Rig Veda 5.44.6 — Mandala 5, Sukta 44, Mantra 6

Sukta 5.44

Devata: Agni (concealed in waters motif strongly Agni/Apām Napāt complex)

Samhita Patha (Devanagari)

यादृगेव ददृशे तादृगुच्यते सं छायया दधिरे सिध्रयाप्स्वा । महीमस्मभ्यमुरुषामुरु ज्रयो बृहत्सुवीरमनपच्युतं सहः ॥

Transliteration

yādṛ́g evá dadṛ́śe tā́dṛg ucyate sáṃ chāyáyā dadhire sidhráyā ap-sv ā́ | mahī́m asmábhyam uruṣā́m urú jráyo bṛhát suvī́ram anapacyútam sáhaḥ ||

Translation

ଯାଦୃଗେବ ଦଦୃଶେ ତାଦୃଗୁଚ୍ୟତେ—ଯେପରି ସେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ହିଁ ସେ କୁହାଯାଏ; ଅପ୍ସୁ, ଜଳମାନେ, ଛାୟା ଦ୍ୱାରା, ସିଧ୍ରୟା, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଅସ୍ମଭ୍ୟଂ ମହୀମ୍—ଆମ ପାଇଁ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ବିସ୍ତାର କର: ଉରୁଷା—ବିସ୍ତୃତ ରକ୍ଷା ସହ—ଉରୁ ଜ୍ରୟଃ—ବିସ୍ତୃତ ଦ୍ରୁତ ବଳ ସହ—ବୃହତ୍ ସୁବୀରମ୍—ଉଚ୍ଚ, ବୀରସମୃଦ୍ଧ—ଅନପଚ୍ୟୁତଂ ସହଃ—ଅଚଳ, ଅପଚ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି।

Word by Word

• यादृक्: of what kind; as (it) appears
• यादृक्: विशेषणम् (कर्म/भाववाचकस्य) अव्ययवत्
• Type: Adjective/Pronoun-like
• Root: यादृश् (प्रातिपदिक) < यत् + दृश्

• एव: indeed; just
• एव: सम्बन्ध/निश्चयार्थक
• Type: Indeclinable
• Root: एव (निपात)

• ददृशे: has appeared; was seen
• ददृशे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √दृश् (दर्शन)

• तादृक्: of that kind; so
• तादृक्: विशेषणम् (उच्यते इत्यस्य) अव्ययवत्
• Type: Adjective/Pronoun-like
• Root: तादृश् (प्रातिपदिक) < तत् + दृश्

• उच्यते: is said; is called
• उच्यते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वच् (वचन)

• सम्: together; completely
• सम्: क्रियाविशेषक
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग)

• छायया: with (their) shade
• छायया: करण
• Type: Noun
• Root: छाया (प्रातिपदिक)

• दधिरे: they have placed; they have set
• दधिरे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धा (धारणे)

• सिध्रया: with straight/true (course); with firm (motion)
• सिध्रया: विशेषणम् (अधिकरणस्य) / करणवाचक-सहप्रयोग
• Type: Adjective
• Root: सिध्र (प्रातिपदिक; ‘सीध्र/सिध्र’ = straight/true/firm; RV-usage)

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• आ: towards; unto
• आ: क्रियाविशेषक
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• महीम्: the great (earth/expanse); greatness
• महीम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक)

• अस्मभ्यम्: to us
• अस्मभ्यम्: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• उरुषाम्: broad; wide
• उरुषाम्: विशेषणम् (कर्मणः)
• Type: Adjective
• Root: उरुषा (प्रातिपदिक; ‘wide, broad’)

• उरु: wide; far-reaching
• उरु: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: उरु (प्रातिपदिक)

• ज्रयः: swift course; impetus; speed
• ज्रयः: कर्म (बृहत्सुवीरम्… सहः इत्यस्य विशेष्य-सम्बन्धः) / उद्देश्य-फल
• Type: Noun
• Root: ज्रयस् (प्रातिपदिक; ‘swift course/drive, speed’; RV)

• बृहत्: great; lofty
• बृहत्: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक)

• सुवीरम्: having good heroes; excellent in heroes
• सुवीरम्: कर्म (सहः इत्यस्य) / फल
• Type: Adjective
• Root: सुवीर (प्रातिपदिक; सु- + वीर)

• अनपच्युतम्: unfailing; not fallen away
• अनपच्युतम्: विशेषणम् (सहः/सुवीरम् इत्यस्य)
• Type: Adjective (past passive participle)
• Root: अनपच्युत (कृदन्त-प्रातिपदिक) < न + अप + √च्युत्/√च्यु (to fall/move away)

• सहः: strength; might
• सहः: कर्म/फल (याच्यमानम्)
• Type: Noun
• Root: सहस् (प्रातिपदिक)