Rig Veda 3.51.4: Mandala 3, Sukta 51, Mantra 4

Sukta 3.51

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

नृणामु त्वा नृतमं गीर्भिरुक्थैरभि प्र वीरमर्चता सबाधः । सं सहसे पुरुमायो जिहीते नमो अस्य प्रदिव एक ईशे ॥

Transliteration

nṛṇām u tvā nṛ́tamaṃ gīrbhir uktháir abhí prá vīrám arcata sabā́dhaḥ | sáṃ sáhase purumāyó jihīte námo asya pradíva éka īśe ||

Translation

ହେ ନରମାନେ, ଗୀର୍ଭି ଓ ଉକ୍ଥଦ୍ୱାରା ନୃତମ—ସର୍ବାଧିକ ପୁରୁଷାର୍ଥୀ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର; ପ୍ରତିବନ୍ଧକୁ ଭେଦି ଆଗେ ବଢୁଥିବା ବୀରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର। ପୁରୁମାୟୋ (ଅନେକ ମାୟା/ଶକ୍ତିର ଧାରକ) ସେ ସହସ ପାଇଁ ବଳ ସଂଗ୍ରହ କରେ; ପ୍ରଦିବ (ଦୂର-ପ୍ରକାଶମାନ) ସେଇ ଏକମାତ୍ର ଈଶଙ୍କୁ ମାତ୍ର ନମସ୍କାର—ଏବଂ ଅଧିକାର—ଅର୍ପିତ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक) नर

• उ: indeed / and
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• त्वा: you (as object)
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नृतमम्: the most manly / best of men
• नृतमम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: नृतम (प्रातिपदिक; नर + तमप्)

• गीर्भिः: with songs / praises
• गीर्भिः: करण
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)

• उक्थैः: with hymns (recited praises)
• उक्थैः: करण
• Type: Noun
• Root: उक्थ (प्रातिपदिक)

• अभि: towards, unto
• अभि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• वीरम्: the hero
• वीरम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)

• अर्चत: praise (you)!
• अर्चत: कर्तृ (युष्मदर्थः—‘यूयम्’)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)

• सबाधः: pressing/urgent, vehement (in praise)
• सबाधः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: सबाध (प्रातिपदिक; स- + बाध)

• सम्: together, completely
• सम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)

• सहसे: for strength / to (his) might
• सहसे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: सहस् (प्रातिपदिक)

• पुरुमायः: the one of many powers/arts (many devices)
• पुरुमायः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: पुरुमाय (प्रातिपदिक; पुरु + माया)

• जिहीते: abandons / gives up
• जिहीते: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: हा (धातु) √हा ‘त्यागे/परित्यागे’ (वेदे: जिहीते इति विशेषरूपम्)

• नमः: obeisance, homage
• नमः: कर्तृ/भाव (उक्तिः—‘obeisance’ as uttered)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)

• अस्य: of him / his
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रदिवः: of the highest heaven / of fore-heaven
• प्रदिवः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: प्रदिव् (प्रातिपदिक; प्र + दिव्) / ‘प्रदिव’ (वेद. ‘highest heaven/foreheaven’)

• एकः: alone, one
• एकः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)

• ईशे: rules, is lord
• ईशे: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: ईश् (धातु) √ईश् ‘ऐश्वर्ये’