Mantra 69
Rishi: Received Savitṛ-mantra tradition (often linked to Savitṛ-focused seers in RV); not operationally specified in VS rubrics here
Devata: Savitṛ
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
अद॑ब्धेभिः सवितः पा॒युभि॒ष्ट्वᳪ शि॒वेभि॑र॒द्य परि॑ पाहि नो॒ गय॑म् । हिर॑ण्यजिह्वः सुवि॒ताय॒ नव्य॑से॒ रक्षा॒ माकि॑र्नो अ॒घश॑ᳪस ईशत ॥
Transliteration
ádabdhebhir savitaḥ pāyúbhis tváṃ śivébhir adyá pári pāhi no gáyam | híraṇyajihvaḥ suvitā́ya návyase rákṣā mā́kīr no aghaśáṃsa īśata ||
Translation
ହେ ସବିତୃ! ଅଦବ୍ଧ (ଅପରାଜିତ) ଶିବ ପାୟୁଭିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଜି ଆମ ଗୟ (ଧନ/ଜୀବନାଧାର)କୁ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରକ୍ଷା କର। ହିରଣ୍ୟଜିହ୍ୱ! ସୁବିତ (କଲ୍ୟାଣ) ଓ ସଦା ନୂତନ ପୋଷଣ ପାଇଁ—ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; କୌଣସି ଅଘଶଂସ (ଦୁଷ୍ଟବକ୍ତା/ଅପବାଦକ) ଆମ ଉପରେ ଅଧିକାର କରୁ ନାହିଁ।
Padapatha (Word Analysis)
अदब्धेभिः । सवितः । पायुभिः । त्वम् । शिवेभिः । अद्य । परि । पाहि । नः । गयम् । हिरण्य-जिह्वः । सुविताय । नव्यसे । रक्ष । मा । किः । नः । अघ-शंसः । ईशत ।
Word by Word
अदब्धेभिःwith unharmed/undeceivable
अदब्धेभिः:
करण
TypeAdjective
Rootअदब्ध (प्रा.) < a-दब्ध (PPP of √दभ् ‘to harm/deceive’, with privative अ-)
सवितःO Savitṛ
सवितः:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रा.)
पायुभिःwith protectors/guardians
पायुभिः:
करण
TypeNoun
Rootपायु (प्रा.)
त्वाम्you
त्वाम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
शिवेभिःwith auspicious
शिवेभिः:
करण
TypeAdjective
Rootशिव (प्रा.)
अद्यtoday
अद्य:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
परिaround, all-around
परि:
—
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
पाहिprotect
पाहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√पा (पालने)
नःus / our
नः:
सम्प्रदान (हित) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
गयम्life/household-prosperity (gaya)
गयम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगय (प्रा.)
हिरण्यजिह्वः(he) whose tongue is golden
हिरण्यजिह्वः:
कर्ता
TypeAdjective
Rootहिरण्य-जिह्व (समास प्रा.)
सुवितायfor good-going/welfare
सुविताय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसुवित (प्रा.)
नव्यसेfor the ever-new
नव्यसे:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootनव्य (प्रा.)
रक्षprotect
रक्ष:
क्रिया
TypeVerb
Root√रक्ष् (पालने)
माकिःlest anyone / no one
माकिः:
—
TypeIndeclinable
Rootमा + किः (निषेधार्थ अव्यय-प्रयोग; ‘not anyone’)
नःof us
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अघशंसःevil-speaker / one who utters harm
अघशंसः:
कर्ता
TypeNoun
Rootअघ-शंस (समास प्रा.)
ईशतmay (he) rule/prevail
ईशत:
क्रिया
TypeVerb
Root√ईश् (ऐश्वर्ये ‘to rule, be able’)
Entities Mentioned
S
SavitṛRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes