Adhyaya 178

Verse 1

। श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र गङ्गावाहकमुत्तमम् । नर्मदायां महापुण्यं भृगुतीर्थसमीपतः

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତ୍ପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଭୃଗୁତୀର୍ଥ ସମୀପରେ ନର୍ମଦାରେ ଅବସ୍ଥିତ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଉତ୍ତମ ଗଙ୍ଗାବାହକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 2

तत्र गङ्गा महापुण्या चचार विपुलं तपः । पुरा वर्षशतं साग्रं परमं व्रतमास्थिता

ସେଠାରେ ମହାପୁଣ୍ୟମୟୀ ଗଙ୍ଗା ବିପୁଳ ତପ କଲେ; ପୁରାକାଳରେ ସେ ଶତବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପରମ ବ୍ରତ ଅବଲମ୍ବନ କରିଥିଲେ।

Verse 3

ध्यात्वा देवं जगद्योनिं नारायणमकल्मषम् । आत्मानं परमं धाम सरित्सा जगतीपते

କଳ୍ମଷରହିତ ଜଗଦ୍ୟୋନି ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନିଜକୁ ପରମ ଧାମ ଭାବି, ସେ ସରିତା (ଗଙ୍ଗା) ଜଗତୀପତିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ।

Verse 4

ततो जनार्दनो देव आगत्येदमुवाच ह

ତେବେ ଦେବ ଜନାର୍ଦନ ଆସି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 5

विष्णुरुवाच । तपसा तव तुष्टोऽहं मत्पादाम्बुजसम्भवे । मत्तः किमिच्छसे देवि ब्रूहि किं करवाणि ते

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ମୋ ପାଦପଦ୍ମଜା ଦେବୀ! ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ଦେବୀ, ମୋଠାରୁ କ’ଣ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? କୁହ; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବି?

Verse 6

गङ्गोवाच । त्वत्पादकमलाद्भ्रष्टा गङ्गा सहचरा विभो । यदृच्छया त्रिलोकेश वन्द्यमाना दिवौकसैः

ଗଙ୍ଗା କହିଲେ—ହେ ବିଭୋ! ମୁଁ ଗଙ୍ଗା, ଆପଣଙ୍କ ସହଚରୀ, ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରୁ ଖସି ପଡି ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ହେ ତ୍ରିଲୋକେଶ! ଦେବଲୋକବାସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଯଦୃଚ୍ଛାରେ (ଏଠାରେ) ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।

Verse 7

नृपो भगीरथस्तस्मात्तपः कृत्वा सुदुष्करम् । समाराध्य जगन्नाथं शङ्करं लोकशङ्करम्

ଏହିପରି ରାଜା ଭଗୀରଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କରି, ଜଗନ୍ନାଥ ଓ ଲୋକହିତକର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଆରାଧନା କରି ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।

Verse 8

अवतारयामास हि मां पृथिव्यां धरणीधर । मया वै युवयोर्वाक्यादवतारः कृतो भुवि

ହେ ଧରଣୀଧର! ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରଣ କରାଇଲେ। ସତ୍ୟକୁ କହିଲେ, ତୁମ ଦୁହଙ୍କ ବଚନରୁ ମୋର ଭୁବି ଅବତାର ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 9

वैष्णवीमिति मां मत्वा जनः सर्वाप्लुतो मयि । ये वै ब्रह्मणो लोके ये च वै गुरुतल्पगाः

ମୋତେ ‘ବୈଷ୍ଣବୀ’ ବୋଲି ଭାବି ସମସ୍ତେ ମୋରେ ନିମଜ୍ଜନ କରନ୍ତି—ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ଦୋଷୀମାନେ ଓ ଗୁରୁତଳ୍ପଗାମୀମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 10

त्यागिनः पितृमातृभ्यां ये च स्वर्णहरा नराः । गोघ्ना ये मनुजा लोके तथा ये प्राणिहिंसकाः

ଯେମାନେ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ସୁନା ଚୋରି କରନ୍ତି; ଯେମାନେ ଗୋହତ୍ୟା କରନ୍ତି ଓ ଯେମାନେ ପ୍ରାଣିହିଂସା କରନ୍ତି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର ପବିତ୍ରତାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖି ମୋତେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି।

Verse 11

अगम्यागामिनो ये च ह्यभक्ष्यस्य च भक्षकाः । ये चानृतप्रवक्तारो ये च विश्वासघातकाः

ଯେମାନେ ନିଷିଦ୍ଧ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯେମାନେ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି; ଯେମାନେ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି ଓ ଯେମାନେ ବିଶ୍ୱାସଘାତ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର ପବିତ୍ରତାକୁ ମାନି ମୋତେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି।

Verse 12

देवब्राह्मणवित्तानां हर्तारो ये नराधमाः । देवब्रह्मगुरुस्त्रीणां ये च निन्दाकरा नराः

ଯେ ଅଧମ ଲୋକେ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଧନ ହରଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଯେମାନେ ଦେବ, ବ୍ରହ୍ମା, ଗୁରୁ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

Verse 13

ब्रह्मशापप्रदग्धा ये ये चैवात्महनो द्विजाः । भ्रष्टानशनसंन्यासनियतव्रतचारिणः

ଯେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ଦଗ୍ଧ, ଏବଂ ଯେ ଆତ୍ମହନନ କରିଥିବା ଦ୍ୱିଜ; ତଥା ଉପବାସ, ସନ୍ନ୍ୟାସ ଓ ନିୟତ ବ୍ରତାଚାରରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଥିବାମାନେ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 14

तथैवापेयपेयाश्च ये च स्वगुरुनिन्दकाः । निषेधका ये दानानां पात्रदानपराङ्मुखाः

ଏହିପରି ଯେମାନେ ଅପେୟ ପାନ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି; ଯେମାନେ ଦାନକାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଷେଧ କରନ୍ତି ଓ ଯେମାନେ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଦାନ ଦେବାରୁ ପରାଙ୍ମୁଖ ରହନ୍ତି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

Verse 15

ऋतुघ्ना ये स्वपत्नीनां पित्रोः सेहपरा न हि । बान्धवेषु च दीनेषु करुणा यस्य नास्ति वै

ଯେମାନେ ନିଜ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଋତୁକାଳକୁ ଲଂଘନ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ପିତା‑ମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଓ ସେବାଭାବ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଦୁଃଖୀ ବାନ୍ଧବ ଓ ଦୀନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣା ନାହିଁ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ (ଏହି ଗଣରେ) ଗଣ୍ୟ।

Verse 16

क्षेत्रसेतुविभेदी च पूर्वमार्गप्रलोपकः । नास्तिकः शास्त्रहीनस्तु विप्रः सन्ध्याविवर्जितः

କ୍ଷେତ୍ରର ସୀମା‑ସେତୁ ଭାଙ୍ଗୁଥିବା, ପୁରାତନ ପଥ ଲୋପ କରୁଥିବା, ନାସ୍ତିକ, ଶାସ୍ତ୍ରହୀନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଏ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ (ଏଠାରେ) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

Verse 17

अहुताशी ह्यसंतुष्टः सर्वाशी सर्वविक्रयी । कदर्या नास्तिकाः क्रूराः कृतघ्ना ये द्विजायः

ଆହୁତି‑ଅର୍ପଣ ବିନା ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ସଦା ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସବୁକିଛି ଖାଉଥିବା, ସବୁକିଛି ବିକ୍ରି କରୁଥିବା, କଦର୍ୟ, ନାସ୍ତିକ, କ୍ରୂର ଓ କୃତଘ୍ନ—ଏମାନେ ପତିତ ଦ୍ୱିଜ।

Verse 18

पैशुन्या रसविक्रेयाः सर्वकालविनाकृताः । स्वगोत्रां परगोत्रां वा ये भुञ्जन्ति द्विजाधमाः

ପୈଶୁନ୍ୟ (ଚୁଗୁଲି‑ନିନ୍ଦା)ରେ ରତ, ରସ‑ଭୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ବିକ୍ରି କରୁଥିବା, ସର୍ବକାଳ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ଏବଂ ସ୍ୱଗୋତ୍ର କିମ୍ବା ପରଗୋତ୍ର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଭୋଗ କରୁଥିବା—ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜାଧମ।

Verse 19

ते मां प्राप्य विमुच्यन्ते पापसङ्घैः सुसंचितैः । तत्पापक्षारतप्ताया न शर्म मम विद्यते

ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଦୀର୍ଘକାଳ ସୁସଞ୍ଚିତ ପାପସଂଘରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ତଥାପି ସେହି ପାପର କ୍ଷାର‑ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ମୋ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 20

तथा कुरु जगन्नाथ यथाहं शर्म चाप्नुयाम् । एवमुक्तस्तु देवेशस्तुष्टः प्रोवाच जाह्नवीम्

ହେ ଜଗନ୍ନାଥ! ଏମିତି କର, ଯେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଓ କଲ୍ୟାଣ ପାଉଁ। ଏହିପରି କୁହାଯାଉଥିବାରୁ ଦେବେଶ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଜାହ୍ନବୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 21

विष्णुरुवाच । अहमत्र वसिष्यामि गङ्गाधरसहायवान् । प्रविशस्व सदा रेवां त्वमत्रैव च मूर्तिना

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ଗଙ୍ଗାଧର (ଶିବ)ଙ୍କ ସହାୟତା ସହିତ ମୁଁ ଏଠାରେ ବସିବି। ତୁମେ ସଦା ରେବାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏଠାରେ ହିଁ ମୂର୍ତ୍ତିମତୀ ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହ।

Verse 22

मम पादतलं प्राप्य वह त्रिपथगामिनि । यदा बहूदककाले नर्मदाजलसंभृता

ହେ ତ୍ରିପଥଗାମିନୀ! ମୋ ପାଦତଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ। ଯେତେବେଳେ ବହୁଜଳର ସମୟ ଆସିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ନର୍ମଦାଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।

Verse 23

प्रावृट्कालं समासाद्य भविष्यति जलाकुला । प्लाव्योभयतटं देवी प्राप्य मामुत्तरस्थितम्

ବର୍ଷାକାଳ ଆସିଲେ ସେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଉତ୍ତେଜିତ ହେବ। ଉତ୍ତର ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଦେବୀ ଉଭୟ ତଟକୁ ଜଳରେ ପ୍ଲାବିତ କରିବ।

Verse 24

प्लावयिष्यति तोयेन यदा शङ्खं करे स्थितम् । तदा पर्वशतोद्युक्तं वैष्णवं पर्वसंज्ञितम्

ଯେତେବେଳେ ସେ ଜଳରେ ହାତରେ ଥିବା ଶଙ୍ଖକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ଲାବିତ କରିଦେବ, ସେତେବେଳେ ସେଇ ଅବସର ‘ବୈଷ୍ଣବ ପର୍ବ’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବ—ଶତ ପର୍ବ ସମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।

Verse 25

न तेन सदृशं किंचिद्व्यतीपातादिसंक्रमम् । अयने द्वे च न तथा पुण्यात्पुण्यतरं यथा

ବ୍ୟତୀପାତ ଆଦି କୌଣସି ସଂକ୍ରାନ୍ତି-ଯୋଗ, ଏବଂ ଦୁଇ ଅୟନ ମଧ୍ୟ ତାହା ସମାନ ନୁହେଁ; କାରଣ ଏହା ସାଧାରଣ ପୁଣ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।

Verse 26

तस्मिन्पर्वणि देवेशि शङ्खं संस्पृश्य मानवः । स्नानमाचरते तोये मिश्रे गाङ्गेयनार्मदे

ହେ ଦେବେଶି! ସେହି ପବିତ୍ର ପର୍ବରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶଙ୍ଖକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗାଧାରା ଓ ନର୍ମଦାଜଳ ମିଶିଛି ସେହି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବ।

Verse 27

पुण्यं त्वशेषपुण्यानां मङ्गलानां च मङ्गलम् । विष्णुना विधृतो येन तस्माच्छान्तिः प्रचक्रमे

ଏହା ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟମଧ୍ୟରେ ପୁଣ୍ୟ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳମଧ୍ୟରେ ମଙ୍ଗଳ; ବିଷ୍ଣୁ ଯେହେତୁ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଏଠାରୁ ଶାନ୍ତି ଓ କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।

Verse 28

तत्रान्तं पापसङ्घस्य ध्रुवमाप्नोति मानवः । शङ्खोद्धारे नरः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः

ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସଞ୍ଚିତ ପାପସମୂହର ଅନ୍ତ ପାଏ; ଶଙ୍ଖୋଦ୍ଧାରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 29

तृप्तास्ते द्वादशाब्दानि सिद्धिं च सार्वकामिकीम् । गङ्गावहे तु यः श्राद्धं शङ्खोद्धारे प्रदास्यति

ପିତୃମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି ଏବଂ ସାଧକ ସର୍ବକାମସିଦ୍ଧି ପାଏ; ଗଙ୍ଗାପ୍ରବାହରେ ଶଙ୍ଖୋଦ୍ଧାରେ ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଏହି ଫଳ ଲଭେ।

Verse 30

तेन पिण्डप्रदानेन नृत्यन्ति पितरस्तथा । शङ्खोद्धारे नरः स्नात्वा पूजयेद्बलकेशवौ

ସେହି ପିଣ୍ଡଦାନରେ ପିତୃମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ଶଙ୍ଖୋଦ୍ଧାରେ ସ୍ନାନ କରି ନର ବଳ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରୁ।

Verse 31

रात्रौ जागरणं कृत्वा शुद्धो भवति जाह्नवि । यत्त्वं लोककृतं कर्म मन्यसे भुवि दुःसहम्

ହେ ଜାହ୍ନବୀ! ରାତିରେ ଜାଗରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏବଂ ଲୋକେ କରିଥିବା ଯେ କର୍ମକୁ ତୁମେ ଭୂମିରେ ଦୁଃସହ ବୋଲି ମନେ କର…

Verse 32

तस्मिन्पर्वणि तत्सर्वं तत्र स्नात्वा व्यपोहय । एवमुक्त्वा नरश्रेष्ठ विष्णुश्चान्तरधीयत

ସେହି ପର୍ବକାଳରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ସେ ସମସ୍ତ (ପାପ-ମଳିନତା) ଦୂର କର। ଏମିତି କହି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 33

तदाप्रभृति तत्तीर्थं गङ्गावाहकमुत्तमम् । ब्रह्माद्यैरृषिभिस्तात पारम्पर्यक्रमागतैः

ସେହି ସମୟରୁ ସେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ‘ଗଙ୍ଗାବାହକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ହେ ତାତ, ବ୍ରହ୍ମାଦି ଋଷିମାନେ ପରମ୍ପରାକ୍ରମେ ଆସି ସେଠାରେ (ତାହାକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ)।

Verse 34

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा भक्तिभावेन भारत । गङ्गातीर्थे तु स स्नातः समस्तेषु न संशयः

ହେ ଭାରତ! ଯେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଗଙ୍ଗାତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି—ଅପିତୁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 35

तत्र तीर्थे मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । अनिवर्तिका गतिस्तेषां विष्णुलोकात्कदाचन

ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଭାବିତାତ୍ମା ଓ ସଂଯମୀ ନରମାନେ ଦେହତ୍ୟାଗ କଲେ, ତାଙ୍କର ଗତି ଅନାବର୍ତ୍ତିନୀ; ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରୁ କେବେ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।