Shukla Yajur Veda — Adhyaya 7, Mantra 13

Rishi: Vājasaneyin Soma-mantra tradition.

Devata: Śaṇḍa / Śukra (functional potency).

Chandas: Triṣṭubh-like opening with concluding yajus-style identification.

Samhita Patha (Devanagari)

सु॒वीरो॑ वी॒रान् प्र॑ज॒नय॒न् परी॑ह्य॒भि रा॒यस्पोषे॑ण॒ यज॑मानम् । स॒ञ्ज॒ग्मा॒नो दि॒वा पृ॑थि॒व्या शु॒क्रः शु॒क्रशो॑चिषा॒ निर॑स्त॒: शण्ड॑: शु॒क्रस्या॑धि॒ष्ठान॑मसि

Transliteration

suvī́ro vīrā́n prajánayan párīhy abhí rāyáspoṣeṇa yájamānam | sañjagmā́nō divā́ pṛthivyā́ḥ śukráḥ śukráśociṣā nírastaḥ śaṇḍáḥ śukrásyādhiṣṭhā́nam asi

Translation

ସୁବୀର (ବୀରସମୃଦ୍ଧ), ବୀରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଉଥିବା, ଧନ-ପୋଷର ବୃଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା ଯଜମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆବୃତ କର। ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀରୁ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଆସି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତ—ହେ ଶଣ୍ଡ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ବାହାର କରାଯାଇଥିବା, ତୁମେ ‘ଶୁକ୍ର’ (ପ୍ରକାଶମାନ)ର ଅଧିଷ୍ଠାନ ଅଟ।

Padapatha (Word Analysis)

सुवीरः । वीरान् । प्रजनयन् । परि । इहि । अभि । रायस्पोषेण । यजमानम् । सञ्जग्मानः । दिवा । पृथिव्याः । शुक्रः । शुक्रशोचिषा । निरस्तः । शण्डः । शुक्रस्य । अधिष्ठानम् । असि ।

Word by Word

• सुवीरः: having good heroes; very heroic
• सुवीरः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: सु-वीर (प्रातिपदिक) < वीर

• वीरान्: heroes; brave men
• वीरान्: Karma
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)

• प्रजनयन्: begetting; generating
• प्रजनयन्: Kartā
• Type: Verb (participle)
• Root: प्र-√जन् (जनयति) धातु

• परीहि: go around; encompass
• परीहि: Kriyā
• Type: Verb
• Root: परि-√इ (एति) धातु

• अभि: towards; over
• अभि: Upapada
• Type: Indeclinable
• Root: अभि

• रायः: of wealth
• रायः: Sambandha
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि (प्रातिपदिक) = रयि ‘wealth’

• पोषेण: with nourishment; with prosperity
• पोषेण: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: पोष (प्रातिपदिक)

• यजमानम्: the sacrificer
• यजमानम्: Karma
• Type: Noun
• Root: यजमान (प्रातिपदिक)

• सञ्जग्मानः: having come together; having approached
• सञ्जग्मानः: Kartā
• Type: Verb (participle)
• Root: सम्-√गम् (गच्छति) धातु

• दिवा: by day; in heaven/light
• दिवा: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: दिव् (प्रातिपदिक) / अव्यय-रूप

• पृथिव्याः: of the earth
• पृथिव्याः: Sambandha
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• शुक्रः: bright; pure
• शुक्रः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)

• शुक्रशोचिषा: with bright flame/splendour
• शुक्रशोचिषा: Karaṇa
• Type: Noun (compound)
• Root: शुक्र-शोचिस् (समास) < शोचिस्

• निरस्तः: cast out; driven away
• निरस्तः: Kartā
• Type: Verb (participle)
• Root: निर्-√अस् (अस्यति) धातु

• शण्डः: the bull/strong one (epithet)
• शण्डः: Kartā
• Type: Noun
• Root: शण्ड (प्रातिपदिक)

• शुक्रस्य: of the bright one; of Śukra
• शुक्रस्य: Sambandha
• Type: Noun/Adjective
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)

• अधिष्ठानम्: seat; foundation; abode
• अधिष्ठानम्: Pradhāna (predicate-nominative)
• Type: Noun
• Root: अधि-स्थान (प्रातिपदिक)

• असि: you are
• असि: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √अस् (अस्ति) धातु

Entities Mentioned

• Śaṇḍa
• Śukra
• Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)