Sarga 74

Verse 1

तयोस्तदासादितयोरणाग्रेमुमोहसैन्यंहरिपुङ्गवानाम् ।सुग्रीवनीलाङ्गदजाम्बवन्तो न चापिकिञ्चित्प्रतिपेदिरेते ।।6.74.1।।

ରଣାଗ୍ରରେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଆଘାତ ପାଇ ପଡିଯିବା ସହିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନଙ୍କ ସେନା ମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଭ୍ରମିତ ହେଲା; ସୁଗ୍ରୀବ, ନୀଳ, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଜାମ୍ବବାନ ମଧ୍ୟ କ’ଣ କରିବେ ତାହା ଧାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 2

ततोविषण्णंसमवेक्ष्यसैन्यंविभीषणोबुद्धिमतांवरिष्ठः ।उवाचशाखमृगराजवीरानाश्वासयन्नप्रतिमैर्वचोभिः ।।6.74.2।।

ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ, ବିଷଣ୍ଣ ସେନାକୁ ଦେଖି, ଶାଖାମୃଗରାଜ ସମ ବୀର ବାନରନାୟକମାନଙ୍କୁ ଅପ୍ରତିମ ବଚନରେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ।

Verse 3

माभैष्टनास्त्यत्रविषादकालोयदार्यपुत्त्रौविवशौविषण्णौ ।स्वयम्भुवोवाक्यमथोद्वहन्तौयत्सादिताविन्द्रजिदस्त्रजालैः ।।6.74.3।।

ଭୟ କରନି—ଏଠାରେ ବିଷାଦର ସମୟ ନୁହେଁ। ଆର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର, ବିବଶ ଓ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ବଚନକୁ ଧାରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଜାଳରେ ଆଘାତ ପାଇଛନ୍ତି।

Verse 4

तस्मैतुदत्तंपरमास्त्रमेतत्स्वयम्भुवाब्राह्मममोघवेगम् ।तन्मानयन्तौयुधिराजपुत्रौनिपातितौकोऽत्रविषादकालः ।।6.74.4।।

ସ୍ୱୟଂଭୂ ତାହାକୁ ଏହି ପରମ ବ୍ରାହ୍ମାସ୍ତ୍ର—ଅମୋଘ ବେଗଶାଳୀ—ଦାନ କରିଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ସମ୍ମାନ କରି ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ପତିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଶୋକର ଅବସର କ’ଣ?

Verse 5

ब्राह्ममस्त्रंततोधीमान्मानयित्वातुमारुतिः ।विभीषणवचश्श्रुत्वाहनूमांस्तमथाब्रवीत् ।।6.74.5।।

ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାରୁତିପୁତ୍ର ହନୁମାନ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନ କରି, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 6

एतस्मिन्निहतेसैन्येवानराणांतरस्विनाम् ।योयोधारयतेप्राणांस्तंतमाश्वासयाव ।।6.74.6।।

ଏବେ ପରାକ୍ରମୀ ବାନରସେନା ଆଘାତରେ ନିହତ ହୋଇ ପଡ଼ିଛି; ଯେଉଁମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ପୁନଃ ଜାଗ୍ରତ କରିବା।

Verse 7

तावुभौयुगपवदीरौहनूमद्राक्षसोत्तमौ ।उल्काहस्तौतदारात्रौरणशीर्षेविचेरतुः ।।6.74.7।।

ତାପରେ ରାତିରେ ରଣଶିରେ ସେଇ ଦୁଇ ବୀର—ହନୁମାନ ଓ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମ ବିଭୀଷଣ—ହାତରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଲ୍କା ଧରି, ପତିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ ଏକାସାଥି ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 8

भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः ।स्रवद्भिःक्षतजंगात्रैःप्रस्रवद्भिस्ततस्ततः ।।6.74.8।।पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम् ।शस्सैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुन्धराम् ।।6.74.9।।

ସେମାନେ ଏଠି ସେଠି ପଡ଼ିଥିବା ବାନରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—କେହିଙ୍କର ପୁଛ କଟା, କେହିଙ୍କର ହାତ ଓ ଜଂଘା ଭଙ୍ଗା, ପାଦ ଓ ଆଙ୍ଗୁଳି ଚୁର୍ଣ୍ଣ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳାରେ ଆଘାତ; ଆହତ ଅଙ୍ଗରୁ ରକ୍ତ ଝରୁଥିଲା ଏବଂ ଦେହଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଠି ସେଠି ପ୍ରସ୍ରବିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 9

भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः ।स्रवद्भिःक्षतजंगात्रैःप्रस्रवद्भिस्ततस्ततः ।।6.74.8।।पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम् ।शस्सैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुन्धराम् ।।6.74.9।।

ପର୍ବତାକାର ପଡ଼ିଥିବା ବାନରମାନେ ଓ ଭୂମିରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଦୀପ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୂଧରା ଭିଡ଼ଭାଡ଼ ହୋଇଥିବାକୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ।

Verse 10

सुग्रीवमङ्गदंनीलंशरभंगन्धमादनम् ।गवाक्षं च सुषेणं च वेगदर्शिनमाहुकम् ।।6.74.10।।मैन्दंनळंज्योतिमुखंद्विविदंपनसंतथा ।विभीषणोहनूमांश्चददृशातेहतान् रणे ।।6.74.11।।

ବିଭୀଷଣ ଓ ହନୁମାନ ରଣଭୂମିରେ ଆହତ ହୋଇ ପଡିଥିବା ନେତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସୁଗ୍ରୀବ, ଅଙ୍ଗଦ, ନୀଳ, ଶରଭ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ଗବାକ୍ଷ, ସୁଷେଣ, ବେଗଦର୍ଶୀ ଓ ଆହୁକ; ଏବଂ ମୈନ୍ଦ, ନଳ, ଜ୍ୟୋତିମୁଖ, ଦ୍ୱିବିଦ ଓ ପନସକୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 11

सुग्रीवमङ्गदंनीलंशरभंगन्धमादनम् ।गवाक्षं च सुषेणं च वेगदर्शिनमाहुकम् ।।6.74.10।।मैन्दंनळंज्योतिमुखंद्विविदंपनसंतथा ।विभीषणोहनूमांश्चददृशातेहतान् रणे ।।6.74.11।।

ବିଭୀଷଣ ଓ ହନୁମାନ ରଣଭୂମିରେ ଆହତ ହୋଇ ପଡିଥିବା ନେତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସୁଗ୍ରୀବ, ଅଙ୍ଗଦ, ନୀଳ, ଶରଭ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ଗବାକ୍ଷ, ସୁଷେଣ, ବେଗଦର୍ଶୀ ଓ ଆହୁକ; ଏବଂ ମୈନ୍ଦ, ନଳ, ଜ୍ୟୋତିମୁଖ, ଦ୍ୱିବିଦ ଓ ପନସକୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 12

सप्तषष्टिर्हताःकोट्योवानराणांतरस्विनाम् ।अह्नःपञ्चमशेषेणवल्लभेनस्वयम्भुवः ।।6.74.12।।

ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ (ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ) ଓ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରହାରରେ, ଦିନର ପଞ୍ଚମ ଓ ଶେଷ ଭାଗର ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ବଳବାନ ବାନରମାନଙ୍କ ସତଷଠି କୋଟି ନିହତ ହେଲେ।

Verse 13

सागरौघनिभंभीमंदृष्टवाबाणार्दितंबलम् ।मार्गतेजाम्बवन्तंस्मिहनूमान् सविभीषणः ।।6.74.13।।

ବାଣରେ ଆର୍ଦ୍ଦିତ, ସାଗରପ୍ରବାହ ସଦୃଶ ଭୀମ ସେନାବଳକୁ ଦେଖି, ହନୁମାନ ବିଭୀଷଣ ସହିତ ଜାମ୍ବବାନ୍ତଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 14

स्वभावजरयायुक्तंवृद्धंशरशतैश्चितम् ।प्रजापतिसुतंवीरंशाम्यन्तमिवपावकम् ।।6.74.14।।दृष्टवातमुपसङ्ग्रम्यपौलस्त्योवाक्यमब्रवीत् ।

ସେ ଜାମ୍ବବାନ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସ୍ୱଭାବଜ ଜରାରେ ବୃଦ୍ଧ, ଶତଶଃ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ; ପ୍ରଜାପତିପୁତ୍ର ସେ ବୀର, ଯେନେ ଶାନ୍ତ ହେଉଥିବା ଅଗ୍ନି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବିଭୀଷଣ ନିକଟକୁ ଯାଇ କଥା କହିଲେ।

Verse 15

च्चिदार्यशरैस्तीक्ष्णैर्नप्राणाध्वंसितास्तव ।।6.74.15।।विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवानृक्षपुङ्गवः ।कृच्छ्रादभ्युग्दिरन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.74.16।।

ହେ ଆର୍ୟ ମହାଶୟ, ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରାଣକୁ ନାଶ କରିନାହିଁ ତ?

Verse 16

च्चिदार्यशरैस्तीक्ष्णैर्नप्राणाध्वंसितास्तव ।।6.74.15।।विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवानृक्षपुङ्गवः ।कृच्छ्रादभ्युग्दिरन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.74.16।।

ବିଭୀଷଣଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଋକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାମ୍ବବାନ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରି ଏହି ଉତ୍ତର କହିଲେ।

Verse 17

नैरृतेन्द्रमहावीर्यस्वरेणत्वाऽभिलक्ष्ये ।पीड्यमानशशितैर्बाणैर्नत्वापश्यामिचक्षुषा ।।6.74.17।।

ହେ ନୈରୃତେନ୍ଦ୍ର, ମହାବୀର୍ୟ! ତୁମ ସ୍ୱରରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁଛି; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ମୁଁ ଚକ୍ଷୁରେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ।

Verse 18

अञ्जनासुप्रजायेनमातरिश्वा च नैरृत ।हनुमान् वानरश्रेष्ठःप्राणान् धारयतेक्वचित् ।।6.74.18।।

ହେ ନୈରୃତ, ଅଞ୍ଜନା ଓ ମାତରିଶ୍ୱାନ୍ (ବାୟୁଦେବ)ଙ୍କୁ ସୁପୁତ୍ର ଦେଇ ଜନ୍ମିଥିବା ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ କି ଏଯାଁ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି?

Verse 19

श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यमुवाचेदंविभीषणः ।आर्यपुत्रावतिक्रम्यकस्मात्पृच्छसिमारुतिम् ।।6.74.19।।

ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବିଭୀଷଣ କହିଲେ: ହେ ଆର୍ୟ ମହାଶୟ, ଅନ୍ୟ ଆର୍ୟପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆପଣ କାହିଁକି ବିଶେଷକରି ମାରୁତି (ହନୁମାନ) ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛନ୍ତି?

Verse 20

नैवराजनिसुग्रीवेनाङ्गदेनापिराघवे ।आर्यसन्दर्शितस्स्नेहोयथावायुसुतेपरः ।।6.74.20।।

ହେ ଆର୍ୟ! ତୁମେ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପ୍ରତି, ନ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପ୍ରତି, ନ ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରତି—ଯେପରି ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପରମ ସ୍ନେହ ପ୍ରକାଶ କର, ସେପରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁନାହ।

Verse 21

विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवान्वाक्यमब्रवीत् ।शृणुनैरृतशार्दूलयस्मात् पृच्छामिमारुतिम् ।।6.74.21।।

ବିଭୀଷଣଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଜାମ୍ବବାନ କହିଲେ: “ହେ ନୈରୃତଶାର୍ଦୂଳ, ଶୁଣ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ମାରୁତି (ହନୁମାନ) ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛି।”

Verse 22

तस्मिन्जीवतिवीरेतुहतमप्यहतंबलम् ।हनूमत्युज्झितप्राणेजीवन्तोऽपिवयम् हृता ।।6.74.22।।

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବୀର ହନୁମାନ ଜୀବିତ ଅଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଯେନ ନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପରି; କିନ୍ତୁ ହନୁମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଯଦି ଛାଡ଼ିଯାଏ, ତେବେ ଜୀବିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ମୃତସମାନ ହୋଇଯାଉ।

Verse 23

धरतेमारुतिस्तातमारुतप्रतिमोयदि ।वैश्वानरसमोवीर्वेजीविताशाततोभवेत् ।।6.74.23।।

ହେ ତାତ! ବାୟୁଦେବ ସମ ମାରୁତି, ଏବଂ ପରାକ୍ରମରେ ବୈଶ୍ୱାନର (ଅଗ୍ନି) ସମ, ଯଦି ଏଯାବତ୍ ଶ୍ୱାସ ଧରିଛନ୍ତି, ତେବେ ସେଇଥିରୁ ମାତ୍ର ଜୀବନର ଆଶା ଜନ୍ମେ।

Verse 24

ततोवृद्धमुपागम्यनियमेनाभ्यवादयत् ।गृह्यजाम्बवतःपादौहनूमान्मारुतात्मजः ।।6.74.24।।

ତାପରେ ମାରୁତାତ୍ମଜ ହନୁମାନ ନିୟମାନୁସାରେ ବୃଦ୍ଧ ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରି ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 25

श्रुत्वाहनुमतोवाक्यंतदाऽपिव्यथितेन्द्रियः ।पुनर्जातमिवात्मानंमन्यतेप्लवगोत्तमः ।।6.74.25।।

ହନୁମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ବ୍ୟଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାନରମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ନିଜକୁ ଯେନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଇଥିବା ପରି ଭାବିଲେ।

Verse 26

ततोऽब्रवीन्महातेजाहनूमन्तं स जाम्बवान् ।आगच्छहरिशार्दूल वानरांस्त्रातुमर्हसि ।।6.74.26।।

ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଜାମ୍ବବାନ୍ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଆସ, ହରିଶାର୍ଦୂଳ! ବାନରମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ତୁମେ ଅର୍ହ।”

Verse 27

नान्योवक्रमपर्याप्तस्त्वमेषांपरमस्सखा ।त्वत्पराक्रमकालोऽयंनान्यंपश्यामिकथञ्चन ।।6.74.27।।

ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କେହି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ତୁମେ ହିଁ ଏମାନଙ୍କର ପରମ ସଖା। ଏହା ତୁମ ପରାକ୍ରମର ସମୟ—ମୁଁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖୁନାହିଁ।

Verse 28

ऋक्ष्वानरवीराणामनीकानिप्रहर्षय ।शल्यौकुरुचाप्येतासादितौरामलक्ष्मणौ ।।6.74.28।।

ଋକ୍ଷ ଓ ବାନରବୀରମାନଙ୍କ ସେନାଦଳକୁ ହର୍ଷିତ କର; ଏବଂ ଶଲ୍ୟରେ ଆଘାତ ପାଇ ଅସହାୟ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ରାମ-ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସେଇ କାଣ୍ଟାମାନରୁ ମୁକ୍ତ କରି ପୁନଃ ସ୍ଥିର କର।

Verse 29

गत्वापरममध्वानमुपर्युपरिसागरम् ।हिमवन्तंनगश्रेष्ठंहनुमन्गन्तुमर्हसि ।।6.74.29।।

ହନୁମାନ! ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ପଥ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ହେବ—ସମୁଦ୍ରର ଉପରେ ଉଚ୍ଚରେ ଉଚ୍ଚରେ ଉଡ଼ି, ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିମବାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ତୁମ ପାଇଁ ଅର୍ହ।

Verse 30

ततःकाञ्चनमत्युच्चमृषभंपर्वतोत्तमम् ।कैलासशिखरंचापिद्रक्ष्यस्यरिनिषूदन ।।6.74.30।।

ତାପରେ, ହେ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନ! ତୁମେ ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ କାଞ୍ଚନବର୍ଣ୍ଣ ଋଷଭ—ପର୍ବତୋତ୍ତମ—ଏବଂ କୈଲାସର ଶିଖରକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବ।

Verse 31

तयोशशिखरयोर्मध्येप्रदीप्तमतुलप्रभम् ।सर्यौषधियुतंवीर द्रक्ष्यस्यौषधिपर्यतम् ।।6.74.31।।

ହେ ବୀର! ସେଇ ଦୁଇ ଶଶିଶିଖରର ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅତୁଲ ପ୍ରଭାରେ ପ୍ରଦୀପ୍ତ, ସମସ୍ତ ଔଷଧିରେ ଯୁକ୍ତ ଔଷଧିପର୍ବତକୁ ଦେଖିବ।

Verse 32

तस्यवानरशार्दूल चतस्रो मूधि सम्भवाः ।द्रक्ष्यस्योषधयोदीप्तादीपय्नत्योदिशोदश ।।6.74.32।।

ହେ ବାନରଶାର୍ଦୂଳ! ସେଇ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଉଦ୍ଭବିତ ଚାରିଟି ଦୀପ୍ତ ଔଷଧିକୁ ତୁମେ ଦେଖିବ; ସେମାନେ ଦଶ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 33

मृतसञ्जीवनींचैवविशल्यकरणीमपि ।सुवर्णकरणींचैवसन्धानकरणींतथा ।।6.74.33।।

ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା—ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ, ଏବଂ ବିଶଲ୍ୟକରଣୀ; ସୁବର୍ଣ୍ଣକରଣୀ ମଧ୍ୟ, ତଥା ସନ୍ଧାନକରଣୀ।

Verse 34

तास्सर्वाहनुमन्गृह्वक्षिप्रमागन्तुमर्हसि ।आश्वासयहरीन् प्राणैर्योज्यगन्धवहात्मज ।।6.74.34।।

ହନୁମାନ, ସେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଗ୍ରହଣ କରି ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସିବା ଉଚିତ। ହେ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରାଣଶକ୍ତିରେ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ପୁନଃ ଯୋଡ଼ି ଧୈର୍ୟ ଦିଅ।

Verse 35

श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यंहनूमान् हरिपुङ्गवः ।आपूर्यतबलोद्धर्षैस्तोयवेगैरिवार्णवः ।।6.74.35।।

ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ ବଳୋଦ୍ଧର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଉଛଳିଉଠିଲେ; ଯେପରି ଜଳବେଗରେ ସମୁଦ୍ର ଉଦ୍ଧତ ହୁଏ।

Verse 36

पर्वततटाग्रस्थःपीडयन् पर्वतोत्तमम् ।हनूमान्दृश्यतेवीरोद्वितीयइवपर्वतः ।।6.74.36।।

ପର୍ବତର କୂଳ-ଶିଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ ପାଦରେ ଦବାଇ ଧରିଥିବା ସେ ବୀର ହନୁମାନ ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

Verse 37

हरिपादविनिर्भग्नोनिषसाद स पर्वतः ।न शशाकतदात्मानंसोढुंभृशनिपीडितः ।।6.74.37।।

ବାନରର ପାଦରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ପର୍ବତ ଧସି ବସିଗଲା; ଅତ୍ୟଧିକ ଚାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ନିଜକୁ ସହିପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 38

तस्यपेतुर्नगाभूमौहरिवेगाच्चजज्वलुः ।शृङ्गाणि च व्यशीर्यन्तपीडितस्यहनूमता ।।6.74.38।।

ହନୁମାନଙ୍କ ବେଗରେ ପର୍ବତର ଖଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା; ହନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ଦବାଯାଇ ତାହାର ଶୃଙ୍ଗମାନ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।

Verse 39

तस्मिन् सम्पीड्यमानेतुभग्नद्रुमशिलातले ।न शेकुर्वानरास्स्थातुंघूर्णमानेनगोत्तमे ।।6.74.39।।

ଭଙ୍ଗିପଡ଼ିଥିବା ଗଛ ଓ ଶିଳାଖଣ୍ଡରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ତଳଭାଗ ସହ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଚାପିଯାଉଥିବାବେଳେ ଘୂରି କମ୍ପିଲା; ତାହାର ଉପରେ ବାନରମାନେ ପାଦ ଦୃଢ଼ କରି ଦାଁଡ଼ାଇ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 40

साघूर्णितमहाद्वाराप्रभग्नगृहगोपुरा ।लङ्कात्रासाकुलारात्रौप्रवृत्तेवाभवत्तदा ।।6.74.40।।

ସେତେବେଳେ ମହାଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ କମ୍ପିତ, ଘର ଓ ଗୋପୁରଗୁଡ଼ିକ ଭଙ୍ଗିପଡ଼ିଥିବା; ରାତିରେ ଭୟରେ ଆକୁଳ ଲଙ୍କା ମନେ ହେଲା ଯେପରି ନାଚୁଛି ଓ କମ୍ପୁଛି।

Verse 41

पृथिवीधरसङ्काशोनिपीड्यधरणीधरम् ।पृथिवींक्षोभयामाससार्णवांमारुतात्मजः ।।6.74.41।।

ପର୍ବତସଦୃଶ ମହାକାୟ ମାରୁତାତ୍ମଜ ଧରଣୀଧର ପର୍ବତକୁ ଚାପି ଧରି, ସମୁଦ୍ରସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପାଇଦେଲେ।

Verse 42

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

ତାପରେ ସେ ବାନର ସେଠାରୁ ଆରୋହଣ କରି ମଲୟ ପର୍ବତକୁ ଚଢ଼ିଲା—ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ସଦୃଶ, ନାନା ପ୍ରସ୍ରବଣ ଓ ଝରଣାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 43

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

ସେ ନାନାପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷ ଓ ଲତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ବିକସିତ କମଳ ଓ ଉତ୍ପଳରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା; ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସାଠି ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଉଦ୍ଧତ ଥିଲା।

Verse 44

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

ସେ ଵିଦ୍ୟାଧର, ମୁନିଗଣ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଷେବିତ ଥିଲା; ନାନା ମୃଗଗଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ଏବଂ ଅନେକ କନ୍ଦରା (ଗୁହା) ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 45

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

ସେଠାରେ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କୁ ସର୍ବତ୍ର ଆକୁଳ କରି, ମେଘସଙ୍କାଶ ବିଶାଳ ମାରୁତାତ୍ମଜ ହନୁମାନ୍ ନିଜ ଦେହକୁ ଅଧିକ ଅଧିକ ବିସ୍ତାର କଲେ।

Verse 46

पद्भ्यांतुशैलमापीड्यबडबामुखवन्मुखम् ।विवृत्योग्रंननादोच्चैस्त्रासयन्निवराक्षसान् ।।6.74.46।।

ପାଦଦ୍ୱାରା ପର୍ବତକୁ ଚାପି ଧରି, ବଡବାମୁଖ ଅଗ୍ନି ପରି ମୁଖ ଖୋଲି, ସେ ଉଗ୍ର ଭାବେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ନାଦ କଲେ—ଯେନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବାକୁ।

Verse 47

तस्यनानद्यमानस्यश्रुत्वानिनदमद्भुतम् ।लङ्कास्थाराक्षसास्सर्वे न शेकुस्स्पन्दितुंभयात् ।।6.74.47।।

ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନର ଅଦ୍ଭୁତ ନାଦ ଶୁଣି, ଲଙ୍କାରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଭୟରେ ଏମିତି ଜଡ ହୋଇଗଲେ ଯେ, ସ୍ପନ୍ଦିତ ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ ସକ୍ଷମ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 48

नमस्कृत्वाऽथरामायमारुतिर्भीमविक्रमः ।राघवार्थेपरंकर्मसमीहतपरन्तपः ।।6.74.48।।

ତାପରେ ଭୀମପରାକ୍ରମୀ, ଶତ୍ରୁଦମନ ମାରୁତି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ରାଘବଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ପରମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।

Verse 49

स पुच्छमुद्यम्यभुजङ्गकल्पंविनम्यपृष्ठंश्रवणेनिकुञ्च्य ।विवृत्यवक्त्रंबडबामुखाभमापुफ्लुवेव्योमनिचण्डवेगः ।।6.74.49।।

ସର୍ପସଦୃଶ ପୁଛ ଉଠାଇ, ପିଠ ନମାଇ, କାନ ସଙ୍କୋଚି, ବଡବାମୁଖାଗ୍ନି ସଦୃଶ ମୁଖ ଖୋଲି, ଚଣ୍ଡ ବେଗରେ ସେ ଆକାଶକୁ ଝାପି ପଡ଼ିଲେ।

Verse 50

सवृक्षषण्डांस्तरसाजहारशैलान् शिलाःप्राकृतवानरांश्च ।बाहूरुवेगोद्धतसम्प्रणुन्नास्तेक्षीणवेगास्सलिलेनिपेतुः ।।6.74.50।।

ଅତ୍ୟଧିକ ବେଗରେ ସେ ବୃକ୍ଷଗୁଚ୍ଛ, ପର୍ବତ, ଶିଳା ଏବଂ ସାଧାରଣ ବାନରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସହିତ ଟାଣିନେଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାହୁ ଓ ଊରୁର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବେଗରେ ଧକ୍କା ଖାଇ ସେମାନଙ୍କ ବେଗ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 51

तौप्रसार्योरगभोगकल्पौभुजौभुजङ्गारिनिकाशवीर्यः ।जगाममेरुंनगराजमग्य्रंदिशःप्रकर्षन्निववायुसूनुः ।।6.74.51।।

ସର୍ପଭୋଗ ସଦୃଶ ଦୁଇ ଭୁଜ ପ୍ରସାରି, ସର୍ପଶତ୍ରୁ ଗରୁଡ ସମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାୟୁପୁତ୍ର ଦିଗମାନଙ୍କୁ ଯେନେ ଟାଣୁଥିବା ପରି, ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତରାଜ ମେରୁ ଦିଗକୁ ବେଗେ ଗଲେ।

Verse 52

स सागरंघूर्णितवीचिमालंतथाभृशंभ्रामितसर्वसत्त्वम् ।समीक्षमाणस्सहसाजगामचक्रंयथाविष्णुकराग्रमुक्तम् ।।6.74.52।।

ସମୁଦ୍ରକୁ ନିହାରି—ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ତରଙ୍ଗମାଳା ଓ ତାହାର ଭିତରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଘୁରୁଥିବାକୁ ଦେଖି—ସେ ସହସା ଧାଇଗଲା; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କରାଗ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ର ପରି।

Verse 53

स पर्वतान्वृक्षगवान् सरांसिनदीस्तटाकानिपुरोत्तमानि ।स्फीतान् जनान्तानपिसम्प्रवीक्ष्यजगामवेगापतितृतुल्यवेगः ।।6.74.53।।

ପର୍ବତ, ବୃକ୍ଷସମୃଦ୍ଧ ଭୂମି, ସରୋବର, ନଦୀ, ତଟାକ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଜନବସତିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିହାରି, ସେ ପିତାସମ ଦ୍ରୁତିରେ ବେଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 54

आदित्यपथमाश्रित्यजगाम स गतक्लमः ।हनूमांस्त्वरितोवीरःपितृतुल्यपराक्रमः ।।6.74.54।।

ଆଦିତ୍ୟପଥକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, କ୍ଲାନ୍ତିହୀନ ସେ ବୀର ହନୁମାନ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହେଲା; ପିତାସମ ପରାକ୍ରମୀ।

Verse 55

जवेनमहतायुक्तोमारुतिर्मारुतोयथा ।जगामहरिशार्दूलोदिशश्शब्देनपूरयन् ।।6.74.55।।

ମହାବେଗରେ ଯୁକ୍ତ ମାରୁତି—ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ସଦୃଶ—ପବନ ପରି ଗତି କଲା; ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂରଣ କରୁଥିଲା।

Verse 56

स्म्मरन्जाम्बवतोवाक्यंमारुतिर्वातरंहसा ।ददर्शसहसागत्वाहिमवन्तंमहाकपिः ।।6.74.56।।

ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି, ପବନବେଗୀ ମାରୁତି ମହାକପି ସହସା ଗତି କରି ହିମବାନକୁ (ହିମାଳୟକୁ) ତୁରନ୍ତ ଦେଖିଲା।

Verse 57

नानाप्रस्रवणोपेतंनानाकन्दरनिर्घरम् ।श्वेताभ्रचयसङ्काशैशशिखरैश्चारुदर्शनैः ।।6.74.57।।शोभितंविविधैर्वृक्षैरगमत्पर्वतोत्तमम् ।

ସେ ନାନା ପ୍ରସ୍ରବଣରେ ସମୃଦ୍ଧ, ନାନା ଗୁହା ଓ ଝରଣାଧାରାର ଗର୍ଜନରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ, ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ, ଶ୍ୱେତ ମେଘସମୂହ ସଦୃଶ ସୁନ୍ଦର ଶିଖରଯୁକ୍ତ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 58

स तंसमासाद्यमहानगेन्द्रमतिप्रवृद्धोत्तमघोरशृङ्गम् ।ददर्शपुण्यानिमहाश्रमाणिसुरर्षिसंघोत्तमसेवितानि ।।6.74.58।।

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶିଖରଯୁକ୍ତ ସେହି ମହା ପର୍ବତେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆସି, ସୁର ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଂଘଦ୍ୱାରା ସେବିତ ପୁଣ୍ୟମୟ ମହାଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 59

स ब्रह्मकोशंरजतालयं च शक्रालयंरुद्रशरप्रमोक्षम् ।हयाननंब्रह्मशिरश्चदीप्तंददर्शवैवस्वतकिङ्करांश्च ।।6.74.59।।

ସେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ କୋଶ (ନିବାସ)କୁ, ରଜତବର୍ଣ୍ଣ ଆଲୟକୁ, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଧାମକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ରୁଦ୍ର ଶର ପ୍ରମୋକ୍ଷ କରିଥିଲେ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ, ହୟାନନ ଭଗବାନ ହୟଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ଦୀପ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଶିରସକୁ, ଏବଂ ବୈବସ୍ୱତ (ଯମ)ଙ୍କ କିଙ୍କରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା।

Verse 60

वज्रालयंवैश्रवणालयं च सूर्यप्रभंसूर्यनिबन्धनंच । a.ब्रह्मासनंशङ्करकार्मुकं च ददर्शनाभिं च वसुन्धरायाः ।।6.74.60।।

ସେ ବଜ୍ରାଳୟକୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର)ଙ୍କ ଆଲୟକୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିବନ୍ଧନ ସ୍ଥାନକୁ, ବ୍ରହ୍ମାସନକୁ, ଶଙ୍କରଙ୍କ କାର୍ମୁକ (ଧନୁ) ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ, ଏବଂ ବସୁନ୍ଧରାର ନାଭିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା।

Verse 61

कैलासमग्य्रंहिमवच्छिलां च तथर्षभंकाञ्चनशैलमग्य्रम् ।सन्दीप्तसर्वौषधिसन्प्रदीप्तंददर्शसर्वौषधिपर्वतेन्द्रम् ।।6.74.61।।

ସେ ଉଚ୍ଚ କୈଲାସକୁ, ହିମବତର କଠୋର ଶିଳାଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ, ଏବଂ ଋଷଭ ନାମକ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ; ତଥା ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଏକାଗ୍ର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ଥିବା ଔଷଧି-ପର୍ବତରାଜକୁ ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 62

स तंसमीक्ष्यानलरश्मिदीप्तंविसिष्मियेवासवदूतसूनुः ।आवृत्यतंचौषधिपर्वतेन्द्रंतत्रौषधीनांविचयंचकार ।।6.74.62।।

ଅଗ୍ନିର କିରଣ ପରି ଦୀପ୍ତ ଥିବା ସେ ପର୍ବତକୁ ଦେଖି, ବାସବଙ୍କ ଦୂତର ପୁତ୍ର ହନୁମାନ ବିସ୍ମିତ ହେଲା; ଔଷଧି-ପର୍ବତରାଜକୁ ପରିକ୍ରମା କରି ସେଠାରେ ଥିବା ଔଷଧିମାନଙ୍କୁ ଖୋଜି ଚିହ୍ନଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।

Verse 63

सयोजनसहस्राणिसमतीत्यमहाकपिः ।दिव्यौषधिधरंशैलंव्यचरन्मारुतात्मजः ।।6.74.63।।

ସହସ୍ର ଯୋଜନ ଅତିକ୍ରମ କରି, ମହାକପି ମାରୁତାତ୍ମଜ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିଧାରୀ ସେ ପର୍ବତରେ ବିଚରଣ କରି ଖୋଜିଲା।

Verse 64

महौषध्यस्ततस्सर्वास्तस्मिन् पर्वतसत्तमे ।विज्ञायार्थिनमायान्तंततोजग्मुरदर्शनम् ।।6.74.64।।

ତାପରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମହାଔଷଧି, ଜଣେ ଅର୍ଥୀ (ଅନ୍ୱେଷକ) ଆସିଛି ବୋଲି ବୁଝି, ତୁରନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।

Verse 65

स तामहात्माहनुमानपश्यंश्चुकोपकोपाच्चभृशंननाद ।अमृष्यमाणोऽनगिनिकाशचक्षुर्महीधरेन्द्रंतमुवाचवाक्यम् ।।6.74.65।।

ଔଷଧିମାନଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ମହାତ୍ମା ହନୁମାନ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲା; ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ସହିପାରିନଥିବାରୁ, ସେ ପର୍ବତରାଜକୁ କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିଲା।

Verse 66

कीमेतदेवंसुविनिश्चितंतेयद्राघवेनासिकृतानुकम्प ।पश्याद्यमद्बाहुबलाभिभूतोविकीर्णमात्मानमथोनगेन्द्र ।।6.74.66।।

ହେ ନଗେନ୍ଦ୍ର! ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁକମ୍ପା ନ କରିବାକୁ ତୁମର ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କାହିଁକି? ଏବେ ଦେଖ—ମୋର ଭୁଜବଳରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ତୁମେ ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଛିଟିଯିବ।

Verse 67

स तस्यशृङ्गंसनगंसनागंसकाञ्चनंधातुसहस्रजुष्टम् ।विकीर्णकूटंज्वलिताग्रसानुंप्रगृह्यवेगात्सहसोन्ममाथ ।।6.74.67।।

ତାପରେ ସେ ଗଛ ଓ ହାତୀ ସହିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ଧାତୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କୂଟଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗି ଛିଟିଯାଇଥିବା ଓ ଶିଖର ଜ୍ୱଳିତ ଥିବା ସେ ପର୍ବତଶୃଙ୍ଗକୁ ବେଗରେ ଧରି, ହଠାତ୍ ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତିରେ ଉପାଡ଼ି ନେଲା।

Verse 68

सतसमुत्पाट्यखमुत्पपातवित्रास्यलोकान् ससुरासुरेन्द्रान् ।संस्तूयमानःखचरैरनेकैर्जगामवेगाद्गरुडोग्रवेगः ।।6.74.68।।

ସେ ପର୍ବତକୁ ଉପାଡ଼ି ନେଇ ସେ ଆକାଶକୁ ଲାଫିଲା; ଗରୁଡ ସମ ଉଗ୍ର ବେଗରେ ଧାଇଁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଦେବାସୁରେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଭୟ ସଞ୍ଚାର କଲା; ଅନେକ ଖଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତିତ ହୋଇ ସେ ବେଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 69

स भास्कराध्वानमनुप्रपन्नस्तंभास्कराभंशिखरंप्रगृह्य ।बभौतदाभास्करसन्निकाशोरवेस्समीपेप्रतिभास्कराभः ।।6.74.69।।

ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଅନୁସରି, ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ସେ ଶିଖରକୁ ଧରି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମୀପରେ ନିଜେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହେଲା—ଯେନେ ପାଖେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହୋଇଛି।

Verse 70

स तेनशैलेनभृशंरराजशैलोपमोगन्धवहात्मजस्तु ।सहस्रधारेणसपावकेनचक्रेणखेविष्णुरिवार्पितेन ।।6.74.70।।

ସେଇ ପର୍ବତକୁ ଧାରଣ କରି ବାୟୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ; ନିଜେ ଶୈଳସମ, ଆକାଶରେ ସହସ୍ରଧାର ଅଗ୍ନିମୟ ଚକ୍ର ଧରିଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ଦିଶିଲେ।

Verse 71

तंवानराःप्रेक्ष्यविनेदुरुच्चैस्सतानपिप्रेक्ष्यमुदाननाद ।तेषांसमुध्घुष्टरवंनिशम्यलङ्कालयाभीमतरंविनेदुः ।।6.74.71।।

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଜୟଧ୍ୱନି କଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ହର୍ଷରେ ଗର୍ଜନ କଲେ। ସେଇ ଗୁଞ୍ଜିତ କୋଳାହଳ ଶୁଣି ଲଙ୍କାବାସୀମାନେ ଭୟରେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଭୀମ ଚିତ୍କାର କଲେ।

Verse 72

ततोमहात्मानिपपाततस्मिन् शैलोत्तमेवानरसैन्यमथ्ये ।हर्युत्तमेभ्यशशिरसाऽभिवाद्यविभीषणंतत्र स सस्वजे च ।।6.74.72।।

ତାପରେ ମହାତ୍ମା ହନୁମାନ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ସହିତ ବାନରସେନାର ମଧ୍ୟରେ ଅବତରିଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଅଭିବାଦନ କରି, ସେଠାରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।

Verse 73

तावप्युभौमानुषराजपुत्रौतंगन्धमाघ्रायमहौषधीनाम् ।बभूवतुस्तत्रतदाविशल्यावुत्तस्थुरन्ये च हरिप्रवीराः ।।6.74.73।।

ମନୁଷ୍ୟରାଜଙ୍କ ସେଇ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ମହୌଷଧୀମାନଙ୍କ ସୁଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସହିତେ ବାଣଘାଉରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିର୍ବେଦନ ହେଲେ; ଅନ୍ୟ ହରିପ୍ରବୀର ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପୁନଃ ଉଠିଲେ।

Verse 74

सर्वेविशल्याविरुजाःक्षणेनहरिप्रवीराश्चहताश्चयेस्युः ।गन्धेनतासांप्रवरौषधीनांसुप्तानिशान्तेष्विवसम्प्रबुद्धाः ।।6.74.74।।

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ହରିପ୍ରବୀର ବାନରମାନେ—ଆହତମାନେ ଓ ପତିତମାନେ ମଧ୍ୟ—ସେଇ ପ୍ରବର ଔଷଧୀମାନଙ୍କ ସୁଗନ୍ଧରେ ବାଣ ଓ ବେଦନାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ଯେପରି ରାତି ଶେଷେ ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗେ, ସେପରି ସଚେତନ ହେଲେ।

Verse 75

दाप्रभृतिलङ्कायांयुध्यन्तेहरिराक्षसाः ।तदाप्रभृतिमानार्थमाज्ञयारावणस्य च ।।6.74.75।।येहन्यन्तेरणेतत्रराक्षसाःकपिकुञ्जरैः ।हताहतास्तुक्षिप्यन्तेसर्वएवतुसागरे ।।6.74.76।।

ଲଙ୍କାରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ସମୟରୁ ହିଁ, ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ—କୌଣସି ପ୍ରମାଣ ରହିନଯାଉ ଭାବେ—ସେହି ପ୍ରଥା ଚାଲିଲା।

Verse 76

दाप्रभृतिलङ्कायांयुध्यन्तेहरिराक्षसाः ।तदाप्रभृतिमानार्थमाज्ञयारावणस्य च ।।6.74.75।।येहन्यन्तेरणेतत्रराक्षसाःकपिकुञ्जरैः ।हताहतास्तुक्षिप्यन्तेसर्वएवतुसागरे ।।6.74.76।।

ସେଠାରେ ରଣରେ କପିକୁଞ୍ଜର ସମ ପ୍ରବଳ ବାନରନାୟକମାନଙ୍କ ହାତରେ ଯେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିହତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ପଡ଼ିବା ସହିତସହିତ—ସମସ୍ତେ—ସାଗରେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଉଥିଲେ।

Verse 77

ତାପରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ନାମକ ବାନର, ଉଦ୍ଗ୍ର ବେଗରେ ସେ ଔଷଧିଶୈଳକୁ ହିମବନ୍ତ ପାଖକୁ ନେଇଗଲା; ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ରାମଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଗଲା।