Adhyaya 34

Verse 1

। भीष्म उवाच । कस्मिन्काले भगवता ब्रह्मणा लोककारिणा । यज्ञियैर्यष्टुमारब्धं तद्भवान्वक्तुमर्हति

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଲୋକକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା କେଉଁ ସମୟରେ ଯଜ୍ଞୀୟ ବିଧିଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ? ଦୟାକରି ଆପଣ ତାହା କହନ୍ତୁ।

Verse 2

किं नामान ऋत्विजस्ते ब्रह्मणा ये प्रकल्पिताः । का च वै दक्षिणा तेषां दत्ता तेन महात्मना

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ସେଇ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ନାମ କଣ କଣ ଥିଲା? ଏବଂ ସେ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ କେଉଁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇଥିଲେ?

Verse 3

यथाभूतं यथावृत्तं तथा त्वं मे प्रकीर्तय । सुमहत्कौतुकं जातं यज्ञं पैतामहं प्रति

ଯେପରି ଥିଲା, ଯେପରି ଘଟିଲା, ସେପରି ହିଁ ମୋତେ କହ; ପୈତାମହ ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ କୌତୁହଳ ଜାଗିଛି।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । पूर्वमेव मया ख्यातं यदा स्वायंभुवो मनुः । सृष्ट्वा प्रजापतीन्सर्वानुक्तः सृष्टिं कुरुष्व वै

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ କହିଛି; ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ତାହା ପରେ ତାଙ୍କୁ ‘ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ କର’ ବୋଲି ଆଦେଶ ଦିଆଗଲା।

Verse 5

स्वयं तु पुष्करं गत्वा यज्ञस्याहृत्य विस्तरम् । ससंभारान्समानाय्य वह्न्यगारे स्थितोभवत्

ତାପରେ ସେ ନିଜେ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଇ ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ବିସ୍ତାର ଆଣିଲେ, ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 6

गायंति नित्यं गंधर्वा नृत्यंत्यप्सरसां गणाः । ब्रह्मोद्गाता होताध्वर्युश्चत्वारो यज्ञवाहकाः

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ନିତ୍ୟ ଗାନ କରନ୍ତି, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣ ନୃତ୍ୟ କରେ; ବ୍ରହ୍ମା, ଉଦ୍ଗାତା, ହୋତା ଓ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ—ଏହି ଚାରିଜଣ ଯଜ୍ଞକୁ ଅଗ୍ରସର କରନ୍ତି।

Verse 7

एकैकस्य त्रयश्चान्ये परिवाराः स्वयंकृताः । ब्रह्मा च ब्रह्मणाच्छंसी पोता चाग्नीध्र एव च

ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ ତିନିଜଣ ସହଚର ସ୍ୱୟଂ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ—ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମଣାଚ୍ଛଂସୀ (ବ୍ରହ୍ମ-ସ୍ତୋତା), ପୋତା ଏବଂ ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ମଧ୍ୟ।

Verse 8

आन्वीक्षिकी सर्वविद्या ब्राह्मी ह्येषा चतुष्टयी । उद्गाता च प्रत्युद्गाता प्रतिहर्ता सुब्रह्मण्यः

ଆନ୍ୱୀକ୍ଷିକୀ—ତର୍କସହିତ ଅନୁସନ୍ଧାନର ବିଦ୍ୟା—ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଆଧାର; ଏହିଏ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଚତୁଷ୍ଟୟୀ: ଉଦ୍ଗାତା, ପ୍ରତ୍ୟୁଦ୍ଗାତା, ପ୍ରତିହର୍ତା ଓ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ।

Verse 9

चतुष्टयी द्वितीयैषा तूद्गातुश्च प्रकीर्तिता । होता च मैत्रावरुणस्तथाऽच्छावाक एव च

ଉଦ୍ଗାତା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚତୁଷ୍ଟୟୀ ଭାବେ ଏହା ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ—ହୋତା, ମୈତ୍ରାବରୁଣ ଏବଂ ଅଚ୍ଛାବାକ ମଧ୍ୟ।

Verse 10

ग्रावस्तुच्च चतुर्थोत्र तृतीया च चतुष्टयी । अध्वर्युश्च प्रतिष्ठाता नेष्टोन्नेता तथैव च

ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଥ ଗ୍ରାବସ୍ତୁତ; ତୃତୀୟ ଚତୁଷ୍ଟୟୀ—ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା, ନେଷ୍ଟା ଓ ଉନ୍ନେତା।

Verse 11

चतुष्टयी चतुर्थ्येषा प्रोक्ता शंतनुनंदन । एते वै षोडश प्रोक्ता ऋत्विजो वेदचिंतकैः

ହେ ଶାନ୍ତନୁନନ୍ଦନ, ଏହି ଚତୁର୍ଥ ଚତୁଷ୍ଟୟୀ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ବେଦଚିନ୍ତକମାନେ ଏମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଷୋଳ ଋତ୍ୱିଜ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି।

Verse 12

शतानि त्रीणि षष्टिश्च यज्ञाः सृष्टाः स्वयंभुवा । एतांश्चैतेषु सर्वेषु प्रवदंति सदा द्विजान्

ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ତିନିଶେ ଷାଠି ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ବେଦୀୟ ବିଧିକୁ ଜପି ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି।

Verse 13

सदस्यं केचिदिच्छंति त्रिसामाध्वर्युमेव च । ब्रह्माणं नारदं चक्रे ब्राह्मणाच्छंसि गौतमम्

କେହି କେହି ସଦସ୍ୟ ଋତ୍ୱିଜକୁ ଓ ତ୍ରିସାମ-ନିପୁଣ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହିଲେ; ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମ-ଋତ୍ୱିଜ କଲେ ଓ ଗୌତମଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଚ୍ଛଂସୀ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 14

देवगर्भं च पोतारमाग्नीध्रं चैव देवलम् । उद्गातांगिरसः प्रत्युद्गाता च पुलहस्तथा

ଦେବଗର୍ଭ ଓ ପୋତାର, ଏବଂ ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ଓ ଦେବଲ; ଉଦ୍ଗାତା ଆଙ୍ଗିରସ, ପ୍ରତ୍ୟୁଦ୍ଗାତା, ଏବଂ ସେହିପରି ପୁଲହ ମଧ୍ୟ (ଥିଲେ)।

Verse 15

नारायणः प्रतिहर्ता सुब्रह्मण्योत्रिरुच्यते । तस्मिन्यज्ञे भृगुर्होता वसिष्ठो मैत्र एव च

ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ନାରାୟଣ ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତା ଥିଲେ; ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ଭାବେ ଅତ୍ରି ମୁନି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ଭୃଗୁ ହୋତା ଥିଲେ, ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ ଓ ମୈତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 16

अच्छावाकः क्रतुः प्रोक्तो ग्रावस्तुच्च्यवनस्तथा । पुलस्त्योद्ध्वर्युरेवासीत्प्रतिष्ठाता च वै शिबिः

ଅଚ୍ଛାବାକ ଭାବେ କ୍ରତୁ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ଗ୍ରାବସ୍ତୁତ ଭାବେ ଚ୍ୟବନ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଥିଲେ, ଏବଂ ଶିବି ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା (ଅନୁଷ୍ଠାନ-ସ୍ଥାପକ) ଥିଲେ।

Verse 17

बृहस्पतिस्तत्र नेष्टा उन्नेता शांशपायनः । धर्मः सदस्यस्तत्रासीत्पुत्रपौत्रसहायवान्

ସେଠାରେ ବୃହସ୍ପତି ନେଷ୍ଟା (ମୁଖ୍ୟ ଯାଜକ) ଥିଲେ ଏବଂ ଶାଂଶପାୟନ ଉନ୍ନେତା (ପ୍ରଧାନ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ) ଥିଲେ। ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରଙ୍କ ସହାୟତା ସହିତ ସଭ୍ୟ ଭାବେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 18

भरद्वाजः शमीकश्च पुरुकुत्सो युगंधरः । एनकस्तीर्णकश्चैव केशः कुतप एव च

ଭରଦ୍ୱାଜ ଓ ଶମୀକ; ପୁରୁକୁତ୍ସ ଓ ଯୁଗନ୍ଧର; ଏବଂ ଏନକ, ତୀର୍ଣକ, କେଶ, କୁତପ ମଧ୍ୟ (ସେଠାରେ ଥିଲେ)।

Verse 19

गर्गो वेदशिराश्चैव त्रिसामाद्ध्वर्यवः कृताः । कण्वादयस्तथा चान्ये मार्कंडो गंडिरेव च

ଗର୍ଗ ଓ ବେଦଶିରା ମଧ୍ୟ; ତ୍ରିସାମର ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଯାଜକମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେପରି କଣ୍ୱାଦି ଅନ୍ୟମାନେ—ମାର୍କଣ୍ଡ ଓ ଗଣ୍ଡିର ମଧ୍ୟ।

Verse 20

पुत्रपौत्रसमेताश्च सशिष्याः सहबांधवाः । कर्माणि तत्र कुर्वाणा दिवानिशमतंद्रिताः

ସେମାନେ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ସହ, ଶିଷ୍ୟ ସହ ଓ ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ ସହିତ ସେଠାରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକର୍ମ କରୁଥିଲେ—ଦିନରାତି ଅବିରତ, ଅଳସତା ବିନା।

Verse 21

मन्वंतरे व्यतीते तु यज्ञस्यावभृथोभवत् । दक्षिणा ब्रह्मणे दत्ता प्राची होतुस्तु दक्षिणा

ମନ୍ୱନ୍ତର ବିତିଗଲାପରେ ଯଜ୍ଞର ଅବଭୃଥ (ସମାପନ ସ୍ନାନ) ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଗଲା, ଏବଂ ହୋତୃଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ପୂର୍ବ ଦିଗ ଦାନ ହେଲା।

Verse 22

अद्ध्वर्यवे प्रतीची तु उद्गातुश्चोत्तरा तथा । त्रैलोक्यं सकलं ब्रह्मा ददौ तेषां तु दक्षिणाम्

ଅଧ୍ୱର୍ୟୁଙ୍କୁ ସେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଦେଲେ, ଏବଂ ଉଦ୍ଗାତାଙ୍କୁ ସେହିପରି ଉତ୍ତର ଦିଗ। ଦକ୍ଷିଣାରୂପେ ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କୁ ସମଗ୍ର ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 23

धेनूनां च शतं प्राज्ञैर्दातव्यं यज्ञसिद्धये । अष्टौ तु यज्ञवाहानां चत्वारिंशाधिकास्तथा

ଯଜ୍ଞସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ଶତ ଦୁଗ୍ଧଦାୟିନୀ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଯଜ୍ଞବାହନ ପାଇଁ ଅଷ୍ଟଚତ୍ୱାରିଂଶତ୍, ଅର୍ଥାତ୍ ଅଠଚାଳିଶ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

द्वितीयस्थानिनां चैव चतुर्विंशत्प्रकीर्तिताः । षोडशैव तृतीयानां देया वै धेनवः शुभाः

ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥାନସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚବିଶ (ଗାଈ) ଘୋଷିତ। ତୃତୀୟ ସ୍ଥାନସ୍ଥମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଷୋଳ ଶୁଭ ଦୁଗ୍ଧଦାୟିନୀ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

द्वादशैव तथा चान्या आग्नीध्रादिषु दापयेत् । अनया संख्यया चैव ग्रामान्दासीरजाविकं

ତେଣୁ ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ଆଦିଙ୍କୁ ବାର (ଦାନ) ଓ ଅନ୍ୟ ଭାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବାକୁ କହିବା ଉଚିତ। ଏହି ଗଣନା ଅନୁସାରେ ଗ୍ରାମ, ଦାସୀ ଏବଂ ଛେଳି-ମେଷର ପାଳ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

सहस्रभोज्यं दातव्यं स्नात्वा चावभृथे क्रतौ । यजमानेन सर्वस्वं देयं स्वायंभुवोब्रवीत्

ଯଜ୍ଞର ଅବଭୃଥ-ସ୍ନାନ ପରେ ସହସ୍ର ଜନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ଯଜମାନ ନିଜ ସର୍ବସ୍ୱ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ—ଏହିପରି ସ୍ୱାୟଂଭୁବ କହିଲେ।

Verse 27

अद्ध्वर्यूणां सदस्यानां स्वेच्छया दानमिष्यते । विष्णुं चाहूय वै ब्रह्मा वाक्यमाह मुदान्वितः

ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ପୁରୋହିତମାନେ ଓ ଯଜ୍ଞସଭ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦାନ କରିବା ପ୍ରଶଂସନୀୟ। ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଆନନ୍ଦମୟ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 28

अभिप्रसाद्य सावित्रीं त्वमिहानय सुव्रत । त्वयि दृष्टे न सा कोपं करिष्यति शुभानना

ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ, ହେ ସୁବ୍ରତ। ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ସେ ଶୁଭମୁଖୀ ଦେବୀ କ୍ରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ।

Verse 29

स्निग्धैः सानुनयैर्वाक्यैर्हेतुयुक्तैर्विशेषतः । त्वं सदा मधुराभाषी जिह्वा ते स्रवतेमृतम्

ସ୍ନେହମୟ ଓ ଅନୁନୟପୂର୍ଣ୍ଣ—ବିଶେଷକରି ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ—ବଚନରେ ତୁମେ କହ। ତୁମେ ସଦା ମଧୁରଭାଷୀ; ତୁମ ଜିହ୍ୱାରୁ ଯେନ ଅମୃତ ଝରେ।

Verse 30

यः करोति न ते वाक्यं त्रैलोक्ये न स दृश्यते । गंधर्वैः सहितो गत्वा प्रियां मम समानय

ତୁମ ଆଦେଶ ପାଳନ ନକରୁଥିବା ଲୋକ ତ୍ରିଲୋକରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ ଯାଇ ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଆଣ।

Verse 31

त्वया प्रसादिता साद्ध्वी तुष्टा सा त्वेष्यति ध्रुवम् । विलंबो न त्वया कार्यो व्रज माधव माचिरम्

ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିବାରୁ ସେ ସାଧ୍ୱୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ତୃପ୍ତ ହୋଇ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ। ବିଳମ୍ବ କରନି—ହେ ମାଧବ, ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ଦେରି କରନି।

Verse 32

लक्ष्मीस्ते पुरतो यातु सावित्र्याः सदनं शुभा । तस्यास्त्वं पदवीं गच्छ सांत्वयस्व प्रियां मम

ଶୁଭା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୋର ଆଗରେ ଆଗରେ ସାବିତ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ସଦନକୁ ଯାଉନ୍ତୁ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ।

Verse 33

न च ते विप्रियं देवि विविक्तं कर्तुमीहते । मुखं प्रेक्ष्य सदा कालं वर्तते तव सुंदरि

ଦେବୀ, ସେ ଏକାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ତୋତେ ଅପ୍ରିୟ ହେବା ପରି କିଛି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେନାହିଁ। ସୁନ୍ଦରୀ, ସେ ସଦା ତୋର ମୁଖ ଦେଖି ଦେଖି ସମୟ କାଟେ।

Verse 34

एवंविधानि वाक्यानि मधुराणि बहूनि च । देवी श्रावयितव्या सा यथातुष्टाऽचिराद्भवेत्

ଏପରି ଅନେକ ମଧୁର ବାକ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ।

Verse 35

एवमुक्तस्तदा विष्णुर्ब्रह्मणा लोककारिणा । जगाम त्वरितो भूत्वा सावित्री यत्र तिष्ठति

ଲୋକହିତକାରୀ ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ତୁରନ୍ତ ଚାଲି ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ସାବିତ୍ରୀ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 36

दूरादेवागच्छमानं पत्न्या सह च केशवम् । उत्तस्थौ सत्वरा भूत्वा विष्णुना चाभिवंदिता

ଦୂରରୁ ପତ୍ନୀସହ କେଶବଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି ଦାଁଡ଼ାଇଲେ; ଏବଂ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ।

Verse 37

नमस्ते देवदेवेशि ब्रह्मपत्नि नमोस्तु ते । त्वां नमस्कृत्य सर्वो हि जनः पापात्प्रमुच्यते

ହେ ଦେବଦେବେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ, ହେ ବ୍ରହ୍ମପତ୍ନୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯେ କେହି ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 38

पतिव्रता महाभागा ब्रह्मणस्त्वं हृदि स्थिता । अहर्निशं चिंतयंस्त्वां प्रसादं तेभिकांक्षति

ହେ ମହାଭାଗା ପତିବ୍ରତା, ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେ ଦିନରାତି ଆପଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରି ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 39

सखीं चैनां प्रियां पृच्छ लक्ष्मीं भृगुसुतां सतीम् । यदि च श्रद्दधा नासि वाक्यादस्मात्सुलोचने

ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରିୟ ସଖୀ—ଭୃଗୁଙ୍କ କନ୍ୟା ସତୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପଚାର। ହେ ସୁଲୋଚନେ, ମୋ ଏହି କଥାରେ ଯଦି ଶ୍ରଦ୍ଧା ନଥାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ପଚାର।

Verse 40

एवमुक्त्वा ततः शौरिः सावित्र्याश्चरणद्वयम् । उभाभ्यां चैव हस्ताभ्यां क्षम देवि नमोस्तु ते

ଏପରି କହି ଶୌରି ଦୁଇ ହାତରେ ସାବିତ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ଦୁଇ ପାଦ ଧରି କହିଲେ—“ଦେବୀ, କ୍ଷମା କର; ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।”

Verse 41

जगद्वंद्ये जगन्मातरिति स्पृष्ट्वाऽभ्यवन्दत । संकोच्य पादौ सा देवी स्वकरेण करौ हरेः

“ଜଗଦ୍ବନ୍ଦ୍ୟେ, ଜଗନ୍ମାତା” ବୋଲି କହି ସ୍ପର୍ଶ କରି ସେ ବନ୍ଦନା କଲେ। ପରେ ସେ ଦେବୀ ପାଦ ଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକୋଚି ନିଜ ହାତରେ ହରିଙ୍କ ହାତ ଧରିଲେ।

Verse 42

गृहीत्वोवाच तं विष्णुं सर्वं क्षान्तं मयाच्युत । इयं लक्ष्मीः सदा वत्स हृदये ते निवत्स्यति

ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଅଚ୍ୟୁତ! ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯାହା କିଛି ହୋଇଛି, ସବୁ ଆପଣ କ୍ଷମା କରିଛନ୍ତି। ବତ୍ସ, ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିବେ।”

Verse 43

विना त्वया न चान्यत्र रतिं यास्यति कर्हिचित् । भृगोः पत्न्यां समुत्पन्ना पत्न्येषा तव सुव्रता

ଆପଣ ବିନା ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟତ୍ର ପ୍ରେମ/ରତି ଦେବେ ନାହିଁ। ଭୃଗୁଙ୍କ ପତ୍ନୀରୁ ଜନ୍ମିତ ଏହି ସୁବ୍ରତା ନାରୀ ଆପଣଙ୍କର ପତ୍ନୀ।

Verse 44

देवदानवयत्नेन संभूता चोदधौ पुनः । भगवान्यत्र तत्रैषा अवतारं च कुर्वती

ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ସଂଯୁକ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସେ ପୁନଃ କ୍ଷୀରସାଗରରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେଇ ଭଗବତୀ ଯେଉଁଠି-ସେଉଁଠି, ଯେତେବେଳେ-ସେତେବେଳେ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଅବତାର ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 45

देवत्वे देवदेहा वै मानुषत्वे च मानुषी । त्वत्सहाया न संदेहो दांपत्यव्रतिनी चिरम्

ଦେବତ୍ୱରେ ମୋ ଦେହ ଦିବ୍ୟ ହେବ, ମାନବତ୍ୱରେ ମାନବୀ ହେବି। ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସହଚରୀ ହୋଇ ଦୀର୍ଘକାଳ ଦାମ୍ପତ୍ୟବ୍ରତ ପାଳନ କରିବି।

Verse 46

यन्मया चात्र कर्त्तव्यं प्रभोतन्मां वदस्व वै । विष्णुरुवाच । यज्ञावसानं संजातं प्रेषितोहं तवांतिकं

“ହେ ପ୍ରଭୋ, ଏଠାରେ ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।” ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—“ଯଜ୍ଞର ଅବସାନ ହୋଇଛି; ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ମୋତେ ପ୍ରେଷିତ କରାଯାଇଛି।”

Verse 47

सावित्रीमानय क्षिप्रं मया स्नानं समाचरेत् । आगच्छ त्वरिता देवि याहि तत्र मुदान्विता

ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ, ଯେପରି ମୁଁ ସ୍ନାନବିଧି ଆଚରଣ କରିପାରିବି। ହେ ଦେବୀ, ତ୍ୱରିତ ଆସ; ଆନନ୍ଦରେ ସେଠାକୁ ଯାଅ।

Verse 48

पश्यस्व स्वपतिं गत्वा देवैः सर्वैस्समन्वितम् । लक्ष्मीरुवाच । आर्ये उत्तिष्ठ शीघ्रं त्वं याहि यत्र पितामहः

ଯାଇ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖ; ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମୀ କହିଲେ—ଆର୍ଯ୍ୟେ, ଶୀଘ୍ର ଉଠ; ଯେଉଁଠି ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଅଛନ୍ତି ସେଠାକୁ ଯାଅ।

Verse 49

विना त्वया न यास्यामि स्पृष्टौ पादौ मया तव । उत्थाप्य साग्रहीद्धस्तं दक्षिणा दक्षिणे करे

ତୁମ ବିନା ମୁଁ ଯିବିନି; ମୁଁ ତୁମ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରିଛି। ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ସେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରିଲା—ନିଜ ଡାହାଣ ହାତରେ ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତ।

Verse 50

चिरायमाणां सावित्रीं ज्ञात्वा देवः पितामहः । समीपस्थं महादेवमिदमाह तदा वचः

ସାବିତ୍ରୀ ଦେରି କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଦେବ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସମୀପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 51

गच्छ त्वमनया सार्द्धं पार्वत्याऽसुरदूषण । गौरी त्वदग्रतो यातु पश्चात्त्वं गच्छ शंकर

ହେ ଅସୁରଦୂଷଣ, ତୁମେ ଏହି ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହିତ ଯାଅ। ଗୌରୀ ତୁମ ଆଗରେ ଯାଉନ୍ତୁ; ତୁମେ, ହେ ଶଙ୍କର, ପଛରେ ଯାଅ।

Verse 52

प्रतिबोध्यानय यथा शीघ्रमायाति तत्कुरु । एवमुक्तौ तदा तौ तु पार्वतीपरमेश्वरौ

ତାକୁ ଜଗାଇ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣ—ସେ ତୁରନ୍ତ ଆସିବା ପାଇଁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ ସେସବୁ କର। ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ସେତେବେଳେ ପାର୍ବତୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱର (ଶିବ) ତଦନୁସାରେ କଲେ।

Verse 53

गत्वादिष्टौ दंपती तां प्रोचतुर्ब्रह्मणः प्रियाम् । बृहत्कृत्यं त्वया तत्र करणीयं पतिव्रते

ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ସେ ଦମ୍ପତି ସେଠାକୁ ଯାଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ପତିବ୍ରତେ, ସେଠାରେ ତୁମେ ଏକ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡିବ।”

Verse 54

पृच्छस्वेमां वरारोहां गौरीं पर्वतनंदिनीम् । लक्ष्मीं चैतां विशालाक्षीमिंद्राणीं वा शुभानने

ହେ ଶୁଭାନନେ, ଏହି ବରାରୋହା ଗୌରୀ—ପର୍ବତନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ପଚାର; କିମ୍ବା ଏହି ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପଚାର; ଅଥବା ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପଚାର।

Verse 55

यासां वा श्रद्धधासि त्वं पृच्छ देवि नमोस्तु ते । आशीर्वादस्तया दत्तो देवदेवस्य शूलिनः

ହେ ଦେବୀ, ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ତୁମର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅଛି ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ ପଚାର; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସେଇ ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବ ଶୂଲିନ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

Verse 56

शरीरार्धे च ते गौरी सदा स्थास्यति शंकर । अनया शोभसे देव त्वया त्रैलोक्यसुंदर

ହେ ଶଙ୍କର, ଗୌରୀ ସଦା ତୁମ ଶରୀରର ଅର୍ଧଭାଗରେ ବସିବେ। ତାଙ୍କ ସହ, ହେ ଦେବ, ତୁମେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅ; ଏବଂ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟସୁନ୍ଦରୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 57

सुखभागि जगत्सर्वं त्वया नाथेन शत्रुहन् । एवं ब्रुवंती सावित्री गृहीता ब्रह्मणः प्रिया

ହେ ଶତ୍ରୁହନ୍ ନାଥ! ତୁମେ ନାଥ ହେଲେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ସୁଖର ଭାଗୀ ହୁଏ। ଏମିତି କହୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ (ପତ୍ନୀରୂପେ) ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା।

Verse 58

गौर्य्या च वामहस्ते तु लक्ष्म्या वै दक्षिणे करे । अभिवंद्य तु तां देवीं शंकरो वाक्यमब्रवीत्

ବାମହସ୍ତରେ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ କରରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି, ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅଭିବନ୍ଦନ କରି ଶଙ୍କର ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 59

एह्यागच्छ महाभागे यत्र तिष्ठति ते पतिः । तत्र गच्छ वरारोहे स्त्रीणां भर्ता परागतिः

ଆସ, ହେ ମହାଭାଗେ! ଯେଉଁଠାରେ ତୋର ପତି ଅଛନ୍ତି ସେଠାକୁ ଯା। ହେ ବରାରୋହେ, ସେଠାକୁ ଯା; କାରଣ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ହିଁ ପରମ ଗତି (ଆଶ୍ରୟ)।

Verse 60

बृहदाग्रहणे देवि प्रणयाद्गंतुमर्हसि । लक्ष्मीश्चैषा पार्वती च स्थिता देवि तवाग्रतः

ହେ ଦେବୀ! ପ୍ରେମବଶେ ସେଇ ମହା ଆଲିଙ୍ଗନ-ଗ୍ରହଣକୁ ଯିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏବଂ ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ପାର୍ବତୀ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Verse 61

एतयोर्वचसा देवि आवयोश्च शुभानने । मानभंगो न ते कर्तुं यज्यते ब्रह्मणः प्रिये

ହେ ଦେବୀ, ହେ ଶୁଭାନନେ! ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବଚନ ଓ ଆମ ବଚନ ଅନୁସାରେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟେ, ତୁମ ମାନଭଙ୍ଗ କରିବା ଆମ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।

Verse 62

अस्मदभ्यर्थिता देवि तत्र याहि मुदान्विता । गौर्युवाच । अहं च ते प्रिया देवि सर्वदा वदसि स्वयम्

ହେ ଦେବୀ, ଆମେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିବାରୁ ତୁମେ ଆନନ୍ଦସହ ସେଠାକୁ ଯାଅ। ଗୌରୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ପ୍ରିୟା; ଏହି କଥା ତୁମେ ନିଜେ ସଦା କହୁଛ।

Verse 63

लक्ष्मीश्च ते करे लग्ना दक्षिणे च मया धृता । एह्यागच्छ महाभागे यत्र तिष्ठति ते पतिः

ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମ ହାତରେ ଲଗ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମ ଦକ୍ଷିଣ ହାତ ଧରିଛି। ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଆସ—ଯେଉଁଠି ତୁମ ପତି ଦାଁଡ଼ିଛନ୍ତି ସେଠାକୁ ଯାଉ।

Verse 64

नीता सा तु तदा ताभ्यां देवी सा मध्यतः कृता । पुरस्सरौ विष्णुरुद्रौ शक्राद्याश्च तथा सुराः

ତେବେ ସେ ଦେବୀକୁ ସେଇ ଦୁଇଜଣ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ଆଗରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ଥିଲେ; ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 65

गंधर्वाप्सरसश्चैव त्रैलोक्यं सचराचम् । तत्रायाता च सा देवी सावित्री ब्रह्मणः प्रिया

ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହ, ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ସେଠାରେ ସମବେତ ହେଲା। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଦେବୀ ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 66

सावित्रीं सुमुखीं दृष्ट्वा सर्वलोकपितामहः । गायत्र्या सहितो ब्रह्मा इदं वचनमब्रवीत्

ସୁମୁଖୀ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଗାୟତ୍ରୀ ସହିତ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 67

एषा देवी कर्मकरी अहं ते वशगस्थितः । समादिश वरारोहे यत्ते कार्यं मया त्विह

ଏହି ଦେବୀ ଦାସୀଭାବେ ସେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ବଶରେ ଅବସ୍ଥିତ। ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ଆଜ୍ଞା କର—ଏଠାରେ ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ।

Verse 68

एवमुक्ता च सा देवी स्वयं देवेन ब्रह्मणा । त्रपयाधोमुखी देवी न च किंचिदवोचत

ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଦେବୀ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ ରହିଲେ; କିଛିମାତ୍ର କହିଲେ ନାହିଁ।

Verse 69

पादयोः पतिता देवी गायत्री ब्रह्मचोदिता । कृतवत्यपराधं ते क्षम देवि नमोस्तु ते

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀ ତୁମ ପାଦରେ ପଡି କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରିଛି। ହେ ଦେବୀ, କ୍ଷମା କର; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।”

Verse 70

आलिंग्य सादरं कंठे सा परिष्वज्य पीडितां । गायत्रीं सांत्वयामास मान्यश्चैष पतिर्मम

ସେ ସାଦରେ କଣ୍ଠେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପୀଡିତା ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଜଡ଼ି ଧରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ—“ମୋ ପତି ନିଶ୍ଚୟ ମାନ୍ୟ।”

Verse 71

कर्त्तव्यं वचनं तस्य स्त्रीणां प्राणेश्वरः पतिः । उक्तं भगवता पूर्वं सृष्टिकाले विरिंचिना

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରାଣେଶ୍ୱର; ତାଙ୍କର ବଚନ ପାଳନ କରିବା ହିଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ସୃଷ୍ଟିକାଳରେ ଭଗବାନ ବିରିଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ପୂର୍ବରୁ ଏହା କହିଥିଲେ।

Verse 72

न च स्त्रीणां पृथग्यज्ञो न व्रतं नाप्युपोषणम् । भर्ता यद्वदते वाक्यं तत्तु कुर्यादकुत्सया

ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥକ୍ (ସ୍ୱାଧୀନ) ଯଜ୍ଞ ନାହିଁ, ପୃଥକ୍ ବ୍ରତ ନାହିଁ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉପବାସ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ପତି ଯାହା କହନ୍ତି, ତାହାକୁ ଅବମାନ ନ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 73

भर्तृनिंदां या कुरुते स्वसृनिंदां तथैव च । परिवादं प्रलापं वा नरकं सा तु गच्छति

ଯେ ନାରୀ ପତିଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେହିପରି ନିଜ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦା କରେ, ଏବଂ ପରିବାଦ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଲାପ କରେ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 74

पत्यौ जीवति या नारी उपवासव्रतं चरेत् । आयुष्यं हरते भर्तुर्मृता नरकमिच्छति

ପତି ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ଯେ ନାରୀ ଉପବାସ-ବ୍ରତ କରେ, ସେ ପତିଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ହରଣ କରେ; ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନରକକୁ ପାଏ।

Verse 75

एवं ज्ञात्वा त्वया भर्तुर्न कार्यं विप्रियं सति । न चास्य दक्षिणं त्वंगं त्वया सेव्यं कथंचन

ଏହିପରି ଜାଣି, ହେ ସତୀ, ପତିଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ ହେବା ପରି କିଛି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଅଙ୍ଗ/ଦକ୍ଷିଣ ପକ୍ଷକୁ ସେବା-ଉପସ୍ଥିତି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 76

सर्वकार्ये त्वहं चास्य दक्षिणं पक्षमाश्रिता । सव्यं त्वमायेस्साध्वि पार्श्वे नारदपुष्करौ

“ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପକ୍ଷକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହେ; ତୁମେ, ହେ ସାଧ୍ୱୀ, ବାମ ପକ୍ଷକୁ ଆସ। ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ନାରଦ ଓ ପୁଷ୍କର ଅଛନ୍ତି।”

Verse 77

ब्रह्मस्थानानि चान्यानि स्थितान्यायतनानि च । लभे वै शोभमानेह यावत्सृष्टिः प्रजायते

ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନ ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ପବିତ୍ର ଆୟତନମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟଫଳ ସୃଷ୍ଟି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ଏଠାରେ ଲଭ୍ୟ ହେଉ।

Verse 78

भवत्या च मया चैव स्थातव्यं च न संशयः । पुष्करे ब्रह्मणः पार्श्वे वामं च त्वं समाश्रय

ତୁମେ ଓ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ହେବ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପୁଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତୁମେ ବାମପାର୍ଶ୍ୱ ଆଶ୍ରୟ କର।

Verse 79

अनेन चोपदेशेन सुखं तिष्ठ मयान्विता । गायत्र्युवाच । एवमेतत्करिष्यामि तव निर्देशकारिका

“ଏହି ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ମୋ ସହିତ ସୁଖରେ ରୁହ।” ଗାୟତ୍ରୀ କହିଲେ—“ଏଭଳି ହେଉ; ଆପଣଙ୍କ ନିର୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ମୁଁ କରିବି।”

Verse 80

तवैवाज्ञा मया कार्या त्वं मे प्राणसमा सखी । अहं ते त्वनुजा देवि सदा मां पातुमर्हसि

ମୋ ପାଇଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ। ଆପଣ ମୋ ପ୍ରାଣସମ ସଖୀ। ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଜା—ଦୟାକରି ସଦା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 81

देवदेवस्तदा ब्रह्मा पुष्करे विष्णुना सह । स्नानावसाने देवानां सर्वेषां प्रददौ वरान्

ତେବେ ଦେବଦେବ ବ୍ରହ୍ମା, ପୁଷ୍କରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ, ସ୍ନାନାବସାନରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ବରଦାନ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 82

देवानां च पतिं शक्रं ज्योतिषां च दिवाकरं । नक्षत्राणां तथा सोमं रसानां वरुणं तथा

ଦେବମାନଙ୍କର ପତି ଭାବେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର), ଜ୍ୟୋତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ); ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଭାବେ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର), ଏବଂ ରସ/ଜଳତତ୍ତ୍ୱର ଅଧିପତି ଭାବେ ବରୁଣ (ନିୟୁକ୍ତ ହେଲେ)।

Verse 83

प्रजापतीनां दक्षं च नदीनां चैव सागरं । कुबेरं च धनाध्यक्षं तथा चक्रे च रक्षसां

ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦକ୍ଷକୁ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାଗରକୁ; ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ କୁବେରକୁ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଅଧିପତିକୁ (ସେ) ନିୟୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 84

भूतानां चैव सर्वेषां गणानां च पिनाकिनम् । मानवानां मनुं चैव पक्षिणां गरुडं तथा

ସମସ୍ତ ଭୂତଜାତିରେ (ଏକକୁ) ପ୍ରଧାନ, ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପିନାକଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ; ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନୁକୁ, ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗରୁଡକୁ ମଧ୍ୟ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଲେ)।

Verse 85

ऋषीणां च वसिष्ठं च ग्रहाणां च प्रभाकरं । एवमादीनि वै दत्वा देवदेवः पितामहः

ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଷ୍ଠକୁ, ଏବଂ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)କୁ (ନିୟୁକ୍ତ କଲେ)। ଏପରି ଆଦି ପଦ ଦାନ କରି ଦେବଦେବ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା (ଆଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ)।

Verse 86

विष्णुं च शंकरं चैव ब्रह्मा प्रोवाच सादरम् । पृथिव्याः सर्वतीर्थेषु भवंतौ पूज्यसत्तमौ

ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସାଦରେ କହିଲେ—“ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ପରମ ପୂଜ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।”

Verse 87

भवद्भ्यां न विना तीर्थं पुण्यतामेति कर्हिचित् । लिंगं वा प्रतिमा वापि दृश्यते यत्रकुत्रचित्

ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ବିନା କୌଣସି ତୀର୍ଥ କେବେ ପୁଣ୍ୟତା ପାଉନାହିଁ; ଯେଉଁଠି କେଉଁଠି ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ପ୍ରତିମା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 88

तत्तीर्थं पुण्यतां याति सर्वमेव फलप्रदं । मानवा ह्युपहारैश्च ये करिष्यंति पूजनं

ସେଇ ତୀର୍ଥ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟମୟ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ମାନବମାନେ ସେଠାରେ ଉପହାର ସହ ପୂଜା କରନ୍ତି।

Verse 89

युष्माकं मां पुरस्कृत्य तेषां रोगभयं कुतः । येषु राष्ट्रेषु युष्माकमुत्सवाः पूजनादिकाः

ଯେମାନେ ମୋତେ ଅଗ୍ରେ ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରୋଗଭୟ କେଉଁଠି? ଯେଉଁ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ତୁମମାନଙ୍କ ଉତ୍ସବ, ପୂଜା ଆଦି ବିଧିମତେ ହୁଏ।

Verse 90

प्रवर्त्स्यंति क्रियाः सर्वा यत्फलं तेषु तच्छृणु । नाधयो व्याधयश्चैव नोपसर्गा न क्षुद्भयं

ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ବିଧିମତେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିବ; ତାହାର ଫଳ ଶୁଣ—ନ ମାନସିକ କ୍ଲେଶ, ନ ରୋଗ, ନ ଉପଦ୍ରବ, ନ ଭୁଖର ଭୟ।

Verse 91

विप्रयोगो न चापीष्टैरनिष्टैर्नापि संगतिः । नाक्षिरोगः शिरार्तिर्वा पित्तशूल भगंदराः

ଇଷ୍ଟଜନଙ୍କ ସହ ବିୟୋଗ ନାହିଁ, ଅନିଷ୍ଟଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ନ ଚକ୍ଷୁରୋଗ, ନ ଶିରୋବେଦନା; ନ ପିତ୍ତଶୂଳ, ନ ଭଗନ୍ଦରାଦି ରୋଗ।

Verse 92

नाभिचारं भयं तत्रापस्मारो न विषूचिका । वृद्धिर्निकामतस्तस्मिन्सम्यग्बुद्धिरनुत्तमा

ସେଠାରେ ଅଭିଚାରର ଭୟ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ; ନ ଅପସ୍ମାର, ନ ଵିଷୂଚିକା। ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବୃଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ଅନୁତ୍ତମ ସମ୍ୟକ୍-ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 93

आरोग्यं सर्वतश्चैव दीर्घायुश्च प्रजाधनं । नाकाले भविता मृत्युर्गावो नाल्पपयोमुचः

ସେଠାରେ ସର୍ବତ୍ର ଆରୋଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଏବଂ ପ୍ରଜା-ଧନର ସମୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଅକାଳେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ, ଗାଈମାନେ ଅଳ୍ପ ଦୁଧ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 94

नाकालफलिता वृक्षा नोत्पातभयमण्वपि । एतच्छ्रुत्वा ततो विष्णुर्ब्रह्माणं स्तोतुमुद्यतः

ବୃକ୍ଷମାନେ ଅକାଳରେ ଫଳ ଦେଉନଥିଲେ, ଉତ୍ପାତର ଅଣୁମାତ୍ର ଭୟ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା। ଏହା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ତେବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 95

विष्णुरुवाच । नमोस्त्वनंताय विशुद्धचेतसे स्वरूपरूपाय सहस्रबाहवे । सहस्ररश्मिप्रभवाय वेधसे विशालदेहाय विशुद्धकर्मणे

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ଅନନ୍ତ, ବିଶୁଦ୍ଧଚେତନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସ୍ୱରୂପେ ଯେ ପରମରୂପ, ସେହି ସହସ୍ରବାହୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସହସ୍ର କିରଣର ଉଦ୍ଭବ, ବେଧସ୍ (ସ୍ରଷ୍ଟା)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବିଶାଳଦେହୀ, ବିଶୁଦ୍ଧକର୍ମୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 96

समस्तविश्वार्तिहराय शंभवे समस्तसूर्यानलतिग्मतेजसे । नमोस्तु विद्यावितताय चक्रिणे समस्तधीस्थानकृते सदा नमः

ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ଆର୍ତ୍ତି ହରଣକାରୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯାହାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତେଜ ସମସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ। ଚକ୍ରଧାରୀ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର ବିସ୍ତାରସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସମସ୍ତ ଧୀର ଆଧାରସ୍ଥାନଙ୍କୁ ସଦା ନମସ୍କାର।

Verse 97

अनादिदेवाच्युत शेखरप्रभो भाव्युद्भवद्भूतपते महेश्वर । महत्पते सर्वपते जगत्पते भुवस्पते भुवनपते सदा नमः

ହେ ଅନାଦିଦେବ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ହେ ଶେଖରପ୍ରଭୁ! ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଭାବୀ-ଉଦ୍ଭବ-ଭୂତ ସମସ୍ତଙ୍କ ପତି! ହେ ମହତ୍ପତି, ସର୍ବପତି, ଜଗତ୍ପତି, ଭୁବସ୍ପତି, ଭୁବନପତି—ଆପଣଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରଣାମ।

Verse 98

यज्ञेश नारायण जिष्णु शंकर क्षितीश विश्वेश्वर विश्वलोचन । शशांकसूर्याच्युतवीरविश्वप्रवृत्तमूर्तेमृतमूर्त अव्यय

ହେ ଯଜ୍ଞେଶ, ହେ ନାରାୟଣ, ହେ ଜିଷ୍ଣୁ, ହେ ଶଙ୍କର! ହେ କ୍ଷିତୀଶ, ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ହେ ବିଶ୍ୱଲୋଚନ! ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ହେ ବିଶ୍ୱବୀର—ଜଗତକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ କରୁଥିବା ପ୍ରକଟମୂର୍ତ୍ତି, ଅମୃତସ୍ୱରୂପ, ଅବ୍ୟୟ ପ୍ରଭୁ!

Verse 99

ज्वलद्धुताशार्चि निरुद्धमंडल प्रदेशनारायण विश्वतोमुख । समस्तदेवार्तिहरामृताव्यय प्रपाहि मां शरणगतं तथा विभो

ହେ ନାରାୟଣ! ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ଘେରା ମଣ୍ଡଳ-ପ୍ରଦେଶଧାରୀ, ହେ ବିଶ୍ୱତୋମୁଖ! ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି ହରଣକାରୀ, ଅମୃତସ୍ୱରୂପ, ଅବ୍ୟୟ ପ୍ରଭୁ—ଶରଣାଗତ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ହେ ବିଭୋ।

Verse 100

वक्त्राण्यनेकानि विभो तवाहं पश्यामि यज्ञस्य गतिं पुराणम् । ब्रह्माणमीशं जगतां प्रसूतिं नमोस्तु तुभ्यं प्रपितामहाय

ହେ ବିଭୋ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଅନେକ ମୁଖ ଦେଖୁଛି; ଯଜ୍ଞର ପୁରାତନ ଗତି ଓ ପରମ ପରିଣତି ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛି। ଆପଣେଇ ବ୍ରହ୍ମା—ଜଗତମାନଙ୍କ ଈଶ, ଲୋକପ୍ରସୂତିର କାରଣ। ହେ ପ୍ରପିତାମହ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 101

संसारचक्रक्रमणैरनेकैः क्वचिद्भवान्देववराधिदेवः । तत्सर्वविज्ञानविशुद्धसत्वैरुपास्यसे किं प्रणमाम्यहं त्वाम्

ସଂସାରଚକ୍ରର ଅନେକ ପରିଭ୍ରମଣ ପରେ କେବେ କେବେ ଜୀବ ଆପଣଙ୍କୁ ପାଏ—ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଧିଦେବ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନରେ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱବାନମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କାହିଁକି ନ କରିବି?

Verse 102

एवं भवंतं प्रकृतेः पुरस्ताद्यो वेत्त्यसौ सर्वविदां वरिष्ठः । गुणान्वितेषु प्रसभं विवेद्यो विशालमूर्तिस्त्विह सूक्ष्मरूपः

ଯେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତିର ପୂର୍ବରୁ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଗୁଣଯୁକ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ପ୍ରବଳଭାବେ ଅନୁଭୂତ; ଏଠାରେ ରୂପ ବିରାଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ସୂକ୍ଷ୍ମ।

Verse 103

वाक्पाणिपादैर्विगतेन्द्रियोपि कथं भवान्वै सुगतिस्सुकर्मा । संसारबंधे निहितेंद्रियोपि पुनः कथं देववरोसि वेद्यः

ବାକ୍, ହାତ ଓ ପାଦ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ କିପରି ସୁକର୍ମଯୁକ୍ତ ସୁଗତିସ୍ୱରୂପ? ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ସଂସାରବନ୍ଧନରେ ନିହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ କିପରି ପୁନଃ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜ୍ଞେୟ?

Verse 104

मूर्त्तादमूर्त्तं न तु लभ्यते परं परं वपुर्देवविशुद्धभावैः । संसारविच्छित्तिकरैर्यजद्भिरतोवसीयेत चतुर्मुख त्वम्

ମୂର୍ତ୍ତରୁ ପରମ ଅମୂର୍ତ୍ତ ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ; ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଆରାଧନା କରୁଥିବାମାନେ ପରମ ସ୍ୱରୂପ ପାଆନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ଚତୁର୍ମୁଖ! ସଂସାରଛେଦକ ଯଜନ-ଉପାସନାକାରୀମାନଙ୍କ ସହ ତୁମେ ବସ।

Verse 105

परं न जानंति यतो वपुस्ते देवादयोप्यद्भुतरूपधारिन् । विभोवतारेग्रतरं पुराणमाराधयेद्यत्कमलासनस्थम्

ହେ ଅଦ୍ଭୁତରୂପଧାରୀ! ଦେବମାନେ ଆଦି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପରମ ସ୍ୱରୂପକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ବିଭୁ! ଆପଣଙ୍କ ଅବତାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରତମ ଯେ ପୁରାଣ—କମଳାସନସ୍ଥ (ବ୍ରହ୍ମା) ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ—ତାହାକୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 106

न ते तत्त्वं विश्वसृजोपि योनिमेकांततो वेत्ति विशुद्धभावः । परं त्वहं वेद्मि कथं पुराणं भवंतमाद्यं तपसा विशुद्धम्

ବିଶ୍ୱସୃଜକ ମଧ୍ୟ ବିଶୁଦ୍ଧଭାବ ଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ଆପଣଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ମୂଳକାରଣକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ତେବେ ମୁଁ କିପରି ଜାଣିବି, ହେ ପୁରାଣପୁରୁଷ! ତପସ୍ୟାରେ ବିଶୁଦ୍ଧ ଆଦ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ କିପରି ବୁଝିବି?

Verse 107

पद्मासनो वै जनकः प्रसिद्ध एवं प्रसिद्धिर्ह्यसकृत्पुराणात् । संचिंत्य ते नाथ विभुं भवंतं जानाति नैवं तपसाविहीनः

ଜନକ ‘ପଦ୍ମାସନ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପୁରାଣମାନଙ୍କରେ ପୁନଃପୁନଃ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ତଥାପି ହେ ନାଥ, ବିଭୁ ତୁମକୁ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ-ଚିନ୍ତନରେ ମାତ୍ର ଯଥାର୍ଥ ଜଣାଯାଏ; ତପସ୍ୟାହୀନ ଲୋକ ଏଭଳି ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 108

अस्मादृशैश्च प्रवरैर्विबोध्यं त्वां देवमूर्खाः स्वमतिं विभज्य । प्रबोद्धुमिच्छन्ति न तेषु बुद्धिरुदारकीर्तिष्वपि वेदहीनाः

ହେ ଦେବ, ତୁମେ ଆମ ପରି ପ୍ରବର ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୋଧ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ମୂର୍ଖମାନେ ନିଜ ନିଜ ମତକୁ ଭାଗ କରି ତୁମକୁ ହିଁ ବୋଧ କରାଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କରେ ସତ୍ୟ ବୁଦ୍ଧି ନାହିଁ; ଉଦାର କୀର୍ତ୍ତି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ବେଦଜ୍ଞାନହୀନ।

Verse 109

जन्मांतरैर्वेद विवेकबुद्धिभिर्भवेद्यथा वा यदि वा प्रकाशः । तल्लाभलुब्धस्य न मानुषत्वं न देवगंधर्वपतिः शिवः स्यात्

ଅନେକ ଜନ୍ମାନ୍ତରରେ କେହି ବେଦ-ବିବେକବୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରୁ, କିମ୍ବା ଆତ୍ମପ୍ରକାଶ ମଧ୍ୟ ପାଉ; କିନ୍ତୁ ଯେ ଏହି ଲାଭର ଫଳ ପ୍ରତି ଲୋଭୀ, ତାହାରେ ସତ୍ୟ ମାନବତ୍ୱ ନଥାଏ। ସେ ଦେବ-ଗନ୍ଧର୍ବାଧିପତି ଶୁଭ ଶିବ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।

Verse 110

न विष्णुरूपो भगवान्सुसूक्ष्मः स्थूलोसि देवः कृतकृत्यतायाः । स्थूलोपि सूक्ष्मः सुलभोसि देव त्वद्बाह्यकृत्या नरकेपतंति

ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁରୂପରେ ପ୍ରକଟ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପରମ ସୂକ୍ଷ୍ମ; ଏବଂ ହେ ଦେବ, ସ୍ଥୂଳ (ସଗୁଣ) ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କୁ କୃତକୃତ୍ୟ କର। ତୁମେ ସ୍ଥୂଳ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସୁଲଭ; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଭକ୍ତିହୀନ ହୋଇ କେବଳ ବାହ୍ୟକର୍ମରେ ଲିନ, ସେମାନେ ନରକରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 111

विमुच्यते वा भवति स्थितेस्मिन्दस्रेन्दुवह्न्यर्कमरुन्महीभिः । तत्वैः स्वरूपैः समरूपधारिभिरात्मस्वरूपे वितत स्वभावः

ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଜୀବ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ କିମ୍ବା ସତ୍ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; କାରଣ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ ଓ ପୃଥିବୀ—ଏହି ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ସମରୂପ ଧାରଣ କରି ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପରେ ତାହାର ସ୍ୱଭାବକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି।

Verse 112

इति स्तुतिं मे भगवन्ह्यनंत जुषस्व भक्तस्य विशेषतश्च । समाधियुक्तस्य विशुद्धचेतसस्त्वद्भावभावैकमनोनुगस्य

ହେ ଭଗବାନ୍ ଅନନ୍ତ! ମୋର ଏହି ସ୍ତୁତି ଗ୍ରହଣ କର—ବିଶେଷକରି ତୁମ ଭକ୍ତ ମୋର। ମୁଁ ସମାଧିଯୁକ୍ତ, ବିଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ, ଏବଂ କେବଳ ତୁମ ଭାବ-ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ରମନା।

Verse 113

सदा हृदिस्थो भगवन्नमस्ते नमामि नित्यं भगवन्पुराण । इति प्रकाशं तव मे तदीशस्तवं मया सर्वगतिप्रबुद्ध

ହେ ଭଗବାନ୍, ତୁମେ ସଦା ମୋ ହୃଦୟରେ ବସିଛ—ନମସ୍କାର। ହେ ଦିବ୍ୟ ପୁରାଣ! ମୁଁ ତୁମକୁ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରେ। ହେ ସ୍ୱାମୀ, ସର୍ବମାର୍ଗବୋଧରେ ଜାଗ୍ରତ ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ସ୍ତବ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉ।

Verse 114

संसारचक्रे भ्रमणादियुक्ता भीतिं पुनर्नः प्रतिपालयस्व

ସଂସାରଚକ୍ରରେ ଭ୍ରମଣରେ ବନ୍ଧା ଆମେ ଭୟଭୀତ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ପୁନଃ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 115

ब्रह्मोवाच । सर्वज्ञस्त्वं न संदेहो प्रज्ञाराशिश्च केशव । देवानां प्रथमः पूज्यः सर्वदा त्वं भविष्यसि

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ କେଶବ! ତୁମେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତୁମେ ପ୍ରଜ୍ଞାର ଭଣ୍ଡାର। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସଦା ପ୍ରଥମ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ହେବ।

Verse 116

नारायणादनंतरं रुद्रो भक्त्या विरिंचनम् । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा ब्रह्माणं कमलोद्भवम्

ନାରାୟଣ ପରେ ରୁଦ୍ର ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କମଳୋଦ୍ଭବ ବିରିଞ୍ଚ (ବ୍ରହ୍ମା) ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 117

नमः कमलपत्राक्ष नमस्ते पद्मजन्मने । नमः सुरासुरगुरो कारिणे परमात्मने

ହେ କମଳପତ୍ରାକ୍ଷ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ପଦ୍ମଜନ୍ମା! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦେବାସୁରଙ୍କ ଗୁରୁ, ସର୍ବକର୍ତ୍ତା ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 118

नमस्ते सर्वदेवेश नमो वै मोहनाशन । विष्णोर्नाभिस्थितवते कमलासन जन्मने

ହେ ସର୍ବଦେବେଶ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ମୋହନାଶନ! ନିଶ୍ଚୟ ନମସ୍କାର। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିସ୍ଥ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିତ କମଳାସନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 119

नमो विद्रुमरक्तांग पाणिपल्लवशोभिने । शरणं त्वां प्रपन्नोस्मि त्राहि मां भवसंसृतेः

ହେ ପ୍ରବାଳସଦୃଶ ରକ୍ତାଙ୍ଗ! କୋମଳ ପଲ୍ଲବସମ ଶୋଭିତ ହସ୍ତଧାରୀ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମୁଁ ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛି; ଭବସଂସାର ଚକ୍ରରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।

Verse 120

पूर्वं नीलांबुदाकारं कुड्मलं ते पितामह । दृष्ट्वा रक्तमुखं भूयः पत्रकेसरसंयुतम्

ହେ ପିତାମହ! ପୂର୍ବେ ମୁଁ ତୁମ ସେହି କୁଡ୍ମଳକୁ ନୀଳ ମେଘାକାର ଭାବେ ଦେଖିଥିଲି; ପୁନଃ ତାହାକୁ ରକ୍ତମୁଖୀ, ପତ୍ର ଓ କେସରଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଦେଖିଲି।

Verse 121

पद्मं चानेकपत्रान्तमसंख्यातं निरंजनम् । तत्र स्थितेन त्वयैषा सृष्टिश्चैव प्रवर्तिता

ଏବଂ ସେହି ପଦ୍ମ ଅନେକ ପତ୍ରାନ୍ତଯୁକ୍ତ, ଅସଂଖ୍ୟ ଓ ନିରଞ୍ଜନ ଥିଲା। ସେଠାରେ ତୁମେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସୃଷ୍ଟି ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 122

त्वां मुक्त्वा नान्यतस्त्राणं जगद्वंद्य नमोस्तु ते । सावित्रीशापदग्धोहं लिंगं मे पतितं क्षितौ

ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୋର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ। ହେ ଜଗଦ୍ବନ୍ଦ୍ୟ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଶାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ମୁଁ ନଷ୍ଟ; ମୋର ଲିଙ୍ଗ ପୃଥିବୀରେ ପତିତ।

Verse 123

इदानीं कुरु मे शांतिं त्राहि मां सह भार्यया । ब्रह्मा वै पातु मे पादौ जंघे वै कमलासनः

ଏବେ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅ; ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ବ୍ରହ୍ମା ମୋ ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ପାଳନ କରୁନ୍ତୁ; କମଳାସନ ମୋ ଜଂଘାକୁ ପାଳନ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 124

विरिंचो मे कटिं पातु सृष्टिकृद्गुह्यमेव च । नाभिं पद्मनिभः पातु जठरं चतुराननः

ବିରିଞ୍ଚ (ବ୍ରହ୍ମା) ମୋ କଟିକୁ ପାଳନ କରୁନ୍ତୁ; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମୋ ଗୁହ୍ୟାଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରୁନ୍ତୁ। ପଦ୍ମନିଭ ମୋ ନାଭିକୁ ପାଳନ କରୁନ୍ତୁ; ଚତୁରାନନ ମୋ ଜଠରକୁ ପାଳନ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 125

उरस्तु विश्वसृक्पातु हृदयं पातु पद्मजः । सावित्रीपतिर्मे कंठं हृषीकेशो मुखं मम

ବିଶ୍ୱସୃକ ମୋ ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ପାଳନ କରୁନ୍ତୁ; ପଦ୍ମଜ ମୋ ହୃଦୟକୁ ପାଳନ କରୁନ୍ତୁ। ସାବିତ୍ରୀପତି ମୋ କଣ୍ଠକୁ ପାଳନ କରୁନ୍ତୁ; ହୃଷୀକେଶ ମୋ ମୁଖକୁ ପାଳନ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 126

पद्मवर्णश्च नयने परमात्मा शिरो मम । एवं न्यस्य गुरोर्नाम शंकरो नामशंकरः

ମୋ ନୟନରେ ପଦ୍ମବର୍ଣ୍ଣ ବିରାଜନ୍ତୁ; ମୋ ଶିରରେ ପରମାତ୍ମା ଅବସ୍ଥିତ ହେଉନ୍ତୁ। ଏଭଳି ନ୍ୟାସ କରି ଗୁରୁନାମ ସ୍ଥାପନ କଲେ ସେ ‘ଶଙ୍କର’—ନାମକୁ ପାବନ କରୁଥିବା—ହୁଏ।

Verse 127

नमस्ते भगवन्ब्रह्मन्नित्युक्त्वा विरराम ह । ततस्तुष्टो हरं ब्रह्मा वाक्यमेतदुवाच ह

ଏହିପରି—“ହେ ଭଗବନ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର”—ବୋଲି କହି ସେ ନୀରବ ହେଲେ। ତାପରେ ହର (ଶିବ) ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 128

कं ते कामं करोम्यद्य पृच्छ मां यद्यदिच्छसि । रुद्र उवाच । यदि प्रसन्नो मे नाथ वरदो यदि वा मम

“ଆଜି ତୁମର କେଉଁ କାମନା ପୂରଣ କରିବି? ଯାହା ଇଚ୍ଛା ମୋତେ ପଚାର।” ରୁଦ୍ର କହିଲେ—“ହେ ନାଥ, ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବେ, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ…”

Verse 129

तदेकं मे वद विभो यस्मिन्स्थाने भवान्स्थितः । केषुकेषु च स्थानेषु त्वां पश्यंति सदा द्विजाः

ହେ ବିଭୋ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ବିରାଜିତ, ସେହି ସ୍ଥାନ ମୋତେ କହନ୍ତୁ; ଏବଂ କେଉଁ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି?

Verse 130

नाम्ना च केन ते स्थानं शोभते धरणीतले । तन्मे वदस्व सर्वेश तव भक्तिरतस्य च

ଏବଂ ଧରଣୀତଳରେ ଆପଣଙ୍କ ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କେଉଁ ନାମରେ ଶୋଭା ପାଉଛି? ହେ ସର୍ବେଶ, ଭକ୍ତିରତ ମୋତେ ତାହା କହନ୍ତୁ।

Verse 131

ब्रह्मोवाच । पुष्करेहं सुरश्रेष्ठो गयायां च चतुर्मुखः । कान्यकुब्जे देवगर्भो भृगुकक्षे पितामहः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ପୁଷ୍କରରେ ମୁଁ ‘ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ’, ଏବଂ ଗୟାରେ ‘ଚତୁର୍ମୁଖ’। କାନ୍ୟକୁବ୍ଜରେ ‘ଦେବଗର୍ଭ’, ଭୃଗୁକକ୍ଷରେ ‘ପିତାମହ’ ଭାବେ ପରିଚିତ।”

Verse 132

कावेर्य्यां सृष्टिकर्ता च नंदिपुर्य्यां बृहस्पतिः । प्रभासे पद्मजन्मा च वानर्यां च सुरप्रियः

କାବେରୀରେ ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ନନ୍ଦିପୁରୀରେ ବୃହସ୍ପତି। ପ୍ରଭାସେ ପଦ୍ମଜନ୍ମା, ଓ ବାନରୀରେ ସୁରପ୍ରିୟ ଭାବେ ପୂଜିତ।

Verse 133

द्वारवत्यां तु ऋग्वेदी वैदिशे भुवनाधिपः । पौंड्रके पुंडरीकाक्षः पिंगाक्षो हस्तिनापुरे

ଦ୍ୱାରବତୀରେ ସେ ଋଗ୍ବେଦୀ; ବିଦିଶାରେ ଭୁବନାଧିପ। ପୌଣ୍ଡ୍ରେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ହସ୍ତିନାପୁରେ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 134

जयंत्यां विजयश्चास्मि जयंतः पुष्करावते । उग्रेषु पद्महस्तोहं तमोनद्यां तमोनुदः

ଜୟନ୍ତୀରେ ମୁଁ ବିଜୟ ନାମେ ପରିଚିତ; ପୁଷ୍କରାବତରେ ଜୟନ୍ତ। ଉଗ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ପଦ୍ମହସ୍ତ, ତମୋନଦୀରେ ତମୋନୁଦ—ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ।

Verse 135

अहिच्छन्ने जया नंदी कांचीपुर्यां जनप्रियः । ब्रह्माहं पाटलीपुत्रे ऋषिकुंडे मुनिस्तथा

ଅହିଚ୍ଛନ୍ନରେ ମୁଁ ଜୟା; କାଞ୍ଚୀପୁରୀରେ ନନ୍ଦୀ, ଜନପ୍ରିୟ। ପାଟଲୀପୁତ୍ରରେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ଓ ଋଷିକୁଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ମୁନିରୂପ।

Verse 136

महितारे मुकुंदश्च श्रीकंठः श्रीनिवासिते । कामरूपे शुभाकारो वाराणस्यां शिवप्रियः

ମହିତାରରେ ସେ ମୁକୁନ୍ଦ; ଶ୍ରୀନିବାସରେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ। କାମରୂପରେ ଶୁଭାକାର, ଓ ବାରାଣସୀରେ ଶିବପ୍ରିୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 137

मल्लिकाक्षे तथा विष्णुर्महेंद्रे भार्गवस्तथा । गोनर्दे स्थविराकार उज्जयिन्यां पितामहः

ମଲ୍ଲିକାକ୍ଷରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁରୂପେ ପୂଜିତ; ମହେନ୍ଦ୍ରରେ ଭାର୍ଗବରୂପେ। ଗୋନର୍ଦରେ ବୃଦ୍ଧ ତପସ୍ବୀର ରୂପେ, ଉଜ୍ଜୟିନୀରେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ରୂପେ ସ୍ମୃତ।

Verse 138

कौशांब्यां तु महाबोधिरयोध्यायां च राघवः । मुंनींद्रश्चित्रकूटे तु वाराहो विंध्यपर्वते

କୌଶାମ୍ବୀରେ ମହାବୋଧିର ପବିତ୍ର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ; ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ରାଘବ (ଶ୍ରୀରାମ)। ଚିତ୍ରକୂଟରେ ମୁନୀନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟପର୍ବତରେ ବରାହରୂପ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 139

गंगाद्वारे परमेष्ठी हिमवत्यपि शंकरः । देविकायां स्रुचाहस्तः स्रुवहस्तश्चतुर्वटे

ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରରେ ପରମେଷ୍ଠୀ (ବ୍ରହ୍ମା) ବିରାଜିତ; ହିମବତରେ ଶଙ୍କର (ଶିବ)। ଦେବିକାରେ ସେ ସ୍ରୁଚା (ହୋମ କରଛି) ହସ୍ତେ, ଚତୁର୍ବଟରେ ସ୍ରୁବ (ଆହୁତି ଚମଚ) ହସ୍ତେ ଦୃଶ୍ୟ।

Verse 140

वृंदावने पद्मपाणिः कुशहस्तश्च नैमिषे । गोप्लक्षे चैव गोपीन्द्रः सचंद्रो यमुनातटे

ବୃନ୍ଦାବନରେ ସେ ପଦ୍ମପାଣି; ନୈମିଷରେ କୁଶହସ୍ତ। ଗୋପ୍ଲକ୍ଷରେ ଗୋପୀନ୍ଦ୍ର, ଯମୁନାତଟରେ ସଚନ୍ଦ୍ର ନାମେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 141

भागीरथ्यां पद्मतनुर्जलानंदो जलंधरे । कौंकणे चैव मद्राक्षः कांपिल्ये कनकप्रियः

ଭାଗୀରଥୀ (ଗଙ୍ଗା) ତଟରେ ସେ ପଦ୍ମତନୁ; ଜଲନ୍ଧରରେ ଜଲାନନ୍ଦ। କୋଙ୍କଣରେ ମଦ୍ରାକ୍ଷ, କାଂପିଲ୍ୟରେ କନକପ୍ରିୟ ନାମେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 142

वेंकटे चान्नदाता च शंभुश्चैव क्रतुस्थले । लंकायां च पुलस्त्योहं काश्मीरे हंसवाहनः

ବେଙ୍କଟରେ ମୁଁ ଅନ୍ନଦାତା; ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳେ ଶମ୍ଭୁ; ଲଙ୍କାରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ; ଏବଂ କାଶ୍ମୀରେ ହଂସବାହନ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 143

वसिष्ठश्चार्बुदे चैव नारदश्चोत्पलावते । मेलके श्रुतिदाताहं प्रपाते यादसांपतिः

ଅର୍ବୁଦରେ ବସିଷ୍ଠ; ଉତ୍ପଲାବତରେ ନାରଦ। ମେଲକରେ ମୁଁ ଶ୍ରୁତିଦାତା; ପ୍ରପାତରେ ଜଳଚରମାନଙ୍କର ପତି।

Verse 144

सामवेदस्तथा यज्ञे मधुरे मधुरप्रियः । अंकोटे यज्ञभोक्ता च ब्रह्मवादे सुरप्रियः

ଯଜ୍ଞରେ ମୁଁ ସାମବେଦ; ମଧୁରତାରେ ମଧୁରପ୍ରିୟ। ଅଙ୍କୋଟରେ ଯଜ୍ଞଭୋକ୍ତା; ବ୍ରହ୍ମବାଦରେ ସୁରପ୍ରିୟ।

Verse 145

नारायणश्च गोमंते मायापुर्यां द्विजप्रियः । ऋषिवेदे दुराधर्षो देवायां सुरमर्दनः

ଗୋମନ୍ତରେ ମୁଁ ନାରାୟଣ; ମାୟାପୁରୀରେ ଦ୍ୱିଜପ୍ରିୟ। ଋଷିବେଦରେ ଦୁରାଧର୍ଷ; ଦେବାୟାରେ ଦେବଶତ୍ରୁମର୍ଦ୍ଦନ।

Verse 146

विजयायां महारूपः स्वरूपो राष्ट्रवर्द्धने । पृथूदरस्तु मालव्यां शाकंभर्यां रसप्रियः

ବିଜୟାରେ ମୁଁ ମହାରୂପ; ରାଷ୍ଟ୍ରବର୍ଦ୍ଧନରେ ସ୍ୱରୂପ। ମାଳବ୍ୟାରେ ପୃଥୂଦର; ଶାକଂଭରୀରେ ରସପ୍ରିୟ।

Verse 147

पिंडारके तु गोपालः शंखोद्धारेंगवर्द्धनः । कादंबके प्रजाध्यक्षो देवाध्यक्षः समस्थले

ପିଣ୍ଡାରକରେ ସେ ଗୋପାଳ; ଶଂଖୋଦ୍ଧାରରେ ଅଙ୍ଗବର୍ଧନ। କାଦମ୍ବକରେ ପ୍ରଜାଧ୍ୟକ୍ଷ, ଏବଂ ସମସ୍ଥଳରେ ଦେବାଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ପୂଜିତ।

Verse 148

गंगाधरो भद्रपीठे जलशाप्यहमर्बुदे । त्र्यंबके त्रिपुराधीशः श्रीपर्वते त्रिलोचनः

ଭଦ୍ରପୀଠରେ ମୁଁ ଗଙ୍ଗାଧର; ଅର୍ବୁଦରେ ମୁଁ ଜଲଶାପ୍ୟ। ତ୍ର୍ୟମ୍ବକରେ ମୁଁ ତ୍ରିପୁରାଧୀଶ; ଶ୍ରୀପର୍ବତରେ ମୁଁ ତ୍ରିଲୋଚନ।

Verse 149

महादेवः पद्मपुरे कापाले वैधसस्तथा । शृंगिबेरपुरे शौरिर्नैमिषे चक्रपाणिकः

ପଦ୍ମପୁରରେ ସେ ମହାଦେବ; କାପାଲରେ ତଥା ଵୈଧସ। ଶୃଙ୍ଗିବେରପୁରରେ ଶୌରି, ଏବଂ ନୈମିଷରେ ଚକ୍ରପାଣି ଭାବେ ପୂଜିତ।

Verse 150

दंडपुर्यां विरूपाक्षो गौतमो धूतपापके । हंसनाथो माल्यवति द्विजेंद्रो वलिके तथा

ଦଣ୍ଡପୁରୀରେ ସେ ବିରୂପାକ୍ଷ; ଧୂତପାପକରେ ଗୌତମ। ମାଲ୍ୟବତୀରେ ହଂସନାଥ, ଏବଂ ବଲିକାରେ ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପୂଜିତ।

Verse 151

इंद्रपुर्यां देवनाथो द्यूतपायां पुरंदरः । हंसवाहस्तु लंबायां चंडायां गरुडप्रियः

ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀରେ ସେ ଦେବନାଥ; ଦ୍ୟୂତପାରେ ପୁରନ୍ଦର। ଲମ୍ବାରେ ହଂସବାହ, ଏବଂ ଚଣ୍ଡାରେ ଗରୁଡପ୍ରିୟ ଭାବେ ସ୍ତୁତ।

Verse 152

महोदये महायज्ञः सुयज्ञो यज्ञकेतने । सिद्धिस्मरे पद्मवर्णः विभायां पद्मबोधनः

ମହୋଦୟରେ ସେ ‘ମହାଯଜ୍ଞ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯଜ୍ଞକେତନରେ ‘ସୁଯଜ୍ଞ’। ସିଦ୍ଧିସ୍ମରରେ ‘ପଦ୍ମବର୍ଣ୍ଣ’ ଏବଂ ବିଭାରେ ‘ପଦ୍ମବୋଧନ’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 153

देवदारुवने लिंगं महापत्तौ विनायकः । त्र्यंबको मातृकास्थाने अलकायां कुलाधिपः

ଦେବଦାରୁବନରେ ସେ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ମହାପତ୍ତୌ ‘ବିନାୟକ’। ମାତୃକାସ୍ଥାନରେ ‘ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ’, ଏବଂ ଅଲକାରେ ‘କୁଲାଧିପ’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 154

त्रिकूटे चैव गोनर्दः पाताले वासुकिस्तथा । पद्माध्यक्षश्च केदारे कूष्मांडे सुरतप्रियः

ତ୍ରିକୂଟରେ ସେ ‘ଗୋନର୍ଦ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପାତାଳରେ ତଥା ‘ବାସୁକି’। କେଦାରରେ ‘ପଦ୍ମାଧ୍ୟକ୍ଷ’ ଏବଂ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡରେ ‘ସୁରତପ୍ରିୟ’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 155

कुंडवाप्यां शुभांगस्तु सारण्यां तक्षकस्तथा । अक्षोटे पापहा चैव अंबिकायां सुदर्शनः

କୁଣ୍ଡବାପୀରେ ସେ ‘ଶୁଭାଙ୍ଗ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସାରଣ୍ୟାରେ ‘ତକ୍ଷକ’। ଅକ୍ଷୋଟରେ ‘ପାପହା’ ଏବଂ ଅମ୍ବିକାରେ ‘ସୁଦର୍ଶନ’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 156

वरदायां महावीरः कांतारे दुर्गनाशनः । अनंतश्चैव पर्णाटे प्रकाशायां दिवाकरः

ବରଦାରେ ସେ ‘ମହାବୀର’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; କାନ୍ତାରରେ ‘ଦୁର୍ଗନାଶନ’। ପର୍ଣାଟରେ ‘ଅନନ୍ତ’ ଏବଂ ପ୍ରକାଶାରେ ‘ଦିବାକର’ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 157

विराजायां पद्मनाभः स्वरुद्रश्च वृकस्थले । मार्कंडो वटके चैव वाहिन्यां मृगकेतनः

ବିରାଜାରେ ପଦ୍ମନାଭ ବିରାଜିତ; ବୃକସ୍ଥଳରେ ସ୍ୱରୁଦ୍ର ଅବସ୍ଥିତ। ବଟକରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଓ ବାହିନୀରେ ମୃଗକେତନ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 158

पद्मावत्यां पद्मगृहो गगने पद्मकेतनः । अष्टोत्तरं स्थानशतं मया ते परिकीर्तितम्

ପଦ୍ମାବତୀରେ ପଦ୍ମଗୃହ, ଓ ଗଗନରେ ପଦ୍ମକେତନ। ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର ଶତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କହିଲି।

Verse 159

यत्र वै मम सांनिध्यं त्रिसंध्यं त्रिपुरांतक । एतेषामपि यस्त्वेकं पश्यते भक्तिमान्नरः

ହେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ! ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଯେଉଁଠି ମୋର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ରହେ—ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଭକ୍ତିମାନ ନର ଯଦି ଗୋଟିଏକୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦର୍ଶନ କରେ (ସେ ଫଳ ପାଏ)।

Verse 160

स्थानं सुविरजं लब्ध्वा मोदते शाश्वतीः समाः । मानसं वाचिकं चैव कायिकं यच्च दुष्कृतम्

ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ସ୍ଥାନ ପାଇ ସେ ଶାଶ୍ୱତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ କରେ; ମନ, ବାଣୀ ଓ କାୟାରେ କୃତ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କୃତ (ନଶିଯାଏ)।

Verse 161

तत्सर्वं नाशमायाति नात्र कार्या विचारणा । यस्त्वेतानि च सर्वाणि गत्वा मां पश्यते नरः

ସେ ସବୁ ନାଶ ପାଏ—ଏଥିରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେ ନର ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରେ…

Verse 162

भवते मोक्षभागी च यत्राहं तत्र वै स्थितः । पुष्पोपहारैर्धूपैश्च ब्राह्मणानां च तर्पणैः

ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷର ଭାଗୀ ହେବ; ତୁମେ ଯେଉଁଠି ବସ, ସେଠି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଅବସ୍ଥିତ—ପୁଷ୍ପୋପହାର, ଧୂପ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ।

Verse 163

ध्यानेन च स्थिरेणाशु प्राप्यते परमेश्वरः । तस्य पुण्यफलं चाग्र्यमंते मोक्षफलं तथा

ସ୍ଥିର ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ରେ ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଶେଷରେ ସେହି ମୋକ୍ଷଫଳ ମଧ୍ୟ ଦିଏ।

Verse 164

स ब्रह्मलोकमासाद्य तत्कालं तत्र तिष्ठति । पुनः सृष्टौ भवेद्देवो वैराजानां महातपाः

ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେହି କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠି ରହେ; ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ସେ ମହାତପା ବୈରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ ହୁଏ।

Verse 165

ब्रह्महत्यादि पापानि इहलोके कृतान्यपि । अकामतः कामतो वा तानि नश्यंति तत्क्षणात्

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପ, ଏହି ଲୋକରେ କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଅଜାଣତେ କିମ୍ବା ଜାଣିଶୁଣି—ସେଗୁଡ଼ିକ ସେହି କ୍ଷଣରେ ନଶିଯାଏ।

Verse 166

इहलोके दरिद्रो यो भ्रष्टराज्योथवा पुनः । स्थानेष्वेतेषु वै गत्वा मां पश्यति समाधिना

ଏହି ଲୋକରେ ଯେ ଦରିଦ୍ର ହେଉ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟଚ୍ୟୁତ ହେଉ, ସେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଇ ସମାଧି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 167

कृत्वा पूजोपहारं च स्नानं च पितृतर्पणम् । कृत्वा पिंडप्रदानं च सोचिराद्दुःखवर्जितः

ପୂଜା ଓ ଉପହାର ଅର୍ପଣ କରି, ସ୍ନାନ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କରି, ପିଣ୍ଡଦାନ ମଧ୍ୟ କଲେ ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଦୁଃଖରହିତ ରହେ।

Verse 168

एकच्छत्रो भवेद्राजा सत्यमेतन्न संशयः । इह राज्यानि सौभाग्यं धनं धान्यं वरस्त्रियः

ସେ ଏକଛତ୍ର ରାଜା ହେବ—ଏହା ସତ୍ୟ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଲୋକରେ ସେ ରାଜ୍ୟ, ସୌଭାଗ୍ୟ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପାଇବ।

Verse 169

भवंति विविधास्तस्य यैर्यात्रा पुष्करे कृता । इदं यात्राविधानं यः कुरुते कारयेत वा

ଯେମାନେ ପୁଷ୍କର ଯାତ୍ରା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ। ଯେ ଏହି ଯାତ୍ରାବିଧାନ ନିଜେ କରେ କିମ୍ବା କରାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 170

शृणोति वा स पापैस्तु सर्वैरेव प्रमुच्यते । अगम्यागमनं येन कृतं जानाति मानवः

ଯେ ଏହା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଅଗମ୍ୟାଗମନ ଦୋଷ କରିଛି ବୋଲି ଜାଣୁଥିବା ମଣିଷ ମଧ୍ୟ (ଏହା ଶୁଣି) ସେହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

Verse 171

ब्रह्मक्रियाया लोपेन बहुवर्षकृतेन च । यात्रां चेमां सकृत्कृत्वा वेदसंस्कारमाप्नुयात्

ବ୍ରହ୍ମକ୍ରିୟାର ଲୋପ ବହୁବର୍ଷ ଧରି ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଯାତ୍ରା ଏକଥର କଲେ ବେଦସଂସ୍କାରରୂପ ଶୁଦ୍ଧି-ଦୀକ୍ଷା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 172

किमत्र बहुनोक्तेन इदमस्तीह शंकर । अप्राप्यं प्राप्यते तेन पापं चापि विनश्यति

ହେ ଶଙ୍କର, ଏଠାରେ ଅଧିକ କହିବାର କ’ଣ ଲାଭ? ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅପ୍ରାପ୍ୟ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ପାପ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ହୁଏ ।

Verse 173

सर्वयज्ञफलैस्तुल्यं सर्वतीर्थफलप्रदम् । सर्वेषां चैव वेदानां समाप्तिस्तेन वै कृता

ଏହା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସହିତ ସମାନ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସମସ୍ତ ବେଦର ସମାପ୍ତି ବା ପୂର୍ଣ୍ଣତା ହୋଇଥାଏ ।

Verse 174

यैः कृत्वा पुष्करे संध्यां सावित्री समुपासिता । स्वपत्नीहस्तदत्तेन पौष्करेण जलेन तु

ଯେଉଁମାନେ ପୁଷ୍କରରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା କରି, ନିଜ ପତ୍ନୀଙ୍କ ହାତରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପୁଷ୍କର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଉପାସନା କରିଛନ୍ତି—

Verse 175

भृंगारेण वरेणैव मृण्मयेनापि शंकर । आनीय तज्जलं पुण्यं संध्योपास्तिर्दिनक्षये

ହେ ଶଙ୍କର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଳସ କିମ୍ବା ମାଟି ପାତ୍ରରେ ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳ ଆଣି ଦିନର ଶେଷରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍ ।

Verse 176

समाधिना समाधेया सप्राणायामपूर्विका । तस्यां कृतायां यत्पुण्यं तच्छृणुष्व हराद्य मे

ପ୍ରାଣାୟାମ ପୂର୍ବକ ସମାଧି ଦ୍ୱାରା ଏହା ସମ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ହେ ହର, ତାହା କଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା ଆଜି ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ ।

Verse 177

तेन द्वादशवर्षाणि भवेत्संध्या सुवंदिता । अश्वमेधफलं स्नाने दाने दशगुणं तथा

ସେହି ଆଚରଣରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ସୁଭଳି ହୁଏ। ସ୍ନାନରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଫଳ ମିଳେ, ଦାନରେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦଶଗୁଣ ହୁଏ।

Verse 178

उपवासेप्यनंतं च स्वयं प्रोक्तं मयानघ । सावित्र्याः पुरतो यस्तु दंपत्योर्भोजनं ददेत्

ହେ ନିଷ୍ପାପ! ଉପବାସଦିନରେ ମଧ୍ୟ ‘ଅନନ୍ତ’ ବ୍ରତକୁ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ କହିଛି। କିନ୍ତୁ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦାନ କରେ—

Verse 179

तेनाहं भोजितस्तत्र भवामीह न संशयः । द्वितीयं भोजयेद्यस्तु भोजितस्तेन केशवः

ତେଣୁ ସେଠାରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଜିତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୋଜନ ଦାନ କରେ, ତାହାଦ୍ୱାରା କେଶବ (ବିଷ୍ଣୁ) ଭୋଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 180

लक्ष्मीसहायो वरदो वरांस्तस्य प्रयच्छति । उमासहायस्तार्तीये भोजितोसि न संशयः

ଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ ବରଦ ଭଗବାନ ତାହାକୁ ଇଷ୍ଟ ବର ଦାନ କରନ୍ତି। ତୃତୀୟଥର ଉମାସହିତ ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ ତୁମଦ୍ୱାରା ଭୋଜିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 181

अथवा या कुमारीणां भक्त्या दद्याच्च भोजनम् । तस्याः कुले भवेद्वंध्या न कदाचिच्च दुर्भगा

ଅଥବା ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ଭକ୍ତିସହିତ କୁମାରୀମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦାନ କରେ, ତାହାର କୁଳରେ କେବେ ବନ୍ଧ୍ୟତ୍ୱ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେ କେବେ ଦୁର୍ଭାଗିନୀ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 182

न कन्या जननी क्वापि न भर्तुर्या न वल्लभा । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सावित्र्यग्रे तु भोजनम्

କନ୍ୟା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଜନନୀ ସମାନ ନୁହେଁ; ନ ତାହା ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ କିମ୍ବା ପ୍ରିୟା ଅଟେ। ତେଣୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ପ୍ରଥମେ ସାବିତ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ଅଗ୍ରେ ଭୋଜନ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 183

पारत्रमैहिकं वापि कामयद्भिर्नरैः सदा । दातव्यं सर्वदा भीष्म कटुतैलविवर्जितम्

ହେ ଭୀଷ୍ମ! ପରଲୋକ କିମ୍ବା ଇହଲୋକର କଳ୍ୟାଣ ଚାହୁଁଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ସଦା କଟୁ ତେଲ ବିହୀନ ବସ୍ତୁକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 184

न चाम्लं न च वै क्षारं स्त्रीणां भोज्यं कदाचन । भक्ष्यं पंचप्रकारं च रसैः सर्वैस्सुसंस्कृतम्

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଟକା କିମ୍ବା କ୍ଷାରଯୁକ୍ତ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବରଂ ସମସ୍ତ ରସରେ ସୁସଂସ୍କୃତ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଭକ୍ଷ୍ୟ ପରିବେଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 185

घृतपूर्यः सुपक्वाश्च बहुक्षीरसमन्विताः । शिखरिणी तथा पेया दधिक्षीरसमन्विता

ଘିଅରେ ପୂରିତ, ସୁପକ୍ୱ ଏବଂ ବହୁ ଦୁଧଯୁକ୍ତ ପୁରୀ ଥିଲା; ତଥା ଦଧି-ଦୁଧ ସମନ୍ୱିତ ଶିଖରିଣୀ ଓ ପେୟା ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 186

आह्लादकारिणी पुंसां स्त्रीणां चातीव वल्लभा । धनधान्यां जनोपेतं नारीणां च शताकुलम्

ସେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ; ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ, ଏବଂ ନାରୀମାନଙ୍କର ଶତକୁଳ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲା।

Verse 187

पूपकं शष्कुलं तस्यां जायते नात्र संशयः । न ज्वरो न च संतापो न दुःखं न वियोगिता

ସେହି ଅବସ୍ଥା/ସ୍ଥାନରେ ପୂପକ ଓ ଶଷ୍କୁଲ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ନ ଜ୍ୱର, ନ ଦାହ-ସନ୍ତାପ; ନ ଦୁଃଖ, ନ ବିୟୋଗ।

Verse 188

असौ तारयते स्वानां कुलानामेकविंशतिं । बंधुभिश्च सुतैश्चैव दासीदासैरनंतकैः

ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ବଂଶର ଏକୋଇଶ ପୁରୁଷକୁ ତାରେ—ବନ୍ଧୁମାନେ ଓ ପୁତ୍ରମାନେ ସହ, ଏବଂ ଅନନ୍ତ ଦାସୀ-ଦାସମାନଙ୍କ ସହିତ।

Verse 189

पूरितं च कुलं तस्याः पूरिकां या प्रदास्यति । एधते च चिरं कालं पुत्रपौत्रसमन्वितम्

ଯେ ନାରୀ ପୂରିକା ଦାନ କରେ, ତାହାର କୁଳ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରସହିତ ଦୀର୍ଘକାଳ ସମୃଦ୍ଧିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 190

कुलं च सकलं तस्य शष्कुलं यः प्रयच्छति । पुत्रिण्यो वै दुहितरो बंधुभिः सहितं कुलम्

ଯେ ଶଷ୍କୁଲ ଦାନ କରେ, ତାହାର ସମଗ୍ର କୁଳ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ; କନ୍ୟାମାନେ ପୁତ୍ରବତୀ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ପରିବାର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 191

शिखरिणीप्रदात्रीणां युवतीनां न संशयः । मोदते तु कुलं तस्याः सर्वसिद्धिप्रपूरितम्

ଶିଖରିଣୀ ଦାନ କରୁଥିବା ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତାହାର କୁଳ ସର୍ବ ସିଦ୍ଧିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।

Verse 192

मोदकानां प्रदानेन एवमाह प्रजापतिः । एतदेव तु गौरीणां भोजनं हर शस्यते

ମୋଦକଦାନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ—ଗୌରୀମାନଙ୍କ ଭୋଜନରୂପେ ଏହି ଖାଦ୍ୟକୁ ହର (ଶିବ) ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

Verse 193

सुभगा पुत्रिणी साध्वी धनऋद्धिसमन्विता । सहस्रभोजिनी शंभो जन्मजन्म भविष्यति

ହେ ଶମ୍ଭୋ! ସେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ପୁତ୍ରବତୀ, ସାଧ୍ବୀ, ଧନ-ଋଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସହସ୍ରଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବାଳି—ଜନ୍ମଜନ୍ମ ଏମିତି ହେବ।

Verse 194

पूपानि चैव पुण्यानि कृतानि मधुराणि च । द्राक्षारसप्रधानं च गुडखंडसमन्वितम्

ପୁଣ୍ୟମୟ ମଧୁର ପୂପମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ; ଦ୍ରାକ୍ଷାରସ-ପ୍ରଧାନ ପେୟ ଥିଲା, ସହିତ ଗୁଡ଼ ଓ ଖଣ୍ଡଚିନି ମିଶିଥିଲା।

Verse 195

शारदेन तु धान्येन कृत्वा खंडं विमिश्रितत् । स्त्रीणां चैव तु पेयानि भक्ष्याणि च द्विजन्मनाम्

ଶରଦ୍ ଋତୁର ଧାନ୍ୟରେ ଖଣ୍ଡଚିନି ମିଶାଇ ମଧୁର ମିଶ୍ରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ; ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପେୟ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ନୈବେଦ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 196

इह चाविकवासांसि वर्षायोग्यानि सर्वशः । यानियानि च पेयानि तानि योग्यानि दापयेत्

ଏଠାରେ ବର୍ଷାଋତୁକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଉନିଆ ବସ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଦେଇବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଯେଯେ ପେୟ ଯୋଗ୍ୟ, ସେସବୁ ଉପଯୁକ୍ତ ପାନୀୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 197

प्रतिपूज्य विधानेन वसुदानैः सकंचुकैः । कुंकुमेनानुलिप्तांग्यः स्रग्दामभिरलंकृताः

ବିଧିଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ଧନଦାନ ଓ ବସ୍ତ୍ରଦାନ ସହ ସମ୍ମାନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ କୁଙ୍କୁମ ଲେପନ କରି, ହାର ଓ ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଅଲଙ୍କୃତ କଲେ।

Verse 198

दत्वा तूपानहावङ्घ्र्योर्नारिकेलं करे तथा । अक्ष्णोश्चैवांजनं दत्वा सिंदूरं चैव मस्तके

ପାଦ ପାଇଁ ପାଦୁକା (ଜୁତା) ଦେଇ, ହାତରେ ନାରିକେଳ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ। ଚକ୍ଷୁ ପାଇଁ ଅଞ୍ଜନ ଦେଇ, ମସ୍ତକ/ମାଙ୍ଗରେ ସିନ୍ଦୂର ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 199

गुडं फलानि हृद्यानि वांछितानि मृदूनि च । हस्ते दत्वा सपात्राणि प्रणिपत्य विसर्जयेत्

ଗୁଡ଼ ଓ ହୃଦୟପ୍ରିୟ ଫଳ—ଇଚ୍ଛିତ ଏବଂ ମୃଦୁ (ମଧୁର) ନିବେଦନ—ଯଥୋଚିତ ପାତ୍ର ସହ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଦେବା। ପରେ ପ୍ରଣାମ କରି ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ ନେବା।

Verse 200

स्वयं भुंजीत वै पश्चात्सबंधुर्बालकैः सह । अथवा नैव संपत्तिस्तीर्थे दानं च भाजनम्

ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କୁ—ସ୍ୱଜନ ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସହ—ଭୋଜନ କରାଇ, ପରେ ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ନଚେତ୍ ସମ୍ପତ୍ତି ନିଷ୍ଫଳ; ତୀର୍ଥରେ ତାହା କେବଳ ଦାନବସ୍ତୁ ହୋଇ ରହେ, ମନୁଷ୍ୟ ଦାନର ‘ପାତ୍ର’ ମାତ୍ର ହୁଏ।