Rig Veda 5.44.8 — Mandala 5, Sukta 44, Mantra 8

Sukta 5.44

Devata: Agni or a luminous guardian power (anti-yātu function; within 5.44 likely Agni/solar power)

Samhita Patha (Devanagari)

ज्यायांसमस्य यतुनस्य केतुन ऋषिस्वरं चरति यासु नाम ते । यादृश्मिन्धायि तमपस्यया विदद्य उ स्वयं वहते सो अरं करत् ॥

Transliteration

jyā́yāṃsam asyá yatúnasya ketúnā ṛṣi-svaráṃ cárati yā́su nā́ma te | yādṛ́śmin dhā́yi tám apasyáyā vidád yá u svayáṃ váhate só áraṃ karat ||

Translation

ଏହି ଯାତୁ (ମାୟିକ/ମନ୍ତ୍ରବଳ) ଠାରୁ ମହାନ ହେଉଛି ତାହାର କେତୁ (ଚିହ୍ନ, ପ୍ରକାଶ-ଧ୍ୱଜ): ତୁମ ନାମ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେଇ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଋଷି-ସ୍ୱର ସହ ଚଳେ। ଯେ କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳତା (ଅପସ୍ୟା) ଦ୍ୱାରା ତାହାରେ ନିହିତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଖୋଜି ପାଏ—ଏବଂ ଯେ ତାହାକୁ ସ୍ୱୟଂ ବହନ କରେ—ସେଇ ତାହାକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଓ ଯଥାର୍ଥ କରେ।

Word by Word

• ज्यायांसम्: the greater/stronger (one)
• ज्यायांसम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: ज्यायस्- (प्रातिपदिक; तुलनात्मक-विशेषण, ‘अधिक/श्रेष्ठ’)

• अस्य: of this
• अस्य: सम्बन्ध (genitive) / अधिकरण-सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यतुनस्य: of the sorcerer/demon
• यतुनस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: यतु- (प्रातिपदिक; ‘जादू/मायावी/राक्षस’)

• केतुम्: the sign/mark; banner; light
• केतुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: केतु- (प्रातिपदिक; ‘चिह्न/प्रकाश/ध्वज/बुद्धि’)

• ऋषि: the seer
• ऋषि: कर्ता
• Type: Noun
• Root: ऋषि- (प्रातिपदिक)

• स्वरम्: a tone/chant; (heavenly) sound
• स्वरम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: स्वर- (प्रातिपदिक; ‘स्वर/ध्वनि/स्वर्गीय-प्रकाश’)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• चरति: moves; goes about
• चरति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √चर् (चरति)

• यासु: in which (women/things)
• यासु: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नाम: indeed; namely
• नाम: —
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (निपात/अव्यय; ‘indeed/namely’)

• ते: of you; your
• ते: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यादृशम्: what kind (of thing)
• यादृशम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: यादृश- (प्रातिपदिक; ‘as/what kind of’)

• इन्धायि: was kindled; was ignited
• इन्धायि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √इन्ध् (दीप्तौ/प्रदीपने) → इन्धायि (वैदिक: कर्मणि/भावे, परोक्ष-भूत/आओरिस्ट-प्रायः)

• तम्: that (one/that)
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अपस्यया: by skill/active power; by effective work
• अपस्यया: करण
• Type: Noun
• Root: अपस्या- (प्रातिपदिक; ‘कर्मकुशलता/कार्य-चातुर्य’, वैदिक) / अपस्-सम्बद्ध

• विदद्: found; discovered; obtained
• विदद्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √विद् (वेदने/लाभे) → विदद् (वैदिक: लुङ्/आओरिस्ट 3sg)

• यः: who
• यः: कर्ता
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उ: indeed; moreover
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात; बल/अनुनय/उपपादन)

• स्वयम्: by himself; of his own accord
• स्वयम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)

• वहते: carries; bears; conveys
• वहते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वह् (वहति)

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अरम्: properly; sufficiently
• अरम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: अरम् (अव्यय; ‘suitably/enough/rightly’)

• करत्: did; made
• करत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (करोति) → करत् (वैदिक: लुङ्/आओरिस्ट 3sg)