वृन्दायाः दुष्स्वप्न-दर्शनं तथा पातिव्रत्य-भङ्गोपक्रमः / Vṛndā’s Ominous Dreams and the Prelude to the Breach of Chastity

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ वद त्वं वदतां वर । किमकार्षीद्धरिस्तत्र धर्मं तत्याज सा कथम्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ ସନତ୍କୁମାର, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! କହନ୍ତୁ, ହରି ସେଠାରେ କ’ଣ କଲେ, ଏବଂ ସେ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଧର୍ମକୁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କଲେ?

Verse 2

सनत्कुमार उपाच । विष्णुर्जालंधरं गत्वा दैत्यस्य पुटभेदनम् । पातिव्रत्यस्य भंगाय वृन्दायाश्चा करोन्मतिम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁ ଜାଲନ୍ଧର ପାଖକୁ ଯାଇ ସେଇ ଦୈତ୍ୟର ରକ୍ଷାଶକ୍ତିକୁ ଭେଦିବା ପାଇଁ ଏବଂ ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ପତିବ୍ରତାଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରିବା ନିମିତ୍ତେ ଏକ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 3

वृन्दां स दर्शयामास स्वप्नं मायाविनां वरः । स्वयं तन्नगरोद्यानमास्थितोऽद्भुतविग्रहः

ଦିବ୍ୟମାୟାର ପରମ ଅଧିପତି ବୃନ୍ଦାକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦର୍ଶନ କରାଇଲେ; ଏବଂ ସେ ନିଜେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେହ ଧାରି ସେହି ନଗରର ଉଦ୍ୟାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 4

अथ वृन्दा तदा देवी तत्पत्नी निशि सुव्रता । हरेर्मायाप्रभावात्तु दुस्स्वप्नं सा ददर्श ह

ତେବେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ସୁବ୍ରତା ବୃନ୍ଦା ଦେବୀ, ରାତିରେ ହରିଙ୍କ ମାୟାପ୍ରଭାବରୁ ଏକ ଅଶୁଭ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ।

Verse 5

स्वप्नमध्ये हि सा विष्णुमायया प्रददर्श ह । भर्त्तारं महिषारूढं तैलाभ्यक्तं दिगंबरम्

ସ୍ୱପ୍ନମଧ୍ୟରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାବଳେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ମହିଷ ଉପରେ ଆରୂଢ, ତେଲରେ ଅଭ୍ୟକ୍ତ, ଦିଗମ୍ବର।

Verse 6

कृष्णप्रसूनभूषाढ्यं क्रव्यादगणसेवितम् । दक्षिणाशां गतं मुंडं तमसा च वृतं तदा

କଳା ପୁଷ୍ପରେ ଭୂଷିତ ଓ କ୍ରବ୍ୟାଦ-ଗଣଦ୍ୱାରା ସେବିତ ସେଇ ମୁଣ୍ଡ ତେବେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲା ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହେଲା।

Verse 7

स्वपुरं सागरे मग्नं सहसैवात्मना सह । इत्यादि बहुदुस्स्वप्नान्निशांते सा ददर्श ह

ରାତି ଶେଷରେ ସେ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଦୁସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ—ଯେପରି ନିଜ ନଗର ହଠାତ୍ ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଗଲା ଏବଂ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସହିତ।

Verse 8

ततः प्रबुध्य सा बाला तं स्वप्नं स्वं विचिन्वती । ददर्शोदितमादित्यं सच्छिद्रं निःप्रभं मुहुः

ତାପରେ ସେ ବାଳିକା ଜାଗି ନିଜ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଚିନ୍ତା କଲା। ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲା—ଯେନ ଛିଦ୍ରଯୁକ୍ତ ଓ ନିର୍ପ୍ରଭ।

Verse 9

तदनिष्टमिदं ज्ञात्वा रुदंती भयविह्वला । कुत्रचिन्नाप सा शर्म गोपुराट्टालभूमिषु

ଏହା ଅନିଷ୍ଟ ବୋଲି ଜାଣି ସେ କାନ୍ଦୁଥିଲା, ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲା। ଗୋପୁର ଓ ଉଚ୍ଚ ଅଟ୍ଟାଳର ଭୂମିରେ ମଧ୍ୟ ସେ କେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ପାଇଲା ନାହିଁ।

Verse 10

ततस्सखीद्वययुता नगरोद्यानमागमत् । तत्रापि सा गता बाला न प्राप कुत्रचित्सुखम्

ତାପରେ ସେ ବାଳିକା ଦୁଇ ସଖୀ ସହିତ ନଗର ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗଲା। କିନ୍ତୁ ସେଠାକୁ ଯାଇ ମଧ୍ୟ ସେ କେଉଁଠି ସୁଖ ପାଇଲା ନାହିଁ।

Verse 11

ततो जलंधरस्त्री सा निर्विण्णोद्विग्नमानसा । वनाद्वनांतरं याता नैव वेदात्मना तदा

ତାପରେ ଜଲନ୍ଧରଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ନିର୍ବିଣ୍ଣ ଓ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ମନରେ, ଗୋଟିଏ ବନରୁ ଅନ୍ୟ ବନକୁ ଗଲା। ସେ ସମୟରେ ସେ ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଲା ନାହିଁ।

Verse 12

भ्रमती सा ततो बाला ददर्शातीव भीषणौ । राक्षसौ सिंहवदनौ दृष्ट्वा दशनभासुरौ

ତାପରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସେ ବାଳିକା ଦୁଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୀଷଣ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିଲା—ସିଂହମୁଖ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦାନ୍ତ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲା।

Verse 13

तौ दृष्ट्वा विह्वलातीव पलायनपरा तदा । ददर्श तापसं शांतं सशिष्यं मौनमास्थितम्

ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପଳାଇବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା। ତେବେ ସେ ଶିଷ୍ୟସହ ମୌନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶାନ୍ତ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 14

ततस्तत्कंठमासाद्य निजां बाहुलतां भयात् । मुने मां रक्ष शरणमागतास्मीत्यभाषत

ତାପରେ ଭୟରେ ସେ ମୁନିଙ୍କ କଣ୍ଠକୁ ଧରି ନିଜ ଭୁଜାବନ୍ଧନରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲା—“ହେ ମୁନେ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଶରଣାଗତ।”

Verse 15

मुनिस्तां विह्वलां दृष्ट्वा राक्षसानुगतां तदा । हुंकारेणैव तौ घोरौ चकार विमुखौ द्रुतम्

ମୁନି ସେଇ ବିହ୍ୱଳାକୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଦେଖି, କେବଳ ଏକ ଘୋର ‘ହୁଂକାର’ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କରଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବିମୁଖ କରିଦେଲେ।

Verse 16

तद्धुंकारभयत्रस्तौ दृष्ट्वा तौ विमुखौ गतौ । विस्मितातीव दैत्येन्द्रपत्नी साभून्मुने हृदि

ସେଇ ‘ହୁଂକାର’ର ଭୟରେ ତ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ବିମୁଖ ହୋଇ ପଛକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲା, ହେ ମୁନେ।

Verse 17

ततस्सा मुनिनाथं तं भयान्मुक्ता कृतांजलिः । प्रणम्य दंडवद्भूमौ वृन्दा वचनमब्रवीत्

ତାପରେ ଭୟମୁକ୍ତା ବୃନ୍ଦା କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ସେଇ ମୁନିନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା ଏବଂ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣିପତି ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 18

वृन्दोवाच । मुनिनाथ दयासिन्धो परपीडानिवारक । रक्षिताहं त्वया घोराद्भयादस्मात्ख लोद्भवात्

ବୃନ୍ଦା କହିଲା— ହେ ମୁନିନାଥ, ଦୟାସିନ୍ଧୁ, ପରପୀଡା-ନିବାରକ! ଏହି ଦୁଷ୍ଟମୂଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଘୋର ଭୟରୁ ଆପଣ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି।

Verse 19

समर्थस्सर्वथा त्वं हि सर्वज्ञोऽपि कृपानिधे । किंचिद्विज्ञप्तुमिच्छामि कृपया तन्निशामय

ହେ କୃପାନିଧି! ଆପଣ ସର୍ବଥା ସମର୍ଥ; ସର୍ବଜ୍ଞ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏକ ନିବେଦନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। କୃପାକରି ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 20

जलंधरो हि मद्भर्ता रुद्रं योद्धुं गतः प्रभो । स तत्रास्ते कथं युद्धे तन्मे कथय सुव्रत

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଜଲନ୍ଧର—ମୋର ସ୍ୱାମୀ—ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେ ସେଠାରେ ସେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ଅବସ୍ଥିତ? ହେ ସୁବ୍ରତ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 21

सनत्कुमार उवाच । मुनिस्तद्वाक्यमाकर्ण्य मौनकपटमास्थितः । कर्त्तुं स्वार्थं विधानज्ञः कृपयोर्द्ध्वमवैक्षत

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ସେଇ କଥା ଶୁଣି ମୁନି କପଟ ମୌନ ଧାରଣ କଲେ। ବିଧାନଜ୍ଞ ହୋଇ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ସାଧନ ପାଇଁ, କୃପା ଦେଖାଇବା ପରି ଉପରକୁ ଚାହିଁଲେ।

Verse 22

तावत्कपीशावायातौ तं प्रणम्याग्रतः स्थितौ । ततस्तद्भ्रूलतासंज्ञानियुक्तौ गगनं गतौ

ସେତେବେଳେ ବାନରମାନଙ୍କ ଦୁଇ ଅଧିପତି ଆସି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ପରେ ତାଙ୍କ ଭୃକୁଟି-ସଙ୍କେତରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୁହେଁ ଗଗନପଥେ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 23

नीत्वा क्षणार्द्धमागत्य पुनस्तस्याग्रतः स्थितौ । तस्यैव कं कबंधं च हस्तावास्तां मुनीश्वर

ତାହାକୁ ନେଇ ଅର୍ଧକ୍ଷଣରେ ଫେରି ଆସି ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ସେମାନଙ୍କ ହାତରେ ସେଇ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଧଡ଼ ଥିଲା।

Verse 24

शिरः कबंधं हस्तौ तौ दृष्ट्वाब्धितनयस्य सा । पपात मूर्छिता भूमौ भर्तृव्यसनदुःखिता

ସମୁଦ୍ରଜ ପୁତ୍ରର କଟା ଶିର, କବନ୍ଧ ଓ ସେଇ ଦୁଇ ହସ୍ତ ଦେଖି, ପତିବିପଦର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତା ସେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 25

वृन्दोवाच । यः पुरा सुखसंवादैर्विनोदयसि मां प्रभो । स कथं न वदस्यद्य वल्लभां मामनागसम्

ବୃନ୍ଦା କହିଲା—ହେ ପ୍ରଭୋ! ଯେ ପୂର୍ବେ ମଧୁର ସମ୍ବାଦରେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ, ସେ ଆଜି ନିର୍ଦୋଷ ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ କାହିଁକି କଥା କହୁନାହାନ୍ତି?

Verse 27

नांगीकृतं हि मे वाक्यं रुद्रतत्त्वमजानता । परं ब्रह्म शिवश्चेति वदंत्या दैत्यसत्तम

ହେ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ! ରୁଦ୍ରତତ୍ତ୍ୱ ନ ଜାଣି, ମୁଁ ‘ଶିବ ହିଁ ପରବ୍ରହ୍ମ’ ବୋଲି କହିଥିବା ମୋ ବାକ୍ୟକୁ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କଲ ନାହିଁ।

Verse 28

ततस्त्वं हि मया ज्ञातस्तव सेवाप्रभावतः । गर्वितेन त्वया नैव कुसंगवशगेन हि

ଏହିପରି ତୁମ ସେବା-ଭକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିଲି; କିନ୍ତୁ କୁସଙ୍ଗର ବଶରେ ପଡ଼ି ଗର୍ବିତ ହୋଇ ତୁମେ କିଛିମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 29

इत्थंप्रभाष्य बहुधा स्वधर्मस्था च तत्प्रिया । विललाप विचित्रं सा हृदयेन विदूयता

ଏଭଳି ଭାବେ ବହୁବାର କହି, ସ୍ୱଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସେ ପ୍ରିୟା—ଦୁଃଖରେ ଦହୁଥିବା ହୃଦୟ ସହ—ବହୁ ବିଚିତ୍ର ଭାବରେ ବିଲାପ କଲା।

Verse 30

ततस्सा धैर्यमालंब्य दुःखोच्छ्रवा सान्विमुंचती । उवाच मुनिवर्यं तं सुप्रणम्य कृतांजलिः

ତାପରେ ସେ ଧୈର୍ୟ ଧରି ଦୁଃଖଭରା ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ସେହି ମୁନିବର୍ୟଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପ୍ରଣାମ କରି ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି କହିଲା।

Verse 31

वृन्दोवाच । कृपानिधे मुनिश्रेष्ठ परोपकरणादर । मयि कृत्वा कृपां साधो जीवयैनं मम प्रभुम्

ବୃନ୍ଦା କହିଲା—ହେ କୃପାନିଧି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରୋପକାରରେ ଆନନ୍ଦିତ ସାଧୁ! ମୋପରେ କୃପା କରି ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 32

यत्त्वमस्य पुनश्शक्तो जीवनाय मतो मम । अतस्संजीवयैनं मे प्राणनाथं मुनीश्वर

ତୁମେ ମୋ ମତରେ ପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ; ତେଣୁ ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ମୋ ପ୍ରାଣନାଥ ପ୍ରିୟତମଙ୍କୁ ସଞ୍ଜୀବିତ କର।

Verse 33

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा दैत्यपत्नी सा पतिव्रत्यपरायणाः । पादयोः पतिता तस्य दुःखश्वासान् विमुञ्चती

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏହିପରି କହି ସେ ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ପତିବ୍ରତାଧର୍ମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ, ତାଙ୍କ ପାଦତଳେ ପଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ଦୁଃଖଭରା ଭାରୀ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲା।

Verse 34

मुनिरुवाच । नायं जीवयितुं शक्तो रुद्रेण निहतो युधि । रुद्रेण निहता युद्धे न जीवन्ति कदाचन

ମୁନି କହିଲେ—ଏହାକୁ ଜୀବନ୍ତ କରିହେବ ନାହିଁ; କାରଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୁଦ୍ର ଏହାକୁ ନିହତ କରିଛନ୍ତି। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ହାତରେ ରଣେ ନିହତ ଲୋକେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 35

तथापि कृपयाविष्ट एनं संजीवयाम्यहम् । रक्ष्याश्शरणगाश्चेति जानन्धर्मं सनातनम्

ତଥାପି କୃପାରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ମୁଁ ଏହାକୁ ସଂଜୀବିତ କରିବି; କାରଣ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ହେଉଛି ସନାତନ ଧର୍ମ—ଏହା ମୁଁ ଜାଣେ।

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा स मुनिस्तस्या जीवयित्वा पतिं मुने । अंतर्दधे ततो विष्णुस्सर्वमायाविनां वरः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏହିପରି କହି, ହେ ମୁନି, ସେ ଋଷି ତାହାର ପତିକୁ ସଂଜୀବିତ କଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ମାୟାବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 37

द्रुतं स जीवितस्तेनोत्थितः सागरनन्दनः । वृन्दामालिंग्य तद्वक्त्रं चुचुंब प्रीतमानसः

ସେଇ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭାବରେ ସାଗରନନ୍ଦନ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପୁନଃଜୀବିତ ହୋଇ ଉଠିଲା। ବୃନ୍ଦାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆନନ୍ଦଭରା ହୃଦୟରେ ତାହାର ମୁଖକୁ ଚୁମ୍ବନ କଲା।

Verse 38

अथ वृन्दापि भर्तारं दृष्ट्वा हर्षितमानसा । जहौ शोकं च निखिलं स्वप्नवद्धृद्यमन्यत

ତାପରେ ବୃନ୍ଦା ମଧ୍ୟ ନିଜ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ଦେଖି ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ସେ ସମସ୍ତ ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କରି, ମନେ ତାହାକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ସମାନ ଭାବିଲା।

Verse 39

अथ प्रसन्नहृदया सा हि संजातहृच्छया । रेमे तद्वनमध्यस्था तद्युक्ता बहुवासरान्

ତାପରେ ସେ ପ୍ରସନ୍ନହୃଦୟା ହେଲା ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ସେ ସେହି ବନମଧ୍ୟରେ ରହି, ତାଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ବହୁ ଦିନ ଆନନ୍ଦ କଲା।

Verse 40

कदाचित्सुरतस्यांते दृष्ट्वा विष्णुं तमेव हि । निर्भर्त्स्य क्रोधसंयुक्ता वृन्दा वचनमब्रवीत्

ଏକଦା ସୁରତର ଶେଷରେ ବୃନ୍ଦା ଦେଖିଲା ଯେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ବିଷ୍ଣୁ ହିଁ। କ୍ରୋଧରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 41

वृन्दोवाच । धिक् तदेवं हरे शीलं परदाराभिगामिनः । ज्ञातोऽसि त्वं मया सम्यङ्मायी प्रत्यक्षतापसः

ବୃନ୍ଦା କହିଲା—ଧିକ୍, ହେ ହରି! ପରଦାରାଭିଗାମୀ ତୁମର ଏହି ଆଚରଣ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନିଲି—ତୁମେ ମାୟାଧାରୀ କପଟୀ; ମୋ ଚକ୍ଷୁ ସାମ୍ନାରେ ତପସ୍ବୀର ରୂପ ଧରିଛ।

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा क्रोधमापन्ना दर्शयंती स्वतेजसम् । शशाप केशवं व्यास पातिव्रत्यरता च सा

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏହିପରି କହି ସେ କ୍ରୋଧରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲା ଓ ନିଜ ତପୋତେଜ ପ୍ରକାଶ କରି, ହେ ବ୍ୟାସ, ପତିବ୍ରତା ସାଧ୍ବୀ କେଶବ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲା।

Verse 43

रे महाधम दैत्यारे परधर्मविदूषक । गृह्णीष्व शठ मद्दत्तं शापं सर्वविषोल्बणम्

ହେ ମହାଧମ! ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ପରଧର୍ମକୁ ଦୂଷିତ କରୁଥିବା! ହେ ଶଠ, ମୋଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଶାପ ଗ୍ରହଣ କର—ଯାହା ସମସ୍ତ ବିଷଠାରୁ ଅଧିକ ଉଗ୍ର।

Verse 44

यौ त्वया मायया ख्यातौ स्वकीयौ दर्शितौ मम । तावेव राक्षसौ भूत्वा भार्यां तव हरिष्यतः

ତୁମେ ନିଜ ମାୟାଦ୍ୱାରା ଯେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମୋ ପାଖରେ ‘ମୋର ନିଜ’ ବୋଲି ପରିଚିତ କରି ଦେଖାଇଥିଲ, ସେଇ ଦୁଇଜଣେ ରାକ୍ଷସ ହୋଇ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରଣ କରିବେ।

Verse 45

त्वं चापि भार्यादुःखार्तो वने कपिसहायवान् । भ्रम सर्पेश्वरेणायं यस्ते शिष्यत्वमागतः

ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା-ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ, କପିକୁ ସହାୟ କରି ବନରେ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲ। ଏହି ସର୍ପେଶ୍ୱର ତୁମର ଶିଷ୍ୟଭାବେ ଆସିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ସହ ଏଠାରେ ଭ୍ରମଣ କର।

Verse 46

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा सा तदा वृन्दा प्रविशद्धव्यवाहनम् । विष्णुना वार्यमाणापि तस्मितासक्तचेतसा

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେତେବେଳେ ବୃନ୍ଦା ହବ୍ୟବାହନ, ଅର୍ଥାତ୍ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ବିଷ୍ଣୁ ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଚିତ୍ତ ସେଇ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଆସକ୍ତ ରହିଲା।

Verse 47

तस्मिन्नवसरे देवा ब्रह्माद्या निखिला मुने । आगता खे समं दारैः सद्गतिं वै दिदृक्षवः

ହେ ମୁନେ, ସେଇ ଅବସରରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ-ନିଜ ଦାରାଙ୍କ ସହ ଆକାଶମାର୍ଗେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ଆସନ୍ନ ଶୁଭ ପରିଣତି—ସଦ୍ଗତି—ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ।

Verse 48

अथ दैत्येन्द्रपत्न्यास्तु तज्ज्योतिः परमं महत् । पश्यतां सर्वदेवानामलोकमगमद्द्रुतम्

ତାପରେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀଠାରୁ ସେ ପରମ ମହାନ୍ ଜ୍ୟୋତି ଉଦ୍ଭବିଲା; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ତାହା ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲା।

Verse 49

शिवातनौ विलीनं तद्वृन्दातेजो बभूव ह । आसीज्जयजयारावः खस्थितामर पंक्तिषु

ବୃନ୍ଦା-ସମୂହର ତେଜ ଶିବଙ୍କ ନିଜ ଦେହରେ ଲୀନ ହୋଇଗଲା। ତାପରେ ଆକାଶସ୍ଥ ଦେବପଙ୍କ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ “ଜୟ ଜୟ” ମହାନାଦ ଉଠିଲା।

Verse 50

एवं वृन्दा महाराज्ञी कालनेमिसुतोत्तमा । पातिव्रत्यप्रभावाच्च मुक्तिं प्राप परां मुने

ଏହିପରି ମହାରାଣୀ ବୃନ୍ଦା—କାଳନେମିଙ୍କ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା—ପତିବ୍ରତ୍ୟ ଧର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ, ହେ ମୁନି, ପରମ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।

Verse 51

ततो हरिस्तामनुसंस्मन्मुहुर्वृन्दाचिताभस्मरजोवगुंठितः । तत्रैव तस्थौ सुरसिद्धसंघकैः प्रबोध्यमानोपि ययौ न शांतिम्

ତାପରେ ହରି ବୃନ୍ଦାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରି, ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଚିତାର ଭସ୍ମ-ରଜରେ ଆବୃତ ରହିଲେ। ସେଠିଏ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ; ଦେବ ଓ ସିଦ୍ଧସଂଘ ଜାଗ୍ରତ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।