Shukla Yajur Veda — Adhyaya 8, Mantra 44
Rishi: Śukla-Yajurvedic Soma-formula tradition (ṛṣi not explicitly marked in the provided excerpt).
Devata: Indra (vimṛdh).
Chandas: Yajus with embedded ṛc-like cadence; not strictly metrical in the Saṃhitā usage.
Samhita Patha (Devanagari)
वि न॑ इन्द्र॒ मृधो॑ जहि नी॒चा य॑च्छ पृतन्य॒तः । यो अ॒स्माँ२ अ॑भि॒दास॒त्यध॑रं गमया॒ तम॑: । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतो॒ऽसीन्द्रा॑य त्वा वि॒मृधे॑ ए॒ष ते॒ योनि॒रिन्द्रा॑य त्वा वि॒मृधे॑
Transliteration
ví na indra mṛ́dho jahi nīcā́ yaccha pṛtanyatáḥ | yó asmā́n abhídāsaty ádharaṃ gamayā támaḥ | upayā́magṛhīto ’sī́ndrāya tvā vimṛ́dhe eṣá te yóniḥ índrāya tvā vimṛ́dhe
Translation
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମଠାରୁ ଶତ୍ରୁବଳକୁ ଦୂରେ ହଣ; ଯୁଦ୍ଧକାରୀ ଶତ୍ରୁକୁ ନୀଚେ ଦବାଇ ଦେ। ଯେ କେହି ଆମକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ତାକୁ ଅଧୋମୁଖ କରି ଅନ୍ଧକାରକୁ ନେଇଯା। ଉପୟାମରେ ଗୃହୀତ ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବିମୃଧେ ପାଇଁ; ଏହା ତୋର ଯୋନି—ଇନ୍ଦ୍ର ବିମୃଧେ ପାଇଁ।
Padapatha (Word Analysis)
वि । नः । इन्द्र । मृधः । जहि । नीचाः । यच्छ । पृतन्यतः । यः । अस्मान् । अभिदासति । अधरम् । गमय । तमः । उपयाम-गृहीतः । असि । इन्द्राय । त्वा । वि-मृधे । एषः । ते । योनिः । इन्द्राय । त्वा । वि-मृधे ।
Word by Word
विapart, away (prefix)
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
नःof us / our
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र
मृधःhostilities / foes
मृधः:
कर्म
TypeNoun
Rootमृध् (स्त्री/पुं प्रातिपदिक: मृध्/मृधा- ‘hostility, foe’)
जहिslay
जहि:
—
TypeVerb
Rootहन्
नीचाःdownwards, low
नीचाः:
—
TypeAdjective (used adverbially)
Rootनीच
यच्छrestrain, hold back
यच्छ:
—
TypeVerb
Rootयम्
पृतन्यतःof the one who fights / of the assailant
पृतन्यतः:
सम्बन्ध
TypeAdjective/Participle
Rootपृतन्यत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पृतन्/पृतन्य ‘to fight, contend’)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun (relative)
Rootयद्
अस्मान्us
अस्मान्:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद्
अभिदासतिattacks, seeks to harm
अभिदासति:
—
TypeVerb
Rootअभि + √दस् (दास्) ‘to harm/attack’
अधःdown, below
अधः:
—
TypeIndeclinable
Rootअधस्
गमयcause (him) to go, drive
गमय:
—
TypeVerb
Root√गम् (णिच् causative: गमय-)
तमःdarkness
तमः:
कर्म (गन्तव्य/प्राप्य)
TypeNoun
Rootतमस्
उपयामगृहीतःtaken with the upayāma (preliminary taking)
उपयामगृहीतः:
विशेषण (सोमस्य/ग्रहस्य)
TypeParticiple (ritual formula)
Rootउपयाम-गृहीत (कृदन्त; √ग्रह् ‘to take’ with उपयाम)
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस्
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
विमृधेin the contest/strife
विमृधे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवि + मृध् (मृध् ‘hostility/strife’)
एषःthis
एषः:
कर्तृ/उद्देश्य-निर्देश
TypePronoun (demonstrative)
Rootएतद्
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद्
योनिःwomb, seat, source
योनिः:
प्रथमा-सम्बन्ध (विधेय)
TypeNoun
Rootयोनि
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
विमृधेin the contest/strife
विमृधे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवि + मृध्
Entities Mentioned
I
Indra (Vimṛdh)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes