Adhyaya 131

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले नागतीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धा महानागा भये जाते ततो नृप

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ନର୍ମଦାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳେ ଅନୁତ୍ତମ ନାଗତୀର୍ଥ ଅଛି; ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧ ମହାନାଗମାନେ, ହେ ନୃପ, ଭୟ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ (ଆଶ୍ରୟ ନେନ୍ତି/ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି)।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । महाभयानां लोकस्य नागानां द्विजसत्तम । कथं जातं भयं तीव्रं येन ते तपसि स्थिताः

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମହାଭୟକର ନାଗମାନଙ୍କର ସେଇ ତୀବ୍ର ଭୟ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ରହିଲେ?

Verse 3

भूतं भव्यं भविष्यच्च यत्सुरासुरमानवे । तात ते विदितं सर्वं तेन मे कौतुकं महत्

ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମାନବ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ—ହେ ତାତ! ସେ ସବୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜଣା; ତେଣୁ ମୋର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼।

Verse 4

मम संतापजं दुःखं दुर्योधनसमुद्भवम् । तव वक्त्राम्बुजौघेन प्लावितं निर्वृतिं गतम्

ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ହେତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୋର ସନ୍ତାପଜନ୍ୟ ଦୁଃଖ ଆପଣଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖରୁ ପ୍ରବାହିତ ବାଣୀଧାରାରେ ପ୍ଲାବିତ ହୋଇ, ଏବେ ଶାନ୍ତି ଓ ନିର୍ବୃତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 5

श्रुत्वा तव मुखोद्गीतां कथां पापप्रणाशनीम् । भूयो भूयः स्मृतिर्जाता श्रवणे मम सुव्रत

ହେ ସୁବ୍ରତ! ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଗୀତ ପାପନାଶିନୀ କଥା ଶୁଣି, ଶୁଣୁଥିବା ସମୟରେ ମୋର ସ୍ମୃତି ପୁନଃପୁନଃ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ।

Verse 6

न क्लेशत्वं द्विजे युक्तं न चान्यो जानते फलम् । विद्यादानस्य महतः श्रावितस्य सुतस्य च

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଉତ୍ତର ଦେବାରେ କ୍ଲେଶ କିମ୍ବା ସଙ୍କୋଚ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; କାରଣ ମହାନ ବିଦ୍ୟାଦାନର ଫଳ ଓ ଶ୍ରବଣଦ୍ୱାରା ସୁଶିକ୍ଷିତ ପୁତ୍ରର ଫଳ ଅନ୍ୟ କେହି ସତ୍ୟରେ ଜାଣେ ନାହିଁ।

Verse 7

एवं ज्ञात्वा यथान्यायं यः प्रश्नः पृच्छितो मया । कथा तु कथ्यतां विप्र दयां कृत्वा ममोपरि

ଏହିପରି ଜାଣି ଯଥାନ୍ୟାୟ ମୁଁ ପଚାରିଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ—ହେ ବିପ୍ର, ମୋପରେ ଦୟା କରି ସେ ପବିତ୍ର କଥା କହନ୍ତୁ।

Verse 8

मार्कण्डेय उवाच । यथा यथा त्वं नृप भाषसे च तथा तथा मे सुखमेति भारती । शैथिल्यभावाज्जरयान्वितस्य त्वत्सौहृदं नश्यति नैव तात

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପ, ତୁମେ ଯେତେ ଯେତେ କହୁଛ, ସେତେ ସେତେ ମୋର ବାଣୀ ସୁଖ ପାଉଛି। ଜରାଜନିତ ଶୈଥିଲ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ତାତ, ତୁମ ସୌହୃଦ କେବେ ନଶେ ନାହିଁ।

Verse 9

कथयामि यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् । कथितं पूर्वतो वृद्धैः पारम्पर्येण भारत

ହେ ଭାରତ, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେପରି ପୁରାତନ ଇତିହାସ ମୁଁ କହୁଛି; ଯାହା ପୂର୍ବେ ବୃଦ୍ଧମାନେ ପରମ୍ପରାରେ କହିଥିଲେ।

Verse 10

द्वे भार्ये कश्यपस्यास्तां सर्वलोकेष्वनुत्तमे । गरुत्मतो वै विनता सर्पाणां कद्रुरेव च

କଶ୍ୟପଙ୍କର ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅନୁତ୍ତମା—ଗରୁଡଙ୍କ ଜନନୀ ବିନତା ଏବଂ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଜନନୀ କଦ୍ରୁ।

Verse 11

अश्वसंदर्शनात्ताभ्यां कलिरूपं व्यवस्थितम् । प्रभातकाले राजेन्द्र भास्कराकारवर्चसम्

ସେ ଦୁଇଜଣୀଙ୍କ ଅଶ୍ୱଦର୍ଶନରୁ କଲିରୂପ ଏକ ବିବାଦ ଅବସ୍ଥା ଗଢ଼ିଉଠିଲା—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରଭାତକାଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ।

Verse 12

तं दृष्ट्वा विनता रूपमश्वं सर्वत्र पाण्डुरम् । अथ तां कद्रूमवोचत्सा पश्य पश्य वरानने

ସର୍ବତ୍ର ପାଣ୍ଡୁର ସେଇ ଅଶ୍ୱକୁ ଦେଖି ବିନତା ତାହାର ରୂପ ନିହାରିଲା। ତେବେ କଦ୍ରୂ କହିଲା—“ଦେଖ, ଦେଖ, ହେ ସୁମୁଖୀ!”

Verse 13

उच्चैःश्रवसः सादृश्यं पश्य सर्वत्र पाण्डुरम् । धावमानमविश्रान्तं जवेन पवनोपमम्

“ଦେଖ, ଏହା ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବସଙ୍କ ସଦୃଶ—ସର୍ବତ୍ର ପାଣ୍ଡୁର। ଅବିଶ୍ରାନ୍ତ ଧାଉଛି, ବେଗରେ ପବନସମ।”

Verse 14

तं दृष्ट्वा सहसा यान्तमीर्ष्याभावेन मोहिता । कृष्णं मत्वा तथाजल्पत्तया सह नृपोत्तम

ତାକୁ ହଠାତ୍ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସେ ଈର୍ଷ୍ୟାଭାବରେ ମୋହିତ ହେଲା। ତାକୁ କୃଷ୍ଣ ଭାବି ସେ ତେଣୁ ଭାବରେ କହିଲା; ଏବଂ ସେ ନୃପୋତ୍ତମ ତାହା ସହ କଥା ହେଲେ।

Verse 15

विनते त्वं मृषा लोके नृशंसे कुलपांसनि । कृष्णं चैनं वद श्वेतं नरकं यास्यसे परम्

“ବିନତା, ତୁମେ ଲୋକସମ୍ମୁଖରେ ମିଥ୍ୟା କହୁଛ—ହେ ନିର୍ଦୟେ, କୁଳକଳଙ୍କ! ଏହାକୁ ଶ୍ୱେତ ନୁହେଁ, କୃଷ୍ଣ ବୋଲି କହ; ନଚେତ୍ ତୁମେ ଘୋର ନରକକୁ ଯିବୁ।”

Verse 16

विनतोवाच । सत्यानृते तु वचने पणोऽयं ते ममैव तु । सहस्रं वत्सरान्दासी भवेयं तव वेश्मनि

ବିନତା କହିଲା—“ବଚନର ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟ ବିଷୟରେ ତୁମ ଓ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପଣ। ମୁଁ ହାରିଲେ ତୁମ ଗୃହରେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଦାସୀ ହେବି।”

Verse 17

तथेति ते प्रतिज्ञाय रात्रौ गत्वा स्वकं गृहम् । परित्यज्य उभे ते तु क्रोधमूर्छितमूर्छिते

‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ରାତିରେ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ। କ୍ରୋଧେ ଆବୃତ ହୋଇ ଉଭୟେ ମୂର୍ଛିତପ୍ରାୟ ହେଲେ।

Verse 18

बन्धुगर्वस्य गत्वा तु कथयामास तं पणम् । कद्रूर्विनतया सार्द्धं यद्वृत्तं प्रमदालये

ତାପରେ କଦ୍ରୂ ବନ୍ଧୁଗର୍ବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସେହି ପଣର କଥା କହିଲା—ନାରୀଗୃହରେ ବିନତା ସହ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲା।

Verse 19

तच्छ्रुत्वा बान्धवाः सर्वे कद्रूपुत्रास्तथैव च । न मन्यन्ते हितं कार्यं कृतं मात्रा विगर्हितम्

ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବ—କଦ୍ରୂଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ—ଏହାକୁ ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ମାନିଲେ ନାହିଁ; କାରଣ ମାତାଙ୍କ କୃତ କର୍ମ ନିନ୍ଦନୀୟ ଥିଲା।

Verse 20

अकृष्णः कृष्णतामम्ब कथं गच्छेद्धयोत्तमः । दासत्वं प्राप्स्यसे त्वं हि पणेनानेन सुव्रते

‘ମାତା, ଯେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱ କଳା ନୁହେଁ, ସେ କିପରି କଳା ହେବ? ହେ ସୁବ୍ରତେ, ଏହି ପଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଦାସତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।’

Verse 21

कद्रूरुवाच । भवेयं न यथादासी तत्कुरुध्वं हि सत्वरम् । विशध्वं रोमकूपेषु तस्याश्वस्य मतिर्मम

କଦ୍ରୂ କହିଲା—‘ମୁଁ ଯେପରି ଦାସୀ ନ ହେଉ, ସେପରି ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କର। ସେହି ଅଶ୍ୱର ରୋମକୂପମାନଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କର; ଏହା ମୋର ଯୋଜନା।’

Verse 22

क्षणमात्रं कृते कार्ये सा दासी च भवेन्मम । ततः स्वस्थोरगाः सर्वे भविष्यथ यथासुखम्

ଯେତେବେଳେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷଣକ ପାଇଁ କରାଯିବ, ସେ ମୋର ଦାସୀ ହେବ; ଏବଂ ତା’ପରେ ତୁମ୍ଭେ ସମସ୍ତ ସର୍ପ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସୁଖରେ ରହିବ।

Verse 23

सर्पा ऊचुः । यथा त्वं जननी देवि पन्नगानां मता भुवि । तथापि सा विशेषेण वञ्चितव्या न कर्हिचित्

ସର୍ପମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବୀ! ଯଦିଓ ପୃଥିବୀରେ ଆପଣ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କର ମାତା ବୋଲି ବିବେଚିତ ହୁଅନ୍ତି, ତଥାପି ତାଙ୍କୁ କେବେବି ପ୍ରତାରଣା କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'

Verse 24

कद्रूरुवाच । मम वाक्यमकुर्वाणा ये केचिद्भुवि पन्नगाः । हव्यवाहमुखं सर्वे ते यास्यन्त्यविचारिताः

କଦ୍ରୁ କହିଲେ: 'ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ସର୍ପମାନେ ମୋର ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିନା ବିଚାରରେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ମୁଖରେ ପଡ଼ିବେ।'

Verse 25

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं घोरं मातृमुखोद्भवम् । केचित्प्रविष्टा रोमाणि तथान्ये गिरिसंस्थिताः

ମାତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିର୍ଗତ ସେହି ଭୟଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି, କେତେକ (ଘୋଡ଼ାର) ଲୋମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ପର୍ବତରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।

Verse 26

केचित्प्रविष्टा जाह्नव्यामन्ये च तपसि स्थिताः

କେତେକ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ।

Verse 27

ततो वर्षसहस्रान्ते तुतोष परमेश्वरः । महादेवो जगद्धाता ह्युवाच परया गिरा

ତେବେ ସହସ୍ର ବର୍ଷର ଶେଷେ ଜଗଦ୍ଧାତା ପରମେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ବାଣୀରେ କହିଲେ।

Verse 28

भो भोः सर्पा निवर्तध्वं तपसोऽस्य महत्फलम् । यमिच्छथ ददाम्यद्य नात्र कार्या विचारणा

“ହୋ ହୋ, ହେ ସର୍ପମାନେ! ତପସ୍ୟାରୁ ନିବୃତ୍ତ ହେଉ; ଏହି ତପସ୍ୟାର ମହାନ ଫଳ ହୋଇଛି। ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ଆଜି ମୁଁ ଦେଉଛି; ଏଠାରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।”

Verse 29

सर्पा ऊचुः । कद्रूशापभयाद्भीता देवदेव महेश्वर । तव पार्श्वे वसिष्यामो यावदाभूतसम्प्लवम्

ସର୍ପମାନେ କହିଲେ—“ହେ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର! କଦ୍ରୂଙ୍କ ଶାପଭୟରେ ଆମେ ଭୀତ; ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସିବୁ।”

Verse 30

देवदेव उवाच । एकश्चायं महाबाहुर्वासुकिर्भुजगोत्तमः । मम पार्श्वे वसेन्नित्यं सर्वेषां भयरक्षकः

ଦେବଦେବ କହିଲେ—“ଏହି ମହାବାହୁ ଭୁଜଗୋତ୍ତମ ବାସୁକି ସଦା ମୋ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସୁ; ସମସ୍ତଙ୍କର ଭୟରକ୍ଷକ ହେଉ।”

Verse 31

अन्येषां चैव सर्पाणां भयं नास्ति ममाज्ञया । आप्लुत्य नर्मदातोये भुजगास्ते च रक्षिताः

“ଅନ୍ୟ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ। ନର୍ମଦା ଜଳରେ ଡୁବି ସେହି ଭୁଜଙ୍ଗମାନେ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ।”

Verse 32

नास्ति मृत्युभयं तेषां वसध्वं यत्र चेप्सितम् । कद्रूशापभयं नास्ति ह्येष मे विस्तरः परः

ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁଭୟ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ସେଉଁଠି ବସ। କଦ୍ରୂଙ୍କ ଶାପର ଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ଏହା ମୋର ପରମ ଆଶ୍ୱାସନ ଓ ରକ୍ଷା।

Verse 33

एवं दत्त्वा वरं तेषां देवदेवो महेश्वरः । जगामाकाशमाविश्य कैलासं धरणीधरम्

ଏଭଳି ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଇ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଧରଣୀଧର କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।

Verse 34

गते चादर्शनं देवे वासुकिप्रमुखा नृप । स्थापयित्वा तथा जग्मुर्देवदेवं महेश्वरम्

ହେ ରାଜନ୍, ଦେବ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ ବାସୁକିପ୍ରମୁଖ ନାଗମାନେ ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପନା କରି ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 35

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्पञ्चम्यामर्चयेच्छिवम् । तस्य नागकुलान्यष्टौ न हिंसन्ति कदाचन

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ତାହାକୁ ନାଗମାନଙ୍କ ଆଠ କୁଳ କେବେ ମଧ୍ୟ ହିଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 36

मृतः कालेन महता तत्र तीर्थे नरेश्वर । शिवस्यानुचरो भूत्वा वसते कालमीप्सितम्

ହେ ନରେଶ୍ୱର, ସେ ଯଥାକାଳେ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କଲେ, ଶିବଙ୍କ ଅନୁଚର ହୋଇ ଇଚ୍ଛିତ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିବଧାମରେ ବସେ।

Verse 131

। अध्याय

॥ ଅଧ୍ୟାୟ ॥