Rig Veda 3.5.8: Mandala 3, Sukta 5, Mantra 8

Sukta 3.5

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (attributed for RV 3.5)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

सद्यो जात ओषधीभिर्ववक्षे यदी वर्धन्ति प्रस्वो घृतेन । आप इव प्रवता शुम्भमाना उरुष्यदग्निः पित्रोरुपस्थे ॥

Transliteration

sadyó jātá óṣadhībhir vavakṣe yadī́ várdhanti prasvò ghṛténa | ā́pa iva pravátā śúmbhamānā uruṣyád agníḥ pitrór upásthe ||

Translation

ସଦ୍ୟୋ ଜାତ ଅଗ୍ନି ଔଷଧିମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତୁରନ୍ତ ବଢ଼େ; ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଘୃତର ତେଜରେ ତାହାର ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ଫୁଲାଣିକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଢାଳ ଧାରେ ବହୁଥିବା ଜଳ ଯେପରି ନିଜକୁ ଶୋଭାୟିତ କରେ, ସେପରି ଦୁଇ ପିତାମାତା (ଦ୍ୟାଵ–ପୃଥିବୀ)ର କୋଳରେ ଅଗ୍ନି ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ରକ୍ଷା କରେ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सद्यः: immediately, at once
• सद्यः: Adhikaraṇa (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यस् (अव्यय-प्रातिपदिक)

• जातः: born
• जातः: Kartā (अग्निः—विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: √जन् (जनने) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• ओषधीभिः: with/through the plants (herbs)
• ओषधीभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: ओषधि (प्रातिपदिक)

• ववक्षे: has grown/has become strong; has carried himself (Vedic perfect)
• ववक्षे: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वह्/√वक्ष् (वहने/वर्धने; वैदिक रूप)

• यदी: when/if indeed
• यदी: Adhikaraṇa (सम्बन्धसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय) + इ (वैदिक निपात)

• वर्धन्ति: they grow, increase
• वर्धन्ति: Kriyā (उपवाक्य-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वृध् (वर्धने)

• प्रस्वः: the offspring/issue; the produce
• प्रस्वः: Kartā (वर्धन्ति—कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रस्व (प्रातिपदिक; वैदिक—‘प्रसव/प्रसूत’ भाव)

• घृतेन: with ghee (clarified butter)
• घृतेन: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)

• आपः: the waters
• आपः: Kartā (उपमा-वाक्ये)
• Type: Noun
• Root: आप् (प्रातिपदिक; ‘जल’)

• इव: like, as
• इव: — (उपमान-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

• प्रवता: by/along a downward slope, along the current
• प्रवता: Karaṇa/Adhikaraṇa (मार्ग/साधनभाव)
• Type: Noun
• Root: प्रवत् (प्रातिपदिक; ‘ढाल/प्रवाह-पथ’)

• शुम्भमाना: adorning themselves; shining
• शुम्भमाना: Kartā (आपः—विशेषण/सहक्रिया)
• Type: Participle
• Root: √शुभ् (दीप्तौ/शोभने) → शुम्भमान (कृदन्त)

• उरुष्यत्: protecting, guarding
• उरुष्यत्: Kartā (अग्निः—विशेषणरूपेण)
• Type: Participle
• Root: √उरुष्य् (रक्षणे; वैदिक) → उरुष्यत् (वर्तमान कृदन्त)

• अग्निः: Agni (fire)
• अग्निः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• पित्रोः: of the two parents
• पित्रोः: Sambandha (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• उपस्थे: in the lap/bosom
• उपस्थे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: उपस्थ (प्रातिपदिक)