Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 41

Devanagari script

लोको निरङ्कुशः सर्वो मर्यादालङ्घने रतः । मर्यादा स्थापिता तेन शास्त्रं वीक्ष्य महर्षिभिः

Transliteration

loko niraṅkuśaḥ sarvo maryādālaṅghane rataḥ | maryādā sthāpitā tena śāstraṃ vīkṣya maharṣibhiḥ

Translation

ସମସ୍ତ ଲୋକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣହୀନ ହୋଇ ମର୍ଯ୍ୟାଦା-ଲଂଘନରେ ରତ ହୁଅନ୍ତି; ତେଣୁ ମହର୍ଷିମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Word by Word

• लोकः: the world/people
• लोकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: loka (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निरङ्कुशः: unrestrained
• निरङ्कुशः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: nir- + aṅkuśa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्ग/उपपद-निषेधार्थ (without restraint)

• सर्वः: entire, all
• सर्वः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (लोकः)

• मर्यादालङ्घने: in transgressing bounds
• मर्यादालङ्घने: Adhikarana (Sphere/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: maryādā + laṅghana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मर्यादायाः लङ्घनम्)

• रतः: engaged, devoted
• रतः: Kriya (Predicative participle/क्रियासमान)
• Type: Verb
• Root: ram (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययकृदन्त (PPP used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थ: आसक्त/निरतः

• मर्यादा: a boundary/rule
• मर्यादा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: maryādā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्थापिता: was established
• स्थापिता: Kriya (Predicate—PPP/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययकृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तेन: by that/therefore
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• शास्त्रम्: the scripture
• शास्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: śāstra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वीक्ष्य: having examined
• वीक्ष्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वीक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive), उपसर्ग: वि-

• महर्षिभिः: by great sages
• महर्षिभिः: Karana (Agent-instrumental/कर्तृ-तृतीया)
• Type: Noun
• Root: mahā + ṛṣi (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; कर्मधारय (महान् ऋषिः)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King

Visual Art Cues

Scene: Rishis in a hermitage library-like setting, palm-leaf manuscripts open, establishing boundary stones and ritual precinct lines; people outside shown eager to cross, now guided back into order.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• maharṣi
• śāstra
• maryādā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Scripture-guided boundaries are a compassionate safeguard against human tendency toward excess and transgression.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named here.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not a specific ritual; it grounds ritual and conduct in śāstric authority.