गाणपत्यदानकथा (Bāṇāsura Receives Gaṇapatya; Genealogical Prelude)

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ श्राविता सुकथाद्भुता । भवतानुग्रहात्प्रीत्या शभ्वनुग्रहनिर्भरा

ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହେ ସନତ୍କୁମାର, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ! ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ପ୍ରୀତିସହିତ ମୁଁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣିଲି, ଯାହା ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ କୃପାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 2

इदानीं श्रोतुमिच्छामि चरितं शशिमौलिनः । गाणपत्यं ददौ प्रीत्या यथा बाणासुराय वै

ଏବେ ମୁଁ ଶଶିମୌଳି ପ୍ରଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ସେ ପ୍ରୀତିରେ ବାଣାସୁରକୁ ଗାଣପତ୍ୟ ପଦ କିପରି ଦାନ କଲେ।

Verse 3

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यासादरात्तां वै कथां शंभोः परात्मनः । गाणपत्यं यथा प्रीत्या ददौ बाणा सुराय हि

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ବ୍ୟାସଙ୍କ ଠାରୁ ଆଦରପୂର୍ବକ ପ୍ରାପ୍ତ ଶମ୍ଭୁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣ; ସେ ପ୍ରୀତିରେ ବାଣାସୁରକୁ ମହାନ ଗାଣପତ୍ୟ ପଦ କିପରି ଦାନ କଲେ।

Verse 4

अत्रैव सुचरित्रं च शंकरस्य महाप्रभोः । कृष्णेन समरोप्यत्र शंभोर्बाणानुगृह्णतः

ଏଠାରେଇ ମହାପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଚରିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛି—କୃଷ୍ଣ ଘଟାଇଥିବା ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶମ୍ଭୁ ବାଣ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଲେ।

Verse 5

अत्रानुरूपं शृणु मे शिवलीलान्वितं परम् । इतिहासं महापुण्यं मनःश्रोत्रसुखावहम्

ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଏଠାକୁ ଅନୁରୂପ, ଶିବଲୀଳାଯୁକ୍ତ ପରମ ଆଖ୍ୟାନ ଶୁଣ। ଏହା ମହାପୁଣ୍ୟ ଇତିହାସ; ମନ ଓ କାନ—ଦୁହିଁକୁ ସୁଖ ଦେଏ।

Verse 6

ब्रह्मपुत्रो मरीचिर्यो मुनिरासीन्महामतिः । मानसस्सर्वपुत्रेषु ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମରୀଚି ନାମକ ମୁନି ମହାମତି ଥିଲେ। ମାନସପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ।

Verse 7

तस्य पुत्रो महात्मासीत्कश्यपो मुनिसत्तमः । सृष्टिप्रवृद्धकोऽत्यंतं पितुर्भक्तो विधेरपि

ତାହାର ପୁତ୍ର ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ। ସେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାବେ ବିସ୍ତାର କଲେ; ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଓ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ପରମ ଭକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 8

स्वस्य त्रयोदशमितादक्षकन्या स्सुशीलिकाः । कश्यपस्य मुनेर्व्यास पत्न्यश्चासन्पतिव्रताः

ହେ ବ୍ୟାସ! ଦକ୍ଷଙ୍କ ତେରଟି ସୁଶୀଳ କନ୍ୟା କଶ୍ୟପ ମୁନିଙ୍କର ପତିବ୍ରତା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପତ୍ନୀ ହେଲେ।

Verse 9

तत्र ज्येष्ठा दितिश्चासीद्दैत्यास्तत्तनयास्स्मृताः । अन्यासां च सुता जाता देवाद्यास्सचराचराः

ସେଠାରେ ଦିତି ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ‘ଦୈତ୍ୟ’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ଦେବାଦି ଓ ସମଗ୍ର ଚରାଚର ସୃଷ୍ଟି ଜନ୍ମିଲା।

Verse 10

ज्येष्ठायाः प्रथमौ पुत्रौ दितेश्चास्तां महाबलौ । हिरण्यकशिपुर्ज्येष्ठो हिरण्याक्षोऽनुजस्ततः

ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଦିତିଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଦୁଇ ମହାବଳୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ—ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ପରେ ଅନୁଜ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ।

Verse 11

हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारो दैत्यसत्तमाः । ह्रादानुह्रादसंह्रादा प्रह्रादश्चेत्यनुक्रमात्

ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କର ଚାରି ପୁତ୍ର—ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ—କ୍ରମେ: ହ୍ରାଦ, ଅନୁହ୍ରାଦ, ସଂହ୍ରାଦ ଏବଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦ।

Verse 12

प्रह्रादस्तत्र हि महान्विष्णुभक्तो जितेन्द्रियः । यं नाशितुं न शक्तास्तेऽभवन्दैत्याश्च केपि ह

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମହାନ—ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ। ବହୁପ୍ରକାର ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ନାଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 13

विरोचनः सुतस्तस्य महा दातृवरोऽभवत् । शक्राय स्वशिरो योऽदाद्याचमानाय विप्रतः

ତାହାର ପୁତ୍ର ବିରୋଚନ ମହାଦାନୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାତା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ବ୍ରାହ୍ମଣବେଶରେ ଯାଚକ ହୋଇ ଆସିଲେ, ସେ ଦାନରେ ନିଜ ଶିର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଲା।

Verse 14

तस्य पुत्रो बलिश्चासीन्महादानी शिवप्रियः । येन वामनरूपाय हरयेऽदायि मेदिनी

ତାହାର ପୁତ୍ର ବଳି ମହାଦାନୀ ଓ ଶିବପ୍ରିୟ ଭକ୍ତ ଥିଲା; ବାମନରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଦାନରେ ଅର୍ପଣ କଲା।

Verse 15

तस्यौरसः सुतो बाणश्शिवभक्तो बभूव ह । मान्यो वदान्यो धीमांश्च सत्यसंधस्स हस्रदः

ତାହାର ଔରସ ପୁତ୍ର ବାଣ ଜନ୍ମିଲା; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଭକ୍ତ ହେଲା। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାନ୍ୟ, ଦାନଶୀଳ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସତ୍ୟସଙ୍କଳ୍ପୀ ଏବଂ ସହସ୍ରଦାତା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 16

शोणिताख्ये पुरे स्थित्वा स राज्यमकरोत्पुरा । त्रैलोक्यं च बलाञ्ज्जित्वा तन्नाथानसुरेश्वरः

ଶୋଣିତ ନାମକ ପୁରୀରେ ବସି ସେ ଅସୁରେଶ୍ୱର ନିଜ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲା। ବଳଦ୍ୱାରା ସେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଜିତି ସେଠାର ନାଥମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଶ କଲା।

Verse 17

तस्य बाणासुरस्यैव शिवभक्तस्य चामराः । शंकरस्य प्रसादेन किंकरा इव तेऽभवन्

ଶିବଭକ୍ତ ବାଣାସୁରଙ୍କ ଚାମରଧାରୀମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଶିବଙ୍କ କିଙ୍କରମାନଙ୍କ ପରି ସେବାରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ।

Verse 18

तस्य राज्येऽमरान्हित्वा नाभवन्दुःखिताः प्रजाः । सापत्न्यादुःखितास्ते हि परधर्मप्रवर्तिनः

ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଦେବମାନଙ୍କ ହସ୍ତକ୍ଷେପକୁ ଅଲଗା କରିଦେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଜା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ନାହିଁ। ଯେମାନେ ସାପତ୍ନ୍ୟାଦି ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପରଧର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଥିଲେ।

Verse 19

सहस्रबाहुवाद्येन स कदाचिन्महासुरः । तांडवेन हि नृत्येनातोषयत्तं महेश्वरम्

ଏକଦା ସେ ମହାବଳୀ ମହାସୁର ନିଜ ସହସ୍ର ବାହୁର ନାଦମୟ ବାଦ୍ୟ ସହିତ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ କରି ମହେଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।

Verse 20

तेन नृत्येन संतुष्टस्सुप्रसन्नो बभूव ह । ददर्श कृपया दृष्ट्या शंकरो भक्तवत्सलः

ସେହି ନୃତ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଶଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପ୍ରଭୁ କରୁଣାମୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାହାକୁ ନିହାରିଲେ।

Verse 21

भगवान्सर्वलोकेश्शशरण्यो भक्तकामदः । वरेण च्छंदयामास बालेयं तं महासुरम्

ସର୍ବଲୋକେଶ, ଶରଣାଗତଙ୍କର ଶରଣ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଯଥୋଚିତ କାମନା ପୂରଣକାରୀ ଭଗବାନ ଶିବ ବର ଦେଇ ସେହି ମହାସୁର ବାଲେୟକୁ ତୃପ୍ତ କଲେ।

Verse 22

शंकर उवाच । बालेयः स महादैत्यो बाणो भक्तवरस्सुधीः । प्रणम्य शंकरं भक्त्या नुनाव परमेश्वरम्

ଶଙ୍କର କହିଲେ: ବଳିଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେଇ ମହାଦୈତ୍ୟ ବାଣ—ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ—ଭକ୍ତିସହ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 23

बाणासुर उवाच । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । संतुष्टोऽसि महेशान ममोपरि विभो यदि

ବାଣାସୁର କହିଲା: ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ମହାଦେବ, ଶରଣାଗତବତ୍ସଲ! ହେ ମହେଶାନ, ହେ ବିଭୋ—ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ…

Verse 24

मद्रक्षको भव सदा मदुपस्थः पुराधिपः । सर्वथा प्रीतिकृन्मे हि ससुतस्सगणः प्रभो

ହେ ପ୍ରଭୋ, ପୁରାଧିପ! ଆପଣ ସଦା ମୋର ରକ୍ଷକ ହୁଅନ୍ତୁ, ମୋ ନିକଟେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ସର୍ବଥା ମୋତେ ପ୍ରୀତି ଓ କୃପା ଦାନ କରନ୍ତୁ।

Verse 25

सनत्कुमार उवाच । बलिपुत्रस्स वै बाणो मोहितश्शिवमायया । मुक्तिप्रदं महेशानं दुराराध्यमपि ध्रुवम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ବଳିଙ୍କ ପୁତ୍ର ବାଣ ଶିବମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲା। ତଥାପି ମୋକ୍ଷଦାତା, ଦୁରାରାଧ୍ୟ ମହେଶାନ ସଦା ଧ୍ରୁବ।

Verse 26

स भक्तवत्सलः शंभुर्दत्त्वा तस्मै वरांश्च तान् । तत्रोवास तथा प्रीत्या सगणस्ससुतः प्रभुः

ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶମ୍ଭୁ ତାହାକୁ ସେଇ ବରଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ, ହୃଦୟରେ ପ୍ରୀତ ହୋଇ ସେଠାରେ ରହିଲେ—ପ୍ରଭୁ ଗଣସହ ଓ ପୁତ୍ରସହ।

Verse 27

स कदाचिद्बाणपुरे चक्रे देवासुरैस्सह । नदीतीरे हरः क्रीडां रम्ये शोणितकाह्वये

ଏକଦା ବାଣପୁରରେ ହର (ଭଗବାନ ଶିବ) ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହ, ‘ଶୋଣିତ’ ନାମକ ରମ୍ୟ ନଦୀତୀରେ ଦିବ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ।

Verse 28

ननृतुर्जहसुश्चापि गंधर्वासरसस्तथा । जेयुः प्रणेमुर्मुनय आनर्चुस्तुष्टुवुश्च तम्

ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ହର୍ଷରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ହସିଲେ। ମୁନିମାନେ “ଜୟ” ଧ୍ୱନି କରି, ପ୍ରଣାମ କରି, ପୂଜା କରି, ପରମ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 29

ववल्गुः प्रथमास्सर्वे ऋषयो जुहुवुस्तथा । आययुः सिद्धसंघाश्च दृदृशुश्शांकरी रतिम्

ପ୍ରଥମେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ହବି ଆହୁତି ଦେଲେ। ପରେ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦଳ ଆସି ଶଙ୍କର ଓ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରତି-ଲୀଳା ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 30

कुतर्किका विनेशुश्च म्लेच्छाश्च परिपंथिनः । मातरोभिमुखास्तस्थुर्विनेशुश्च विभीषिका

କୁତର୍କରେ ଲିପ୍ତ ବାଦୀ, ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଲୁଟେରା ଓ ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ପଥରୋଧକମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ମାତୃକାମାନେ ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ; ଏବଂ ବିନାଶ ଓ ଭୟର ଶକ୍ତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ ହେଲେ।

Verse 31

रुद्रसद्भावभक्तानां भवदोषाश्च विस्तृताः । तस्मिन्दृष्टे प्रजास्सर्वाः सुप्रीतिं परमां ययुः

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦ୍ଭାବଭକ୍ତି ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପିଥିବା ଭବଦୋଷ (ସଂସାର ଦୋଷ) ବିସ୍ତାରରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା। ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ପରମ ପ୍ରୀତି ଓ ଗଭୀର ତୃପ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 32

ववल्गुर्मुनयस्सिद्धाः स्त्रीणां दृष्ट्वा विचेष्टितम् । पुपुषुश्चापि ऋतवस्स्वप्रभावं तु तत्र च

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ବିଚିତ୍ର ଚେଷ୍ଟା ଦେଖି ସିଦ୍ଧ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତରେ ବିକଳ ହେଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଋତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରକାଶ କରି ଅଧିକ ତୀବ୍ର କଲେ।

Verse 33

ववुर्वाताश्च मृदवः पुष्पकेसरधूसराः । चुकूजुः पक्षिसंघाश्च शाखिनां मधुलम्पटाः

ପୁଷ୍ପର କେସରରେ ଧୂସର ହୋଇ ମୃଦୁ ପବନ ବହୁଥିଲା; ଗଛର ମଧୁ ପାଇଁ ଲୋଭୀ ପକ୍ଷୀଦଳ ମଧୁର କୁହୁକୁହୁ କରୁଥିଲେ।

Verse 34

पुष्पभारावनद्धानां रारट्येरंश्च कोकिलाः । मधुरं कामजननं वनेषूपवनेषु च

ବନ ଓ ଉପବନରେ ଗଛମାନେ ପୁଷ୍ପଭାରରେ ନତ ଥିଲେ, କୋକିଳମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଡାକୁଥିଲେ; ସବୁଠାରେ କାମଜନକ ମଧୁରତା—ବସନ୍ତର ମୋହକ ରସ—ବ୍ୟାପିଗଲା।

Verse 35

ततः क्रीडाविहारे तु मत्तो बालेन्दुशेखरः । अनिर्जितेन कामेन दृष्टाः प्रोवाच नन्दिनम्

ତାପରେ କ୍ରୀଡାବିହାର ସମୟରେ ବାଲେନ୍ଦୁଶେଖର (ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ଶିବ) ଲୀଳାରସରେ ମତ୍ତ ହେଲେ; ଅଜୟ କାମକୁ ଦେଖି ନନ୍ଦିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 36

चन्द्रशेखर उवाच । वामामानय गौरीं त्वं कैलासात्कृतमंडनाम् । शीघ्रमस्माद्वनाद्गत्वा ह्युक्त्वाऽकृष्णामिहानय

ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର କହିଲେ—“କୈଲାସରୁ ଅଳଙ୍କାରଭୂଷିତ ଗୌରୀ, ମୋର ବାମା,କୁ ଆଣ। ଏହି ବନରୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ଅକୃଷ୍ଣାକୁ କହି ତାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।”

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तत्राह पार्वतीम् । सुप्रणम्य रहो दूतश्शंकरस्य कृतांजलिः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—“ସେ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ସେଠାକୁ ଗଲା। ପରେ ଏକାନ୍ତରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦୂତ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କହିଲା; ସେ ଭଲଭାବେ ପ୍ରଣାମ କରି କରଯୋଡ଼ି ଦାଁଡ଼ିଥିଲା।”

Verse 38

नन्दीश्वर उवाच । द्रष्टुमिच्छति देवि त्वां देवदेवो महेश्वरः । स्ववल्लभां रूपकृतां मयोक्तं तन्निदेशतः

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ତୁମକୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ସେହି ରୂପ ତୁମ ପାଇଁ ଗଢ଼ିଛି।

Verse 39

सनत्कुमार उवाच । ततस्तद्वचनाद्गौरी मंडनं कर्तुमादरात् । उद्यताभून्मुनिश्रेष्ठ पतिव्रतपरायणा

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି କଥା ଶୁଣି ପତିବ୍ରତଧର୍ମରେ ପରାୟଣା ଗୌରୀ ଆଦରସହ ଶୃଙ୍ଗାର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 40

आगच्छामि प्रभुं गच्छ वद तं त्वं ममाज्ञया । आजगाम ततो नंदी रुद्रासन्नं मनोगतिः

“ମୁଁ ଆସୁଛି। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ ଏବଂ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି କଥା ତାଙ୍କୁ କୁହ।” ତାପରେ ନନ୍ଦୀ ମନୋବେଗରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସମୀପକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 41

पुनराह ततो रुद्रो नन्दिनं परविभ्रमः । पुनर्गच्छ ततस्तात क्षिप्रमा नय पार्वतीम्

ତେବେ ପରମ ପ୍ରଭୁ, ଅଚଳ ଐଶ୍ୱର୍ୟଶାଳୀ ରୁଦ୍ର ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ—“ବତ୍ସ, ପୁଣି ଯାଅ; ଶୀଘ୍ର ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ନେଇ ଆସ।”

Verse 42

बाढमुक्त्वा स तां गत्वा गौरीमाह सुलोचनाम् । द्रष्टुमिच्छति ते भर्ता कृतवेषां मनोरमाम्

“ବାଢ଼ମ୍” ବୋଲି କହି ସେ ଯାଇ ସୁଲୋଚନା ଗୌରୀଙ୍କୁ କହିଲା—ତୁମ ଭର୍ତ୍ତା ତୁମକୁ ସୁସଜ୍ଜିତ, ମନୋହର ବେଶରେ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି।

Verse 43

शंकरो बहुधा देवि विहर्तुं संप्रतीक्षते । एवं पतौ सुकामार्ते गम्यतां गिरिनंदिनि

ହେ ଦେବୀ, ଶଙ୍କର ନାନା ପ୍ରକାରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରିବାକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ପତି ପ୍ରେମାକାଙ୍କ୍ଷାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଥିବାବେଳେ, ହେ ଗିରିନନ୍ଦିନୀ, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।

Verse 44

क्सरोभिस्समग्राभिरन्योन्यमभिमंत्रितम् । लब्धभावो यथा सद्यः पार्वत्या दर्शनोत्सुकः

ସମଗ୍ର ଓ ପରସ୍ପର ବିନିମୟ ହୋଇଥିବା ମନ୍ତ୍ର-ସଙ୍କେତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସ୍ଥିରତା ଲାଭ କଲା ଏବଂ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲା; ତାହାର ହୃଦୟ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ମୁହାଁ ଦେଲା।

Verse 45

अयं पिनाकी कामारिः वृणुयाद्यां नितंबिनीम् । सर्वासां दिव्यनारीणां राज्ञी भवति वै धुवम्

ପିନାକଧାରୀ କାମାରି ଭଗବାନ୍ ଏହି ସୁନିତମ୍ବିନୀ କନ୍ୟାକୁ ବରିବେ; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଣୀ ହେବ।

Verse 46

वीक्षणं गौरिरूपेण क्रीडयेन्मन्मथैर्गणैः । कामोऽयं हंति कामारिमूचुरन्योन्यमादताः

ଗୌରୀରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ କାମସଦୃଶ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡାଭାବେ ଦୃଷ୍ଟି ପାତ କଲା। ତେବେ ସେମାନେ ପରସ୍ପର କହିଲେ— “ଏହି କାମ ତ କାମାରି ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କରେ।”

Verse 47

स्प्रष्टुं शक्नोति या काचिदृते दाक्षायणी स्त्रियम् । सा गच्छेत्तत्र निश्शंकं मोहयेत्पार्वतीपतिम्

ଦାକ୍ଷାୟଣୀ (ସତୀ)ଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯେ କୌଣସି ନାରୀ ତାଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରେ, ସେ ନିର୍ଭୟରେ ସେଠାକୁ ଯାଉ ଏବଂ ପାର୍ବତୀପତି ମହାଦେବଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁ।

Verse 48

कूष्मांडतनया तत्र शंकरं स्प्रष्टुमुत्सहे । अहं गौरीसुरूपेण चित्रलेखा वचोऽब्रवीत्

ସେଠାରେ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡଙ୍କ କନ୍ୟା କହିଲା—“ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ।” ତାପରେ ଚିତ୍ରଲେଖା ଗୌରୀଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 49

चित्रलेखोवाच । यदधान्मोहिनीरूपं केशवो मोह नेच्छया । पुरा तद्वैष्णवं योगमाश्रित्य परमार्थतः

ଚିତ୍ରଲେଖା କହିଲେ—ପୂର୍ବେ କେଶବ ମୋହ କରିବା ଇଚ୍ଛାରୁ ନୁହେଁ; ପରମାର୍ଥ ଅନୁସାରେ ବୈଷ୍ଣବ ଯୋଗଶକ୍ତିର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ମୋହିନୀରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 50

उर्वश्याश्च ततो दृष्ट्वा रूपस्य परिवर्तनम् । कालीरूपं घृताची तु विश्वाची चांडिकं वपुः

ତାପରେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖି ଘୃତାଚୀ କାଳୀରୂପ ଧାରଣ କଲା, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାଚୀ ଚାଣ୍ଡିକାଙ୍କ ଉଗ୍ର ଦେହ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 51

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे ऊषा चरित्रवर्णनं शिवशिवाविवाहवर्णनं नामैकपंचाशत्तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ ‘ଊଷା-ଚରିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣନ’ ଏବଂ ‘ଶିବ-ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ବିବାହବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକାପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 52

मातॄणामप्यनुक्तानामनुक्ताश्चाप्सरोवराः । रत्नाद्रूपाणि ताश्चक्रुस्स्वविद्यासंयुता अनु

ଯେ ମାତୃଦେବୀମାନେ ନାମେ ଅନୁକ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁକ୍ତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱସ୍ୱ ଦିବ୍ୟବିଦ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରତ୍ନସଦୃଶ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 53

ततस्तासां तु रूपाणि दृष्ट्वा कुंभां डनंदिनी । वैष्णवादात्मयोगाच्च विज्ञातार्था व्यडंबयत्

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି କୁମ୍ଭାଣ୍ଡନନ୍ଦିନୀ ଆତ୍ମଯୋଗର ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଯୁକ୍ତିଜ୍ଞାନରେ ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ସେହି ପ୍ରଦର୍ଶନକୁ କୌଶଳରେ ପ୍ରତିହତ କଲେ।

Verse 54

ऊषा बाणासुरसुता दिव्ययोगविशारदा । चकार रूपं पार्वत्या दिव्यमत्यद्भुतं शुभम्

ବାଣାସୁରଙ୍କ କନ୍ୟା ଊଷା, ଯିଏ ଦିବ୍ୟଯୋଗରେ ବିଶାରଦ, ସେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ, ଦିବ୍ୟ, ଦୀପ୍ତିମୟ ଓ ଶୁଭ ରୂପ ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 55

महारक्ताब्जसंकाशं चरणं चोक्तमप्रभम् । दिव्यलक्षणसंयुक्तं मनोऽभीष्टार्थदायकम्

ତାଙ୍କ ଚରଣ ମହାରକ୍ତ ପଦ୍ମସଦୃଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଲୌକିକ ଚମକରୁ ମୁକ୍ତ; ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ସେ ଚରଣ ଭକ୍ତଙ୍କ ମନୋଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 56

तस्या रमणसंकल्पं विज्ञाय गिरिजा ततः । उवाच सर्वविज्ञाना सर्वान्तर्यामिनी शिवा

ତାହାପରେ ଗିରିଜା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟତମ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ଜାଣି କହିଲେ—ସେଇ ଶିବା ସର୍ବଜ୍ଞା, ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭାବେ ବିରାଜିତ।

Verse 57

गिरिजोवाच । यतो मम स्वरूपं वै धृतभूषे सखि त्वया । सकामत्वेन समये संप्राप्ते सति मानिनि

ଗିରିଜା କହିଲେ—ହେ ସଖି, ହେ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତା, ଯେହେତୁ ତୁମେ ମୋର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରିଛ; ଏହି ସମୟରେ କାମନା ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି ଏବଂ ନିୟତ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି—ହେ ମାନିନୀ, ଶୁଣ।

Verse 58

अस्मिंस्तु कार्तिके मासि ऋतुधर्मास्तु माधवे । द्वादश्यां शुक्लपक्षे तु यस्तु घोरे निशागमे

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ—ଏବଂ ସେହିପରି ମାଧବ (ବୈଶାଖ) ମାସରେ, ଯେତେବେଳେ ଋତୁଧର୍ମର ବିଧାନ ରହେ—ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ, ରାତିର ଭୟଙ୍କର ଆଗମନ ସମୟରେ ଯେ କେହି (ଏହି ବିଧି) କରେ…

Verse 59

कृतोपवासां त्वां भोक्ता सुप्तामंतःपुरे नरः । स ते भर्त्ता कृतो देवैस्तेन सार्द्धं रमिष्यसि

ତୁମେ ଉପବାସ କରୁଥିବାବେଳେ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଶୋଇଥିବ; ସେତେବେଳେ ଜଣେ ପୁରୁଷ ତୁମକୁ ଅପମାନ କରିବ। ଦେବମାନେ ତାକୁ ତୁମର ପତି ଭାବେ ନିୟୋଜିତ କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସହ ତୁମେ ଦାମ୍ପତ୍ୟସୁଖ ଭୋଗିବ।

Verse 60

आबाल्याद्विष्णुभक्तासि यतोऽनिशमतंद्रिता । एवमस्त्विति सा प्राह मनसा लज्जितानना

ତୁମେ ଶିଶୁକାଳରୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତା; ସଦା ଅଚଞ୍ଚଳ ଓ ଅକ୍ଳାନ୍ତ। ଏହା ଶୁଣି ସେ—ମନେ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ—ହୃଦୟରେ କହିଲା, “ଏମିତି ହେଉ।”

Verse 61

अथ सा पार्वती देवी कृतकौतुकमण्डना । रुद्रसंनिधिमागत्य चिक्रीडे तेन शंभुना

ତାପରେ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ଉତ୍ସବ ଭୂଷଣରେ ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଆସି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ।

Verse 62

ततो रतांते भगवान्रुद्रश्चादर्शनं ययौ । सदारः सगणश्चापि सहितो दैवतैर्मुने

ତେବେ ରତି-ସମାପ୍ତି ପରେ, ହେ ମୁନି, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ନିଜ ସହଧର୍ମିଣୀ, ଗଣମାନେ ଓ ସମବେତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।