हिरण्यनेत्रस्य तपः — Hiraṇyanetra’s Austerity and the Boon

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ततो हिरण्याक्षसुतः कदाचित्संश्रावितो नर्मयुतैर्मदांधैः । तैर्भ्रातृभिस्संप्रयुतो विहारे किमंध राज्येन तवाद्य कार्यम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତାପରେ ଏକଥର ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷର ପୁତ୍ର, ମଦରେ ଅନ୍ଧ ଓ ପରିହାସପ୍ରିୟ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ବିହାର କରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲା—“ହେ ଅନ୍ଧ! ଆଜି ତୋତେ ରାଜ୍ୟରେ କଣ କାମ?”

Verse 2

हिरण्यनेत्रस्तु बभूव मूढः कलिप्रियं नेत्रविहीनमेव । यो लब्धवांस्त्वां विकृतं विरूपं घोरैस्तपोभिर्गिरिशं प्रसाद्य

ହିରଣ୍ୟନେତ୍ର ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, କଳହପ୍ରିୟ ଏକ ନେତ୍ରହୀନ ସତ୍ତାକୁ ମାତ୍ର ପାଇଲା। ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସେ ତୁମକୁ ବିକୃତ ଓ ବିରୂପ ରୂପେ ଲାଭ କଲା।

Verse 3

स त्वं न भागी खलु राज्यकस्य किमन्यजातोऽपि लभेत राज्यम् । विचार्यतां तद्भवतैव नूनं वयं तु तद्भागिन एव सत्यम्

ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ତୁମର କୌଣସି ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଅଂଶ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ଜଣେ କିପରି ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିବ? ଏହା ତୁମେ ନିଜେ ବିଚାର କର। ଆମେ ହିଁ ସତ୍ୟରେ ସେଇ ଅଂଶର ଯଥାର୍ଥ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ।

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । तेषां तु वाक्यानि निशम्य तानि विचार्य बुद्ध्या स्वयमेव दीनः । ताञ्छांतयित्वा विविधैर्वचोभिर्गतस्त्वरण्यं निशि निर्जनं तु

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ବିଚାର କରି ସେ ଅନ୍ତରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲା। ବିଭିନ୍ନ ସାନ୍ତ୍ୱନାବାଣୀରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ସେ ରାତିରେ ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲା।

Verse 5

वर्षायुतं तत्र तपश्चचार जजाप जाप्यं विधृतैकपादः । आहारहीनो नियमोर्द्ध्वबाहुः कर्त्तुं न शक्यं हि सुरा सुरैर्यत्

ସେଠାରେ ସେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ତପ କଲା ଓ ଜପନୀୟ ମନ୍ତ୍ରର ଜପ କଲା। ଏକ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଆହାରହୀନ, କଠୋର ନିୟମରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱବାହୁ—ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅସାଧ୍ୟ ଏମିତି ସାଧନା ସେ କଲା।

Verse 6

प्रजाल्य वह्निं स्म जुहोति गात्रमांसं सरक्तं खलु वर्षमात्रम् । तीक्ष्णेन शस्त्रेण निकृत्य देहात्समंत्रकं प्रत्यहमेव हुत्वा

ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ସେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ତ ସହିତ ନିଜ ଶରୀରର ମାଂସ ଆହୁତି ଦେଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ରରେ ଶରୀରରୁ କାଟି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପ୍ରତିଦିନ ହୋମ କଲେ।

Verse 7

स्नाय्वस्थिशेषं कुणपं तदासौ क्षयं गतं शोणितमेव सर्वम् । यदास्य मांसानि न संति देहं प्रक्षेप्तुकामस्तु हुताशनाय

ସେତେବେଳେ ସେହି ଶରୀର କେବଳ ଶିରା ଓ ଅସ୍ଥିର କଙ୍କାଳ ହୋଇ ରହିଗଲା; ସମସ୍ତ ରକ୍ତ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଶରୀରରେ ମାଂସ ରହିଲା ନାହିଁ, ସେ ଶରୀରକୁ ଅଗ୍ନିରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବାକୁ ଇଚ୍ඡା କଲେ।

Verse 8

ततः स दृष्टस्त्रिदशालयैर्जनैः सुविस्मितैर्भीतियुतैस्समस्तैः । अथामरैश्शीघ्रतरं प्रसादितो बभूव धाता नुतिभिर्नुतो हि

ତା’ପରେ, ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଶୀଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ (ଧାତା) ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ; ଏବଂ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 9

निवारयित्वाथ पितामहस्तं ह्युवाच तं चाद्यवरं वृणीष्व । यस्याप्तिकामस्तव सर्वलोके सुदुर्लभं दानव तं गृहाण

ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇ କହିଲେ: "ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ମାଗ—ଯାହା ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ହେ ଦାନବ, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର, ଯଦିଓ ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହୋଇଥାଏ।"

Verse 10

स पद्मयोनेस्तु वचो निशम्य प्रोवाच दीनः प्रणतस्तु दैत्यः । यैर्निष्ठुरैर्मे प्रहृतं तु राज्यं प्रह्रादमुख्या मम संतु भृत्याः

ପଦ୍ମଯୋନିଙ୍କ (ବ୍ରହ୍ମା) ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସେହି ଦୀନ ଓ ବିନୀତ ଦୈତ୍ୟ କହିଲେ: "ଯେଉଁ କଠୋର ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ମୋର ରାଜ୍ୟ ଛଡ଼ାଇ ନେଇଛନ୍ତି—ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟମାନେ—ସେମାନେ ମୋର ଭୃତ୍ୟ ହୁଅନ୍ତୁ।"

Verse 11

अंधस्य दिव्यं हि तथास्तु चक्षुरिन्द्रादयो मे करदा भवंतु । मृत्युस्तु माभून्मम देवदैत्यगंधर्वयक्षोरगमानुषेभ्यः

ଅନ୍ଧଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଉଦୟ ହେଉ। ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ ମୋର କରଦାତା ହେଉନ୍ତୁ। ଦେବ, ଦୈତ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ।

Verse 12

नारायणाद्वा दितिजेन्द्रशत्रोस्सर्वाज्जनात्सर्वमयाच्च शर्वात् । श्रुत्वा वचस्तस्य सुदारुणं तत्सुशंकितः पद्मभवस्तमाह

ନାରାୟଣ, ଦୈତ୍ୟରାଜ-ଶତ୍ରୁ, ଏବଂ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶର୍ବ (ଶିବ) ବିଷୟରେ ତାହାର ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ବଚନ ଶୁଣି ପଦ୍ମଭବ (ବ୍ରହ୍ମା) ଭୟଶଙ୍କିତ ହୋଇ ତାକୁ କହିଲେ।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । दैत्येन्द्र सर्वं भविता तदेतद्विनाशहेतुं च गृहाण किंचित् । यस्मान्न जातो न जनिष्यते वा यो न प्रविष्टो मुखमंतकस्य

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ଏ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ତଥାହି ହେବ। କିନ୍ତୁ ବିନାଶର ଏକ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଧର: ଯିଏ ନ ଜନ୍ମିଛି, ନ ଜନ୍ମିବ, ଏବଂ ଯିଏ କେବେ ଅନ୍ତକ (ମୃତ୍ୟୁ)ର ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କରିନାହିଁ—ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିରୋଧ କଲେ ବିନାଶ ହୁଏ।

Verse 14

अत्यन्तदीर्घं खलु जीवितं तु भवादृशास्सत्पुरुषास्त्यजंतु । एतद्वचस्सानुनयं निशम्य पितामहात्प्राह पुनस्तस्य दैत्यः

“ଜୀବନ ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ—ତୁମ ପରି ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ।” ଏପରି ଅନୁନୟମୟ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଦୈତ୍ୟ ପୁଣି ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 15

अंधक उवाच । कालत्रये याश्च भवंति नार्यः श्रेष्ठाश्च मध्याश्च तथा कनिष्ठाः । तासां च मध्ये खलु रत्नभूता ममापि नित्यं जननीव काचित्

ଅନ୍ଧକ କହିଲା— ତିନି କାଳରେ ଯେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି—ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟମ ଓ କନିଷ୍ଠ—ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ରତ୍ନସମାନ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ସଦା ମୋ ପାଇଁ ମାଆ ପରି।

Verse 16

कायेन वाचा मनसाप्यगम्या नारी नृलोकस्य च दुर्लभाय । तां कामयानस्य ममास्तु नाशो दैत्येन्द्रभावाद्भगवान्स्वयंभूः

ଯେ ନାରୀ ଦେହେ, ବାଣୀରେ ଓ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅଗମ୍ୟ, ନୃଲୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ—ତାହାକୁ କାମନାରେ ଆକୁଳ ମୋର ଯଦି ନାଶ ନିଶ୍ଚିତ, ତେବେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭଗବାନ୍ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର-ଭାବ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ନଷ୍ଟ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 17

वाक्यं तदाकर्ण्य स पद्मयोनिः सुविस्मितश्शंकरपादपद्ममम् । सस्मार संप्राप्य निर्देशमाशु शंभोस्तु तं प्राह ततोंधकं वै

ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ ଏବଂ ଭକ୍ତିସହିତ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପଦ୍ମଚରଣ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଶୀଘ୍ର ପାଇ ସେ ପରେ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । यत्कांक्षसे दैत्यवरास्तु ते वै सर्वं भवत्येव वचस्सकामम् । उत्तिष्ठ दैत्येन्द्र लभस्व कामं सदैव वीरैस्तु कुरुष्व युद्धम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ ଯାହା କାମନା କରୁଛ, ସେ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ; ମୋର ବାକ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହେବ ନାହିଁ। ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର! ଉଠ, ଅଭୀଷ୍ଟ ଲାଭ କର, ଏବଂ ନିଜ ବୀରମାନଙ୍କ ସହ ସଦା ଯୁଦ୍ଧ କର।

Verse 19

श्रुत्वा तदेतद्वचनं मुनीश विधातुराशु प्रणिपत्य भक्त्या । लोकेश्वरं हाटकनेत्रपुत्रः स्नाय्वस्थिशेषस्तु तमाह देवम्

ହେ ମୁନୀଶ! ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ହାଟକନେତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର—ଯେ କେବଳ ସ୍ନାୟୁ ଓ ଅସ୍ଥି-ଶେଷ ଥିଲା—ଶୀଘ୍ର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଲୋକେଶ୍ୱର ସେହି ଦେବଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 20

अंधक उवाच । कथं विभो वैरिबलं प्रविश्य ह्यनेन देहेन करोमि युद्धम् । स्नाय्वस्थिशेषं कुरु मांसपुष्टं करेण पुण्ये न च मां स्पृशाद्य

ଅନ୍ଧକ କହିଲା—ହେ ବିଭୋ! ଏହି ଦେହ ନେଇ ମୁଁ ଶତ୍ରୁସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କରି କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବି? ମୁଁ ତ ସ୍ନାୟୁ ଓ ଅସ୍ଥି-ଶେଷ; ମୋତେ ମାଂସରେ ପୁଷ୍ଟ ଓ ଦୃଢ଼ କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ପୁଣ୍ୟହସ୍ତରେ ମୋତେ ପୁନଃ ସମର୍ଥ କରନ୍ତୁ—ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବେ ଆଉ ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ ନାହିଁ।

Verse 21

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वा वचस्तस्य स पद्मयोनिः करेण संस्पृश्य च तच्छरीरम् । गतस्सुरेन्द्रैस्सहितः स्वधाम संपूज्यमानो मुनिसिद्धसंघैः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ପଦ୍ମୟୋନି (ବ୍ରହ୍ମା) ନିଜ ହାତରେ ସେଇ ଶରୀରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସଂଘ ଦ୍ୱାରା ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।

Verse 22

संस्पृष्टमात्रस्स च दैत्यराजस्संपूर्णदेहो बलवान्बभूव । संजातनेत्रस्सुभगो बभूव हृष्टस्स्वमेव नगरं विवेश

ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ସେ ଦୈତ୍ୟରାଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହଧାରୀ ଓ ମହାବଳବାନ ହେଲା। ତାହାର ନେତ୍ର ପୁନଃ ଲଭ୍ୟ ହେଲା; ସେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ସୁନ୍ଦର ହେଲା। ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେ ନିଜେ ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 23

उत्सृज्य राज्यं सकलं च तस्मै प्रह्लादमुख्यास्त्वथ दानवेन्द्राः । तमागतं लब्धवरं च मत्वा भृत्या बभूवुर्वश गास्तु तस्य

ତେବେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଆଦି ଦାନବେନ୍ଦ୍ରମାନେ ନିଜ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ତାହାକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ସେ ବରପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଫେରିଆସିଛି ବୋଲି ଭାବି, ସେମାନେ ତାହାର ବଶରେ ପଡ଼ି ତାହାର ଭୃତ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 24

ततोन्धकः स्वर्गमगाद्विजेतुं सेनाभियुक्तस्सहभृत्यवर्गः । विजित्य लेखान्प्रधने समस्तान्करप्रदं वज्रधरं चकार

ତାପରେ ଅନ୍ଧକ ସେନା ଓ ଭୃତ୍ୟବର୍ଗ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗ ଜୟ କରିବାକୁ ଗଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଜିତି, ବଜ୍ରଧର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କରଦାତା ଅଧୀନ କରିଦେଲା।

Verse 25

नागान्सुपर्णान्वरराक्षसांश्च गंधर्वयक्षानपि मानुषांस्तु । गिरीन्द्रवृक्षान्समरेषु सर्वांश्चतुष्पदः सिंहमुखान्विजिग्ये

ସମରରେ ସେ ସିଂହମୁଖ ଚତୁଷ୍ପଦ ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ମାନବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଲା; ପର୍ବତରାଜ ଓ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ସୁଦ୍ଧା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପରାଜିତ କଲା।

Verse 26

त्रैलोक्यमेतद्धि चराचरं वै वशं चकारात्मनि संनियोज्य । स कूलानि सुदर्शनानि नारीसहस्राणि बहूनि गत्वा

ସେ ସମଗ୍ର ଚରାଚର ତ୍ରିଲୋକକୁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥାପିତ କରି ବଶ କଲା। ପରେ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ନଦୀତଟକୁ ଯାଇ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିହରିଲା।

Verse 27

रसातले चैव तथा धरायां त्रिविष्टपे याः प्रमदाः सुरूपाः । ताभिर्युतोऽन्येषु सपर्वतेषु रराम रम्येषु नदीतटेषु

ରସାତଳ, ପୃଥିବୀ ଓ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)ର ଅତି ସୁରୂପା ପ୍ରମଦାମାନଙ୍କ ସହ ସେ ପର୍ବତଯୁକ୍ତ ଅନ୍ୟ ରମଣୀୟ ଦେଶମାନେ, ମନୋହର ନଦୀତଟରେ କ୍ରୀଡ଼ା କଲା।

Verse 28

क्रीडायमानस्स तु मध्यवर्ती तासां प्रहर्षादथ दानवेन्द्रः । तत्पीतशिष्टानि पिबन्प्रवृत्त्यै दिव्यानि पेयानि सुमानुषाणि

ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା ଦାନବେନ୍ଦ୍ର, ସେମାନଙ୍କ ହର୍ଷରେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରହର୍ଷିତ ହେଲା। ସେମାନେ ପିଇ ସାରିଲାପରେ ଯେ ଦିବ୍ୟ ପେୟ ଶେଷ ରହୁଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ପିଇଲା—ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 29

अन्यानि दिव्यानि तु यद्रसानि फलानि मूलानि सुगंधवंति । संप्राप्य यानानि सुवाहनानि मयेन सृष्टानि गृहोत्तमानि

ଆଉ ଦିବ୍ୟ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଥିଲା। ଉତ୍ତମ ବାହନଯୁକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାନ ଏବଂ ମୟ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଗୃହମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 30

पुष्पार्घधूपान्नविलेपनैश्च सुशोभितान्यद्भुतदर्शनैश्च । संक्रीडमानस्य गतानि तस्य वर्षायुतानीह तथांधकस्य

ପୁଷ୍ପ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଧୂପ, ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପନର ଅର୍ପଣ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଦର୍ଶନରେ ସେ ସ୍ଥାନମାନେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା। ଏଭଳି କ୍ରୀଡ଼ା କରୁ କରୁ ଅନ୍ଧକର ଏଠାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ବର୍ଷାୟୁତ—ଅର୍ଥାତ୍ ଦଶ-ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ—ବିତିଗଲା।

Verse 31

जानाति किंचिन्न शुभं परत्र यदात्मनस्सौख्यकरं भवेद्धि । सदान्धको दैत्यवरस्स मूढो मदांधबुद्धिः कृतदुष्टसंगः

ପରଲୋକ ପାଇଁ କ’ଣ ସତ୍ୟ ଶୁଭ—ଯାହା ଆତ୍ମାକୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ—ସେ ଜାଣେ ନାହିଁ। ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ଧକ ସଦା ମୂଢ; ମଦରେ ତାହାର ବୁଦ୍ଧି ଅନ୍ଧ, ଦୁଷ୍ଟସଙ୍ଗରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଲଗ୍ନ।

Verse 32

ततः प्रमत्तस्तु सुतान्प्रधानान्कुतर्कवादैरभिभूय सर्वान् । चचार दैत्यैस्सहितो महात्मा विनाशयन्वैदिकसर्वधर्मान्

ତାପରେ ସେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ କୁତର୍କବାଦରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଧାନ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅଭିଭୂତ କଲା। ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସେ ମହାତ୍ମା ଭ୍ରମଣ କରି ବେଦାଧିଷ୍ଠିତ ସମସ୍ତ ଧର୍ମକର୍ମକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 33

वेदान्द्विजान्वित्त मदाभिभूतो न मन्यते स्माप्यमरान्गुरूंश्च । रेमे तथा दैवगतो हतायुः स्वस्यैरहोभिर्गमयन्वयश्च

ଧନମଦରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ସେ ବେଦ, ଦ୍ୱିଜ, ଦେବତା ଏବଂ ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାନୁଥିଲା ନାହିଁ। ଦୈବଗତିରେ ଆୟୁ କ୍ଷୟ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଭୋଗରେ ମଗ୍ନ ରହି ଦିନ କାଟି ଯୌବନକୁ ନଷ୍ଟ କଲା।

Verse 34

ततः कदाचिद्गतवान्ससैन्यो बहुप्रयाता पृथिवीतलेऽस्मिन् । अनेकसंख्या अपि वर्षकोट्यः प्रहर्षितो मंदरपर्वतं तु

ତାପରେ ଏକ ସମୟରେ ସେ ସସେନ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀତଳରେ ବହୁଦୂର ଯାତ୍ରା କଲା। ଅନେକ ସଂଖ୍ୟାର କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ଅତୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ହର୍ଷିତ ରହି ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 35

स्वर्णोपमां तत्र निरीक्ष्य शोभां बभ्राम सैन्यैस्सह मानमत्तः । क्रीडार्थमासाद्य च तं गिरीन्द्रं मतिं स वासाय चकार मोहात्

ସେଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣସଦୃଶ ଶୋଭା ଦେଖି ସେ ଅହଂକାରମଦରେ ସସେନ୍ୟ ଭ୍ରମଣ କଲା। କେବଳ କ୍ରୀଡାର୍ଥେ ସେହି ଗିରିନ୍ଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି, ମୋହବଶତଃ ସେଠାରେ ବାସ କରିବାକୁ ମନ କଲା।

Verse 36

शुभं दृढं तत्र पुरं स कृत्वा मुदास्थितो दैत्यपतिः प्रभावात् । निवेशयामास पुनः क्रमेण अत्यद्भुतं मन्दरशैलसानौ

ସେଠାରେ ଶୁଭ ଓ ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗନଗର ତିଆରି କରି ଦାନବାଧିପତି ନିଜ ପ୍ରଭାବରେ ହର୍ଷିତ ହେଲା। ପରେ ସେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ଢାଳରେ ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ନଗର ସ୍ଥାପନ କଲା।

Verse 37

दुर्योधनो वैधसहस्तिसंज्ञौ तन्मंत्रिणौ दानवसत्तमस्य । ते वै कदाचिद्गिरिसुस्थले हि नारीं सुरूपां ददृशुस्त्रयोऽपि

ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ବୈଧସ ଓ ହସ୍ତି—ଏ ତିନିଜଣ ଏକଦା ପର୍ବତସ୍ଥଳେ ରହିଥିବାବେଳେ ଅତି ସୁରୂପା ଏକ ନାରୀକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 38

ते शीघ्रगा दैत्यवरास्तु हर्षाद्द्रुतं महादैत्यपतिं समेत्य । ऊचुर्यथादृष्टमतीव प्रीत्या तथान्धकं वीरवरं हि सर्वे

ତେବେ ସେଇ ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୈତ୍ୟମାନେ ହର୍ଷରେ ଉଲ୍ଲସିତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ମହାଦୈତ୍ୟପତିଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ, ଯେପରି ଦେଖିଥିଲେ ସେପରି ସବୁ କଥା ଅତି ପ୍ରୀତିରେ ବୀରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 39

मंत्रिणः ऊचुः । गुहांतरे ध्याननिमीलिताक्षो दैत्येन्द्र कश्चिन्मुनिरत्र दृष्टः । रूदान्वितश्चन्द्रकलार्द्धचूडः कटिस्थले बद्धगजेन्द्रकृत्तिः

ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର! ଗୁହାଭିତରେ ଧ୍ୟାନରେ ଚକ୍ଷୁ ନିମୀଳିତ କରିଥିବା ଜଣେ ମୁନିଙ୍କୁ ଆମେ ଦେଖିଲୁ। ତାଙ୍କ ସହ ରୁଦ୍ର ବିରାଜମାନ—ଶିରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଧାରଣ କରି, କଟିଦେଶେ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଚର୍ମ ବାନ୍ଧିଥିବା।

Verse 40

नागेन्द्रभोगावृतसर्वगात्रः कपालमालाभरणो जटालः । स शूलहस्तश्शरतूणधारी महाधनुष्मान्विवृताक्षसूत्रः

ତାଙ୍କ ସମଗ୍ର ଦେହ ନାଗେନ୍ଦ୍ରର ଭୋଗବଳୟରେ ଆବୃତ; କପାଳମାଳାରେ ଭୂଷିତ, ଜଟାଧାରୀ। ହାତରେ ଶୂଳ, ବାଣର ତୂଣୀର ବହନକାରୀ, ମହାଧନୁ ଧାରଣ କରି—ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳା ସ୍ପଷ୍ଟ ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 41

खड्गी त्रिशूली लकुटी कपर्दी चतुर्भुजो गौरतराकृतिर्हि । भस्मानुलिप्तो विलसत्सुतेजास्तपस्विवर्योऽद्भुतसर्ववेशः

ସେ ଖଡ୍ଗ, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଲକୁଟ ଧାରଣ କରି, ଜଟାଧାରୀ, ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଗୌରବର୍ଣ୍ଣ ଆକୃତିରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଭସ୍ମଲିପ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଜ୍ଵଳିତ, ସେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଅଦ୍ଭୁତ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସର୍ବବେଷଧାରୀ।

Verse 42

तस्याविदूरे पुरुषश्च दृष्टस्स वानरो घोरमुखःकरालः । सर्वायुधो रूक्षकरश्च रक्षन्स्थितो जरद्गोवृषभश्च शुक्लः

ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଏକ ପୁରୁଷ ଦେଖାଗଲା—ବାନରସଦୃଶ, ଘୋର ଓ କରାଳ ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ। ସର୍ବପ୍ରକାର ଆୟୁଧଧାରୀ, ରୂକ୍ଷହସ୍ତ, ପାହାରାଦାର ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧ ବୃଷଭ ପରି ଏବଂ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ।

Verse 43

तस्योपविष्टस्य तपस्विनोपि सुचारुरूपा तरुणी मनोज्ञा । नारी शुभा पार्श्वगता हि तस्य दृष्टा च काचिद्भुवि रत्नभूता

ସେ ତପସ୍ବୀ ଉପବିଷ୍ଟ ଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ଶୁଭ ନାରୀକୁ ଦେଖିଲେ—ଯୌବନବତୀ, ମନୋହରା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ। ସେ ଯେନେ ପୃଥିବୀରେ ରତ୍ନରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲା।

Verse 44

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे अंधकगाणपत्यलाभोपाख्याने दूतसंवादो नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ, ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଗାଣପତ୍ୟଲାଭୋପାଖ୍ୟାନାନ୍ତର୍ଗତ ‘ଦୂତସଂବାଦ’ ନାମକ ଚୁଆଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 45

मान्या महेशस्य च दिव्यनारी भार्य्या मुनेः पुण्यवतः प्रिया सा । योग्या हि द्रष्टुं भवतश्च सम्यगानाय्य दैत्येन्द्र सुरत्नभोक्तः

ସେ ମାନ୍ୟା—ଦିବ୍ୟ ନାରୀ—ପୁଣ୍ୟବାନ ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟା। ସେ ତୁମକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟା; ତେଣୁ, ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ରତ୍ନ ଓ ଭୋଗର ଭୋକ୍ତା, ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।

Verse 46

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वेति तेषां वचनानि तानि कामातुरो घूर्णितसर्वगात्रः । विसर्जयामास मुनैस्सकाशं दुर्योधनादीन्सहसा स दैत्यः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କାମାତୁର ସେ ଦୈତ୍ୟ, ସମଗ୍ର ଶରୀର କମ୍ପିତ ହୋଇ, ମୁନିମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଆଦିଙ୍କୁ ହଠାତ୍ ବିଦାୟ କରିଦେଲା।

Verse 47

आसाद्य ते तं मुनिमप्रमेयं बृहद्व्रतं मंत्रिवरा हि तस्य । सुराजनीतिप्रवणा मुनीश प्रणम्य तं दैत्यनिदेशमाहुः

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ସୁରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବୀଣ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମହାବ୍ରତୀ ଅପ୍ରମେୟ ମୁନିଙ୍କୁ ଆସି, ପ୍ରଣାମ କରି, ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କ ନିଦେଶ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 48

मंत्रिण ऊचुः । हिरण्यनेत्रस्य सुतो महात्मा दैत्याधिराजोऽन्धकनामधेयः । त्रैलोक्यनाथो भवकृन्निदेशादिहोपविष्टोऽद्य विहारशाली

ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ—ହିରଣ୍ୟନେତ୍ରଙ୍କ ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ର, ‘ଅନ୍ଧକ’ ନାମଧାରୀ ଦୈତ୍ୟାଧିରାଜ, ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ନିଦେଶରେ ତ୍ରିଲୋକନାଥ ହୋଇ, ଆଜି ଏହି ବିହାରଶାଳାରେ ଉପବିଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 49

तन्मंत्रिणो वै वयमंगवीरास्तवोपकंठं च समागताः स्मः । तत्प्रेषितास्त्वां यदुवाच तद्वै शृणुष्व संदत्तमनास्तपस्विन्

ଆମେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଅଙ୍ଗଦେଶର ବୀର; ଆମେ ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିଛୁ। ତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେହି କଥା ତୁମକୁ କହୁଛୁ—ହେ ତପସ୍ବୀ, ସଂଯତ ଓ ସ୍ଥିର ମନରେ ଶୁଣ।

Verse 50

त्वं कस्य पुत्रोऽसि किमर्थमत्र सुखोपविष्टो मुनिवर्य धीमन् । कस्येयमीदृक्तरुणी सुरूपा देया शुभा दैत्यपतेर्मुनीन्द्र

ହେ ମୁନିବର୍ୟ, ହେ ଧୀମାନ! ତୁମେ କାହାର ପୁତ୍ର ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ ଏଠାରେ ସୁଖରେ ବସିଛ? ଏହି ସୁରୂପା ତରୁଣୀ କାହାର? ହେ ମୁନୀନ୍ଦ୍ର, ତାକୁ ଦୈତ୍ୟପତିଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦାନରୂପେ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 51

क्वेदं शरीरं तव भस्मदिग्धं कपालमालाभरणं विरूपम् । तूणीरसत्कार्मुकबाणखड्गभुशुंडिशूलाशनितोमराणि

ତୁମର ଏହି ଶରୀର କିପରି—ଭସ୍ମଲିପ୍ତ, ବିରୂପ, ଏବଂ କପାଳମାଳାରେ ଭୂଷିତ? ଆଉ ଏହି ତୂଣୀର, ଉତ୍ତମ ଧନୁ, ବାଣ, ଖଡ୍ଗ, ଗଦା, ତ୍ରିଶୂଳ, ବଜ୍ର ଓ ତୋମର—ଏସବୁ କ’ଣ?

Verse 52

क्व जाह्नवी पुण्यतमा जटाग्रे क्वायं शशी वा कुणपास्थिखण्डम् । विषानलो दीर्घमुखः क्व सर्पः क्व संगमः पीनपयोधरायाः

ଜଟାଗ୍ରରେ ସେ ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟୀ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) କେଉଁଠି? ଏହି ଚନ୍ଦ୍ର କେଉଁଠି—ନା କି ଏହା ଶବର ଅସ୍ଥିଖଣ୍ଡ? ବିଷାଗ୍ନି କେଉଁଠି, ଦୀର୍ଘମୁଖ ସର୍ପ କେଉଁଠି? ଏବଂ ପୀନପୟୋଧରା ନାରୀ ସହ ସଙ୍ଗମ କେଉଁଠି ସମ୍ଭବ?

Verse 53

जरद्गवारोहणमप्रशस्तं क्षमावतस्तस्य न दर्शनं च । संध्याप्रणामः क्वचिदेष धर्मः क्व भोजनं लोकविरुद्धमेतत्

ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ବଳଦ ଉପରେ ଆରୋହଣ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ନୁହେଁ; ଯେ ନିଜକୁ କ୍ଷମାଶୀଳ ଧର୍ମବାନ କହେ, ତାହାକୁ ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନର ପ୍ରଣାମ କେଉଁଠି, ଏହି ଲୋକବିରୋଧୀ ଭୋଜନ କେଉଁଠି? ସବୁ ଆଚାରବିରୁଦ୍ଧ।

Verse 54

प्रयच्छ नारीं सम सान्त्वपूर्वं स्त्रिया तपः किं कुरुषे विमूढ । अयुक्तमेतत्त्वयि नानुरूपं यस्मादहं रत्नपतिस्त्रिलोके

ସେ ନାରୀକୁ ଫେରାଇ ଦିଅ—ସାନ୍ତ୍ୱନାପୂର୍ବକ, ମୃଦୁ ବଚନରେ। ହେ ବିମୂଢ! ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ତୁମେ କେଉଁ ତପ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଅଯୁକ୍ତ, ଅନୁରୂପ ନୁହେଁ; କାରଣ ମୁଁ ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ରତ୍ନପତି।

Verse 55

विमुंच शस्त्राणि मयाद्य चोक्तः कुरुष्व पश्चात्तव एव शुद्धम् । उल्लंघ्य मच्छासनमप्रधृष्यं विमोक्ष्यसे सर्वमिदं शरीरम्

ଆଜି ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ତୁମ ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କର; ପରେ ଯାହା ତୁମ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧିକର, ସେହି କର। ମୋ ଅପ୍ରଧର୍ଷ୍ୟ ଶାସନ ଉଲ୍ଲଂଘନ କଲେ, ଏହି ସମଗ୍ର ଶରୀର ତୁମେ ହରାଇବ।

Verse 56

मत्वांधकं दुष्टमतिं प्रधानो महेश्वरो लौकिकभावशीलः । प्रोवाच दैत्यं स्मितपूर्वमेवमाकर्ण्य सर्वं त्वथ दूतवाक्यम्

ଅନ୍ଧକକୁ ଦୁଷ୍ଟମତି ବୋଲି ଜାଣି, ଲୋକବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ମାନବସଦୃଶ ଭାବ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଧାନ ମହେଶ୍ୱର ଦୂତର ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଥମେ ମୃଦୁ ହସ ସହ ଦୈତ୍ୟକୁ କହିଲେ।

Verse 57

शिव उवाच । यद्यस्मि रुद्रस्तव किं मया स्यात्किमर्थमेवं वदसीति मिथ्या । शृणु प्रभावं मम दैत्यनाथ न्याय्यं न वक्तुं वचनं त्वयैवम्

ଶିବ କହିଲେ—ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ତୋର ରୁଦ୍ର, ତେବେ ମୋର କ’ଣ କରିବା ଅଛି? ତୁ କାହିଁକି ମିଥ୍ୟାରେ ଏଭଳି କହୁଛୁ? ହେ ଦୈତ୍ୟନାଥ, ମୋର ମହିମା ଶୁଣ; ଏପରି କଥା କହିବା ତୋ ପାଇଁ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ।

Verse 58

नाहं क्वचित्स्वं पितरं स्मरामि गुहांतरे घोरमनन्यचीर्णम् । एतद्व्रतं पशुपातं चरामि न मातरं त्वज्ञतमो विरूपः

ମୁଁ କେବେ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେନି—ସେ ଭୟଙ୍କର ଗୁହାଭିତରେ ଏକାକୀ ବସୁଥିଲେ। ମୁଁ ଏହି ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ହିଁ ଆଚରଣ କରୁଛି; ମାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରେନି—ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନାନ୍ଧକାରେ ଢାକା ଓ ବିକୃତ।

Verse 59

अमूलमेतन्मयि तु प्रसिद्धं सुदुस्त्यजं सर्वमिदं ममास्ति । भार्या ममेयं तरुणी सुरूपा सर्वंसहा सर्वगतस्य सिद्धिः

ଏହି ଆସକ୍ତି ମୂଳହୀନ, ତଥାପି ମୋ ମନେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି; ‘ମୋର’ ବୋଲି ଧରିଥିବା ଏ ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଏହି ଯୁବତୀ ସୁରୂପା ନାରୀ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା—ସର୍ବଂସହା; ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ଗମନକାରୀଙ୍କ ସିଦ୍ଧିସ୍ୱରୂପା।

Verse 60

एतर्हि यद्यद्रुचितं तवास्ति गृहाण तद्वै खलु राक्षस त्वम् । एतावदुक्त्वा विरराम शंभुस्तपस्विवेषः पुरतस्तु तेषाम्

“ଏବେ ତୁମକୁ ଯାହା ଯାହା ରୁଚେ, ହେ ରାକ୍ଷସ, ସେହିଟି ନିଶ୍ଚୟ ଗ୍ରହଣ କର।” ଏତିକି କହି, ତପସ୍ବୀବେଷଧାରୀ ଶମ୍ଭୁ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୀରବ ହେଲେ।

Verse 61

सनत्कुमार उवाच । गंभीरमेतद्वचनं निशम्य ते दानवास्तं प्रणिपत्य मूर्ध्ना । जग्मुस्ततो दैत्यवरस्य सूनुं त्रैलोक्यनाशाय कृतप्रतिज्ञम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସେଇ ଗମ୍ଭୀର ବଚନ ଶୁଣି ଦାନବମାନେ ମସ୍ତକ ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ ତ୍ରିଲୋକ-ନାଶ ପ୍ରତିଜ୍ଞାବଦ୍ଧ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୈତ୍ୟର ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 62

बभाषिरे दैत्यपतिं प्रमत्तं प्रणम्य राजानमदीनसत्त्वाः । ते तत्र सर्वे जयशब्दपूर्वं रुद्रेण यत्तत्स्मितपूर्वमुक्तम्

ତାପରେ ଅଦୀନସତ୍ତ୍ୱ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ଅଧିପତି ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଥମେ ‘ଜୟ’ ଧ୍ୱନି କଲେ, ପରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମୃଦୁସ୍ମିତପୂର୍ବକ କଥିତ ବଚନକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପୁନରୁକ୍ତି କଲେ।

Verse 63

मंत्रिण उचुः । निशाचरश्चंचलशौर्यधैर्यः क्व दानवः कृपणस्सत्त्वहीनः । क्रूरः कृतघ्नश्च सदैव पापी क्व दानवः सूर्यसुताद्बिभेति

ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ—ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଚଞ୍ଚଳ ଥିବା ସେ ନିଶାଚର କେଉଁଠି? ସେ କୃପଣ, ସତ୍ତ୍ୱହୀନ ଦାନବ କେଉଁଠି? ଯେ କ୍ରୂର, କୃତଘ୍ନ ଓ ସଦା ପାପୀ—ଏମିତି ଦାନବ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରକୁ କାହିଁକି ଭୟ କରିବ?

Verse 64

राजत्वमुक्तोऽखिलदैत्यनाथस्तपस्विना तन्मुनिना विहस्य । मत्वा स्वबुद्ध्या तृणवत्त्रिलोकं महौजसा वीरवरेण नूनम्

ରାଜତ୍ୱରେ ସ୍ଥାପିତ ଅଖିଳ ଦୈତ୍ୟନାଥ—ସେଇ ତପସ୍ୱୀ ମୁନିଙ୍କ ହାସ୍ୟ-ଉପହାସ ପରେ—ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ ଅହଂବୁଦ୍ଧିରେ, ମହାଔଜସ୍ୱୀ ବୀର ହେବାରୁ, ତ୍ରିଲୋକକୁ ତୃଣସମ ଭାବିଲା।

Verse 65

क्वाहं च शस्त्राणि च दारुणानि मृत्योश्च संत्रासकरं क्व युद्ध । क्व वीरको वानरवक्त्रतुल्यो निशाचरो जरसा जर्जरांगः

ମୁଁ କିଏ, ଏହି ଦାରୁଣ ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ? ମୃତ୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କ’ଣ? ଏବଂ ବାନରମୁଖ-ସଦୃଶ, ଜରାରେ ଜର୍ଜର ଅଙ୍ଗଯୁକ୍ତ ଏହି ନିଶାଚର ‘ବୀରକ’ କିଏ?

Verse 66

क्वायं स्वरूपः क्व च मंदभाग्यो बलं त्वदीयं क्व च वीरुधो वा । शक्तोऽपि चेत्त्वं प्रयतस्व युद्धं कर्तुं तदा ह्येहि कुरुष्व किंचित्

ତୋର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରୂପ କେଉଁଠି, ଆଉ ତୋର ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟ ଦଶା କେଉଁଠି? ତୋର ବଳ କେଉଁଠି, ଆଉ ତୁ ଲତା ପରି କେଉଁଠି? ସତ୍ୟରେ ସକ୍ତି ଥାଇଲେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରୟତ୍ନ କର; ଆ, କିଛି ତ କର।

Verse 67

वज्राशनेस्तुल्यमिहास्ति शस्त्रं भवादृशां नाशकरं च घोरम् । क्व ते शरीरं मृदुपद्मतुल्यं विचार्य चैवं कुरु रोचते यत्

ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ସମାନ ଏକ ଶସ୍ତ୍ର ଅଛି—ଭୟଙ୍କର, ତୋ ପରି ବୀରମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ। କିନ୍ତୁ ତୋ ଶରୀର ମୃଦୁ ପଦ୍ମ ପରି; ଏହା ଭାବି ଯାହା ତୋତେ ଉଚିତ ଲାଗେ ତାହା କର।

Verse 68

मंत्रिण ऊचुः । इत्येवमादीनि वचांसि भद्रं तपस्विनोक्तानि च दानवेश । युक्तं न ते तेन सहात्र युद्धं त्वामाह राजन्स्मयमान एव

ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ର, ହେ ଦାନବେଶ! ତପସ୍ବୀ ଏପରି ମଙ୍ଗଳମୟ ବଚନ କହିଥିଲେ। ହେ ରାଜନ, ସେ ହସିହସି କହିଲେ—ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ତୋ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।

Verse 69

विवस्तुशून्यैर्बहुभिः प्रलापैरस्माभिरुक्तैर्यदि बुध्यसे त्वम् । तपोभियुक्तेन तपस्विना वै स्मर्तासि पश्चान्मुनिवाक्यमेतत्

ଆମେ କହିଥିବା ଅନେକ ଶୂନ୍ୟ, ନିରର୍ଥକ ପ୍ରଲାପରେ ଯଦି ତୁ ଏବେ ବୁଝିପାରୁ, ତେବେ ପରେ—ତପସ୍ୟାରେ ନିୟମିତ ସତ୍ୟ ତପସ୍ବୀ ହୋଇ—ତୁ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ମୁନିବାକ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରିବୁ।

Verse 70

सनत्कुमार उवाच । ततस्स तेषां वचनं निशम्य जज्वाल रोषेण स मंदबुद्धिः । आज्यावसिक्तस्त्विव कृष्णवर्त्मा सत्यं हितं तत्कुटिलं सुतीक्ष्णम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା; ଘିଅ ଢାଳା କଳା ଧୂମପଥ ଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି। ସତ୍ୟ ଓ ହିତକର କଥା ମଧ୍ୟ ତାକୁ କୁଟିଲ ଓ ଅତିତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲାଗିଲା।

Verse 71

गृहीतखड्गो वरदानमत्तः प्रचंडवातानुकृतिं च कुर्वन् । गंतुं च तत्र स्मरबाणविद्धस्समुद्यतोऽभूद्विप रीतदेवः

ବରଦାନର ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ସେ ଖଡ୍ଗ ଧରିଲା ଏବଂ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପବନର ବେଗ ପରି ଆଚରଣ କଲା। କାମଦେବଙ୍କ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ବିପରୀତଦେବ ସେଠାକୁ (ରଣଭୂମିକୁ) ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ଉଠିଲା।