣ୍ଣବ ହୋଇଗଲା। ଛିଟିଯାଇଥିବା ଫେନପୁଞ୍ଜର ପ୍ରବାହରେ ଜଳ ସର୍ବତ୍ର ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗିଲା।

Verse 7

ररास सलिलोत्क्षेपैः क्षोभयन्ती महार्णवम् । सा मामाह महाभाग श्लक्ष्णगम्भीरया गिरा

ଜଳର ଉତ୍କ୍ଷେପରେ ମହାର୍ଣ୍ଣବକୁ କ୍ଷୋଭିତ କରି ସେ ଗର୍ଜିଲା। ପରେ ମୃଦୁ ଓ ଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ ମୋତେ କହିଲା—“ହେ ମହାଭାଗ…”

Verse 8

मा भैषीर्वत्स वत्सेति मृत्युस्तव न विद्यते । महादेवप्रसादेन न मृत्युस्ते ममापि च

“ଭୟ କରନି, ବତ୍ସ, ବତ୍ସ! ତୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ। ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ନ ତୋର ମୃତ୍ୟୁ ଅଛି, ନ ମୋର ମଧ୍ୟ।”

Verse 9

ममाश्रयस्व लाङ्गूलं त्वामतस्तारयाम्यहम् । घोरादस्माद्भयाद्विप्र यावत्संप्लवते जगत्

ମୋର ଲାଞ୍ଜକୁ ଆଶ୍ରୟ କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗତ ଜଳମଗ୍ନ ଅଛି, ଏହି ଘୋର ଭୟରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।

Verse 10

क्षुत्तृषाप्रतिघातार्थं स्तनौ मे त्वं पिबस्व ह । पयोऽमृताश्रयं दिव्यं तत्पीत्वा निर्वृतो भव

କ୍ଷୁଧା ଓ ତୃଷା ନିବାରଣ ପାଇଁ ତୁମେ ମୋର ସ୍ତନ୍ୟ ପାନ କର। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦୁଗ୍ଧ ଅମୃତ ସଦୃଶ ଅଟେ; ଏହାକୁ ପାନ କରି ତୁମେ ତୃପ୍ତ ହୁଅ।

Verse 11

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हर्षात्पीतो मया स्तनः । न क्षुत्तृषा पीतमात्रे स्तने मह्यं तदाभवत्

ତାଙ୍କର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ତନ୍ୟ ପାନ କଲି। ପାନ କରିବା ମାତ୍ରେ ମୋର କ୍ଷୁଧା ଓ ତୃଷା ଦୂର ହୋଇଗଲା।

Verse 12

दिव्यं प्राणबलं जज्ञे समुद्रप्लवनक्षमम् । ततस्तां प्रत्युवाचेदं का त्वमेकार्णवीकृते

ସମୁଦ୍ର ପାର ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ମୋ ଠାରେ ଜାତ ହେଲା। ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲି: 'ଏହି ପ୍ରଳୟ କାଳରେ ଯେତେବେଳେ ସବୁକିଛି ଜଳମଗ୍ନ, ତୁମେ କିଏ?'

Verse 13

भ्रमसे ब्रूहि तत्त्वेन विस्मयो मे महान्हृदि । भ्रमतोऽत्र ममार्तस्य मुमूर्षोः प्रहतस्य

ତୁମେ କିଏ ସତ୍ୟ କୁହ, ମୋ ହୃଦୟରେ ମହା ବିସ୍ମୟ ଜାତ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଏଠାରେ ପୀଡ଼ିତ, ମୁମୂର୍ଷୁ ଏବଂ ଆହତ ହୋଇ ବୁଲୁଥିଲି।

Verse 14

त्वं हि मे शरणं जाता भाग्यशेषेण सुव्रते

ହେ ସୁବ୍ରତେ, ମୋର ଭାଗ୍ୟର ଶେଷ ଅବଶେଷରେ ତୁମେ ହିଁ ମୋର ଶରଣ ହେଲା।

Verse 15

गौरुवाच । किमहं विस्मृता तुभ्यं विश्वरूपा महेश्वरी । नर्मदा धर्मदा न्ःणां स्वर्गशर्मबलप्रदा

ଗୌରୀ କହିଲେ—ତୁମେ କି ମୋତେ ଭୁଲିଗଲ? ମୁଁ ବିଶ୍ୱରୂପା ମହେଶ୍ୱରୀ, ନର୍ମଦା—ନରମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଦେଇ, ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ଓ ତାହା ପ୍ରାପ୍ତିର ବଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 16

दृष्ट्वा त्वां सीदमानं तु रुद्रेणाहं विसर्जिता । तं द्विजं तारयस्वार्ये मा प्राणांस्त्यजतां जले

ତୁମେ ଡୁବୁଥିବାକୁ ଦେଖି ରୁଦ୍ର ମୋତେ ପଠାଇଛନ୍ତି। ହେ ଆର୍ୟେ, ସେଇ ଦ୍ୱିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କର—ସେ ଜଳରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ ନ କରୁ।

Verse 17

गोरूपेण विभोर्वाक्यात्त्वत्सकाशमिहागता । मा मृषावचनः शम्भुर्भवेदिति च सत्वरा

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଗୋରୂପ ଧାରଣ କରି ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ଯେଣୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବଚନ ମିଥ୍ୟା ନ ହେଉ।

Verse 18

एवमुक्तस्तयाहं तु इन्द्रायुधनिभं शुभम् । लाङ्गूलमव्ययं ज्ञात्वा भुजाभ्यामवलम्बितः

ସେ ଏପରି କହିଲାପରେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରାୟୁଧ ସଦୃଶ ସେଇ ଶୁଭ, ଅବ୍ୟୟ ଲାଙ୍ଗୁଳକୁ ଚିହ୍ନି, ଦୁଇ ଭୁଜାରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରିଲି।

Verse 19

अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ (ଏହା କେବଳ ବିଭାଗ/ଅନୁଚ୍ଛେଦ-ସୂଚକ ଚିହ୍ନ)।

Verse 20

ततो युगसहस्रान्तमहं कालं तया सह । व्यचरं वै तमोभूते सर्वतः सलिलावृते

ତାପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ ସହସ୍ର ଯୁଗ ସମାନ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭ୍ରମଣ କଲି; ସେ ଜଗତ ତମସାଚ୍ଛନ୍ନ ଥିଲା ଏବଂ ସବୁଦିଗରୁ ଜଳରେ ଆବୃତ ଥିଲା।

Verse 21

महार्णवे ततस्तस्मिन् भ्रमन्गोः पुच्छमाश्रितः । निर्वाते चान्धकारे च निरालोके निरामये

ତାପରେ ସେଇ ମହାର୍ଣ୍ଣବରେ ମୁଁ ଗୋରୁର ପୁଛକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଭାସିଭାସି ଭ୍ରମଣ କଲି; ସେଠାରେ ପବନ ନଥିଲା, ଆଲୋକ ନଥିଲା—କେବଳ ଅନ୍ଧକାର, ତଥାପି ମୁଁ ନିରାମୟ ଥିଲି।

Verse 22

अकस्मात्सलिले तस्मिन्नतसीपुष्पसन्निभम् । विभिन्नांजनसङ्काशमाकाशमिव निर्मलम्

ହଠାତ୍ ସେଇ ଜଳମଧ୍ୟରେ ତିସିଫୁଲ ପରି ଏକ ଆଭା ପ୍ରକଟ ହେଲା—ଛିଟିଯାଇଥିବା ଅଞ୍ଜନ ପରି ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ପରି ପବିତ୍ର।

Verse 23

नीलोत्पलदलश्यामं पीतवाससमव्ययम् । किरीटेनार्कवर्णेन विद्युद्विद्योतकारिणा

ସେ ନୀଳ ଉତ୍ପଳର ପତ୍ର ପରି ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଅବ୍ୟୟ ପୀତାମ୍ବର ପରିଧାନକାରୀ, ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଝଲମଲ କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଣ୍ଣ କିରୀଟରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 24

भ्राजमानेन शिरसा खमिवात्यन्तरूपिणम् । कुण्डलोद्धष्टगल्लं तु हारोद्द्योतितवक्षसम्

ଦୀପ୍ତ ଶିର ସହ, ଯେନେ ସ୍ୱୟଂ ଆକାଶ ସମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ରୂପୀ; କୁଣ୍ଡଳର ସ୍ପର୍ଶେ ଘସା ଗାଲ ଓ ହାରର ଜ୍ୟୋତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଥିବା।

Verse 25

जाम्बूनदमयैर्दिव्यैर्भूषणैरुपशोभितम् । नागोपधानशयनं सहस्रादित्यवर्चसम्

ଜାମ୍ବୂନଦ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ସୁଶୋଭିତ; ନାଗକୁ ତକିଆ କରି ଶୟନ କରୁଥିବା, ସହସ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ।

Verse 26

अनेकबाहूरुधरं नैकवक्त्रं मनोरमम् । सुप्तमेकार्णवे वीरं सहस्राक्षशिरोधरम्

ମୁଁ ଏକାର୍ଣ୍ଣବରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ସେଇ ବୀର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି—ମନୋହର, ଅନେକ ବାହୁ ଓ ପ୍ରବଳ ଊରୁଧାରୀ, ଅନେକ ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ, ସହସ୍ର ନେତ୍ର-ଶିର ଧାରଣ କରିଥିବା।

Verse 27

जटाजूटेन महता स्फुरद्विद्युत्समार्चिषा । एकार्णवं जगत्सर्वं व्याप्य देवं व्यवस्थितम्

ସ୍ଫୁରିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମ ଆଭାରେ ଜ୍ୱଳମାନ ମହା ଜଟାଜୂଟ ସହ; ସେ ଦେବ ଏକାର୍ଣ୍ଣବ ଓ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ସ୍ଥିତ।

Verse 28

ग्रसित्वा शङ्करः सर्वं सदेवासुरमानवम् । प्रपश्याम्यहमीशानं सुप्तमेकार्णवे प्रभुम्

ଶଙ୍କର ଦେବ-ଅସୁର-ମାନବ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗ୍ରସି ନେଇଛନ୍ତି; ତଥାପି ମୁଁ ଏକାର୍ଣ୍ଣବରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଈଶାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି।

Verse 29

सर्वव्यापिनमव्यक्तमनन्तं विश्वतोमुखम् । तस्य पादतलाभ्याशे स्वर्णकेयूरमण्डिताम्

ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅନନ୍ତ ଓ ସର୍ବଦିଗ୍ମୁଖ। ତାଙ୍କ ପାଦତଳର ସମୀପେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି—ସୁବର୍ଣ୍ଣ କେୟୂରରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଦେବୀକୁ।

Verse 30

विश्वरूपां महाभागां विश्वमायावधारिणीम् । श्रीमयीं ह्रीमयीं देवीं धीमयीं वाङ्मयीं शिवाम्

ମୁଁ ସେହି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲି—ଯିଏ ବିଶ୍ୱରୂପା, ମହାଭାଗ୍ୟା, ବିଶ୍ୱମାୟାଧାରିଣୀ; ଶ୍ରୀମୟୀ, ହ୍ରୀମୟୀ; ଧୀମୟୀ, ବାଙ୍ମୟୀ, କଲ୍ୟାଣୀ ଶିବା।

Verse 31

सिद्धिं कीर्तिं रतिं ब्राह्मीं कालरात्रिमयोनिजाम् । तामेवाहं तदात्यन्तमीश्वरान्तिकमास्थिताम्

ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ସିଦ୍ଧି, କୀର୍ତ୍ତି, ରତି, ବ୍ରାହ୍ମୀ ଏବଂ ଅୟୋନିଜା କାଳରାତ୍ରି ଭାବେ ଚିହ୍ନିଲି; ତେବେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସମୀପେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖିଲି।

Verse 32

अद्राक्षं चन्द्रवदनां धृतिं सर्वेश्वरीमुमाम्

ମୁଁ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ଉମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି—ଯିଏ ଧୃତିସ୍ୱରୂପା ଏବଂ ସର୍ବେଶ୍ୱରୀ।

Verse 33

शान्तं प्रसुप्तं नवहेमवर्णमुमासहायं भगवन्तमीशम् । तमोवृतं पुण्यतमं वरिष्ठं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्करोमि

ଉମାସହାୟ, ନବହେମବର୍ଣ୍ଣ, ଶାନ୍ତ ଓ ପ୍ରସୁପ୍ତ, ତମସାବୃତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରମ ପୁଣ୍ୟତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ଭଗବାନ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 34

ततः प्रसुप्तः सहसा विबुद्धो रात्रिक्षये देववरः स्वभावात् । विक्षोभयन् बाहुभिरर्णवाम्भो जगत्प्रणष्टं सलिले विमृश्य

ତାପରେ ରାତ୍ରିର ଶେଷେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱଭାବବଶେ ସହସା ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ। ଭୁଜାଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରଜଳକୁ ମଥି, ପ୍ରଳୟଜଳରେ ଲୀନ ଜଗତକୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ।

Verse 35

किं कार्यमित्येव विचिन्तयित्वा वाराहरूपोऽभवदद्भुताङ्गः । महाघनाम्भोधरतुल्यवर्चाः प्रलम्बमालाम्बरनिष्कमाली

‘କଣ କରିବା ଉଚିତ?’ ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରି ପ୍ରଭୁ ଅଦ୍ଭୁତାଙ୍ଗ ଵରାହରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ତେଜ ମହା ଶ୍ୟାମ ମେଘସମ; ଦୀର୍ଘମାଳା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ।

Verse 36

सशङ्खचक्रासिधरः किरीटी सवेदवेदाङ्गमयो महात्मा । त्रैलोक्यनिर्माणकरः पुराणो देवत्रयीरूपधरश्च कार्ये

କିରୀଟଧାରୀ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଖଡ୍ଗଧାରୀ ସେଇ ମହାତ୍ମା ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗମୟ। ତ୍ରିଲୋକର ନିର୍ମାତା ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, କାର୍ଯ୍ୟକାଳେ ଦେବତ୍ରୟୀର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 37

स एव रुद्रः स जगज्जहार सृष्ट्यर्थमीशः प्रपितामहोऽभूत् । संरक्षणार्थं जगतः स एव हरिः सुचक्रासिगदाब्जपाणिः

ସେଇ ରୁଦ୍ର—ସେଇ ଜଗତ୍‌କୁ ସଂହାର କରନ୍ତି। ସୃଷ୍ଟିର ନିମିତ୍ତେ ସେଇ ଈଶ୍ୱର ପ୍ରପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ହୁଅନ୍ତି। ଜଗତର ରକ୍ଷାର୍ଥେ ସେଇ ହରି; ତାଙ୍କ କରରେ ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ର, ଖଡ୍ଗ, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଅଛି।

Verse 38

तेषां विभागो न हि कर्तुमर्हो महात्मनामेकशरीरभाजाम् । मीमांसाहेत्वर्थविशेषतर्कैर्यस्तेषु कुर्यात्प्रविभेदमज्ञः

ଏକେ ତତ୍ତ୍ୱଶରୀରର ଭାଗୀ ଥିବା ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୀମାଂସା, ହେତୁବାଦ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତର୍କରେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ଗଢ଼ୁଥିବା ଜଣେ ଅଜ୍ଞ।

Verse 39

स याति घोरं नरकं क्रमेण विभागकृद्द्वेषमतिर्दुरात्मा । या यस्य भक्तिः स तयैव नूनं देहं त्यजन् स्वं ह्यमृतत्वमेति

ଯେ ଦୁରାତ୍ମା ବିଭେଦ କରେ ଓ ଦ୍ୱେଷବୁଦ୍ଧିରେ ମତ୍ତ, ସେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଘୋର ନରକକୁ ଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯାହାର ଯେ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ଭକ୍ତି, ସେଇ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଏ।

Verse 40

संमोहयन्मूर्तिभिरत्र लोकं स्रष्टा च गोप्ता क्षयकृत्स देवः । तस्मान्न मोहात्मकमाविशेत द्वेषं न कुर्यात्प्रविभिन्नमूर्तिः

ସେଇ ଦେବ ନାନା ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଏହି ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି—ସେଇ ସ୍ରଷ୍ଟା, ପାଳକ ଓ କ୍ଷୟକର୍ତ୍ତା। ତେଣୁ ମୋହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଭିନ୍ନ ଭାବି ଦ୍ୱେଷ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 41

वाराहमीशानवरोऽप्यतोऽसौ रूपं समास्थाय जगद्विधाता । नष्टे त्रिलोकेऽर्णवतोयमग्ने विमार्गितोयौघमयेऽन्तरात्मा

ଏହିପରି ଜଗଦ୍ବିଧାତା, ଈଶାନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ପ୍ରଭୁ ବରାହରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତ୍ରିଲୋକ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ସମୁଦ୍ରଜଳରେ ଡୁବିଗଲାବେଳେ, ଅନ୍ତରାତ୍ମା-ସ୍ୱରୂପ ଭଗବାନ ସେଇ ଜଳରାଶି ମଧ୍ୟରେ ହାରାଇଥିବାକୁ ଖୋଜିଲେ।

Verse 42

भित्त्वार्णवं तोयमथान्तरस्थं विवेश पातालतलं क्षणेन । जले निमग्नां धरणीं समस्तां समस्पृशत्पङ्कजपत्रनेत्राम्

ସମୁଦ୍ରଜଳକୁ ଭେଦି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ପାତାଳତଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଜଳରେ ନିମଗ୍ନ, ପଦ୍ମପତ୍ର-ନେତ୍ରା ସମସ୍ତ ଧରଣୀକୁ ସେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।

Verse 43

विशीर्णशैलोपलशृङ्गकूटां वसुंधरां तां प्रलये प्रलीनाम् । दंष्ट्रैकया विष्णुरतुल्यसाहसः समुद्दधार स्वयमेव देवः

ପ୍ରଳୟରେ ପ୍ରଲୀନ, ପର୍ବତ-ଶିଳା-ଶୃଙ୍ଗ-କୂଟ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ସେଇ ବସୁନ୍ଧରାକୁ ଅତୁଲ୍ୟ ସାହସୀ ଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଏକମାତ୍ର ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।

Verse 44

सा तस्य दंष्ट्राग्रविलम्बिताङ्गी कैलासशृङ्गाग्रगतेव ज्योत्स्ना । विभ्राजते साप्यसमानमूर्तिः शशाङ्कशृङ्गे च तडिद्विलग्ना

ତାଙ୍କ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଗ୍ରରେ ଝୁଲିଥିବା ପୃଥିବୀ କୈଲାସ-ଶିଖରାଗ୍ରରେ ଥିବା ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା। ସେ ଅନୁପମମୂର୍ତ୍ତି ପୃଥିବୀ ଚନ୍ଦ୍ରଶୃଙ୍ଗରେ ଲଗିଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

Verse 45

तामुज्जहारार्णवतोयमग्नां करी निमग्नामिव हस्तिनीं हठात् । नावं विशीर्णामिव तोयमध्यादुदीर्णसत्त्वोऽनुपमप्रभावः

ଅର୍ଣ୍ଣବଜଳରେ ଡୁବିଥିବା ସେ ପୃଥିବୀକୁ ସେ ହଠାତ୍ ବଳପୂର୍ବକ ଉଦ୍ଧାର କଲେ—ଯେପରି ହାତୀ ଡୁବିଥିବା ହାତୀଣୀକୁ ଉଠାଏ। ଉଦ୍ଦୀର୍ଣ୍ଣ ସାହସ ଓ ଅନୁପମ ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଜଳମଧ୍ୟରୁ ଭଙ୍ଗା ନାଉ ପରି ତାକୁ ଟାଣି ବାହାର କଲେ।

Verse 46

स तां समुत्तार्य महाजलौघात्समुद्रमार्यो व्यभजत्समस्तम् । महार्णवेष्वेव महार्णवाम्भो निक्षेपयामास पुनर्नदीषु

ମହାଜଳଓଘରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ସେ ଆର୍ୟ ପ୍ରଭୁ ସମଗ୍ର ସମୁଦ୍ରକୁ ବିଭାଜନ କଲେ। ପରେ ମହାର୍ଣ୍ଣବର ଜଳକୁ ମହାର୍ଣ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିକ୍ଷେପ କରି, ପୁନର୍ବାର ତାହାକୁ ନଦୀମାନଙ୍କରେ ପ୍ରବାହିତ କଲେ।

Verse 47

शीर्णांश्च शैलान्स चकार भूयो द्वीपान्समस्तांश्च तथार्णवांश्च । शैलोपलैर्ये विचिताः समन्ताच्छिलोच्चयांस्तान्स चकार कल्पे

ସେ ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଗଢ଼ିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତଥାରୂପେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଯେଉଁ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତଦିଗରେ ପର୍ବତଶିଳାରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେ କଳ୍ପ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ଶିଳାସଞ୍ଚୟରେ ପରିଣତ କଲେ।

Verse 48

अनेकरूपं प्रविभज्य देहं चकार देवेन्द्रगणान्समस्तान् । मुखाच्च वह्निर्मनसश्च चन्द्रश्चक्षोश्च सूर्यः सहसा बभूव

ନିଜ ଦେହକୁ ଅନେକ ରୂପରେ ବିଭାଜନ କରି ସେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ କଲେ। ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନି, ମନରୁ ଚନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ଚକ୍ଷୁରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହସା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 49

जज्ञेऽथ तस्येश्वरयोगमूर्तेः प्रध्यायमानस्य सुरेन्द्रसङ्घः । वेदाश्च यज्ञाश्च तथैव वर्णास्तथा हि सर्वौषधयो रसाश्च

ତେବେ ଯୋଗୈଶ୍ୱର୍ୟମୟ ସ୍ୱରୂପଧାରୀ ସେ ପ୍ରଭୁ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେବାମାତ୍ରେ ଦେବସମୂହ ଜନ୍ମିଲା। ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଓ ତାହାର ରସ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 50

जगत्समस्तं मनसा बभूव यत्स्थावरं किंचिदिहाण्डजं वा । जरायुजं स्वेदजमुद्भिज्जं वा यत्किंचिदा कीटपिपीलकाद्यम्

ତାଙ୍କ ମନରୁ ହିଁ ସମଗ୍ର ଜଗତ ହେଲା—ଯାହା କିଛି ସ୍ଥାବର, ଅଣ୍ଡଜ, ଜରାୟୁଜ, ସ୍ୱେଦଜ କିମ୍ବା ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜ; କୀଟ, ପିପୀଳିକା ଆଦି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାହା କିଛି ଅଛି ସବୁ।

Verse 51

ततो विजज्ञे मनसा क्षणेन अनेकरूपाः सहसा महेशा । चकार यन्मूर्तिभिरव्ययात्मा अष्टाभिराविश्य पुनः स तत्र

ତାପରେ ମହେଶ ଏକ କ୍ଷଣରେ ମନଦ୍ୱାରା ଅନେକ ରୂପକୁ ଜାଣିଲେ। ଅବ୍ୟୟ ଆତ୍ମା ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି ସେମାନଙ୍କରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ପୁନଃ ସେଠାରେ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 52

लीलां चकाराथ समृद्धतेजा अतोऽत्र मे पश्यत एव विप्राः । तेषां मया दर्शनमेव सर्वं यावन्मुहूर्तात्समकारि भूप

ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ପ୍ରଭୁ ଲୀଳା କଲେ। ତେଣୁ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଯାହା ଦେଖିଛି ତାହା ଦେଖ—ହେ ରାଜନ୍, ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ସବୁକିଛି ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇଗଲା।

Verse 53

कृत्वा त्वशेषं किल लीलयैव स देवदेवो जगतां विधाता । सर्वत्रदृक्सर्वग एव देवो जगाम चादर्शनमादिकर्ता

ସେ ଦେବଦେବ, ଜଗତର ବିଧାତା, ଯେନେ କେବଳ ଲୀଳାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସର୍ବତ୍ରଦର୍ଶୀ, ସର୍ବଗତ ଆଦିକର୍ତ୍ତା ତାପରେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।

Verse 54

यत्तन्मुहूर्तादिह नामरूपं तावत्प्रपश्यामि जगत्तथैव । द्वीपैः समुद्रैरभिसंवृतं हि नक्षत्रतारादिविमानकीर्णम्

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଜଗତକୁ ନାମ ଓ ରୂପ ସହିତ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଦେଖୁଛି। ଏହା ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ଘେରା, ନକ୍ଷତ୍ର-ତାରାମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 55

वियत्पयोदग्रहचक्रचित्रं नानाविधैः प्राणिगणैर्वृतं च । तां वै न पश्यामि महानुभावां गोरूपिणीं सर्वसुरेश्वरीं च

ମୁଁ ଆକାଶକୁ ମେଘ, ଗ୍ରହ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଚକ୍ରାକାର ଗତିପଥରେ ଚିତ୍ରବିଚିତ୍ର ଦେଖୁଛି, ଏବଂ ନାନାବିଧ ପ୍ରାଣିଗଣରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛି; କିନ୍ତୁ ଗୋରୂପିଣୀ, ସର୍ବସୁରେଶ୍ୱରୀ ସେଇ ମହାନୁଭାବାଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।

Verse 56

क्व सांप्रतं सेति विचिन्त्य राजन्विभ्रान्तचित्तस्त्वभवं तदैव । दिशो विभागानवलोकयानृते पुनस्तां कथमीश्वराङ्गीम्

“ସେ ଏବେ କେଉଁଠି?” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ହେ ରାଜନ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋ ଚିତ୍ତ ଭ୍ରମିତ ହେଲା। ଦିଗମାନଙ୍କର ବିଭାଗକୁ ସାବଧାନରେ ନ ଦେଖିଲେ, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଙ୍ଗସ୍ୱରୂପା ସେଇ ନଦୀଦେବୀଙ୍କୁ ମୁଁ ପୁଣି କିପରି ଦେଖିବି?

Verse 57

पश्यामि तामत्र पुनश्च शुभ्रां महाभ्रनीलां शुचिशुभ्रतोयाम् । वृक्षैरनेकैरुपशोभिताङ्गीं गजैस्तुरङ्गैर्विहगैर्वृतां च

ପୁଣି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଦେଖୁଛି—ଦୀପ୍ତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମହାବର୍ଷାମେଘ ପରି ନୀଳ, ତାଙ୍କର ଜଳ ପବିତ୍ର ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ। ଅନେକ ବୃକ୍ଷ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ଶୋଭାୟିତ କରିଛି, ଏବଂ ସେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପକ୍ଷୀଦଳରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ।

Verse 58

यथा पुरातीरमुपेत्य देव्याः समास्थितश्चाप्यमरकण्टके तु । तथैव पश्यामि सुखोपविष्ट आत्मानमव्यग्रमवाप्तसौख्यम्

ଯେପରି ପୂର୍ବେ ଦେବୀଙ୍କ ତଟକୁ ଯାଇ ମୁଁ ଅମରକଣ୍ଟକରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲି, ସେପରି ଏବେ ମୁଁ ନିଜକୁ ସୁଖରେ ବସିଥିବା ଦେଖୁଛି—ଅବ୍ୟଗ୍ର, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଓ ସନ୍ତୋଷ ପ୍ରାପ୍ତ।

Verse 59

तथैव पुण्या मलतोयवाहां दृष्ट्वा पुनः कल्पपरिक्षयेऽपि । अम्बामिवार्यामनुकम्पमानामक्षीणतोयां विरुजां विशोकः

ସେହିପରି ଜଳଦ୍ୱାରା ମଲିନତା ହରଣ କରୁଥିବା ସେଇ ପୁଣ୍ୟନଦୀକୁ କଳ୍ପାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ଦର୍ଶନ କରି ମୁଁ ଶୋକ ଓ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସେ ଆର୍ୟା ମାତୃସମ କରୁଣାମୟୀ; ତାଙ୍କର ଜଳ ଅକ୍ଷୟ, ସେ ନିରୁଜ ଓ ନିଶ୍ଶୋକ କରନ୍ତି।

Verse 60

एवं महत्पुण्यतमं च कल्पं पठन्ति शृण्वन्ति च ये द्विजेन्द्राः । महावराहस्य महेश्वरस्य दिने दिने ते विमला भवन्ति

ହେ ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ର! ଯେମାନେ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଆଖ୍ୟାନକୁ ପଢ଼ନ୍ତି ଓ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାବରାହସ୍ୱରୂପ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ର କଥାଦ୍ୱାରା ଦିନେ ଦିନେ ବିମଳ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 61

अशुभशतसहस्रं ते विधूय प्रपन्नास्त्रिदिवममरजुष्टं सिद्धगन्धर्वयुक्तम् । विमलशशिनिभाभिः सर्व एवाप्सरोभिः सह विविधविलासैः स्वर्गसौख्यं लभन्ते

ସେମାନେ ଶତସହସ୍ର ଅଶୁଭ କର୍ମକୁ ଝାଡ଼ିଦେଇ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ତ୍ରିଦିବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅଛନ୍ତି। ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରସମ ଦୀପ୍ତିମତୀ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହ ବିଭିନ୍ନ ବିଲାସରେ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ଲଭନ୍ତି।