Mantra 15
Rishi: As transmitted in Vājasaneyin āpaḥ-hymnic sequence; ritual attribution predominates over named ṛṣi.
Devata: Āpaḥ (Waters), as Mothers.
Chandas: Jagatī/Tr̥ṣṭubh-adjacent cadence in Yajus usage.
Samhita Patha (Devanagari)
यो व॑: शि॒वत॑मो॒ रस॒स्तस्य॑ भाजयते॒ह न॑: । उ॒श॒तीरि॑व मा॒तर॑:
Transliteration
yó vaḥ śivátamo rásaḥ tásya bhājayatehá naḥ | uśatī́r iva mātáraḥ ||
Translation
ହେ ମାତୃମାନେ (ଆପଃ), ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ସର୍ବାଧିକ ଶିବତମ ରସ (ଶୁଭତମ ସାର) ଅଛି—ତାହାରେ ଆମକୁ ଏଠାରେ ଭାଗୀଦାର କର; ସ୍ନେହମୟୀ ନାରୀମାନେ ନିଜମାନଙ୍କୁ ଯେପରି ଦିଅନ୍ତି ସେପରି।
Padapatha (Word Analysis)
यः । वः । शि॒व-त॑मः । रसः । तस्य॑ । भा॒ज॒य॒त । इ॒ह । नः । उ॒श॒तीः-इ॑व । मा॒तरः ।
Word by Word
यःwho (that)
यः:
कर्तृ (सम्बन्धवाचकः; ‘यः’ = ‘सः’ इत्यस्य विशेषणम्)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-
वःfor you / of you
वः:
सम्प्रदान (हितार्थे ‘for you’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → वः
शिवतमःmost auspicious
शिवतमः:
विशेषणम् (रसस्य)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक) + तमप् (सुपरलटिव-प्रत्ययः)
रसःsap, essence, juice
रसः:
कर्तृ (भाजयते इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (genitive: ‘of that’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भाजयतेapportions, distributes, grants
भाजयते:
क्रिया
TypeVerb
Rootभज् (धातु) — णिच् (causative) → भाजय-
इहhere
इह:
अधिकरण (देश/काल-सूचकः)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
नःto us / for us
नः:
सम्प्रदान (हितार्थे ‘to/for us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → नः
उशतीःdesiring, eager (f.)
उशतीः:
कर्तृ (अध्याहृत-क्रियायाः/उपमानस्य)
TypeAdjective (used substantively)
Rootउशती (प्रातिपदिक; ‘उशत्’/‘वश्/उश्’ इत्यस्य कृत/विशेषण-रूपम्)
इवlike, as
इव:
उपमान-निर्देशकः
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
मातरःmothers
मातरः:
कर्तृ/उपमान (उशतीः इव मातरः)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ā
Āpaḥ (Waters)M
Mātaraḥ (Mothers, as a divine epithet of the Waters)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes