Adhyaya 146

Verse 1

। मार्कण्डेय उवाच । अस्माहकं ततो गच्छेत्पितृतीर्थमनुत्तमम् । प्रेतत्वाद्यत्र मुच्यन्ते पिण्डेनैकेन पूर्वजाः

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଅସ୍ମାହକ ନାମକ ଅନୁତ୍ତମ ପିତୃତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ଏକମାତ୍ର ପିଣ୍ଡଦାନରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ପ୍ରେତତ୍ୱାଦି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । अस्माहकस्य माहात्म्यं कथयस्व ममानघ । स्नानदानेन यत्पुण्यं तथा पिण्डोदकेन च

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଅନଘ, ଅସ୍ମାହକର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୋତେ କହ; ସ୍ନାନ ଓ ଦାନରେ, ଏବଂ ପିଣ୍ଡ ଓ ଉଦକ ଅର୍ପଣରେ କେମିତି ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ?

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा कल्पे नृपश्रेष्ठ ऋषिदेवसमागमे । प्रश्नः पृष्टो मया तात यथा त्वमनुपृच्छसि

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ଋଷି ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ସମାଗମରେ, ହେ ତାତ, ତୁମେ ଏବେ ଯେପରି ପଚାରୁଛ, ସେହି ପ୍ରଶ୍ନ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଥିଲି।

Verse 4

एकत्र सागराः सप्त सप्रयागाः सपुष्कराः । नास्य साम्यं लभन्ते ते नात्र कार्या विचारणा

ସପ୍ତ ସାଗର, ପ୍ରୟାଗ ଓ ପୁଷ୍କର ସହ ଏକଠା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଏହାର ସମତା ପାଇବେ ନାହିଁ; ଏଥିରେ ଅଧିକ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।

Verse 5

सोमनाथं तु विख्यातं यत्सोमेन प्रतिष्ठितम् । तत्र सोमग्रहे पुण्यं तत्पुण्यं लभते नरः

ସୋମନାଥ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହାକୁ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସୋମଗ୍ରହ ପୁଣ୍ୟାଚରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 6

मासान्ते पितरो नृणां वीक्षन्ते सन्ततिं स्वकाम् । कश्चिदस्मत्कुलेऽस्माकं पिण्डमत्र प्रदास्यति

ମାସାନ୍ତେ ପିତୃମାନେ ନିଜ ସନ୍ତତିକୁ ଚାହିଁ ରହନ୍ତି—‘ଆମ କୁଳର କେହି ଏଠାରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବେ କି?’

Verse 7

प्रपितामहास्तथादित्याः श्रुतिरेषा सनातनी । एवं ब्रुवन्ति देवाश्च ऋषयः सतपोधनाः

ପ୍ରପିତାମହମାନେ ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହନ୍ତି—ଏହା ଶ୍ରୁତିର ସନାତନ ଉପଦେଶ। ଏହିଭଳି ଦେବମାନେ ଓ ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି।

Verse 8

सकृत्पिण्डोदकेनैव शृणु पार्थिव यत्फलम् । द्वादशाब्दानि राजेन्द्र योगं भुक्त्वा सुशोभनम्

ହେ ପାର୍ଥିବ! ଏକଥର ପିଣ୍ଡ ଓ ଉଦକ ଅର୍ପଣ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଶୁଣ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ପିତୃଗଣ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ସୁଶୋଭନ କ୍ଷେମ-ଯୋଗ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 9

युगे युगे महाराज अस्माहके पितामहाः । सर्वदा ह्यवलोकन्त आगच्छन्तं स्वगोत्रजम्

ହେ ମହାରାଜ! ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଆମ ପିତାମହମାନେ ସଦା ନିଜ ଗୋତ୍ରଜଙ୍କ ଆଗମନକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ଦେଖୁଥାନ୍ତି।

Verse 10

भविष्यति किमस्माकममावास्याप्यमाहके । स्नानं दानं च ये कुर्युः पितॄणां तिलतर्पणम्

‘ଅମାବାସ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ, ମାଘରେ ମଧ୍ୟ ଆମର କଣ ହେବ?’—ଏଭଳି ଚିନ୍ତା ସେମାନଙ୍କୁ ଥାଏ। ଯେମାନେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିଳ-ତର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସହାୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 11

ते सर्वपापनिर्मुक्ताः सर्वान्कामांल्लभति वै । जलमध्येऽत्र भूपाल अग्नितीर्थं च तिष्ठति

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ କାମନା ଲାଭ କରନ୍ତି। ହେ ଭୂପାଳ! ଏଠାରେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ‘ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ’ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 12

दर्शनात्तस्य तीर्थस्य पापराशिर्विलीयते । स्नानमात्रेण राजेन्द्र ब्रह्महत्यां व्यपोहति

ସେହି ତୀର୍ଥର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାପରାଶି ଗଳିଯାଏ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ସୁଦ୍ଧା ଦୂର ହୁଏ।

Verse 13

शुक्लाम्बरधरो नित्यं नियतः स जितेन्द्रियः । एककालं तु भुञ्जानो मासं तीर्थस्य सन्निधौ

ଯେ ନିତ୍ୟ ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରେ, ନିୟମନିଷ୍ଠ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଏକବେଳେ ଭୋଜନ କରେ—ସେ ତୀର୍ଥସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଏକ ମାସ ବାସ କରୁ।

Verse 14

सुवर्णालंकृतानां तु कन्यानां शतदानजम् । फलमाप्नोति सम्पूर्णं पितृलोके महीयते

ସୁବର୍ଣ୍ଣାଳଙ୍କାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଶତ କନ୍ୟାଦାନ ସମାନ ଫଳ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାଏ, ଏବଂ ପିତୃଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 15

पृथिव्यामासमुद्रायां महाभोगपतिर्भवेत् । धनधान्यसमायुक्तो दाता भवति धार्मिकः

ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ରିୟାର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ପୃଥିବୀରେ ସମୁଦ୍ରସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାଭୋଗର ପତି ହୁଏ; ଧନ-ଧାନ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୁଏ।

Verse 16

उपवासी शुचिर्भूत्वा ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् । अस्माहकं समासाद्य यस्तु प्राणान् परित्यजेत्

ଉପବାସ କରି ଶୁଚି ହୋଇ ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ। ଏବଂ ଯେ ଆମ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଆସି ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରେ, ତାହାର ମଧ୍ୟ ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ ଗତି ହୁଏ।

Verse 17

कोटिवर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्मा दिवश्च्युतः

ସେ କୋଟି-ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ପରେ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହୁଏ—କର୍ମସଞ୍ଚୟ ଶେଷ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ।

Verse 18

सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये कुले जायेत रूपवान् । कृत्वाभिषेकविधिना हयमेधफलं लभेत्

ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମଣି ଓ ମୁକ୍ତାରେ ସମୃଦ୍ଧ କୁଳରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଲାଭ କରି ରୂପବାନ ହୁଏ। ଅଭିଷେକ-ବିଧିରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 19

धनाढ्यो रूपवान्दक्षो दाता भवति धार्मिकः । चतुर्वेदेषु यत्पुण्यं सत्यवादिषु यत्फलम्

ସେ ଧନାଢ୍ୟ, ରୂପବାନ, ଦକ୍ଷ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧାର୍ମିକ ହୁଏ। ଚତୁର୍ବେଦରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀଙ୍କୁ ଯେ ଫଳ ମିଳେ—

Verse 20

तत्फलं लभते नूनं तत्र तीर्थेऽभिषेचनात् । तीर्थानां परमं तीर्थं निर्मितं शम्भुना पुरा

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଅଭିଷେକ-ସ୍ନାନ କଲେ ସେଇ ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳେ। ଏହା ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ତୀର୍ଥ; ପୁରାତନକାଳେ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।

Verse 21

हृदयेशः स्वयं विष्णुर्जपेद्देवं महेश्वरम् । गन्धर्वाप्सरसश्चैव मरुतो मारुतास्तथा

ହୃଦୟରେ ବିରାଜିତ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜପ କରନ୍ତି। ସେହିପରି ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଏବଂ ମରୁତ୍—ବାୟୁଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ (ଜପ କରନ୍ତି)।

Verse 22

विश्वेदेवाश्च पितरः सचन्द्राः सदिवाकराः । मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ, ପିତୃଗଣ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ; ଏବଂ ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ ଋଷିମାନେ—(ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି)।

Verse 23

प्रचेताश्च वसिष्ठश्च भृगुर्नारद एव च । च्यवनो गालवश्चैव वामदेवो महामुनिः

ସେଠାରେ ପ୍ରଚେତା, ବସିଷ୍ଠ, ଭୃଗୁ ଓ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ଏବଂ ଚ୍ୟବନ, ଗାଲବ ଓ ମହାମୁନି ବାମଦେବ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 24

वालखिल्याश्च गन्धारास्तृणबिन्दुश्च जाजलिः । उद्दालकश्चर्ष्यशृङ्गो वसिष्ठश्च सनन्दनः

ସେଠାରେ ବାଲଖିଲ୍ୟ ଓ ଗନ୍ଧାରଗଣ; ତୃଣବିନ୍ଦୁ ଓ ଜାଜଲି; ଉଦ୍ଦାଲକ ଓ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ; ଏବଂ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ସନନ୍ଦନ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 25

शुक्रश्चैव भरद्वाजो वात्स्यो वात्स्यायनस्तथा । अगस्तिर्मित्रावरुणौ विश्वामित्रो मुनीश्वरः

ସେଠାରେ ଶୁକ୍ର ଓ ଭରଦ୍ୱାଜ, ବାତ୍ସ୍ୟ ଓ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ମିତ୍ର-ବରୁଣଜ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ମୁନୀଶ୍ୱର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 26

गौतमश्च पुलस्त्यश्च पौलस्त्यः पुलहः क्रतुः । सनातनस्तु कपिलो वाह्निः पञ्चशिखस्तथा

ସେଠାରେ ଗୌତମ ଓ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ; ଏବଂ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ; ତଥା ସନାତନ, କପିଲ, ବାହ୍ନି ଓ ପଞ୍ଚଶିଖ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 27

अन्येऽपि बहवस्तत्र मुनयः शंसितव्रताः । क्रीडन्ति देवताः सर्व ऋषयः सतपोधनाः

ସେଠାରେ ଆହୁରି ଅନେକ ମୁନି—ଯାହାଙ୍କ ବ୍ରତ ପ୍ରଶଂସିତ—ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ତପୋଧନ-ସମୃଦ୍ଧ ସମସ୍ତ ଋଷି ସେଠାରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ।

Verse 28

मनुष्याश्चैव योगीन्द्राः पितरः सपितामहाः । अस्माहकेऽत्र तिष्ठन्ति सर्व एव न संशयः

ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର ମହାୟୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ପିତୃମାନେ ପିତାମହମାନଙ୍କ ସହିତ ବସନ୍ତି। ଆମ ହିତାର୍ଥେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 29

पितरः पितामहाश्चैव तथैव प्रपितामहाः । येषां दत्तमुपस्थायि सुकृतं वापि दुष्कृतम्

ପିତୃମାନେ, ପିତାମହମାନେ ଓ ପ୍ରପିତାମହମାନେ—ଯାହାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅର୍ପଣ ଉପସ୍ଥିତ ରହେ—ସେମାନଙ୍କ ନିକଟେ ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପାପ, ଉଭୟ କର୍ମ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

Verse 30

अक्षयं तत्र तत्सर्वं यत्कृतं योधनीपुरे । मातरं पितरं त्यक्त्वा सर्वबन्धुसुहृज्जनान्

ଯୋଧନୀପୁରେ ଯାହା କିଛି କରାଯାଏ, ସେ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ମାତା-ପିତା ଓ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ-ସୁହୃଦମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଠାରେ କରା କର୍ମଫଳ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 31

धनं धान्यं प्रियान्पुत्रांस्तथा देहं नृपोत्तम । गच्छते वायुभूतस्तु शुभाशुभसमन्वितः

ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ଦେହ ମଧ୍ୟ, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ଏଠାରେ ଛାଡ଼ି ଯାଏ। ଜୀବ ବାୟୁସଦୃଶ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରେ; ସହେ ଥାଏ କେବଳ ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମ।

Verse 32

अदृश्यः सर्वभूतानां परमात्मा महत्तरः । शुभाशुभगतिं प्राप्तः कर्मणा स्वेन पार्थिव

ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ସେ ପରମାତ୍ମା—ମହାନମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମହାନ—ହେ ପାର୍ଥିବ, ନିଜ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 33

युधिष्ठिर उवाच । शुभाशुभं न बन्धूनां जायते केन हेतुना । एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रलीयते

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ କାହାର ଶୁଭାଶୁଭ ଫଳ କାହିଁକି ଲାଗେ ନାହିଁ? ଜୀବ ଏକାକୀ ଜନ୍ମେ, ନିଶ୍ଚୟ ଏକାକୀ ଲୟ ପାଏ।

Verse 34

एको हि भुङ्क्ते सुकृतमेक एव हि दुष्कृतम्

ନିଶ୍ଚୟ, ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଏକା ହିଁ ଭୋଗେ; ପାପର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଏକା ହିଁ ଭୋଗେ।

Verse 35

मार्कण्डेय उवाच । एष त्वयोक्तो नृपते महाप्रश्नः स्मृतो मया

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପ, ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ଏହି ମହାପ୍ରଶ୍ନ ମୋତେ ସ୍ମରଣ ହେଲା।

Verse 36

पितामहमुखोद्गीतं श्रुतं ते कथयाम्यहम् । यन्मे पितामहात्पूर्वं विज्ञातमृषिसंसदि

ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ମୁଖରୁ ଗୀତରୂପେ ଯାହା ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି, ସେହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି; ଯାହା ପୂର୍ବେ ଋଷିସଭାରେ ମୋ ପିତାମହଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଜାଣିଥିଲି।

Verse 37

न माता न पिता बन्धुः कस्यचिन्न सुहृत्क्वचित् । कस्य न ज्ञायते रूपं वायुभूतस्य देहिनः

ବାୟୁସ୍ୱଭାବ ଥିବା ସେ ଦେହୀ ପାଇଁ ନ ମାଆ, ନ ବାପା, ନ କୌଣସି ବନ୍ଧୁ; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ସୁହୃଦ ନାହିଁ; ତାହାର ରୂପ କାହାକୁ ଜଣା ନୁହେଁ।

Verse 38

यद्येवं न भवेत्तात लोकस्य तु नरेश्वर । अमर्यादं भवेन्नूनं विनश्यति चराचरम्

ଯଦି ଏପରି ନ ହେଉଥାନ୍ତା, ହେ ତାତ! ହେ ନରେଶ୍ୱର! ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକ ଅମର୍ଯ୍ୟାଦିତ ହୋଇଯାଏ; ଚରାଚର ସମସ୍ତେ ବିନଶିଯାନ୍ତେ।

Verse 39

एवं ज्ञात्वा पूरा राजन्समस्तैर्लोककर्तृभिः । मर्यादा स्थापिता लोके यथा धर्मो न नश्यति

ହେ ରାଜନ୍! ଏହା ଜାଣି ପୁରାତନକାଳରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଧାରକମାନେ ଲୋକରେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯେପରି ଧର୍ମ ନ ନଶେ।

Verse 40

धर्मे नष्टे मनुष्याणामधर्मोऽभिभवेत्पुनः । ततः स्वधर्मचलनान्नरके गमनं ध्रुवम्

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଅଧର୍ମ ପୁନଃ ପ୍ରବଳ ହୁଏ; ତେଣୁ ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ନରକଗମନ ଧ୍ରୁବ।

Verse 41

लोको निरङ्कुशः सर्वो मर्यादालङ्घने रतः । मर्यादा स्थापिता तेन शास्त्रं वीक्ष्य महर्षिभिः

ସମସ୍ତ ଲୋକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣହୀନ ହୋଇ ମର୍ଯ୍ୟାଦା-ଲଂଘନରେ ରତ ହୁଅନ୍ତି; ତେଣୁ ମହର୍ଷିମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 42

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । पिण्डोदकप्रदानं च तथैवातिथिपूजनम्

ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ଦେବତାର୍ଚ୍ଚନ, ପିଣ୍ଡ-ଉଦକ ପ୍ରଦାନ ଏବଂ ଅତିଥିପୂଜନ—

Verse 43

पितरः पितामहाश्चैव तथैव प्रपितामहाः । त्रयो देवाः स्मृतास्तात ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

ହେ ତାତ! ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହ—ଏ ତିନିଜଣ ଦେବତ୍ରୟରୂପେ ସ୍ମରଣୀୟ: ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର।

Verse 44

पूजितैः पूजिताः सर्वे तथा मातामहास्त्रयः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्रुतिस्मृत्यर्थनोदितान्

ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତେ ପୂଜିତ ହୋଇଯାନ୍ତି; ସେପରି ତିନି ମାତାମହ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିର ଅଭିପ୍ରାୟ ଅନୁସାରେ ଉପଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମକୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 45

धर्मं समाचरन्नित्यं पापांशेन न लिप्यते । श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं मनसापि न लङ्घयेत्

ଯେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ପାପର ଅଂଶମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିରେ ଉକ୍ତ ଧର୍ମକୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 46

इह लोके परे चैव यदीच्छेच्छ्रेय आत्मनः । पितापुत्रौ सदाप्येकौ बिम्बाद्बिम्बमिवोद्धृतौ

ଯେ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ନିଜ ଶ୍ରେୟ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଜାଣୁ—ପିତା ଓ ପୁତ୍ର ସଦା ଏକ; ଯେପରି ବିମ୍ବରୁ ବିମ୍ବ ଉଦ୍ଭୂତ ହୁଏ।

Verse 47

विभक्तौ वाविभक्तौ वा श्रुतिस्मृत्यर्थतस्तथा । उद्धरेदात्मनात्मानमात्मानमवसादयेत्

ବିଭକ୍ତ ହେଉ କି ଅବିଭକ୍ତ—ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିର ଅର୍ଥାନୁସାରେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜେ ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁ; ନିଜକୁ ଅବସାଦିତ କରୁ ନାହିଁ।

Verse 48

पिण्डोदकप्रदानाभ्यामृते पार्थ न संशयः । एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन पिण्डोदकप्रदो भवेत्

ହେ ପାର୍ଥ, ପିଣ୍ଡ ଓ ଉଦକ ଦାନ ନ କଲେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହା ଜାଣି ପ୍ରୟତ୍ନରେ ପିଣ୍ଡୋଦକ-ପ୍ରଦାତା ହେବା ଉଚିତ।

Verse 49

आयुर्धर्मो यशस्तेजः सन्ततिश्चैव वर्धते । पृथिव्यां सागरान्तायां पितृक्षेत्राणि यानि च

ଆୟୁ, ଧର୍ମ, ଯଶ, ତେଜ ଓ ସନ୍ତାନ—ଏସବୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏବଂ ସାଗରାନ୍ତ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଯେ ପିତୃକ୍ଷେତ୍ର ଅଛି…

Verse 50

तानि ते सम्प्रवक्ष्यामि येषु दत्तं महाफलम् । गयायां पुष्करे ज्येष्ठे प्रयागे नैमिषे तथा

ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ମହାଫଳ ଦେଏ—ଗୟାରେ, ପୁଷ୍କରରେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠତୀର୍ଥରେ, ପ୍ରୟାଗରେ ଏବଂ ନୈମିଷରେ।

Verse 51

संनिहत्यां कुरुक्षेत्रे प्रभासे कुरुनन्दन । पिण्डोदकप्रदानेन यत्फलं कथितं बुधैः

ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ସନ୍ନିହିତା ତୀର୍ଥରେ ଏବଂ ପ୍ରଭାସରେ—ପିଣ୍ଡୋଦକ ପ୍ରଦାନରୁ ଯେ ଫଳ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଛନ୍ତି…

Verse 52

अस्माहके तदाप्नोति नर्मदायां न संशयः । तत्र ब्रह्मा मुरारिश्च रुद्रश्च उमया सह

ସେହି ଫଳ ଆମ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ—ନର୍ମଦାରେ—ନିଶ୍ଚୟ ମିଳେ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁରାରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଏବଂ ଉମାସହିତ ରୁଦ୍ର ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 53

इन्द्राद्या देवताः सर्वे पितरो मुनयस्तथा । सागराः सरितश्चैव पर्वताश्च बलाहकाः

ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଓ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ—ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ପର୍ବତ ଏବଂ ବର୍ଷାବାହୀ ମେଘ—ସମସ୍ତେ ସନ୍ନିହିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 54

तिष्ठन्ति पितरः सर्वे सर्वतीर्थाधिकं ततः । स्थिता ब्रह्मशिला तत्र गजकुम्भनिभा नृप

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପିତୃଗଣ ନିବାସ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହା ସର୍ବତୀର୍ଥଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ହେ ନୃପ, ସେଠାରେ ଗଜକୁମ୍ଭସଦୃଶ ବ୍ରହ୍ମଶିଳା ସ୍ଥିତ ଅଛି।

Verse 55

कलौ न दृश्या भवति प्रधानं यद्गयाशिरः । वैशाखे मासि सम्प्राप्तेऽमावास्यां नृपोत्तम

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, କଳିଯୁଗରେ ପ୍ରଧାନ ‘ଗୟାଶିର’ ସାଧାରଣତଃ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ବୈଶାଖ ମାସର ଅମାବାସ୍ୟା ଆସିଲେ ତାହା ପ୍ରକଟ ହୁଏ।

Verse 56

व्याप्य सा तिष्ठते तीर्थं गजकुम्भनिभा शिला । तच्च गव्यूतिमात्रं हि तीर्थं ततः प्रवक्षते

ଗଜକୁମ୍ଭସଦୃଶ ସେଇ ଶିଳା ସେଠାରେ ତୀର୍ଥକୁ ବ୍ୟାପି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି। ଏବଂ ସେଇ ତୀର୍ଥର ବିସ୍ତାର ଏକ ଗବ୍ୟୂତି ପରିମାଣ—ଏହିପରି କୁହାଯାଏ।

Verse 57

तस्मिन्दिने तत्र गत्वा यस्तु श्राद्धप्रदो भवेत् । पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते शतवार्षिकी

ସେଇ ଦିନ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଯେ କେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ କରେ, ତାଙ୍କ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଅକ୍ଷୟ ତୃପ୍ତି ହୁଏ, ଯାହା ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ।

Verse 58

अन्यस्यामप्यमावास्यां यः स्नात्वा विजितेन्द्रियः । करोति मनुजः श्राद्धं विधिवन्मन्त्रसंयुतम्

ଅନ୍ୟ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ରସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ—

Verse 59

तस्य पुण्यफलं यत्स्यात्तच्छृणुष्व नराधिप । अग्निष्टोमाश्वमेधाभ्यां वाजपेयस्य यत्फलम्

ହେ ନରାଧିପ! ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ କ’ଣ ହୁଏ ଶୁଣ; ତାହା ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର, ଏବଂ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସମାନ।

Verse 60

तत्फलं समवाप्नोति यथा मे शङ्करोऽब्रवीत् । रौरवादिषु सर्वेषु नरकेषु व्यवस्थिताः

ସେ ଏହି ଫଳକୁ ହିଁ ପାଏ, ଯେପରି ଶଙ୍କର ମୋତେ କହିଥିଲେ। ଏବଂ ରୌରବ ଆଦି ସମସ୍ତ ନରକରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯେମାନେ—

Verse 61

पिता पितामहाद्याश्च पितृके मातृके तथा । पिण्डोदकेन चैकेन तर्पणेन विशेषतः

ପିତା, ପିତାମହ ଆଦି—ପିତୃପକ୍ଷ ଓ ମାତୃପକ୍ଷ ଉଭୟର—ଏକମାତ୍ର ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳଦାନରେ, ବିଶେଷତଃ ତର୍ପଣରେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 62

क्रीडन्ति पितृलोकस्था यावदाभूतसम्प्लवम् । ये कर्मस्था विकर्मस्था ये जाताः प्रेतकल्मषाः

ପିତୃଲୋକରେ ଥିବାମାନେ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି; ଏବଂ କର୍ମବନ୍ଧରେ କିମ୍ବା ବିକର୍ମରେ ଥିବା—ପ୍ରେତକଲ୍ମଷ ସହ ଜନ୍ମିଥିବାମାନେ—

Verse 63

पिण्डेनैकेन मुच्यन्ते तेऽपि तत्र न संशयः । अस्माहके शिला दिव्या तिष्ठते गजसन्निभा

ଏକମାତ୍ର ପିଣ୍ଡଦାନରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଆମ ଦେଶରେ ଗଜସଦୃଶ ଆକୃତିର ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶିଳା ଅଛି।

Verse 64

ब्रह्मणा निर्मिता पूर्वं सर्वपापक्षयंकरी । उपर्यस्या यथान्यायं पितॄनुद्दिश्य भारत

ସେଇ ଶିଳା ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ଏବଂ ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକାରିଣୀ। ହେ ଭାରତ, ତାହାର ଉପରେ ଯଥାନ୍ୟାୟ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କର୍ମ (ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 65

दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु दद्यात्पिण्डान्विचक्षणः । भूमौ चान्नेन सिद्धेन श्राद्धं कृत्वा यथाविधि

ବିଚକ୍ଷଣ ପୁରୁଷ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ର ଦର୍ଭ ଉପରେ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରୁ; ଏବଂ ଭୂମିରେ ସିଦ୍ଧ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁ।

Verse 66

श्राद्धिभ्यो वस्त्रयुग्मानि छत्रोपानत्कमण्डलु । दक्षिणा विविधा देया पितॄनुद्दिश्य भारत

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମ, ଛତା, ପାଦୁକା (ଉପାନତ୍) ଓ କମଣ୍ଡଲୁ ଦେବା ଉଚିତ; ହେ ଭାରତ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ବିଭିନ୍ନ ଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 67

यो ददाति द्विजश्रेष्ठ तस्य पुण्यफलं शृणु । तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्तिं यान्ति न संशयः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେ ଦାନ କରେ ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ଶୁଣ। ତାହାର ପିତୃମାନେ ବାରୋ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 68

अस्माहके महाराज पितरश्च पितामहाः । वायुभूता निरीक्षन्ते आगच्छन्तं स्वगोत्रजम्

ହେ ମହାରାଜ, ଆମ ପିତୃମାନେ ଓ ପିତାମହମାନେ ବାୟୁସଦୃଶ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇ ନିଜ ଗୋତ୍ରଜଙ୍କ ଆଗମନକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରି ନିରୀକ୍ଷଣ କରନ୍ତି।

Verse 69

अत्र तीर्थे सुतोऽभ्येत्य स्नात्वा तोयं प्रदास्यति । श्राद्धं वा पिण्डदानं वा तेन यास्याम सद्गतिम्

‘ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଆମ ପୁତ୍ର ଆସି ସ୍ନାନ କରି ଜଳତର୍ପଣ ଦେବ। ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁ କି ପିଣ୍ଡଦାନ କରୁ—ତାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ସଦ୍ଗତି ପାଇବୁ।’

Verse 70

स्नाने कृते तु ये केचिज्जायन्ते वस्त्रविप्लुषः । प्रीणयेन्नरकस्थांस्तु तैः पितॄन्नात्र संशयः

ସ୍ନାନ କଲେ ବସ୍ତ୍ରରୁ ଯେ ଜଳବିନ୍ଦୁ ପଡ଼େ, ସେହି ବିନ୍ଦୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ନରକସ୍ଥ ପିତୃମାନେ ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 71

केशोदबिन्दवस्तस्य ये चान्ये लेपभाजिनः । तृप्यन्त्यनग्निनसंस्कारा यं मृताः स्युः स्वगोत्रजाः

ତାଙ୍କ କେଶରୁ ଝରୁଥିବା ଜଳବିନ୍ଦୁ ଓ ଦେହରେ ଲାଗିଥିବା ଅନ୍ୟ ବିନ୍ଦୁମାନେ ଦ୍ୱାରା—ନିଜ ଗୋତ୍ରର ଯେ ମୃତମାନେ ଅଗ୍ନିସଂସ୍କାର (ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି) ବିନା ଗତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 72

तत्र तीर्थे तु ये केचिच्छ्राद्धं कृत्वा विधानतः । नरकादुद्धरन्त्याशु जपन्तः पितृसंहिताम्

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି ବିଧିମତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ପିତୃ-ସଂହିତା ଜପ କରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ପିତୃମାନଙ୍କୁ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।

Verse 73

वनस्पतिगते सोमे यदा सोमदिनं भवेत् । अक्षयाल्लभते लोकान्पिण्डेनैकेन मानवः

ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ବନସ୍ପତି ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥାଏ ଏବଂ ସୋମବାର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ମଣିଷ ଗୋଟିଏ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ପାଏ।

Verse 74

अक्षयं तत्र वै सर्वं जायते नात्र संशयः । नरकादुद्धरन्त्याशु जपन्ते पितृसंहिताम्

ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ସବୁକିଛି ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ପିତୃ-ସଂହିତା ଜପ କରିଲେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଏ।

Verse 75

तस्मिंस्तीर्थे त्वमावास्यां पितॄनुद्दिश्य भारत । नीलं सर्वाङ्गसम्पूर्णं योऽभिषिच्य समुत्सृजेत्

ହେ ଭାରତ, ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି, ସର୍ବାଙ୍ଗସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ‘ନୀଳ’ ବୃଷଭକୁ ଅଭିଷେକ କରି ପରେ ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗରେ ମୁକ୍ତ କରେ।

Verse 76

तस्य पुण्यफलं वक्तुं न तु वाचस्पतिः क्षमः । अस्माहके वृषोत्सर्गाद्यत्पुण्यं समवाप्यते

ସେହି କର୍ମର ପୁଣ୍ୟଫଳ କହିବାକୁ ବାଚସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗରୁ ଯେ ମହାନ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ତାହା ଅପାର।

Verse 77

तव शुश्रूषणात्सर्वं तत्प्रवक्ष्यामि भारत । रौरवादिषु ये किंचित्पच्यन्ते तस्य पूर्वजाः

ହେ ଭାରତ, ତୁମ ଶୁଶ୍ରୂଷାରୁ ମୁଁ ସେ ସବୁ କହିବି; ତାହାର ପୂର୍ବଜମାନେ ରୌରବ ଆଦି ନରକରେ କେଉଁଠି ଯଦି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି।

Verse 78

वृषोत्सर्गेण तान्सर्वांस्तारयेदेकविंशतिम् । लोहितो यस्तु वर्णेन मुखे पुच्छे च पाण्डुरः

ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗ ବିଧିରେ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ—ଏକବିଂଶତି ପିତୃମାନଙ୍କ—ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ। ଯେ ବୃଷ ଲୋହିତବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମୁହଁ ଏବଂ ପୁଛରେ ପାଣ୍ଡୁର (ଫିକା) ଥାଏ, ସେ ପ୍ରଶସ୍ତ।

Verse 79

पिङ्गः खुरविषाणाभ्यां स नीलो वृष उच्यते । यस्तु सर्वाङ्गपिङ्गश्च श्वेतः पुच्छखुरेषु च

ଯେ ବୃଷର ଖୁର ଓ ଶିଙ୍ଗରେ ପିଙ୍ଗ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଥାଏ, ସେ ‘ନୀଳ’ ବୃଷ କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ସର୍ବାଙ୍ଗେ ପିଙ୍ଗ ଓ ପୁଛ-ଖୁରରେ ଶ୍ୱେତ, ସେ ବିଶେଷ ପ୍ରଶସ୍ତ।

Verse 80

स पिङ्गो वृष इत्याहुः पितॄणां प्रीतिवर्धनः । पारावतसवर्णश्च ललाटे तिलको भवेत्

ତାହାକୁ ‘ପିଙ୍ଗ’ ବୃଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେ ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରୀତି ବଢ଼ାଏ। ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣ ପାରାବତ (କବୁତର) ସଦୃଶ ହେଉ, ଲଲାଟରେ ତିଲକଚିହ୍ନ ଥାଉ।

Verse 81

तं वृषं बभ्रुमित्याहुः पूर्णं सर्वाङ्गशोभनम् । सर्वाङ्गेष्वेकवर्णो यः पिङ्गः पुच्छखुरेषु च

ସେ ବୃଷକୁ ‘ବଭ୍ରୁ’ ବୋଲି କୁହନ୍ତି—ଯେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ଶୋଭାମୟ। ଯେ ସର୍ବାଙ୍ଗେ ଏକବର୍ଣ୍ଣ ଓ ପୁଛ-ଖୁରରେ ପିଙ୍ଗ, ସେ ଉତ୍ତମ।

Verse 82

खुरपिङ्गं तमित्याहुः पितॄणां सद्गतिप्रदम् । नीलं सर्वशरीरेण स्वारक्तनयनं दृढम्

ଯାହାର ଖୁର ପିଙ୍ଗ, ତାହାକୁ ‘ଖୁର-ପିଙ୍ଗ’ କୁହନ୍ତି; ସେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସଦ୍ଗତି ଦେଇଥାଏ। ଆଉ ଗୋଟିଏ ବୃଷ ସର୍ବଶରୀରେ ନୀଳ, ସ୍ୱାଭାବିକ ରକ୍ତିମ ନୟନଯୁକ୍ତ ଓ ଦୃଢ—ଏହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶସ୍ତ।

Verse 83

तमेव नीलमित्याहुर्नीलः पञ्चविधः स्मृतः । यस्तु वैश्यगृहे जातः स वै नीलो विशिष्यते

ତାହାକୁ ହିଁ ‘ନୀଳ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ‘ନୀଳ’ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ବୋଲି ସ୍ମୃତ। କିନ୍ତୁ ବୈଶ୍ୟଗୃହେ ଜାତ ନୀଳ ସବୁଠାରୁ ବିଶିଷ୍ଟ ମନାଯାଏ।

Verse 84

न वाहयेद्गृहे जातं वत्सकं तु कदाचन । तेनैव च वृषोत्सर्गे पितॄणामनृणो भवेत्

ନିଜ ଘରେ ଜନ୍ମିତ ବଛଡ଼ାକୁ କେବେ ଭାରବାହକ ଭାବେ କାମରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେହି ପଶୁଦ୍ୱାରା ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗ କ୍ରିୟାରେ ପିତୃଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 85

जातं तु स्वगृहे वत्सं द्विजन्मा यस्तु वाहयेत् । पतन्ति पितरस्तस्य ब्रह्मकोकगता अपि

ଯେ ଦ୍ୱିଜ ନିଜ ଘରେ ଜନ୍ମିତ ନବଜାତ ବଛଡ଼ାକୁ ଭାରବାହନରେ ଲଗାଏ, ତାହାର ପିତୃଗଣ—ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 86

यथायथा हि पिबति पीत्वा धूनाति मस्तकम् । पिबन्पितॄन् प्रीणयति नरकादुद्धरेद्धुनन्

ସେ ଯେପରି ପିଏ ଏବଂ ପିଇ ସାରି ମୁଣ୍ଡ ହଲାଏ—ପିବାଦ୍ୱାରା ପିତୃଗଣ ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇବାଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ନରକରୁ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ଧାର କରେ।

Verse 87

यथा पुच्छाभिघातेन स्कन्धं गच्छन्ति बिन्दवः । नरकादुद्धरन्त्याशु पतितान् गोत्रिणस्तथा

ଯେପରି ପୁଛର ଆଘାତରେ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ କାନ୍ଧକୁ ଯାଇ ପଡ଼େ, ସେପରି ଗୋତ୍ରୀୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ପତିତମାନଙ୍କୁ ନରକରୁ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।

Verse 88

गर्जन्प्रावृषि काले तु विषाणाभ्यां भुवं लिखन् । खुरेभ्यो या मृदुद्भूता तया संप्रीणयेदृषीन्

ବର୍ଷାକାଳରେ ସେ ଗର୍ଜନ କରି ଶିଙ୍ଗଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଖୋଚେଇଲେ, ତାହାର ଖୁରରୁ ଉଠୁଥିବା କୋମଳ ମାଟିଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 89

पिबन्पितॄन् प्रीणयते खादनोल्लेखने सुरान् । गर्जन्नृषिमनुष्यांश्च धर्मरूपो हि धर्मज

ପାନ କରିଲେ ସେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ; ଖାଇବା ଓ ଭୂମି ଖୋଚେଇବାରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ; ଗର୍ଜନରେ ଋଷି ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ହେ ଧର୍ମପୁତ୍ର, କାରଣ ସେ ସତ୍ୟରେ ଧର୍ମସ୍ୱରୂପ।

Verse 90

भूतैर्वापि पिशाचैर्वा चातुर्थिकज्वरेण वा । गृहीतोऽस्माहकं गच्छेत्सर्वेषामाधिनाशनम्

ଭୂତ, ପିଶାଚ କିମ୍ବା ଚାତୁର୍ଥିକ ଜ୍ୱରରେ ଯଦି କେହି ଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ପୀଡିତ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉ—ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ରୋଗ-ବ୍ୟାଧି ନାଶ କରେ।

Verse 91

स्नात्वा तु विमले तोये दर्भग्रन्थिं निबन्धयेत् । मस्तके बाहुमूले वा नाभ्यां वा गलकेऽपि वा

ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଦର୍ଭଘାସର ଗଠି ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ—ମସ୍ତକରେ, କିମ୍ବା ବାହୁମୂଳରେ, କିମ୍ବା ନାଭିରେ, ଅଥବା କଣ୍ଠରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 92

गत्वा देवसमीपं च प्रादक्षिण्येन केशवम् । ततः समुच्चरन्मन्त्रं गायत्र्या वाथ वैष्णवम्

ଦେବଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଇ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା—ଗାୟତ୍ରୀ କିମ୍ବା ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ତ୍ର।

Verse 93

नारायणं शरण्येशं सर्वदेवनमस्कृतम् । नमो यज्ञाङ्गसम्भूत सर्वव्यापिन्नमोऽस्तु ते

ଶରଣଦାତା, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗସମ୍ଭୂତ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମୋ ନମଃ।

Verse 94

नमो नमस्ते देवेश पद्मगर्भ सनातन । दामोदर जयानन्त रक्ष मां शरणागतम्

ଦେବେଶ, ପଦ୍ମଗର୍ଭ ସନାତନ—ଆପଣଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ନମୋ ନମଃ। ଦାମୋଦର, ଜୟାନନ୍ତ—ଶରଣାଗତ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 95

त्वं कर्ता त्वं च हर्ता च जगत्यस्मिंश्चराचरे । त्वं पालयसि भूतानि भुवनं त्वं बिभर्षि च

ଏହି ଚରାଚର ଜଗତର କର୍ତ୍ତା ଆପଣ ହିଁ, ସଂହର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଆପଣ ହିଁ। ଆପଣ ହିଁ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ ପାଳନ କରନ୍ତି, ଭୁବନକୁ ଧାରଣ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି।

Verse 96

प्रसीद देवदेवेश सुप्तमङ्गं प्रबोधय । त्वद्ध्याननिरतो नित्यं त्वद्भक्तिपरमो हरे

ଦେବଦେବେଶ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ସୁପ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ପ୍ରବୋଧ କରନ୍ତୁ। ହରେ, ମୁଁ ନିତ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ନିରତ, ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ପରମ।

Verse 97

इति स्तुतो मया देव प्रसादं कुरु मेऽच्युत । मां रक्ष रक्ष पापेभ्यस्त्रायस्व शरणागतम्

ହେ ଦେବ, ଏପରି ମୋ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋତେ ପ୍ରସାଦ କରନ୍ତୁ। ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ପାପରୁ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ; ଶରଣାଗତ ମୋତେ ତ୍ରାଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 98

एवं स्तुत्वा च देवेशं दानवान्तकरं हरिम् । पुनरुक्तेन वै स्नात्वा ततो विप्रांस्तु भोजयेत्

ଏଭଳି ଦେବେଶ, ଦାନବାନ୍ତକ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ପୁନରୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାର ସହ ପୁନଃ ସ୍ନାନ କରି, ତତ୍ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ।

Verse 99

वेदोक्तेन विधानेन स्नानं कृत्वा यथाविधि । पिण्डनिर्वपणं कृत्वा वाचयेत्स्वस्तिकं ततः

ବେଦୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କରି, ପିଣ୍ଡ-ନିର୍ବପଣ କରି, ତାପରେ ସ୍ୱସ୍ତିକ ପାଠ କରାଇବ।

Verse 100

एवं स्तुत्वा च देवेशं दानवान्तकरं हरिम् । पुनरुक्तेन वै स्नात्वा ततो विप्रांस्तु भोजयेत्

ଏଭଳି ଦେବେଶ, ଦାନବାନ୍ତକ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ପୁନରୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାର ସହ ପୁନଃ ସ୍ନାନ କରି, ତତ୍ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ।

Verse 101

वेदोक्तेन विधानेन स्नानं कृत्वा यथाविधि । एवं तान्वाचयित्वा तु ततो विप्रान्विसर्जयेत्

ବେଦୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି ପାଠ କରାଇ, ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ ଦେବ।

Verse 102

यत्तत्रोच्चरितं किंचित्तद्विप्रेभ्यो निवेदयेत् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा नारी वा भक्तितत्परा । शक्तितो दक्षिणां दद्यात्कृत्वा श्राद्धं यथाविधि

ସେଠାରେ ଯାହା କିଛି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଛି, ତାହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ। ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପୁରୁଷ ହେଉ କି ଭକ୍ତିତତ୍ପରା ନାରୀ, ଯଥାବିଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବ।

Verse 103

तत्र तीर्थे नरो यावत्स्नापयेद्विधिपूर्वकम् । क्षीरेण मधुना वापि दध्ना वा शीतवारिणा

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ମଣିଷ ଯେତେ ସମୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରେ—କ୍ଷୀରରେ କିମ୍ବା ମଧୁରେ କିମ୍ବା ଦଧିରେ ଅଥବା ଶୀତଳ ଜଳରେ—ସେତେ ସମୟ ପୁଣ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 104

तावत्पुष्करपात्रेषु पिबन्ति पितरो जलम् । अयने विषुवे चैव युगादौ सूर्यसंक्रमे

ସେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃଗଣ ପଦ୍ମପାତ୍ରରୁ ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି—ବିଶେଷକରି ଅୟନ, ବିଷୁବ, ଯୁଗାରମ୍ଭ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟସଂକ୍ରାନ୍ତି କାଳରେ।

Verse 105

पुष्पैः सम्पूज्य देवेशं नैवेद्यं यः प्रदापयेत् । सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति पुष्कलम्

ଯେ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଦେବେଶଙ୍କୁ ସମ୍ପୂଜା କରି ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ପ୍ରଚୁର ଫଳ ପାଏ—ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ମହାଫଳ ସମାନ।

Verse 106

तत्र तीर्थे तु यो राजन् सूर्यग्रहणमाचरेत् । सूर्यतेजोनिभैर्यानैर्विष्णुलोके महीयते

ହେ ରାଜନ୍, ଯେ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜଃଜନିତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ନୀତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 107

तत्र तीर्थे तु यः श्राद्धं पितृभ्यः सम्प्रयच्छति । सत्पुत्रेण च तेनैव सम्प्राप्तं जन्मनः फलम्

ଯେ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମର୍ପଣ କରେ, ସେ ସେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ସତ୍ପୁତ୍ରଲାଭ ସମାନ ଜନ୍ମର ସତ୍ୟ ଫଳ ପାଏ।

Verse 108

इति श्रुत्वा ततो देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः । ब्रह्मविष्णुमहेशाश्च स्थापयांचक्रुरीश्वरम्

ଏହା ଶୁଣି ଶକ୍ରଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ-ମହେଶ ସହ, ସେଠାରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 109

सर्वरोगोपशमनं सर्वपातकनाशनम् । यस्तु संवत्सरं पूर्णममावास्यां तु भावितः

ଏହା ସମସ୍ତ ରୋଗକୁ ଶମନ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ—ଯେ ଜଣେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବର୍ଷ ଅମାବାସ୍ୟା-ବ୍ରତରେ ଭକ୍ତିଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 110

पितृभ्यः पिण्डदानं च कुर्यादस्माहके नृप । त्रिपुष्करे गयायां च प्रभासे नैमिषे तथा

ହେ ନୃପ! ଅସ୍ମାହକରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ତ୍ରିପୁଷ୍କର, ଗୟା, ପ୍ରଭାସ ଓ ନୈମିଷର ଦାନ ସମାନ।

Verse 111

यत्पुण्यं श्राद्धकर्तॄणां तदिहैव भवेद्ध्रुवम् । तिलोदकं कुशैर्मिश्रं यो दद्याद्दक्षिणामुखः

ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ। ଯେ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ହୋଇ କୁଶମିଶ୍ରିତ ତିଳୋଦକ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ପାଏ।

Verse 112

मन्वादौ च युगादौ च व्यतीपाते दिनक्षये । यो दद्यात्पितृमातृभ्यः सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ମନ୍ୱନ୍ତରର ଆରମ୍ଭରେ, ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ୟତୀପାତ ସମୟରେ ଓ ଦିନାନ୍ତେ—ଯେ ପିତୃ ଓ ମାତୃଗଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲଭେ।

Verse 113

अस्माहके नरो यस्तु स्नात्वा सम्पूजयेद्धरिम् । ब्रह्माणं शङ्करं भक्त्या कुर्याज्जागरणक्रियाम्

ଅସ୍ମାହକ ତୀର୍ଥରେ ଯେ ନର ସ୍ନାନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ହରିଙ୍କୁ ସମ୍ପୂଜନ କରେ ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସତ୍କାର କରେ, ସେ ଜାଗରଣକ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 114

सर्वपापविनिर्मुक्तः शक्रातिथ्यमवाप्नुयात् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा यः पश्यति जनार्दनम्

ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟ ପାଏ। ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ଏହି ଫଳ ଲାଭ କରେ।

Verse 115

विशेषविधिनाभ्यर्च्य प्रणम्य च पुनःपुनः । सपुत्रेण च तेनैव पितॄणां विहिता गतिः

ବିଶେଷ ବିଧିରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେଇ ନର ପୁତ୍ରସହିତ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିହିତ ଶୁଭଗତିକୁ ସାଧନ କରେ।

Verse 116

एकमूर्तिस्त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । सत्कार्यकारणोपेताः सुसूक्ष्माः सुमहाफलाः

ଏକ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ତିନି ଦେବ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର—ବିଦ୍ୟମାନ; ସେମାନେ ସତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ-କାରଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଅତିମହାନ ଫଳଦାତା।

Verse 117

एतत्ते कथितं राजन्महापातकनाशनम् । अस्माहकस्य माहात्म्यं किमन्यत्परिपृच्छसि

ହେ ରାଜନ୍, ମହାପାତକନାଶକ ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହିଦିଆଗଲା। ଅସ୍ମାହକର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି; ଏବେ ତୁମେ ଆଉ କ’ଣ ପଚାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?