Valmiki Ramayana 6.74.8 — Yuddha Kanda, Sarga 74, Shloka 8

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

Devanagari script

भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः ।स्रवद्भिःक्षतजंगात्रैःप्रस्रवद्भिस्ततस्ततः ।।6.74.8।।पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम् ।शस्सैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुन्धराम् ।।6.74.9।।

Transliteration

bhinnalāṅgūla-hastoru-pādāṅguli-śirodharaiḥ | sravadbhiḥ kṣatajaṃ gātraiḥ prasravadbhiḥ tatas tataḥ ||

Translation

ସେମାନେ ଏଠି ସେଠି ପଡ଼ିଥିବା ବାନରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—କେହିଙ୍କର ପୁଛ କଟା, କେହିଙ୍କର ହାତ ଓ ଜଂଘା ଭଙ୍ଗା, ପାଦ ଓ ଆଙ୍ଗୁଳି ଚୁର୍ଣ୍ଣ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳାରେ ଆଘାତ; ଆହତ ଅଙ୍ଗରୁ ରକ୍ତ ଝରୁଥିଲା ଏବଂ ଦେହଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଠି ସେଠି ପ୍ରସ୍ରବିତ ହେଉଥିଲା।

Word by Word

• भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः: with bodies bearing severed tails, hands, thighs, feet, fingers, and heads
• भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: bhinna (√bhid, क्त/PPP) + lāṅgūla + hasta + ūru + pāda + aṅguli + śirodhara (प्रातिपदिक)
• Form: समाहार-द्वन्द्व (enumerative: tails, hands, thighs, feet, fingers, heads/neck-bearers), पुंलिङ्ग, तृतीया (instrumental/3rd), बहुवचन; 'गात्रैः' इत्यस्य विशेषण

• स्रवद्भिः: oozing
• स्रवद्भिः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: √sru (धातु) + स्रवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक, शतृ/Pres. act. ptcp.)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; 'गात्रैः' इति विशेषण

• क्षतजम्: blood
• क्षतजम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: kṣata + ja (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (kṣatāt jātaṃ = blood from wounds), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'स्रवद्भिः' इत्यस्य कर्मभाव (what is oozing)

• गात्रैः: with bodies/limbs
• गात्रैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: gātra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• प्रस्रवद्भिः: flowing out profusely
• प्रस्रवद्भिः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: pra-√sru (धातु) + प्रस्रवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक, शतृ)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; 'गात्रैः' इति विशेषण

• ततः: from there
• ततः: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverb)

• ततः: from various places
• ततः: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: पुनरुक्ति; अव्यय (adverb)

• पतितैः: fallen
• पतितैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: patita (√pat, क्त/PPP)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; 'वानरैः' इति विशेषण

• पर्वताकारैः: mountain-like in form
• पर्वताकारैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: parvata + ākāra (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (parvatasya ākāraḥ), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; 'वानरैः' इति विशेषण

• वानरैः: by/with the monkeys
• वानरैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: vānara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• अभिसङ्कुलाम्: completely crowded/filled
• अभिसङ्कुलाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: abhi-saṅkula (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'वसुन्धराम्' इति विशेषण

• शस्त्रैः: with weapons
• शस्त्रैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: śastra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• पतितैः: fallen
• पतितैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: patita (√pat, क्त/PPP)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग तृतीया बहुवचन; 'शस्त्रैः' इति विशेषण (fallen weapons)

• दीप्तैः: shining
• दीप्तैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: dīpta (√dīp, क्त/PPP)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, तृतीया, बहुवचन; 'शस्त्रैः' इति विशेषण

• ददृशाते: the two saw
• ददृशाते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √dṛś (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, द्विवचन

• वसुन्धराम्: the earth/ground
• वसुन्धराम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vasundharā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

Two of them saw the ground covered with Vanaras of mountain-like forms, who had fallen with tails cut off, some with broken thighs, broken legs and fingers, necks severed, letting off blood, discharging urine and glowing weapons lying on the ground.

Characters & Entities

• Vānaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse foregrounds the grave cost of conflict even in a dhārmic cause, urging sober awareness and compassion rather than triumphalism.

What is the narrative situation?

A battlefield scene is described: the earth is strewn with grievously wounded and fallen Vānaras.

Which character virtue is emphasized?

Compassionate realism—recognizing suffering and the human (and non-human) toll inherent in war.