Rig Veda 2.37.4 — Mandala 2, Sukta 37, Mantra 4

Sukta 2.37

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Draviṇodāḥ (and plural drāviṇodasaḥ as a class/aspect of givers)

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

Samhita Patha (Devanagari)

अपाद्धोत्रादुत पोत्रादमत्तोत नेष्ट्रादजुषत प्रयो हितम् । तुरीयं पात्रममृक्तममर्त्यं द्रविणोदाः पिबतु द्राविणोदसः ॥

Transliteration

apā́d hotrā́d utá potrā́d amattóta neṣṭrā́d ajuṣata práyo hitám | turī́yaṃ pā́tram amṛ́ktam amártyaṃ draviṇodā́ḥ píbatū drāviṇodásaḥ ||

Translation

ହୋତୃଠାରୁ ସେ ପାନ କଲା; ପୋତୃଠାରୁ ସେ ପ୍ରମୁଦିତ ହେଲା; ନେଷ୍ଟୃଠାରୁ ସେ ସ୍ଥାପିତ ହିତପ୍ରୟୋଜିତ ହବିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲା। ଦ୍ରବିଣୋଦାଃ ଚତୁର୍ଥ ପାତ୍ର ପିଉନ୍ତୁ—ଅମିଶ୍ରିତ, ଅମୃତ, ଅମର; ଏବଂ ଦ୍ରବିଣୋଦସଃ, ସମୃଦ୍ଧିର ଦାତାମାନେ, ମଧ୍ୟ ପାନ କରୁନ୍ତୁ।

Word by Word

• अपात्: he ate/drank (consumed)
• अपात्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अप (उपसर्ग) + √अद् (अत्ति)

• होत्रात्: from the Hotṛ’s (cup/office)
• होत्रात्: Apādāna
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक)

• उत: and/also
• उत: (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: उत

• पोत्रात्: from the Potṛ’s
• पोत्रात्: Apādāna
• Type: Noun
• Root: पोतृ (प्रातिपदिक)

• अमत्त: he became exhilarated/was gladdened
• अमत्त: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मद् (मदति)

• उत: and also
• उत: (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: उत

• नेष्ट्रात्: from the Neṣṭṛ’s
• नेष्ट्रात्: Apādāna
• Type: Noun
• Root: नेष्टृ (प्रातिपदिक)

• अजुषत: they enjoyed/accepted
• अजुषत: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जुष् (जुषते)

• प्रयः: the offering/refreshment
• प्रयः: Karma
• Type: Noun
• Root: प्रयस् (प्रातिपदिक)

• हितम्: placed/set (forth)
• हितम्: (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: √धा (हित = धातु-निष्पन्न क्त-प्रत्ययान्त)

• तुरीयम्: the fourth
• तुरीयम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: तुरीय (प्रातिपदिक)

• पात्रम्: cup/vessel
• पात्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पात्र (प्रातिपदिक)

• अमृक्तम्: un-wiped/uncleansed (i.e., not yet wiped)
• अमृक्तम्: (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: अ- + मृक्त (√मृज्/√मृक्ष् ‘to wipe/clean’; क्त)

• अमर्त्यम्: immortal/undying
• अमर्त्यम्: (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ- + मर्त्य (प्रातिपदिक)

• द्रविणोदाः: the wealth-giver (Druviṇodā)
• द्रविणोदाः: Kartā
• Type: Noun (epithet)
• Root: द्रविणोदा (द्रविण + √दा ‘to give’; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास प्रातिपदिक)

• पिबतु: let him drink
• पिबतु: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पा (पिबति)

• द्राविणोदसः: of the wealth-giver (Druviṇodas)
• द्राविणोदसः: (सम्बन्ध)
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: द्राविणोदस् (प्रातिपदिक; ‘wealth-giving’)