Adhyaya 13

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं भगवती पुण्या स्तुता सा मुनिपुंगवैः । चिन्तयामास सर्वेषां दास्यामि वरमुत्तमम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ସ୍ତୁତ ହୋଇ ସେ ପୁଣ୍ୟମୟୀ ଭଗବତୀ ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ବର ଦେବି।’

Verse 2

ततः प्रसुप्तांस्ताञ्ज्ञात्वा रात्रौ देवी जगाम ह । एकैकस्य ऋषेः स्वप्ने दर्शनं चारुहासिनी

ତାପରେ ରାତିରେ ସେମାନେ ଶୁଇଥିବାକୁ ଜାଣି ଦେବୀ ଆସିଲେ; ମଧୁର ହାସ୍ୟସହିତ ସେ ଏକେକ ଋଷିଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।

Verse 3

ततोऽर्धरात्रे सम्प्राप्त उत्थिता जलमध्यतः । विमलाम्बरसंवीता दिव्यमालाविभूषिता

ତେବେ ଅର୍ଧରାତ୍ରି ଆସିଲେ ସେ ଜଳମଧ୍ୟରୁ ଉଠିଲେ—ନିର୍ମଳ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଓ ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଭୂଷିତ।

Verse 4

घृतातपत्रा सुश्रोणी पद्मरागविभूषिता । जगाद मा भैरिति तानेकैकं तु पृथक्पृथक्

ଘୃତଛତ୍ର ଧାରଣ କରି, ସୁଶ୍ରୋଣୀ ଓ ପଦ୍ମରାଗରେ ଭୂଷିତ ସେ ଦେବୀ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କହିଲେ—“ଭୟ କରନି।”

Verse 5

वसध्वं मम पार्श्वे तु भयं त्यक्त्वा क्षुधादिजम्

“ମୋ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସ; ଭୟକୁ—କ୍ଷୁଧା ଆଦିକୁ ସହ—ତ୍ୟାଗ କର।”

Verse 6

एवमुक्त्वा तदा देवी स्वप्नान्ते तान्महामुनीन् । जगामादर्शनं पश्चात्प्रविश्य जलमात्मिकम्

ଏଭଳି କହି ସ୍ୱପ୍ନାନ୍ତେ ସେ ଦେବୀ ସେହି ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ନିଜ ଜଳାତ୍ମକ ସ୍ୱରୂପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 7

ततः प्रभाते मुनयो मिथ ऊचुर्मुदन्विताः । तथा दृष्टा मया दृष्टा स्वप्ने देवी सुदर्शना

ତାପରେ ପ୍ରଭାତେ ମୁନିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପରସ୍ପର କହିଲେ—“ହଁ, ମୁଁ ଦେଖିଛି; ସ୍ୱପ୍ନରେ ସୁଦର୍ଶନା ଦେବୀଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିଛି।”

Verse 8

अभयं दत्तमस्माकं सिद्धिश्चाप्यचिरेण तु । प्रशस्तं दर्शनं तस्या नर्मदाया न संशयः

ଆମକୁ ଅଭୟଦାନ ମିଳିଛି, ଏବଂ ସିଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ହେବ। ନର୍ମଦା ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପରମ ପ୍ରଶସ୍ତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 9

अथान्यदिवसे राजन्मत्स्यानां रूपमुत्तमम् । पश्यन्ति सपरीवाराः स्वकीयाश्रमसन्निधौ

ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଦିନ, ହେ ରାଜନ୍, ସେମାନେ ସପରିବାର ନିଜ ଆଶ୍ରମ ସନ୍ନିଧିରେ ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ରୂପ ଦେଖିଲେ।

Verse 10

तान्दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा मत्स्यांस्तत्र महर्षयः । पूजयामासुरव्यग्रा हव्यकव्येन देवताः

ସେଠାରେ ସେଇ ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମହର୍ଷିମାନେ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହେଲେ; ଏବଂ ଅବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 11

तान्मत्स्यसङ्घान्सम्प्राप्य महादेव्याः प्रसादतः । सपुत्रदारभृत्यास्ते वर्तयन्ति पृथक्पृथक्

ମହାଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ସେଇ ମତ୍ସ୍ୟସଂଘମାନଙ୍କୁ ପାଇ, ସେମାନେ ପୁତ୍ର-ଦାର-ଭୃତ୍ୟ ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୃହ ଅଲଗା ଅଲଗାଭାବେ ଜୀବନ ଚାଲାଇଲେ।

Verse 12

दिने दिने तथाप्येवमाश्रमेषु द्विजातयः । मत्स्यानां सञ्चयं दृष्ट्वा विस्मिताश्चाभवंस्तदा

ଦିନକୁ ଦିନ ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ସଞ୍ଚୟ ଦେଖି ସେତେବେଳେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 13

अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ। (ଏହା ଅଧ୍ୟାୟ-ଶୀର୍ଷକ।)

Verse 14

हृष्टपुष्टास्तदा सर्वे नर्मदातीरवासिनः । ऋषयस्ते भयं सर्वे तत्यजुः क्षुत्तृषोद्भवम्

ତେବେ ନର୍ମଦା-ତୀରରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଋଷି ହୃଷ୍ଟ ଓ ପୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣାଜନିତ ଭୟକୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 15

ते जपन्तस्तपन्तश्च तिष्ठन्ति भरतर्षभ । अर्चयन्ति पित्ःन्देवान्नर्मदातटमाश्रिताः

ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ନର୍ମଦା-ତଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେମାନେ ସେଠାରେ ରହନ୍ତି—ଜପ ଓ ତପ କରି—ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି।

Verse 16

तैर्जपद्भिस्तपद्भिश्च सततं द्विजसत्तमैः । भ्राजते सा सरिच्छ्रेष्ठा ताराभिर्द्यौर्ग्रहैरिव

ସଦା ଜପ ଓ ତପରେ ନିରତ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ନଦୀଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ—ତାରା ଓ ଗ୍ରହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆକାଶ ପରି।

Verse 17

तत्र तैर्बहुलैः शुभ्रैर्ब्राह्मणैर्वेदपरागैः । नर्मदा धर्मदा पूर्वं संविभक्ता यथाक्रमम्

ସେଠାରେ ଅନେକ ଶୁଭ୍ର, ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମଦାୟିନୀ ନର୍ମଦା ପୂର୍ବେ ଯଥାକ୍ରମେ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିଭକ୍ତ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 18

ऋषिभिर्दशकोटिभिर्नर्मदातीरवासिभिः । विभक्तेयं विभक्ताङ्गी नर्मदा शर्मदा नृणाम्

ନର୍ମଦାତୀରବାସୀ ଦଶକୋଟି ଋଷିମାନେ ଏହି ବିଭକ୍ତାଙ୍ଗିନୀ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ବିଭାଜନ କଲେ; ନର୍ମଦା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ କଲ୍ୟାଣଦାୟିନୀ।

Verse 19

यज्ञोपवीतैश्च शुभैरक्षसूत्रैश्च भारत । कूलद्वये महापुण्या नर्मदोदधिगामिनी

ହେ ଭାରତ! ଉଭୟ କୂଳରେ ଶୁଭ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଓ ଅକ୍ଷସୂତ୍ର ସହ, ମହାପୁଣ୍ୟା ନର୍ମଦା ସମୁଦ୍ରମୁଖୀ ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 20

पृथगायतनैः शुभ्रैर्लिङ्गैर्वालुकमृन्मयैः । भ्राजते या सरिच्छ्रेष्ठा नक्षत्रैरिव शर्वरी

ସେ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ନଦୀ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଶୁଭ୍ର ଆୟତନ ଓ ବାଲୁକା-ମୃଣ୍ମୟ ଲିଙ୍ଗଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଭାସେ, ଯେପରି ନକ୍ଷତ୍ରମୟ ରାତ୍ରି ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 21

एवं त ऋषयः सर्वे तर्पयन्तः सुरान्पित्ःन् । न्यवसन्नर्मदातीरे यावदाभूतसम्प्लवम्

ଏଭଳି ସେ ସମସ୍ତ ଋଷି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ; ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନର୍ମଦାତୀରେ ବସବାସ କଲେ।

Verse 22

किंचिद्गते ततस्तस्मिन्घोरे वर्षशताधिके । अर्धरात्रे तदा कन्या जलादुत्तीर्य भारत

ତାପରେ କିଛି ସମୟ ଗତ ହେଲା—ଶତାଧିକ ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷ ପରେ—ତେବେ ଅର୍ଧରାତ୍ରେ, ହେ ଭାରତ, ଜଳରୁ ଏକ କନ୍ୟା ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 23

विद्युत्पुंजसमाभासा व्यालयज्ञोपवीतिनी । त्रिशूलाग्रकरा सौम्या तानुवाच ऋषींस्तदा

ବିଦ୍ୟୁତ୍ପୁଞ୍ଜ ସମ ଦୀପ୍ତିମତୀ, ସର୍ପକୁ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଭାବେ ଧାରଣ କରି, ସୌମ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳାଗ୍ର ଧରି—ତେବେ ସେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 24

आगच्छध्वं मुनिगणा विशध्वं मामयोनिजाम् । समेताः पुत्रदारैश्च ततः सिद्धिमवाप्स्यथ

ହେ ମୁନିଗଣ, ଆସ; ଅୟୋନିଜା ମୋ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କର। ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ସମେତ ହେଲେ, ତାପରେ ତୁମେ ସିଦ୍ଧି ପାଇବ।

Verse 25

यस्य यस्य हि या वाञ्छा तस्य तां तां ददाम्यहम् । विष्णुं ब्रह्माणमीशानमन्यं वा सुरमुत्तमम्

ଯାହାର ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ତାହାକୁ ସେହି ସେହି ମୁଁ ଦେଉଛି। ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶାନ (ଶିବ) କିମ୍ବା ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା—ଯେ କିଛି ହେଉ।

Verse 26

तत्र सर्वान्नयिष्यामि प्रसन्ना वरदा ह्यहम् । प्राणायामपरा भूत्वा मां विशध्वं समाहिताः

ସେଠାରେ ମୁଁ ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇଯିବି; କାରଣ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନା ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ବରଦାୟିନୀ। ପ୍ରାଣାୟାମରେ ତତ୍ପର ହୋଇ, ସମାହିତ ମନେ ମୋ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କର (ମୋର ଶରଣ ନିଅ)।

Verse 27

सह पुत्रैश्च दारैश्च त्यक्त्वाश्रमपदानि च । कालक्षेपो न कर्तव्यः प्रलयोऽयमुपस्थितः

ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ, ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନ ଓ ଜୀବନପଦକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି—ସମୟ ନଷ୍ଟ କରନି। ଏହି ପ୍ରଳୟ ନିକଟେ ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 28

संहारः सर्वभूतानां कल्पदाहः सुदारुणः । एकाहमभवं पूर्वं महाघोरे जनक्षये

ସମସ୍ତ ଭୂତଜୀବଙ୍କର ସଂହାର ହୁଏ—କଳ୍ପାନ୍ତର ଅତି ଦାରୁଣ ଦାହ। ସେହି ମହାଘୋର ଜନକ୍ଷୟରେ ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଏକା ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲି।

Verse 29

शेषा नद्यः समुद्राश्च सर्व एव क्षयंगताः । वरदानान्महेशस्य तेनाहं न क्षयं गता

ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟଗତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ମହେଶଙ୍କର ବରଦାନରୁ ମୁଁ କ୍ଷୟ ପାଇଲି ନାହିଁ।

Verse 30

अमृतः शाश्वतो देवः स्थाणुरीशः सनातनः । स पूजितः प्रार्थितो वा किं न दद्याद्द्विजोत्तमाः

ଅମୃତ, ଶାଶ୍ୱତ ଦେବ—ସ୍ଥାଣୁ, ଈଶ, ସନାତନ—ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ କିମ୍ବା ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସେ କ’ଣ ଦେଇନଥାନ୍ତି?

Verse 31

एवमुक्त्वा ऋषीव्रेवा प्रविवेश जलं ततः । करात्तशूला सा देवी व्यालयज्ञोपवीतिनी

ଏପରି କହି ରେବା ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ପରେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଦେବୀ ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିଲେ ଏବଂ ସର୍ପକୁ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଭଳି ପିନ୍ଧିଥିଲେ।

Verse 32

ततस्ते तद्वचः श्रुत्वा विस्मयापन्नमानसाः । अभिवन्द्य च मां सर्वे क्षामयन्तः पुनः पुनः

ତାପରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ମୋତେ ଅଭିବାଦନ କରି ପୁନଃପୁନଃ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 33

क्षम्यतां नो यदुक्तं हि वसतां तव संश्रये । गृहांस्त्यक्त्वा महाभागाः सशिष्याः सहबान्धवाः

ହେ ମହାଭାଗ! ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ବସୁଥିବା ଆମେ ଯାହା କହିଛୁ, ତାହା କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ଘର ତ୍ୟାଗ କରି ଶିଷ୍ୟ ଓ ବାନ୍ଧବ ସହ ଆସିଛୁ।

Verse 34

जप्त्वा चैकाक्षरं ब्रह्म हृदि ध्यात्वा महेश्वरम् । स्नात्वा च मन्त्रपूताभिरथ चाद्भिर्जितव्रताः

ଏକାକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମବୀଜ ଜପ କରି, ହୃଦୟରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ସେମାନେ ଜିତବ୍ରତ—ଦୃଢ଼ ବ୍ରତଧାରୀ—ହେଲେ।

Verse 35

विविशुर्नर्मदातोयं सपक्षा इव पर्वताः । द्योतयन्तो दिशः सर्वाः कुशहस्ताः सहाग्रयः

ସେମାନେ ପକ୍ଷଯୁକ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ପରି ନର୍ମଦାଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ହାତରେ କୁଶ ଧରି, ଅଗ୍ରଭାଗ ଉଚ୍ଚ କରି, ଯେନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୀପ୍ତ କରୁଥିଲେ।

Verse 36

गतेषु तेषु राजेन्द्र अहमेकः स्थितस्तदा । अमरेशं समासाद्य पूजयन्नर्मदां नदीम्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସେମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ ମୁଁ ସେଠାରେ ଏକା ରହିଲି। ଅମରେଶଙ୍କୁ ସମୀପି ନର୍ମଦା ନଦୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲି।

Verse 37

अनुभूताः सप्तकल्पा मायूराद्या मया नृप । प्रसादाद्वेधसः सर्वे रेवया सह भारत

ହେ ନୃପ, ହେ ଭାରତ! ବେଧସ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ମୁଁ ରେବା ସହିତ ମୟୂର ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସାତ କଳ୍ପର ଅନୁଭବ କରିଛି।

Verse 38

जन्मतोऽद्य दिनं यावन्न जानेऽस्याः पुरास्थितिम्

ମୋର ଜନ୍ମଠାରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରେବା/ନର୍ମଦା ଅପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ ବୋଲି କୌଣସି ପୁରାତନ କାଳ ମୁଁ ଜାଣେନି।

Verse 39

इयं हि शांकरी शक्तिः कला शम्भोरिलाह्वया । नर्मदा दुरितध्वंसकारिणी भवतारिणी

ଏହି ଶାଙ୍କରୀ ଶକ୍ତି—ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ଏକ କଳା—‘ଇଲା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ନର୍ମଦା ପାପଧ୍ୱଂସିନୀ ଓ ଭବସାଗରତାରିଣୀ।

Verse 40

यदाहमपि नाभूवं पुराकल्पेषु पाण्डव । चतुर्दशसु कल्पेषु तेष्वियं सुखसंस्थिता

ହେ ପାଣ୍ଡବ! ପୁରାତନ କଳ୍ପମାନଙ୍କରେ ମୁଁ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନଥିଲି, ତଥାପି ସେହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ କଳ୍ପରେ ଏହି (ନର୍ମଦା) ସୁଖରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲା।

Verse 41

चतुर्दश पुरा कल्पा न मृता येषु नर्मदा । तानहं सम्प्रवक्ष्यामि देवी प्राह यथा मम

ପୁରାତନ କାଳରେ ଏମିତି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ କଳ୍ପ ଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ନର୍ମଦା ‘ମୃତ’ ହୋଇନଥିଲା—ଅର୍ଥାତ୍ ଲୁପ୍ତ ହୋଇନଥିଲା। ଦେବୀ ଯେପରି ମୋତେ କହିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ଏବେ କହିବି।

Verse 42

कापिलं प्रथमं विद्धि प्राजापत्यं द्वितीयकम् । ब्राह्मं सौम्यं च सावित्रं बार्हस्पत्यं प्रभासकम्

ପ୍ରଥମଟି ‘କାପିଲ’ ବୋଲି ଜାଣ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ‘ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ’; ପରେ ‘ବ୍ରାହ୍ମ’, ‘ସୌମ୍ୟ’, ‘ସାବିତ୍ର’, ‘ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ’ ଏବଂ ‘ପ୍ରଭାସକ’ (କଳ୍ପ) ଅଟେ।

Verse 43

माहेन्द्रमग्निकल्पं च जयन्तं मारुतं तथा । वैष्णवं बहुरूपं च ज्यौतिषं च चतुर्दशम्

ମାହେନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନିକଳ୍ପ, ଜୟନ୍ତ ଓ ମାରୁତ; ପରେ ବୈଷ୍ଣବ, ବହୁରୂପ ଏବଂ ଜ୍ୟୌତିଷ—ଏହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ (କଳ୍ପ) ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 44

एते कल्पा मया ख्याता न मृता येषु नर्मदा । मायूरं पञ्चदशमं कौर्मं चैवात्र षोडशम्

ମୁଁ ଯେ କଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ କହିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକରେ ନର୍ମଦା ନଶିଲେ ନାହିଁ। ମାୟୂର ପଞ୍ଚଦଶ, ଏଠାରେ କୌର୍ମ ଷୋଡଶ।

Verse 45

बकं मात्स्यं च पाद्मं च वटकल्पं च भारत । एकविंशतिमं चैतं वाराहं सांप्रतीनकम्

ହେ ଭାରତ! ବକ, ମାତ୍ସ୍ୟ, ପାଦ୍ମ ଓ ବଟକଳ୍ପ—ଏଗୁଡ଼ିକ; ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକବିଂଶ ‘ବାରାହ’ ନାମକ କଳ୍ପ।

Verse 46

इमे सप्त मया साकं रेवया परिशीलिताः । एकविंशतिकल्पास्तु नर्मदायाः शिवाङ्गतः

ଏହି ସାତ (କଳ୍ପ) ମୁଁ ରେବା ସହିତ ସାବଧାନରେ ପରିଶୀଳନ କରିଛି। ନର୍ମଦାର ଏକବିଂଶ କଳ୍ପ ଶିବଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 47

संजाताया नृपश्रेष्ठ मया दृष्टा ह्यनेकशः । कथिता नृपतिश्रेष्ठ भूयः किं कथयामि ते

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେ ଉଦ୍ଭବିତ ହେବାବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନେକଥର ଦେଖିଛି। ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁଁ କହିଦେଇଛି; ପୁଣି ତୁମକୁ ଆଉ କଣ କହିବି?