अन्धकादिदैत्ययुद्धे वीरकविजयः — Vīraka’s Victory over Andhaka’s Forces

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । गतस्ततो मत्तगजेन्द्रगामी पीत्वा सुरां घूर्णितलोचनश्च । महानुभावो बहुसैन्ययुक्तः प्रचंडवीरो वरवीरयायी

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ମତ୍ତ ଗଜେନ୍ଦ୍ର ପରି ଗତିରେ ଆଗେଇଲା। ସୁରା ପିଇଥିବାରୁ ତାହାର ଚକ୍ଷୁ ଘୂରୁଥିଲା। ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ବହୁ ସେନାସହିତ, ସେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବୀର—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଖୋଜି କୁଚ କଲା।

Verse 2

ददर्श दैत्यः स्मरबाणविद्धो गुहां ततो वीरकरुद्धमार्गाम् । स्निग्धं यथा वीक्ष्य पतंगसंज्ञः दशाप्रदीपं च कृमिर्ह्युपेत्य

ତେବେ କାମବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ସେ ଦୈତ୍ୟ ଏକ ଗୁହା ଦେଖିଲା, ଯାହାର ପଥକୁ ଏକ ବୀର ରୋକି ରଖିଥିଲା। ମୋହରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ସେ ତାହା ପାଖକୁ ସେହିପରି ଧାଇଲା, ଯେପରି ଦୀପର ଆଲୋକ ଦେଖି ପତଙ୍ଗ ଧାଏ—ଯେପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ପାଖକୁ କୀଟ ଗଲେ ନାଶ ପାଏ।

Verse 3

तथा प्रदर्श्याशु पुनः पुनश्च संपीड्यमानोपि स वीरकेण । बभूव कामाग्निसुदग्धदेहोंऽधको महादैत्यपतिः स मूढः

ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ବୀର ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ପୁନଃ ଧରାଯାଇ ଚାପି ଦିଆଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୂଢ ମହାଦୈତ୍ୟପତି ଅନ୍ଧକ ଶୀଘ୍ରେ କାମାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ଦେହବାନ ପରି ହୋଇଗଲା।

Verse 4

पाषाणवृक्षाशनितोयवह्निभुजंगशस्त्रास्त्रविभीषिकाभिः । संपीडितोऽसौ न पुनः प्रपीड्यः पृष्टश्च कस्त्वं समुपागतोसि

ପାଷାଣ, ବୃକ୍ଷ, ବଜ୍ର, ଜଳପ୍ରବାହ, ଅଗ୍ନି, ଭୁଜଙ୍ଗ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ଭୟାବହତାରେ ସେ ଭାରି ଚାପି ଦିଆଗଲା; ତଥାପି ତାକୁ ପୁନଃ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇପାରିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ସେ ପଚାରିଲା—“ତୁମେ କିଏ? ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ?”

Verse 5

निशम्य तद्गां स्वमतं स तस्मै चकार युद्धं स तु वीरकेण । मुहूर्तमाश्चर्यवदप्रमेयं संख्ये जितो वीरतरेण दैत्यः

ସେ କଥା ଓ ନିଜ ସଙ୍କଳ୍ପ ଶୁଣି ସେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲା; ଓ ବୀରକ ମଧ୍ୟ ବୀର୍ୟରେ ସମର କଲା। କିଛି ସମୟ ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ ଓ ଅପରିମେୟ ଥିଲା; ଶେଷେ ରଣରେ ଅଧିକ ବୀର ବୀରକ ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟ ଜିତାଗଲା।

Verse 6

ततस्तु संग्रामशिरो विहाय क्षुत्क्षामकंठस्तृषितो गतोऽभूत् । चूर्णीकृते खड्गवरे च खिन्ने पलायमानो गतविस्मयः सः

ତାପରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧର ଅଗ୍ରଭାଗ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲା—ଭୁଖରେ ତାହାର କଣ୍ଠ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଥିଲା, ତୃଷ୍ଣାରେ ସେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲା। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖଡ୍ଗ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ପଳାଇଲା; ତାହାର ଗର୍ବ ଓ ବିସ୍ମୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 7

चक्रुस्तदाजिं सह वीरकेण प्रह्लादमुख्या दितिजप्रधानाः । लज्जांकुशाकृष्टधियो बभूवुस्सुदारुणाः शस्त्रशतैरनेकैः

ତେବେ ପ୍ରହ୍ଲାଦମୁଖ୍ୟ ଦିତିଜ-ପ୍ରଧାନମାନେ ବୀରକ ସହ ମିଶି ସେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଲଜ୍ଜା-ରୂପୀ ଅଙ୍କୁଶରେ ଆକୃଷ୍ଟ ତାଙ୍କ ମନ ଉଗ୍ର ହେଲା; ଅନେକ ଶତ ଶସ୍ତ୍ରରେ ସେମାନେ ରଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ହେଲେ।

Verse 8

विरोचनस्तत्र चकार युद्धं बलिश्च बाणश्च सहस्रबाहुः । भजिः कुजंभस्त्वथ शंबरश्च वृत्रादयश्चाप्यथ वीर्यवंतः

ସେଠାରେ ବିରୋଚନ ଯୁଦ୍ଧ କଲା; ଏବଂ ବଲି ଓ ସହସ୍ରବାହୁ ବାଣ ମଧ୍ୟ। ଭଜି, କୁଜମ୍ଭ, ଶମ୍ବର, ଏବଂ ବୃତ୍ର ଆଦି ଅନ୍ୟ ମହାବୀର୍ୟବାନ ବୀରମାନେ ମଧ୍ୟ ସମର କଲେ।

Verse 9

ते युद्ध्यमाना विजिताः समंताद्द्विधाकृता वै गणवीरकेण । शेषे हतानां बहुदानवानामुक्तं जयत्येव हि सिद्धसंघैः

ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଗଣବୀରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଦ୍ୱିଧାକୃତ ହେଲେ। ବହୁ ଦାନବ ହତ ହୋଇ ଅଳ୍ପ ଶେଷ ରହିଲେ, ସିଦ୍ଧସଂଘମାନେ “ଜୟ! ଜୟ ହିଁ!” ବୋଲି ଘୋଷ କଲେ।

Verse 10

भेरुंडजानाभिनयप्रवृत्ते मेदोवसामांससुपूयमध्ये । क्रव्यादसंघातसमाकुले तु भयंकरे शोणितकर्दमे तु

ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ଓ ମାଂସଭକ୍ଷୀ ପଶୁମାନେ କ୍ରୀଡାରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ; ମେଦ, ଚର୍ବି, ମାଂସ ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ପୁୟ ମଧ୍ୟରେ, କ୍ରବ୍ୟାଦମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡରେ ଭରିଥିବା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ରକ୍ତକର୍ଦ୍ଦମରେ ଅତିଭୟଙ୍କର ହୋଇଉଠିଲା।

Verse 11

भग्नैस्तु दैत्यैर्भगवान् पिनाकी व्रतं महापाशुपतं सुघोरम् । प्रियेः मया यत्कृतपूर्वमासीद्दाक्षायणीं प्राह सुसांत्वयित्वा

ଦୈତ୍ୟମାନେ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ, ଭଗବାନ ପିନାକୀ (ଶିବ) ଦାକ୍ଷାୟଣୀ (ସତୀ)ଙ୍କୁ ସୁମଧୁର ଭାବେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ—“ପ୍ରିୟେ, ତୋର ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଯେ ଅତିଘୋର ମହାପାଶୁପତ ବ୍ରତ କରିଥିଲି, ସେଥି କହୁଛି।”

Verse 12

शिव उवाच । तस्माद्बलं यन्मम तत्प्रणष्टं मर्त्यैरमर्त्यस्य यतः प्रपातः । पुण्यक्षयाही ग्रह एव जातो दिवानिशं देवि तव प्रसंगात्

ଶିବ କହିଲେ—“ଏହି କାରଣରୁ ମୋର ସେଇ ବଳ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛି; କାରଣ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅମରଙ୍କ ପତନ ଘଟିଛି। ହେ ଦେବି, ତୋର ସଙ୍ଗରୁ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷୟର ସର୍ପସଦୃଶ ‘ଗ୍ରହ’ ଜନ୍ମିଛି, ଯେ ମୋତେ ଦିନରାତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।”

Verse 13

उत्पाद्य दिव्यं परमाद्भुतं तु पुनर्वरं घोरतरं च गत्वा । तस्माद्व्रतं घोरतरं चरामि सुनिर्भयः सुन्दरि वै विशोका

ଦିବ୍ୟ ଓ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ବରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ପୁଣି ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଘୋର ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଇ, ତେଣୁ ମୁଁ ଆଉ ଘୋରତର ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରୁଛି—ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭୟ ଓ ନିଶ୍ଶୋକ।

Verse 14

सनत्कुमार उवाच । एतावदुक्त्वा वचनं महात्मा उपाद्य घोषं शनकैश्चकार । स तत्र गत्वा व्रतमुग्रदीप्तो गतो वनं पुण्यतमं सुघोरम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ— ଏତେ କହି ସେ ମହାତ୍ମା ଧୀରେଧୀରେ ଗମ୍ଭୀର ଘୋଷ ଉଠାଇଲେ। ପରେ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଉଗ୍ରତପରେ ଦୀପ୍ତ ବ୍ରତଧାରୀ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।

Verse 15

चर्तुं हि शक्यं तु सुरासुरैर्यत्र तादृशं वर्षसहस्रमात्रम् । सा पार्वती मंदरपर्वतस्था प्रतीक्ष्यमाणागमनं भवस्य

ସେଠାରେ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଏକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବା ଓ ଚାଲିବାକୁ ସକ୍ଷମ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ଥିବା ପାର୍ବତୀ, ଭବ (ଶ୍ରୀଶିବ)ଙ୍କ ଆଗମନକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।

Verse 16

पतिव्रता शीलगुणोपपन्ना एकाकिनी नित्यमथो विभीता । गुहांतरे दुःखपरा बभूव संरक्षिता सा सुतवीरकेण

ସେ ପତିବ୍ରତା, ଶୀଳ ଓ ସଦ୍ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନା; ଏକାକିନୀ ହୋଇ ସଦା ଭୟଭୀତ ଥିଲା। ଗୁହାନ୍ତରେ ସେ ଦୁଃଖରେ ମଗ୍ନ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ବୀର ଯୁବକ ସୁତବୀରକ ତାକୁ ସେଠାରେ ରକ୍ଷା କଲା।

Verse 17

ततस्स दैत्यो वरदानमत्तस्तैर्योधमुख्यैस्सहितो गुहां ताम् । विभिन्नधैर्यः पुनराजगाम शिलीमुखैर्मारसमुद्भवैश्च

ତାପରେ ବରଦାନର ମଦରେ ମତ୍ତ ସେଇ ଦୈତ୍ୟ, ନିଜ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ସହ ସେଇ ଗୁହାକୁ ପୁଣି ଆସିଲା। ଶିଳୀମୁଖ ବାଣ ଓ ମାର-ସମୁଦ୍ଭବ ଅସ୍ତ୍ରରେ ତାହାର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲା।

Verse 18

अत्यद्भुतं तत्र चकार युद्धं हित्वा तदा भोजनपाननिद्राः । रात्रिं दिवं पंचशतानि पंच क्रुद्धस्स सैन्यैस्सह वीरकेण

ସେଠାରେ ସେ ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ କଲା; ତେବେ ଭୋଜନ, ପାନ ଓ ନିଦ୍ରାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲା। କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ନିଜ ସେନାମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ବୀରକ ସହ ପାଞ୍ଚଶେ ପାଞ୍ଚ ଦିନ-ରାତି ଯୁଦ୍ଧ କଲା।

Verse 19

खड्गैस्सकुंतैस्सह भिंदिपालर्गदाभुशुंडीभिरथो प्रकांडैः । शिलीमुखैरर्द्धशशीभिरुग्रैर्वितस्तिभिः कूर्ममुखैर्ज्वलद्भिः

ଖଡ୍ଗ, କୁନ୍ତ, ଭିନ୍ଦିପାଳ, ଗଦା, ଭୁଶୁଣ୍ଡି ଏବଂ ଭାରୀ ଦଣ୍ଡ ସହିତ; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ଉଗ୍ର ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କୂର୍ମମୁଖ ଶସ୍ତ୍ରରେ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 20

नाराचमुख्यै निशितैश्च शूलैः परश्वधैस्तोमरमुद्गरैश्च । खड्गैर्गुडैः पर्वतपादपैश्च दिव्यैरथास्त्रैररपि दैत्यसंघैः

ଦୈତ୍ୟ ସମୂହ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର—ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନାରାଚ, ଶୂଳ, କୁରାଢ଼ୀ, ତୋମର ଓ ମୁଦ୍‌ଗର ସହିତ ଖଡ୍ଗ ଏବଂ ପର୍ବତ ଓ ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 21

न दीधितिर्भिन्नतनुः पपात द्वारं गुहाया पिहितं समस्तम् । तैरायुधैर्दैत्यभुजप्रयुक्तैर्गुहामुखे मूर्छित एव पश्चात्

ସେତେବେଳେ ଦୀଧିତି, ଯାହାର ଶରୀର କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଗୁମ୍ଫାର ସେହି ଦ୍ୱାରରେ ପଡ଼ିଗଲା ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ ଥିଲା। ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିକ୍ଷିપ્ત ଶସ୍ତ୍ରରେ ଆହତ ହୋଇ ସେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇଗଲା।

Verse 22

आच्छादितं वीरकमस्त्रजालैर्दैत्यैश्च सर्वैस्तु मुहूर्तमात्रम् । अपावृतं कर्तुमशक्यमासीन्निरीक्ष्य देवी दितिजान् सुघोरान्

ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ଘନ ଅସ୍ତ୍ରଜାଳରେ ସେ ବୀର ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଛାଦିତ ହେଲେ। ଅତି ଭୟଙ୍କର ଦିତିପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବୀଙ୍କୁ ସେ ଆବରଣ ହଟାଇବା ଅସମ୍ଭବ ଲାଗିଲା।

Verse 23

भयेन सस्मार पितामहं तु देवी सखीभिस्सहिता च विष्णुम् । सैन्यं च मद्वीरवरस्य सर्वं सस्मारयामास गुहांतरस्था

ଭୟାକୁଳ ଦେବୀ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ଗୁହାଭିତରେ ରହି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରଙ୍କ ସମଗ୍ର ସେନାକୁ ସହାୟତା ପାଇଁ ଡାକାଇଲେ।

Verse 24

ब्रह्मा तया संस्मृतमात्र एव स्त्रीरूपधारी भगवांश्च विष्णुः । इन्द्रश्च सर्वेः सह सैन्यकैश्च स्त्रीरूपमास्थाय समागतास्ते

ସେ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିବାମାତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଲେ; ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ଧାରଣ କରି ଆସିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ସେନା ସହ ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ନେଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 25

भूत्वा स्त्रियस्ते विविशुस्तदानीं मुनीन्द्रसंघाश्च महानुभावाः । सिद्धाश्च नागास्त्वथ गुह्यकाश्च गुहांतरं पर्वतराजपुत्र्याः

ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ଧାରଣ କରି ସେମାନେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ—ମହାନୁଭାବ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରସଂଘ, ସିଦ୍ଧ, ନାଗ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ—ପର୍ବତରାଜକନ୍ୟା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗୁହାରେ।

Verse 26

यस्मात्सुराज्य सनसंस्थितानामंतः पुरे संगमनं विरुद्धम् । ततस्सहस्राणि नितंबिनीनामनंतसंख्यान्यपि दर्शयंत्यः

ଉତ୍ତମ ରାଜଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ସଙ୍ଗମ ନିଷିଦ୍ଧ ଥିଲା; ତେଣୁ ସେତେବେଳେ ନିତମ୍ବିନୀ ନାରୀମାନଙ୍କ ସହସ୍ର—ଅନନ୍ତ ସଂଖ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ—ନିଜକୁ ଦର୍ଶାଇ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।

Verse 27

रूपाणि दिव्यानि महाद्भुतानि गौर्ये गुहायां तु सवीरकार्यैः । स्त्रियः प्रहृष्टा गिरिराजकन्या गुहांतरं पर्वतराजपुत्र्या

ଗୌରୀଙ୍କ ଗୁହାରେ ବୀରକାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଓ ମହାଅଦ୍ଭୁତ ରୂପମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ହୃଦୟେ ହର୍ଷିତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ଗିରିରାଜକନ୍ୟା ପାର୍ବତୀ ସହ ଗୁହାର ଅନ୍ତଃକକ୍ଷକୁ ଆହୁରି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 28

स्त्रीभिस्सहस्रैश्च शतैरनेकैर्नेदुश्च कल्पांतरमेघघोषाः । भेर्य्यश्च संग्रामजयप्रदास्तु ध्मातास्सुशंखाः सुनितम्बिनीभिः

ହଜାର ହଜାର ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନେକ ଶତକ ସହ କଳ୍ପାନ୍ତର ମେଘଗର୍ଜନ ପରି ନାଦ ଉଠିଲା। ସଂଗ୍ରାମଜୟଦାୟିନୀ ଭେରୀ ବାଜିଲା, ଏବଂ ସୁନିତମ୍ବିନୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶୁଭ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କିଲେ।

Verse 29

मूर्छां विहायाद्भुत चंडवीर्यस्स वीरको वै पुरतः स्थितस्तु । प्रगृह्य शस्त्राणि महारथानां तैरेव शस्त्रैर्दितिजं जघान

ମୂର୍ଛା ଛାଡ଼ି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପରାକ୍ରମୀ ବୀରକ ଆଗରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦାଁଡ଼ିଲା। ମହାରଥୀମାନଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ସେହି ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦାନବକୁ ନିହତ କଲା।

Verse 30

ब्राह्मी ततो दंड करा विरुद्धा गौरी तदा क्रोधपरीतचेताः । नारायणी शंखगदासुचक्रधनुर्द्धरा पूरितबाहुदंडा

ତାପରେ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମୀ ପ୍ରତିପକ୍ଷରେ ଦାଁଡ଼ିଲେ। ସେହି ସମୟରେ କ୍ରୋଧାବୃତ ଚିତ୍ତ ଥିବା ଗୌରୀ ନାରାୟଣୀ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ଶଙ୍ଖ, ଗଦା, ଖଡ୍ଗ, ଚକ୍ର ଓ ଧନୁ ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହୁଦଣ୍ଡ ତଣିଲେ।

Verse 31

विनिर्ययौ लांगलदण्डहस्ता व्योमालका कांचनतुल्यवर्णा । धारासहस्राकुलमुग्रवेगं बैडौजसी वज्रकरा तदानीम्

ତାପରେ ଲାଙ୍ଗଳ-ଦଣ୍ଡ ହାତରେ ଧରି, ଆକାଶମାଳା ପରି ହାର ପିନ୍ଧି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ତୁଲ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣରେ ସେ ବାହାରିଲେ। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବଜ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରବଳ ବୈଡୌଜସୀ ସହସ୍ର ଧାରାରେ ଘେରା ହୋଇ, ଉଗ୍ର ବେଗରେ ଧାଇ ଆସିଲେ।

Verse 32

सहस्रनेत्रा युधि सुस्थिरा च सदुर्जया दैत्यशतैरधृष्या । वैश्वानरी शक्तिरसौम्यवक्त्रा याम्या च दंडोद्यतपाणिरुग्रा

ସେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ‘ସହସ୍ରନେତ୍ରା’ ନାମକ ଶକ୍ତି ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଅଚଳ ଓ ସୁସ୍ଥିର ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ, ଶତଶତ ଦାନବଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଜେୟ। ସେଠାରେ ‘ବୈଶ୍ୱାନରୀ’ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, କଠୋର ଓ ହାସ୍ୟହୀନ ମୁଖବତୀ; ଏବଂ ଯମଦିଗର ‘ୟାମ୍ୟା’ ଶକ୍ତି, ଭୟଙ୍କର, ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ ଧରିଥିବା—ସମସ୍ତେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଜେୟ ଶକ୍ତିକୁ ରଣରେ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 33

सुतीक्ष्णखङ्गोद्यतपाणिरूपा समाययौ नैरृति घोरचापा । तोयालिका वारणपाशहस्ता विनिर्गता युद्धमभीप्समाना

ନୈଋତି ଆସିଲେ—ହାତରେ ଅତିତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଡ୍ଗ ଉଠାଇଥିବା ରୂପରେ, ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ସହିତ। ତୋୟାଲିକା ମଧ୍ୟ ବାହାରିଲେ, ହାତରେ ହାତୀ-ପାଶ ଧରି, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ।

Verse 34

प्रचंडवातप्रभवा च देवी क्षुधावपुस्त्वंकुशपाणि रेव । कल्पान्तवह्निप्रतिमां गदां च पाणौ गृहीत्वा धनदोद्भवा च

ତେବେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବାତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେବୀ କ୍ଷୁଧାରୂପା ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ହାତରେ ଅଙ୍କୁଶ ଥିଲା। ରେବତୀ ଓ ଧନଦ (କୁବେର) ଜନିତା ଦେବୀ ମଧ୍ୟ କଳ୍ପାନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଗଦା ହାତେ ଧରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 35

याक्षेश्वरी तीक्ष्णमुखा विरूपा नखायुधा नागभयंकरी च । एतास्तथान्याश्शतशो हि देव्यः सुनिर्गताः संकुलयुद्धभूमिम्

ଯାକ୍ଷେଶ୍ୱରୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣମୁଖା, ବିରୂପା, ନଖାୟୁଧା, ନାଗଭୟଙ୍କରୀ—ଏମାନଙ୍କ ସହ ଏପରି ଶତଶଃ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ—ସଂକୁଳ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଝଟିକାରେ ନିର୍ଗତ ହେଲେ।

Verse 36

दृष्ट्वा च तत्सैन्यमनंतपारं विवर्णवर्णाश्च सुविस्मिताश्च । समाकुलास्संचकिताभयाद्वै देव्यो बभूबुर्हृददीनसत्त्वाः

ସେହି ଅନନ୍ତ, ଅପରିମେୟ ସେନାକୁ ଦେଖି ଦେବୀମାନେ ବର୍ଣ୍ଣହୀନ ହେଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ ଓ ଅନ୍ତରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ। ଭୟରେ ସେମାନେ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ଚକିତ ହୋଇ, ହୃଦୟର ଧୈର୍ଯ୍ୟ-ସାହସ ହରାଇଲେ।

Verse 37

चक्रुस्समाधाय मनस्समस्तास्ता देववध्वो विधिशक्तिमुख्याः । सुसंमत त्वेन गिरीशपुत्र्याः सेनापतिर्वीरसुघोरवीर्यः

ତେବେ ବିଧାତାଙ୍କ ଶକ୍ତିମାନେ ପ୍ରମୁଖ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବବଧୂମାନେ ମନକୁ ସମାଧିରେ ଏକାଗ୍ର କଲେ। ଗିରୀଶକନ୍ୟା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମତିରେ ଅତିଘୋର ପରାକ୍ରମୀ ବୀର ସେନାପତି ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 38

चक्रुर्महायुद्धमभूतपूर्वं निधाय बुद्धौ दितिजाः प्रधानाः । निवर्तनं मृत्युमथात्मनश्च नारीभिरन्ये वरदानसत्त्वाः

ଦିତିପୁତ୍ର ପ୍ରଧାନ ଦାନବଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ରଖି ଅଭୂତପୂର୍ବ ମହାଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ବରଦାନଜନ୍ୟ ବଳ ସହ, ନିଜ ନାରୀମାନଙ୍କ ସହିତ, ପଛୁଆ ହେବା କିମ୍ବା ସ୍ୱମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବା ନିଷ୍ଠା ହୃଦୟରେ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 39

अत्यद्भुतं तत्र चकार युद्धं गौरी तदानीं सहिता सखीभिः । कृत्वा रणे चाद्भुतबुद्धिशौण्डं सेनापतिं वीरकघोरवीर्यम्

ସେଠାରେ ସେ ସମୟରେ ଗୌରୀ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏବଂ ରଣଭୂମିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ବୁଦ୍ଧି-କୌଶଳର ଶୌର୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରି, ଘୋର ବୀର୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେନାପତି ବୀରକକୁ (ସେହି ଯୁକ୍ତିରେ) ପ୍ରତିମୁଖ କଲେ।

Verse 40

हिरण्यनेत्रात्मज एव भूपश्चक्रे महाव्यूहमरं सुकर्मा । संभाव्य विष्णुं च निरीक्ष्य याम्यां सुदारुणं तद्गिलनामधेयम्

ତେବେ ହିରଣ୍ୟନେତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା—ପରାକ୍ରମୀ ସୁକର୍ମା—ଶୀଘ୍ର ଏକ ମହାବ୍ୟୂହ ରଚିଲା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ବିଚାର କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, “ତଦ୍-ଗିଲନ” ନାମକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ବ୍ୟୂହ ସ୍ଥାପନ କଲା।

Verse 41

मुखं करालं विधिसेवयास्य तस्मिन् कृते भगवानाजगाम । कल्पान्तघोरार्कसहस्रकांतिकीर्णञ्च वै कुपितः कृत्ति वासाः

ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା) ଏପରି ସେବା କରିଥିବାବେଳେ ଭଗବାନ ଆଗମନ କଲେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ କରାଳ ଥିଲା; କଳ୍ପାନ୍ତର ସହସ୍ର ଭୟଙ୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କାନ୍ତି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ; ଏବଂ କୃତ୍ତିବାସା ଶିବ କ୍ରୋଧରେ ଉଗ୍ର ଥିଲେ।

Verse 42

गते ततो वर्षसहस्रमात्रे तमागतं प्रेक्ष्य महेश्वरं च । चक्रुर्महायुद्धमतीवमात्रं नार्यः प्रहृष्टास्सह वीरकेण

ତାପରେ ପ୍ରାୟ ହଜାର ବର୍ଷ ଗତ ହେଲାପରେ, ସେଠାରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ବୀରକ ସହ ହର୍ଷିତ ନାରୀମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 43

प्रणम्य गौरी गिरिशं च मूर्ध्ना संदर्शयन् भर्तुरतीव शौर्यमम् । गौरी प्रयुद्धं च चकार हृष्टा हरस्ततः पर्वतराजपुत्रीम्

ଗିରୀଶଙ୍କୁ ମସ୍ତକରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ପତିଙ୍କ ଅତିଶୟ ଶୌର୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହର୍ଷିତ ଗୌରୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ; ତାପରେ ହର (ଶିବ) ପର୍ବତରାଜକନ୍ୟା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଦେଲେ।

Verse 44

कंठे गृहीत्वा तु गुहां प्रविष्टो रमासहस्राणि विसर्जितानि । गौरी च सन्मानशतैः प्रपूज्य गुहामुखे वीरकमेव स्थापयन्

ତାହାର କଣ୍ଠ ଧରି ସେ ଗୁହାଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଧନରାଶି ତ୍ୟାଗ କଲା। ପରେ ଗୌରୀଦେବୀଙ୍କୁ ଶତଶତ ସମ୍ମାନରେ ପୂଜା କରି ଗୁହାମୁଖରେ ବୀରକକୁ ପାହାରାଦାର ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କଲା।

Verse 45

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे युद्धप्रारंभदूतसम्वादवर्णनंनाम पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ ‘ଯୁଦ୍ଧପ୍ରାରମ୍ଭ ଦୂତସମ୍ବାଦବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପଞ୍ଚଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 46

तैस्तैः प्रहारैरपि जर्ज रांगस्तस्मिन् रणे देवगणेरितैर्यः । जगाद वाक्यं तु सगर्वमुग्रं प्रविश्य शंभुं प्रणिपत्य मूर्ध्ना

ଦେବଗଣଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସେହି ରଣରେ ଅନେକ ପ୍ରହାରରେ ତାହାର ଦେହ ଜର୍ଜର ହେଲା; ତଥାପି ସେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ପ୍ରବେଶ କରି ମସ୍ତକ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି ଗର୍ବଭରା ଉଗ୍ର ବଚନ କହିଲା।

Verse 47

दूत उवाच । संप्रेषितोहं विविशे गुहांतु ह्यषौऽन्धकस्त्वां समुवाच वाक्यम् । नार्या न कार्यं तव किंचिदस्तिविमुच नारीं तरुणीं सुरूपाम्

ଦୂତ କହିଲା: ‘ତାହାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ମୁଁ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲି। ସେଇ ଅନ୍ଧକ ତୁମକୁ ଏହି କଥା କହିଲା—ତୁମର ଏହି ନାରୀ ସହ କିଛି କାମ ନାହିଁ; ଏହି ତରୁଣୀ ସୁରୂପା ନାରୀକୁ ମୁକ୍ତ କର।’

Verse 48

प्रायोभवास्तापसस्तज्जुषस्व क्षांतं मया यत्कमनीयमन्तः । मुनिर्विरोधव्य इति प्रचिंत्य न त्वं मुनिस्तापस किं तु शत्रुः

ହେ ତପସ୍ବୀ, ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ନିୟମ ଓ ଉପବାସବ୍ରତରେ ଜୀବନ ଯାପନ କର, ତେବେ ମୋର ଏହି ସହନକୁ ଗ୍ରହଣ କର। ଅନ୍ତରେ ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବେଦନାଦାୟକ ଥିଲା, ମୁଁ ସହିଲି। “ମୁନିଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ ଉଚିତ ନୁହେଁ” ଭାବି ମୁଁ ରୋକିଲି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୁନି ନୁହ, ହେ ତାପସ—ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁ।

Verse 49

अतीव दैत्येषु महाविरोधी युध्यस्व वेगेन मया प्रमथ्य । नयामि पातालतलानुरूपं यमक्षयं तापस धूर्त हि त्वाम्

ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହଠୀ ମହାବିରୋଧୀ; ବେଗରେ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର—ମୁଁ ତୁମକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବି। ପାତାଳକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଅଧୋଲୋକମାନଙ୍କୁ, ହଁ ଯମଧାମକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ନେଇଯିବି। ହେ ଧୂର୍ତ୍ତ ତପସ୍ବୀ, ଏହା ତୁମ ବିନାଶ ପାଇଁ।

Verse 50

सनत्कुमार उवाच । एतद्वचो दूतमुखान्निशम्य कपालमाली तमुवाच कोपात् । ज्वलन्विषादेन महांस्त्रिनेत्रस्सतां गतिर्दुष्टमदप्रहर्ता

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଦୂତର ମୁଖରୁ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି କପାଳମାଳୀ (କପାଳହାରଧାରୀ) ପ୍ରଭୁ କ୍ରୋଧରେ ତାକୁ କହିଲେ। ବିଷାଦରେ ଜ୍ୱଳୁଥିବା ମହା ତ୍ରିନେତ୍ର—ସତ୍ମାନଙ୍କ ଶରଣ, ଦୁଷ୍ଟମଦଭଞ୍ଜକ—ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 51

शिव उवाच । व्यक्तं वचस्ते तदतीव चोग्रं प्रोक्तं हि तत्त्वं त्वरितं प्रयाहि । कुरुष्व युद्धं हि मया प्रसह्य यदि प्रशक्तोसि बलेन हि त्वम्

ଶିବ କହିଲେ—ତୁମ ବଚନ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର। ସତ୍ୟ କୁହାଗଲା; ଏବେ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇ ଆସ। ଯଦି ତୁମେ ବଳରେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ସମର୍ଥ, ତେବେ ମୋ ସହ—ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ବଳପୂର୍ବକ ମଧ୍ୟ—ଯୁଦ୍ଧ କର।

Verse 52

यः स्यादशक्तो भुवि तस्य कोर्थो दारैर्धनैर्वा सुमनोहरैश्च । आयांतु दैत्याश्च बलेन मत्ता विचार्यमेवं तु कृतं मयै तत्

ଯେ ଭୂମିରେ ଅଶକ୍ତ, ତାହା ପାଇଁ ସ୍ତ୍ରୀ, ଧନ କିମ୍ବା ମନୋହର ଭୋଗର କ’ଣ ଉପଯୋଗ? ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ବଳମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଆସୁନ୍ତୁ। ଏଭଳି ବିଚାର କରି ମୁଁ ସେହିପରି କରିଛି।

Verse 53

शरीरयात्रापि कुतस्त्वशक्तेः कुर्वन्तु यद्यद्विहितं तु तेषाम् । ममापि यद्यत्करणीयमस्ति तत्तत्त्करिष्यामि न संश योत्र

ଅଶକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶରୀରଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ କିପରି ସମ୍ଭବ? ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଯେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଧିତ, ସେମାନେ ସେସବୁ କରୁନ୍ତୁ। ମୋ ପାଇଁ ଯାହା କରଣୀୟ, ମୁଁ ସେହି ସେହି କରିବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 54

सनत्कुमार उवाच । एतद्वचस्तद्विधसोपि तस्माच्छ्रुत्वा हरान्निर्गत एव हृष्टः । प्रागात्ततो गर्जितहुंकृतानि कुर्वंस्ततोदैत्यपतेस्सकाशम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ସେ ମଧ୍ୟ ହର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟରୁ ବାହାରି ହର୍ଷିତ ହେଲା। ପରେ ଗର୍ଜନ ଓ ହୁଂକାର କରି ଦୈତ୍ୟପତିଙ୍କ ସକାଶକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।