Adhyaya 31

Verse 1

भीष्म उवाच । भगवन्महदाश्चर्यं बाष्कलेर्बंधनं हि यत् । कृतं त्रिविक्रमं रूपं यदा संयमितो बलि

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ବାଷ୍କଲିଙ୍କ ବନ୍ଧନ କିପରି ହେଲା, ଏବଂ ବଲି ସଂୟମିତ ହେବାବେଳେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ରୂପ କିପରି ଧାରଣ କରାଗଲା—ଏହା ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।

Verse 2

एतन्मया श्रुतं पूर्वं कथ्यमानं द्विजोत्तमैः । पाताले वसतेद्यापि वैरोचनसुतो बलि

ଏହା ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଶୁଣିଥିଲି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ କହୁଥିବାବେଳେ। ବୈରୋଚନପୁତ୍ର ବଳି ଆଜି ମଧ୍ୟ ପାତାଳରେ ବସୁଛନ୍ତି।

Verse 3

नागतीर्थं यथाभूतं पिशाचानां तु संभवम् । शिवदूती कथं चात्र केनेयं मंगलीकृता

ଏହି ନାଗତୀର୍ଥ କିପରି ହେଲା, ପିଶାଚମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି? ଏଠାରେ ଶିବଦୂତୀ କିପରି ପ୍ରକଟିଲେ—କିଏ ତାଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳମୟୀ କଲେ?

Verse 4

अंतरिक्षे पुष्करं तु केन नीतं महामुने । एतदाचक्ष्व मे सर्वं यथा बाष्कलिबंधनम्

ହେ ମହାମୁନେ, ପୁଷ୍କରକୁ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ କିଏ ନେଲେ? ବାଷ୍କଲି-ବନ୍ଧନ ଯେପରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେପରି ଏ ସବୁ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହନ୍ତୁ।

Verse 5

भूमिप्रक्रमणं पूर्वं कृतं देवेन विष्णुना । द्वितीये कारणं किं च येन देवश्चकार ह

ପୂର୍ବେ ଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ଭୂମିପ୍ରକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ତେବେ ଦ୍ୱିତୀୟଥର କେଉଁ କାରଣରୁ ଭଗବାନ ପୁଣି ସେହି କାମ କଲେ?

Verse 6

तत्त्वतस्त्वं हि तत्सर्वं यथाभूतं तथा वद । पापक्षयकरं ह्येतच्छ्रोतव्यं भूतिमिच्छता

ଏହେତୁ ଯାହା ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ତାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସେପରି ହିଁ କହନ୍ତୁ। ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ପାପକ୍ଷୟକାରୀ; ଭୂତି-କୁଶଳ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।

Verse 7

पुलस्त्य उवाच । प्रश्नभारस्त्वया राजन्कौतुकादेव कीर्तितः । कथयामि हि तत्सर्वं यथाभूतं नृपोत्तम

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, କେବଳ କୌତୁହଳବଶତଃ ତୁମେ ଏହି ଭାରୀ ପ୍ରଶ୍ନସମୂହ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛ। ତେଣୁ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେପରି ସବୁ କହୁଛି।

Verse 8

विष्णोः पदानुषंगेण बंधनं बाष्कलेरिह । श्रुतं तद्भवता सर्वं मया ते परिकीर्तितं

ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦସଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବାଷ୍କଳଙ୍କ ବନ୍ଧନକଥା ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣିଛ; ମୁଁ ସେ ସବୁ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।

Verse 9

भूयोपि विष्णुना भीष्म प्राप्ते वैवस्वतेंतरे । त्रैलोक्यं बलिनाक्रांतं विष्णुना प्रभविष्णुना

ପୁନର୍ବାର, ହେ ଭୀଷ୍ମ, ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତର ଆସିଲେ ବଳି ତ୍ରିଲୋକକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କଲା; ତେବେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଭୁ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 10

गत्वा त्वेकाकिना यज्ञे तथा संयमितो बलि । भूयोपि देवदेवेन भूमेः प्रक्रमणं कृतम्

ଯଜ୍ଞକୁ ଏକାକୀ ଯାଇ ବଳିକୁ ଏଭଳି ସଂଯମିତ କରାଗଲା; ଏବଂ ଦେବଦେବ ଭଗବାନ ପୁନର୍ବାର ଭୂମିରେ ପଦକ୍ଷେପ-ବିସ୍ତାର କଲେ।

Verse 11

प्रादुर्भावो वामनस्य तथाभूतो नराधिप । पुनस्त्रिविक्रमो भूत्वा वामनो भूदवामनः

ହେ ନରାଧିପ, ଏହିପରି ଭାବେ ବାମନଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ହେଲା। ପୁନଃ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ହୋଇ ବାମନ ଆଉ ବାମନ ରହିଲେ ନାହିଁ।

Verse 12

उत्पत्तिरेषा ते सर्वा कथिता कुरुनंदन । नागानां तु यथा तीर्थं तच्छृणुष्व महाव्रत

ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତିର ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏବେ, ହେ ମହାବ୍ରତୀ, ନାଗମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବିଷୟ ଶୁଣ।

Verse 13

अनंतो वासुकिश्चैव तक्षकश्च महाबलः । कर्कोटकश्च नागेंद्रः पद्मश्चान्यः सरीसृपः

ଅନନ୍ତ, ବାସୁକି, ମହାବଳୀ ତକ୍ଷକ, ନାଗେନ୍ଦ୍ର କର୍କୋଟକ ଏବଂ ପଦ୍ମ—ଅନ୍ୟ ଏକ ମହାନ୍ ସରୀସୃପ—(ଏମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ)।

Verse 14

महापद्मस्तथा शंखः कुलिकश्चापराजितः । एते कश्यपदायादा एतैरापूरितं जगत्

ମହାପଦ୍ମ, ଶଙ୍ଖ, କୁଲିକ ଓ ଅପରାଜିତ—ଏମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ବଂଶଜ; ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ପୂରିତ ହୋଇଛି।

Verse 15

एतेषां तु प्रसूत्या तु इदमापूरितं जगत् । कुटिलाभीमकर्माणस्तीक्ष्णास्याश्च विषोल्बणाः

ଏମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ପୂରିତ ହୋଇଛି—ସେମାନେ କୁଟିଳ ସ୍ୱଭାବ, ଭୟଙ୍କର କର୍ମ, ତୀକ୍ଷ୍ଣମୁଖ ଏବଂ ବିଷରେ ଉଗ୍ର।

Verse 16

दष्ट्वा मंदांश्चमनुजान्कुर्युर्भस्मक्षणात्तु ते । तद्दर्शनाद्भवेन्नाशो मनुष्याणां नराधिप

ହେ ନରାଧିପ, ସେଇ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଭସ୍ମ କରିଦେଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ନାଶ ହୁଏ।

Verse 17

अहन्यहनि जायेत क्षयः परमदारुणः । आत्मनस्तु क्षयं दृष्ट्वा प्रजास्सर्वास्समंततः

ଦିନେଦିନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର କ୍ଷୟ ଜନ୍ମେ; ନିଜର ସେହି କ୍ଷୟ ଦେଖି ଚାରିଦିଗର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାକୁଳ ହୁଏ।

Verse 18

जग्मुः शरण्यं शरणं ब्रह्माणं परमेश्वरं । इममेवार्थमुद्दिश्य प्रजाः सर्वा महीपते

ହେ ମହୀପତେ! ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଶରଣାଗତଙ୍କର ଶରଣ, ପରମେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 19

ऊचुः कमलजं दृष्ट्वा पुराणं ब्रह्मसंज्ञकम् । प्रजा ऊचुः । देवदेवेश लोकानां प्रसूते परमेश्वर

କମଳଜ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଓ ‘ବ୍ରହ୍ମ-ସଂଜ୍ଞକ’ ପୁରାଣକୁ ଦେଖି ପ୍ରଜାମାନେ କହିଲେ— “ଦେବଦେବେଶ! ପରମେଶ୍ୱର! ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କର, ସୃଷ୍ଟି କର।”

Verse 20

त्राहि नस्तीक्ष्णदंष्ट्राणां भुजगानां महात्मनाम् । दिनेदिने भयं देव पश्यामः कृपणा भृशम्

ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଧାରୀ ସେହି ମହାତ୍ମା ଭୁଜଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ହେ ଦେବ! ଦିନେଦିନେ ଆମେ ଦୀନମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଭୟ ଦେଖୁଛୁ।

Verse 21

मनुष्यपशुपक्ष्यादि तत्सर्वं भस्मसाद्भवेत् । त्वया सृष्टिः कृता देव क्षीयते तु भुजंगमैः

ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଆଦି ସମସ୍ତେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବେ। ହେ ଦେବ! ତୁମେ କରିଥିବା ସୃଷ୍ଟି ଭୁଜଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀଣ ହେଉଛି।

Verse 22

एतज्ज्ञात्वा यदुचितं तत्कुरुष्व पितामह । ब्रह्मोवाच । अहं रक्षां विधास्यामि भवतीनां न संशयः

ଏହା ଜାଣି, ହେ ପିତାମହ, ଯାହା ଯଥୋଚିତ ସେହି କର। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 23

व्रजध्वं स्वनिकेतानि नीरुजो गतसाध्वसाः । एवमुक्ते प्रजाः सर्वा ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्तिना

ତୁମେ ନିଜ ନିଜ ନିବାସକୁ ଯାଅ—ନିରୋଗ ଓ ଭୟମୁକ୍ତ ହୋଇ। ଅବ୍ୟକ୍ତମୂର୍ତ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହିଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା…

Verse 24

आजग्मुः परमप्रीताः स्तुत्वा चैव स्वयंभुवम् । प्रयातासु प्रजास्वेवं तानाहूय भुजंगमान्

ସେମାନେ ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଫେରିଗଲେ। ପ୍ରଜାମାନେ ଏଭଳି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଲାପରେ ସେ ନାଗମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ…

Verse 25

शशाप परमक्रुद्धो वासुकिप्रमुखांस्तदा । ब्रह्मोवाच । अहन्यहनि भूतानि भक्ष्यंते वै दुरात्मभिः

ତେବେ ସେ ପରମ କ୍ରୋଧରେ ବାସୁକିପ୍ରମୁଖ ନାଗମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଦିନକୁ ଦିନ ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଭକ୍ଷିତ ହେଉଛନ୍ତି।

Verse 26

नश्यंति तूरगैर्दष्टा मनुष्याः पशवस्तथा । यस्मान्मत्प्रभवान्नित्यं क्षयं नयथ मानुषान्

ତୂରଗମାନଙ୍କ ଦଂଶରେ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାନ୍ତି। ତେଣୁ, ତୁମେ ନିତ୍ୟ ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସୁଦ୍ଧା, ସଦା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ କ୍ଷୟକୁ ନେଇଯାଉଛ।

Verse 27

अतोन्यस्मिन्भवे भूयान्ममकोपात्सुदारुणात् । भवतां हि क्षयो घोरो भावि वैवस्वतेंतरे

ଅତଏବ ଆଗାମୀ ଅନ୍ୟ ଭବରେ, ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ କ୍ରୋଧରୁ, ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଅନ୍ତରାଳରେ ତୁମମାନଙ୍କର ଘୋର କ୍ଷୟ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ।

Verse 28

तथान्यः सोमवंशीयो राजा वै जनमेजयः । धक्ष्यते सर्पसत्रेण प्रदीप्ते हव्यवाहने

ତଥାପି ସୋମବଂଶୀୟ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ରାଜା—ଜନମେଜୟ ନିଶ୍ଚୟ—ପ୍ରଦୀପ୍ତ ହବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନିରେ ସର୍ପସତ୍ର ଦ୍ୱାରା (ସର୍ପମାନଙ୍କୁ) ଦହିବ।

Verse 29

मातृष्वसुश्च तनयांस्तार्क्ष्यो वो भक्षयिष्यति । एवं वो भविता नाशः सर्वेषां दुष्टचेतसाम्

ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ଼) ତୁମ ମାତୃ-ସ୍ୱସାମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବ; ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟଚେତା ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଶ ହେବ।

Verse 30

शप्त्वा कुलसहस्रं तु यावदेकं कुलं स्थितम् । एवमुक्ते तु वेपंतो ब्रह्मणा भुजगोत्तमाः

ହଜାର କୁଳକୁ ଶାପ ଦେଇ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଟିଏ କୁଳ ମାତ୍ର ରହିଲା; ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହିବା ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୁଜଙ୍ଗମାନେ କମ୍ପିତ ହେଲେ।

Verse 31

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे शिवदूतीचरितं नाम एकत्रिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡରେ ‘ଶିବଦୂତୀଚରିତ’ ନାମକ ଏକତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 32

विषोल्बणत्वं क्रूरत्वं दंदशूकत्वमेव च । संपादितं त्वया देव इदानीं शपसे कथं

ହେ ଦେବ! ବିଷର ଉଗ୍ରତା, କ୍ରୂରତା ଓ ଦଂଶକାରୀ ସର୍ପସ୍ୱଭାବ—ଏ ସବୁ ତ ତୁମେଇ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ; ତେବେ ଏବେ ମୋତେ କିପରି ଶାପ ଦେଉଛ?

Verse 33

ब्रह्मोवाच । यदि नाम मया सृष्टा भवंतः कुटिलाशयाः । ततः किं बहुना नित्यं भक्षयध्वं गतव्यथाः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଯଦି ସତ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରା କୁଟିଳ ଆଶୟରେ ସୃଷ୍ଟ, ତେବେ ଅଧିକ କଥାର କି ଲାଭ? ନିତ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କର, ବ୍ୟଥାମୁକ୍ତ ହେଅ।

Verse 34

नागा ऊचुः । मर्यादां कुरु देवेश स्थानं चैव पृथक्पृथक् । मनुष्याणां तथास्माकं समयं देव कारय

ନାଗମାନେ କହିଲେ: ହେ ଦେବେଶ! ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସ୍ଥାପନ କର ଓ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କର। ହେ ଦେବ! ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଆମ ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ମତ ନିୟମ ନିଶ୍ଚିତ କରା।

Verse 35

शापो यो भवता दत्तो मनुष्यो जनमेजयः । नाशं नः सर्पसत्रेण उल्बणं च करिष्यति

ତୁମେ ଦିଆ ଶାପରେ ମନୁଷ୍ୟ ରାଜା ଜନମେଜୟ ସର୍ପସତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆମ ନାଶ କରିବ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ବିପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଘଟାଇବ।

Verse 36

ब्रह्मोवाच । जरत्कारुरिति ख्यातो भविता ब्रह्मवित्तमः । जरत्कन्या तस्य देया तस्यामुत्पत्स्यते सुतः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ‘ଜରତ୍କାରୁ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମବିତ୍ ଜନ୍ମିବ। ତାହାକୁ ଜରତ୍କନ୍ୟା ଦେବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ।

Verse 37

रक्षां कर्ता स वो विप्रो भवतां कुलपावनः । तथा करोमि नागानां समयं मनुजैः सह

ସେହି ବିପ୍ର ତୁମମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଓ କୁଳପାବନ ହେବେ। ଏହିପରି ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ନାଗମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏକ ସମ୍ମତି ସ୍ଥାପନ କରୁଛି।

Verse 38

तदेकमनसः सर्वे शृणुध्वं मम शासनम् । सुतलं वितलं चैव तृतीयं च तलातलम्

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏକମନ ହୋଇ ମୋ ଶାସନ ଶୁଣ—ସୁତଳ, ବିତଳ ଏବଂ ତୃତୀୟ ଲୋକ ତଲାତଳକୁ ଯାଅ।

Verse 39

दत्तं च त्रिप्रकारं वो गृहं तत्र गमिष्यथ । तत्र भोगान्बहुविधान्भुंजाना मम शासनात्

ସେଠାରେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ତ୍ରିବିଧ ନିବାସ ଦାନ ହୋଇଛି; ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯିବ। ସେଠାରେ ମୋ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ବହୁବିଧ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିବ।

Verse 40

तिष्ठध्वं सप्तमं यावत्कालं तं तु पुनःपुनः । ततो वैवस्वतस्यादौ काश्यपेयो भविष्यति

ସପ୍ତମ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ପୁନଃପୁନଃ (ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚକ୍ରରେ)—ତୁମେ ରୁହ। ତାପରେ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଆରମ୍ଭରେ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରକଟ ହେବେ।

Verse 41

दायादः सर्वदेवानां सुपर्णस्सर्पभक्षकः । तदा प्रसूतिः सर्पाणां दग्धा वै चित्रभानुना

ତେବେ ଗରୁଡ—ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ଦାୟାଦ ଓ ସର୍ପଭକ୍ଷକ—ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଚିତ୍ରଭାନୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଦ୍ୱାରା ସର୍ପମାନଙ୍କର ସନ୍ତତି ନିଶ୍ଚୟ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲା।

Verse 42

भवतां चैव सर्वेषां भविष्यति न संशयः । ये ये क्रूरा भोगिनो दुर्विनीतास्तेषामंतो भाविता नान्यथैतत्

ତୁମମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚୟ ଘଟିବ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଯେ କ୍ରୂର, ବିଷୟଭୋଗୀ ଓ ଦୁର୍ବିନୀତ, ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।

Verse 43

कालव्याप्तं भक्षयध्वं च सत्वं तथापकारे चकृते मनुष्यम् । मंत्रौषधैर्गारुडैश्चैव तंत्रैर्बंधैर्जुष्टा मानवा ये भवंति

କାଳରେ ଗ୍ରସ୍ତ ସେହି ସତ୍ତ୍ୱକୁ ଭକ୍ଷ କର; ଏବଂ ଅପକାର କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ (ଭକ୍ଷ କର)। ଯେମାନେ ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ-କ୍ରିୟା, ଗାରୁଡ-ମନ୍ତ୍ର ଓ ତାନ୍ତ୍ରିକ ବନ୍ଧନର ଆଶ୍ରୟ ନେନ୍ତି—ସେମାନେ ଏଭଳି ମନୁଷ୍ୟ ହୋଇଥାନ୍ତି।

Verse 44

तेभ्यो भीतैर्वर्तितव्यं न चान्यच्चित्ते कार्यं चान्यथा वो विनाशः । इतीरिते ब्रह्मणा वै भुजंगा जग्मुः स्थानं सुतलाख्यं हि सर्वे

ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରି ସେହିପରି ଆଚରଣ କର; ମନରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବ ରଖିବ ନାହିଁ—ନହେଲେ ତୁମର ବିନାଶ ହେବ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶରେ ସମସ୍ତ ଭୁଜଙ୍ଗ ‘ସୁତଲ’ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।

Verse 45

तस्थुर्भोगान्भुंजमानाश्च सर्वे रसातले लीलया संस्थितास्ते । एवं शापं तुते लब्ध्वाप्रसादं च चतुर्मुखात्

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରସାତଳରେ ଲୀଳାଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି କରି ସେଠାରେ ରହିଲେ। ଏଭଳି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ଶାପ ଓ ପ୍ରସାଦ—ଦୁହେଁ ପାଇ…

Verse 46

तस्थुः पातालनिलये मुदितेनांतरात्मना । ततः कालांत रेभूते पुनरेवं व्यचिंतयन्

ସେମାନେ ପାତାଳ-ନିବାସରେ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ରହିଲେ। ତାପରେ କିଛି କାଳ ବିତିଗଲାପରେ ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 47

भविता भरतो राजा पांडवेयो महायशाः । अस्माकं तु क्षयकरो दैवयोगेन केनचित्

ପାଣ୍ଡବବଂଶରେ ଭରତ ନାମର ମହାଯଶସ୍ବୀ ରାଜା ହେବେ; କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଦୈବଯୋଗରେ ସେଇ ଆମ ପାଇଁ ବିନାଶକାରକ ହେବେ।

Verse 48

कथं त्रिभुवने नाथः सर्वेषां च पितामहः । सृष्टिकर्ता जगद्वंद्यः शापमस्मासु दत्तवान्

ତ୍ରିଭୁବନନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତାମହ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ଜଗଦ୍ବନ୍ଦ୍ୟ ପ୍ରଭୁ—ସେ କିପରି ଆମ ଉପରେ ଶାପ ଦେଲେ?

Verse 49

देवं विरंचिनं त्यक्त्वा गतिरन्या न विद्यते । वैराजे भवनश्रेष्ठे तत्र देवः स तिष्ठति

ବିରଞ୍ଚି ଦେବ (ବ୍ରହ୍ମା) ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ; ‘ବୈରାଜ’ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭବନରେ ସେଇ ଦେବ ବିରାଜିତ।

Verse 50

स देवः पुष्करस्थो वै यज्ञं यजति सांप्रतम् । गत्वा प्रसादयामस्तं वरं तुष्टः प्रदास्यति

ସେ ଦେବ ପୁଷ୍କରରେ ବସି ବର୍ତ୍ତମାନ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି; ଚଳ, ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା—ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସେ ବର ଦେବେ।

Verse 51

एवं विचिंत्य ते सर्वे नागा गत्वा च पुष्करम् । यज्ञपर्वतमासाद्य शैलभित्तिमुपाश्रिताः

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ସେ ସମସ୍ତ ନାଗ ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲେ; ଯଜ୍ଞପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି ଶିଳାଭିତ୍ତିର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।

Verse 52

दृष्ट्वा नागांस्तथा श्रान्तान्वारिधाराश्च शीतलाः । उदङ्मुखा वै निष्क्रांतास्सर्वेषां तु सुखप्रदाः

ନାଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କ୍ଲାନ୍ତ ଦେଖି, ଶୀତଳ ଜଳଧାରାମାନେ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ଓ ଶାନ୍ତି ଦେଲେ।

Verse 53

नागतीर्थं ततो जातं पृथिव्यां भरतर्षभ । नागकुंडं च वै केचित्सरितं चापरेऽब्रुवन्

ତାପରେ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୃଥିବୀରେ ‘ନାଗତୀର୍ଥ’ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। କେହି ତାହାକୁ ‘ନାଗକୁଣ୍ଡ’ କହିଲେ, ଆଉ କେହି ତାହାକୁ ନଦୀ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 54

पुण्यं तत्सर्वतीर्थानां सर्पाणां विषनाशनम् । मज्जन्ति तत्र ये मर्त्या अधिश्रावण पंचमि

ସେ ତୀର୍ଥ/ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଏବଂ ସର୍ପବିଷ ନାଶକ। ଶ୍ରାବଣ ମାସର ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ଯେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 55

न तेषां तु कुले सर्पाः पीडां कुर्वन्ति कर्हिचित् । श्राद्धं पितॄणां ये तत्र करिष्यंति नरा भुवि

ପୃଥିବୀରେ ସେଠାରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବା ନରମାନଙ୍କ କୁଳରେ ସର୍ପମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପୀଡା କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 56

ब्रह्मा तेषां परं स्थानं दास्यते नात्र संशयः । नागानां तु भयं ज्ञात्वा ब्रह्मा लोकपितामहः

ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କୁ ପରମ ଧାମ ଦେବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ନାଗମାନଙ୍କ ଭୟ ଜାଣି…

Verse 57

पूर्वोक्तं तु पुनर्वाक्यं नागानश्रावयत्तदा । पंचमी सा तिथिर्धन्या सर्वपापहरा शुभा

ତେବେ ସେ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବାକ୍ୟକୁ ପୁନର୍ବାର ନାଗମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଶୁଣାଇଲେ। ସେହି ପଞ୍ଚମୀ ତିଥି ଧନ୍ୟ—ଶୁଭ ଏବଂ ସର୍ବପାପହାରିଣୀ।

Verse 58

यतोऽस्यामेव सुतिथौ नागानां कार्यमुद्धृतम् । एतस्यां सर्वतो यस्तु कट्वम्लं परिवर्जयेत्

ଏହି ଶୁଭ ତିଥିରେ ନାଗମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ/ବ୍ରତ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା; ତେଣୁ ଏହି ଦିନ ଯେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ ସେ ସର୍ବଥା କଟୁ ଓ ଅମ୍ଲ ଆହାର ବର୍ଜନ କରୁ।

Verse 59

क्षीरेण स्नापयेन्नागांस्तस्य ते यांति मित्रताम् । भीष्म उवाच । शिवदूती यथा जाता येन चैव निवेशिता

କ୍ଷୀରଦ୍ୱାରା ନାଗମାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ; ତେବେ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମିତ୍ରଭାବ ପାଆନ୍ତି। ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଶିବଦୂତୀ କିପରି ଜନ୍ମିଲା, ଏବଂ କିଏ ତାକୁ ନିଯୁକ୍ତ/ସ୍ଥାପିତ କଲା?

Verse 60

तन्मे सर्वं यथातत्त्वं भवान्शंसितुर्महति । पुलस्त्य उवाच । शिवा नीलगिरिं प्राप्ता तपसे धृतमानसा

ଏହେତୁ ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ଯଥାତତ୍ତ୍ୱ କହନ୍ତୁ; ଆପଣ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଶିବା ନୀଳଗିରି ପର୍ବତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ମନକୁ ଦୃଢ଼ କରି।

Verse 61

रौद्री जटोद्भवा शक्तिस्तस्याः शृणु नृप व्रतम् । तपः कृत्वा चिरं कालं ग्रसिष्याम्यखिलं जगत्

ହେ ନୃପ, ଜଟାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସେଇ ରୌଦ୍ରୀ ଶକ୍ତିର ବ୍ରତ ଶୁଣ। ଦୀର୍ଘକାଳ ତପ କରି ମୁଁ ଅଖିଳ ଜଗତକୁ ଗ୍ରସିବି।

Verse 62

एवमुद्दिश्य पंचाग्निं साधयामास भामिनी । तस्याः कालांतरे देव्यास्तपंत्यास्तप उत्तमम्

ଏହିପରି ପଞ୍ଚାଗ୍ନି-ତପ କରିବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ସେ ତେଜସ୍ବିନୀ ତାହା ସାଧନ କଲେ। କାଳକ୍ରମେ ତପସ୍ୟାରତ ଦେବୀଙ୍କ ତପ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହୋଇ ପରମ ତୀବ୍ରତାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 63

रुरुर्नाममहातेजा ब्रह्मदत्तवरोऽसुरः । समुद्रमध्ये रत्नाख्यं पुरमस्ति महाधनम्

ରୁରୁ ନାମରେ ଏକ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଅସୁର ଥିଲା, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦତ୍ତ ବର ମିଳିଥିଲା। ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ‘ରତ୍ନ’ ନାମକ ଅତ୍ୟଧିକ ଧନସମୃଦ୍ଧ ନଗର ଅଛି।

Verse 64

तत्रातिष्ठत्स दैत्येंद्रस्सर्वदेवभयंकरः । अनेक शतसाहस्र कोटिकोटिशतोत्तमैः

ସେଠାରେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା, ଯେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର। ତାଙ୍କ ସହ ଅସଂଖ୍ୟ ସେନା—ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ଉତ୍ତମ ଦଳ—ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 65

असुरैरर्चितः श्रीमान्द्वितीयो नमुचिर्यथा । कालेन महता सोऽथ लोकपालपुरं ययौ

ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ସେ ଶ୍ରୀମାନ, ପୂର୍ବକାଳର ଦ୍ୱିତୀୟ ନମୁଚି ପରି। ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ସେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ନଗରକୁ ଗଲା।

Verse 66

जिगीषुः सैन्यसंवीतो देवैर्वैरमरोचयत् । उत्तिष्ठतस्तस्य महासुरस्य समुद्रतोयं ववृधेति वेगात्

ବିଜୟ ଇଚ୍ଛାରେ ସେନାବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ବୈର ଉଦ୍ଭବ କଲା। ସେଇ ମହାସୁର ଉଠିବା ସହିତ ସମୁଦ୍ରଜଳ ହଠାତ୍ ବେଗରେ ଫୁଲି ଉଠି ବଢ଼ିଗଲା।

Verse 67

अनेक नाग ग्रह मीनजुष्टमाप्लावयत्पर्वतसानुदेशान् । अंतःस्थितानेकसुरारिसंघं विचित्रवर्मायुधचित्रशोभम्

ଅନେକ ନାଗ, ମକର ଓ ମାଛରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ଜଳ ପର୍ବତର ଢାଳ ଓ ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କୁ ପ୍ଲାବିତ କଲା। ତାହାର ଭିତରେ ଦେବଶତ୍ରୁ ଅସୁରମାନଙ୍କର ଅନେକ ସଂଘ ଥିଲେ—ବିଚିତ୍ର କବଚ ଓ ଆୟୁଧରେ ସୁଶୋଭିତ, ନାନା ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 68

भीमं बलं चलितं चारुयोधं विनिर्ययौ सिंधुजलाद्विशालम् । तत्र द्विपा दैत्यभठाभ्युपेताः सयानघंटाश्च समृद्धियुक्ताः

ସିନ୍ଧୁର ବିଶାଳ ଜଳରୁ ଭୟଙ୍କର, ଚଳମାନ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୋଭାମୟ ଏକ ମହାବଳ ବାହାରିଲା। ସେଠାରେ ଦୈତ୍ୟଭଟମାନଙ୍କ ସହିତ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ବାହନ ଓ ଘଣ୍ଟା ସହ, ପ୍ରଚୁର ସାମଗ୍ରୀରେ ସମୃଦ୍ଧ।

Verse 69

विनिर्ययुः स्वाकृतिभिर्झषाणां समत्वमुच्चैः खलु दर्शयंतः । अश्वास्तथा कांचनसूत्रनद्धा रोहीतमत्स्या इव ते जलांते

ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଆକୃତିଦ୍ୱାରା ମାଛମାନଙ୍କ ସଦୃଶତାକୁ ଉଚ୍ଚରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି କରି ବାହାରିଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୂତ୍ରରେ ବନ୍ଧା ସେହି ଅଶ୍ୱମାନେ ଜଳକୂଳେ ଲାଲ ମାଛ ପରି ଦେଖାଗଲେ।

Verse 70

व्यवस्थितास्तैः सममेव तूर्णं विनिर्ययुर्लक्षशः कोटिशश्च । तथा रविस्यंदनतुल्यवेगाः सचक्रदंडाक्षतवेणुयुक्ताः

ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ଶୃଙ୍ଖଳିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ବାହାରିଲେ—ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଓ କୋଟି କୋଟି। ସେମାନଙ୍କ ବେଗ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ ସମ; ଚକ୍ର ଓ ଦଣ୍ଡ ସହିତ, ଅକ୍ଷତ ଧାନ୍ୟ ଓ ବେଣୁ (ବାଁଶୀ) ସହ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 71

रथाश्च यंत्रोपरिपीडितांगाश्चलत्पताकाः स्वनितं विचक्रुः । तथैव योधाः स्थगितास्तरीभिस्तितीर्षवस्ते प्रवरास्त्रपाणयः

ଯନ୍ତ୍ରର ଚାପରେ ରଥମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଦବିଯାଇଥିଲା; ଫଡ଼ଫଡ଼ାଉଥିବା ପତାକା ସହ ସେମାନେ ଗର୍ଜନମୟ ଧ୍ୱନି କଲେ। ସେହିପରି ନୌକାମାନେ ଅଟକାଇ ରଖିଥିବା ଯୋଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ପାର ହେବାକୁ ଆତୁର ଥିଲେ—ହାତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି।

Verse 72

रणेरणे लब्धजयाः प्रहारिणो विरेजुरुच्चैरसुरानुगा भृशं । देवेषु वै रणे तेषु विद्रुतेषु विशेषतः

ରଣେ ରଣେ ଜୟ ଲାଭ କରିଥିବା ସେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରହାରୀ, ଅସୁରାନୁଗମାନେ, ଉଚ୍ଚ ଘୋଷରେ ଦୀପ୍ତ ହେଲେ; ବିଶେଷତଃ ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନେ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 73

असुरास्सर्वदेवानामन्वधावंस्ततस्ततः । ततो देवगणाः सर्वे द्रवंतो भयविह्वलाः

ଅସୁରମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ; ତାହାପରେ ଭୟବିହ୍ୱଳ ସମଗ୍ର ଦେବଗଣ ପଳାଇଲେ।

Verse 74

नीलं गिरिवरं जग्मुर्यत्र देवी स्वयं स्थिता । रौद्री तपोन्विता धन्या शांभवी शक्तिरुत्तमा

ସେମାନେ ନୀଳ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗିରିବରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ସ୍ୱୟଂ ଅଧିଷ୍ଠିତ—ରୌଦ୍ରୀ, ତପୋନ୍ୱିତା, ଧନ୍ୟା ଓ ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ପରମ ଶାମ୍ଭବୀ ଶକ୍ତି।

Verse 75

संहारकारिणी देवी कालरात्रीति यां विदुः । सा तु दृष्ट्वा तदा देवान्भयत्रस्तान्विचेतसः

ଯେ ଦେବୀ ସଂହାରକାରିଣୀ ‘କାଳରାତ୍ରୀ’ ଭାବେ ପରିଚିତ, ସେ ତେବେ ଭୟତ୍ରସ୍ତ ଓ ବିଚେତନ ପ୍ରାୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି (ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ)।

Verse 76

पप्रच्छ विस्मयाद्देवी प्रोत्फुल्लांबुजलोचना । पृष्ठतो वो न पश्यामि भयं किंचिदुपागतम्

ବିସ୍ମୟରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ପଦ୍ମନୟନା ଦେବୀ ପଚାରିଲେ—“ତୁମମାନଙ୍କ ପଛଦିଗରୁ କୌଣସି ଭୟ ଆସୁଥିବା ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ତେବେ ଏହି ଭୟ କାହିଁକି?”

Verse 77

कथं तु विद्रुता देवाः सर्वे शक्रपुरःसराः । देवा ऊचुः । अयमायाति दैत्येंद्रो रुरुर्भीमपराक्रमः

ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଅଗ୍ରଣୀ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସମସ୍ତ ଦେବତା କିପରି ପଳାଇଲେ? ଦେବମାନେ କହିଲେ—“ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ରୁରୁ ଆସୁଛି।”

Verse 78

चतुरंगेण सैन्येन महता परिवारितः । तस्माद्दीना वयं देवीं भवतीं शरणं गताः

ମହା ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନାରେ ଘେରାଯାଇ ଆମେ ନିରାଶ୍ରୟ ହୋଇପଡ଼ିଛୁ; ତେଣୁ, ହେ ଦେବୀ, ଦୀନ ହୋଇ ଆମେ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।

Verse 79

देवानामिति वै श्रुत्वा वाक्यमुच्चैर्जहास सा । तस्यां हसंत्यां निश्चेरुर्वरांग्यो वदनात्ततः

“ଦେବମାନଙ୍କର” ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ହସିଲେ; ସେ ହସୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ବାହାରିଲେ।

Verse 80

पाशांकुशधराः सर्वाः पीनोन्नतपयोधराः । सर्वाश्शूलधरा भीमाः सर्वा दंष्ट्राङ्कुशाननाः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ସ୍ତନ ପୁଷ୍ଟ ଓ ଉନ୍ନତ ଥିଲା। ସମସ୍ତେ ଭୟଙ୍କର, ଶୂଳଧାରୀ; ସବୁଙ୍କ ମୁହଁରେ ବାହାରିଥିବା ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଓ ଅଙ୍କୁଶସଦୃଶ ବିକଟ ଭାବ ଥିଲା।

Verse 81

आबद्धमकुटाः सर्वाः संदष्टदशनच्छदाः । फूत्काररावैरशिवैस्त्रासयंत्यश्चराचरम्

ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ମକୁଟ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାନ୍ଧା ଥିଲା, ଓଠ ଦାନ୍ତ ଉପରେ ଚାପିଥିଲା; ଅଶୁଭ ଫୁତ୍କାର-ଗର୍ଜନରେ ସେମାନେ ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତକୁ ତ୍ରାସିତ କଲେ।

Verse 82

काश्चिच्छुक्लाम्बरधराः काश्चिच्चित्राम्बरास्तथा । सुनीलवसनाः काश्चिद्रक्तपानातिलालसाः

କେହି ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଥିଲେ, କେହି ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ। କେହି ଗାଢ଼ ନୀଳ ବସନ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଆଉ କେହି ରକ୍ତପାନ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋଲୁପ ଥିଲେ।

Verse 83

नानारूपैर्मुखैस्तास्तु नानावेषवपुर्धराः । ताभिरेवं वृता देवी देवानामभयंकरी

ସେମାନେ ନାନାରୂପ ଓ ନାନାମୁଖ ଧାରଣ କରି, ନାନାବେଷ ଓ ନାନାଦେହରେ ସଜ୍ଜିତ ଥିଲେ। ଏଭଳି ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ଦେବୀ—ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେବାଳି—ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 84

मा भैष्ट देवा भद्रं वो यावद्वदति दानवः । चतुरंगबलोपेतो रुरुस्तावत्समागतः

ହେ ଦେବମାନେ, ଭୟ କରନି; ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଦାନବ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କହୁଥିବାବେଳେ, ଚତୁରଙ୍ଗ ବଳ ସହିତ ରୁରୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 85

तं नीलपर्वतवरं देवानां मार्गमार्गणः । देवानामग्रतः सैन्यं दृष्ट्वा देवी समाकुलम्

ଦେବମାନଙ୍କର ପଥର ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୀଳପର୍ବତକୁ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗର ସେନାକୁ ଦେଖି ଦେବୀ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 86

तिष्ठतिष्ठेति जल्पंतो दैत्यास्ते समुपागताः । ततः प्रववृते युद्धं तासां तेषां महाभयम्

“ଠିଆ ରୁହ, ଠିଆ ରୁହ” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି ସେଇ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଧାଇ ଆସିଲେ। ତାପରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏବଂ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମହାଭୟ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 87

नाराचैर्भिन्नदेहानां दैत्यानां भुवि सर्पतां । रोषाद्दंडप्रभग्नानां सर्पाणामिव सर्पताम्

ନାରାଚ ବାଣରେ ଭିନ୍ନ ଦେହ ହୋଇଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ପୃଥିବୀରେ ତଡ଼ଫଡ଼ାଇ ରେଙ୍ଗୁଥିଲେ; କ୍ରୋଧର ଦଣ୍ଡପ୍ରହାରେ ଫଣ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ସର୍ପମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରେଙ୍ଗିବା ପରି।

Verse 88

शक्तिनिर्भिन्नहृदया गदासंचूर्णितोरसः । कुठारैर्भिन्नशिरसो मुसलैर्भिन्नमस्तकाः

ଶକ୍ତିରେ ହୃଦୟ ବିଦ୍ଧ ହେଲା, ଗଦାରେ ବକ୍ଷ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; କୁଠାରରେ ଶିର ଭିନ୍ନ ହେଲା, ମୁସଳରେ ମସ୍ତକ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।

Verse 89

विद्धोदरास्त्रिशूलाग्रैश्छिन्नग्रीवा वरासिभिः । क्षताश्वरथमातंगपादाताः पेतुराहवे

ତ୍ରିଶୂଳର ଅଗ୍ରରେ ଉଦର ବିଦ୍ଧ ହେଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖଡ୍ଗରେ ଗ୍ରୀବା ଛିନ୍ନ ହେଲା; ଅଶ୍ୱ-ରଥ-ମାତଙ୍ଗର ପାଦ କ୍ଷତ ହେବାରୁ ସେମାନେ ରଣରେ ପତିତ ହେଲେ।

Verse 90

रणभूमिं समासाद्य दैत्याः सर्वे रुरुं विना । ततो बलं हतं दृष्ट्वा रुरुर्मायां तदाददे

ରଣଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚି ରୁରୁ ବିନା ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ପରେ ନିଜ ବଳ ନିହତ ଦେଖି ରୁରୁ ସେଠାରେ ମାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲା।

Verse 91

तया संमोहिता देव्यो देवाश्चापि रणाजिरे । तामस्या मायया देव्या सर्वमन्धंतमोभवत्

ତାହାର ମାୟାରେ ଦେବୀମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ରଣାଙ୍ଗଣରେ ମୋହିତ ହୋଇ ରହିଲେ; ସେହି ଦେବୀର ମାୟାରେ ସବୁଠାରେ ଅନ୍ଧତମ ଅନ୍ଧକାର ଛାଇଗଲା।

Verse 92

ततो देवी महाशक्या तं दैत्यं समताडयत् । तया तु ताडितस्याजौ दैत्यस्य प्रगतं तमः

ତେବେ ମହାଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନା ଦେବୀ ସେହି ଦୈତ୍ୟକୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରହାରରେ ଦୈତ୍ୟର ତମ—ଅଜ୍ଞାନାନ୍ଧକାର—ଦୂର ହେଲା।

Verse 93

मायायामथ नष्टायां तामस्यां दानवो रुरुः । पातालमाविशत्तूर्णं तत्रापि परमेश्वरी

ତାପରେ ସେହି ତାମସୀ ମାୟା ନଷ୍ଟ ହେଲାପରେ ଦାନବ ରୁରୁ ଶୀଘ୍ର ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ଥିଲେ।

Verse 94

देवीभिः सहिता क्रुद्धा पुरतोभिमुखी स्थिता । रुरोस्तु दानवेंद्रस्य भीतस्याग्रे गतस्य च

ଦେବୀମାନଙ୍କ ସହିତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ସମ୍ମୁଖେ ମୁହଁ କରି ଦାଁଡ଼ିଲେ। ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଆଗକୁ ଆସିଥିବା ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ରୁରୁ ଉପରେ ସେ ଗର୍ଜନ କଲେ।

Verse 95

नखाग्रेण शिरश्छित्वा चर्म चादाय वेगिता । निष्पपाताथ पातालात्पुष्करं च पुनर्गिरिम्

ନଖାଗ୍ରରେ ତାହାର ଶିର କାଟି, ଚର୍ମକୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇ ସେ ପାତାଳରୁ ଝାପି ବାହାରିଲେ; ପୁଣି ପୁଷ୍କର ଓ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।

Verse 96

कन्या सैन्येन महता बहुरूपेण भास्वता । देवैस्तुविस्मितैर्दृष्टा चर्ममुंडधरा रुरोः

ମହାସେନା ସହିତ, ବହୁରୂପେ ଦୀପ୍ତିମାନ ସେହି କନ୍ୟାକୁ ବିସ୍ମିତ ଦେବମାନେ ଦେଖିଲେ। ରୁରୁର ଚର୍ମ ଧାରଣ କରି, ମୁଣ୍ଡିତ ଶିରେ ସେ ନାଦ କଲେ।

Verse 97

स्वकीये तपसः स्थाने निविष्टा परमेश्वरी । ततो देव्यो महाभागाः परिवार्य व्यवस्थिताः

ପରମେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ନିଜ ତପସ୍ୟାସ୍ଥାନରେ ଆସୀନ ହେଲେ। ତାପରେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଦେବୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ସମବେତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 98

याचयामासुरव्यग्रास्तां तु देवीं बुभुक्षिताः । बुभुक्षिता वयं देवि देहि नो भोजनं वरम्

କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ସେମାନେ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଯାଚନା କଲେ— “ଦେବି, ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୁଖା; ଆମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଜନ ଦିଅ।”

Verse 99

एवमुक्त्वा ततो देवी दध्यौ तासां तु भोजनम् । नाध्यगच्छत्तदा तासां भोजनं चिन्तितम्महत्

ଏପରି କହି ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କ ଭୋଜନ ବିଷୟରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଚିନ୍ତିତ ମହାନ ଭୋଜନ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମିଳିଲା ନାହିଁ।

Verse 100

तदा दध्यौ महादेवं रुद्रं पशुपतिं विभुम् । सोपि ध्यानात्समुत्तस्थौ परमात्मा त्रिलोचनः

ତେବେ ସେ ମହାଦେବ—ରୁଦ୍ର, ପଶୁପତି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ—ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଏବଂ ସେଇ ତ୍ରିଲୋଚନ ପରମାତ୍ମା ଧ୍ୟାନରୁ ଉଠି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 101

उवाच रुद्रस्तां देवीं किं ते कार्यं विवक्षितम् । ब्रूहि देवि महामाये यत्ते मनसि वर्तते

ରୁଦ୍ର ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ତୁମେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ହେ ମହାମାୟା ଦେବି, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି ତାହା କୁହ।”

Verse 102

शिवदूत्युवाच । छागमध्ये तु वै देव छागरूपेण वर्तसे । एतास्त्वां भक्षयिष्यन्ति भक्ष्यमीप्सितमादरात्

ଶିବଦୂତୀ କହିଲା—ହେ ଦେବ! ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଛାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛାଗରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏମାନେ ତୁମକୁ ଇପ୍ସିତ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଭାବି ଆଦରେ ଓ ରୁଚିରେ ଭକ୍ଷଣ କରିବେ।

Verse 103

भक्षार्थमासां देवेश किंचिद्दातुमिहार्हसि । शूलीकुर्वंति मामेता भक्षार्थिन्यो महाबलाः

ହେ ଦେବେଶ! ଏମାନଙ୍କ ଭକ୍ଷାର୍ଥେ ଏଠାରେ କିଛି ଦେବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ଭୋଜନକାମି ଏହି ମହାବଳାମାନେ ମୋତେ ଶୂଳରେ ଚଢ଼ାଉଛନ୍ତି।

Verse 104

अन्यथा मामपि बलाद्भक्षयेयुर्बुभुक्षिताः । एवं मां तु समालक्ष्य भक्ष्यं कल्पय सत्वरम्

ନଚେତ୍ ଭୁଖା ହୋଇ ସେମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରିବେ। ତେଣୁ ମୋତେ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଶୀଘ୍ର ମୋ ପାଇଁ ଭକ୍ଷ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।

Verse 105

रुद्र उवाच । शिवदूति ब्रवीम्येकं प्रवृत्तं यद्युगांतरे । गंगाद्वारे दक्षयज्ञो गणैर्विध्वंसितो मम

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଶିବଦୂତୀ! ପୂର୍ବ ଯୁଗରେ ଘଟିଥିବା ଗୋଟିଏ ଘଟଣା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି। ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରେ ମୋର ଗଣମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ।

Verse 106

तत्र यज्ञो मृगो भूत्वा प्रदुद्राव सुवेगवान् । मया बाणेन निर्विद्धो रुधिरेण प्रसेचितः

ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞ ମୃଗ ହୋଇ ଅତିବେଗରେ ପଳାଇଲା; ମୋର ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ସେ ରକ୍ତରେ ସିକ୍ତ ହେଲା।

Verse 107

अजगंधस्तदा भूतो नाम देवैस्तु मे कृतम् । अजगंधस्त्वमेवेति दास्ये चान्यत्तु भोजनम्

ସେତେବେଳେ ଦେବମାନେ ମୋତେ ‘ଅଜଗନ୍ଧ’ ନାମ ଦେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—‘ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଜଗନ୍ଧ’; ଏବଂ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟ ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ ଦେବି।

Verse 108

एतासां शृणु मे देवि भक्ष्यमेकं मयोचितम् । कथ्यमानं वरारोहे कालरात्रि महाप्रभे

ହେ ଦେବୀ, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୋତେ ଯୋଗ୍ୟ ଲାଗୁଥିବା ଗୋଟିଏ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ନିବେଦନ ଶୁଣ। ହେ ବରାରୋହେ—ହେ କାଳରାତ୍ରି ମହାପ୍ରଭେ—ମୁଁ କହୁଥିବା କଥା ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।

Verse 109

या स्त्री सगर्भा देवेशि अन्यस्त्रीपरिधानकम् । परिधत्ते स्पृशेद्वापि पुरुषस्य विशेषतः

ହେ ଦେବେଶି, ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ସଗର୍ଭା—ସେ ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ବିଶେଷତଃ ଯଦି ତାହା ପୁରୁଷ-ସମ୍ବନ୍ଧିତ—ତେବେ ସେ ଦୋଷଭାଗିନୀ ହୁଏ।

Verse 110

सभागोस्तु वरारोहे कासांचित्पृथिवीतले । अप्येकवर्षं बालं तु गृहीत्वा तत्र वै बलात्

ହେ ବରାରୋହେ, ପୃଥିବୀତଳେ କେତେକ ଲୋକଙ୍କ ଗୋଟିଏ ଦଳ ଥିଲା; ସେମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ସେଠାରୁ ଏକ ବର୍ଷର ଶିଶୁକୁ ମଧ୍ୟ ଧରି ସେଠାକୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 111

भुक्त्वा तिष्ठंतु सुप्रीता अपि वर्षशतान्बहून् । अन्याः सूतिगृहे च्छिद्रं गृह्णीयुस्तु ह्यपूजिताः

ଭୋଜନ କରି ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅନେକ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହୁନ୍ତୁ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେ—ଅପୂଜିତ ହୋଇ—ସୂତିଗୃହରେ ଛିଦ୍ରରୂପ ଦୋଷ (ଦୁର୍ବଳ ଫାଟ) ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 112

निवसिष्यंति देवेशि तथा वै जातहारिकाः । गृहे क्षेत्रे तटाके च वाप्युद्यानेषु चैव हि

ହେ ଦେବେଶୀ! ଜାତହାରିକାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ନିବାସ କରିବେ—ଗୃହରେ, କ୍ଷେତ୍ରରେ, ତଟାକ ପାଖରେ, ଏବଂ ବାପୀ (ଜଳାଶୟ) ଓ ଉଦ୍ୟାନମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 113

अत्येषु च रुदंत्यो या स्त्रियस्तिष्ठंति नित्यशः । तासां शरीरगाश्चान्याः काश्चित्तृप्तिमवाप्नुयुः

ଏବଂ ସେଠାରେ ନିତ୍ୟ ରହୁଥିବା କାନ୍ଦୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଶରୀରଭିତରେ ବସୁଥିବା କିଛି ଅନ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଭାଗରେ ତୃପ୍ତି ପାଇପାରିବେ।

Verse 114

शिवदूत्य उवाच । कुत्सितं भवता दत्तं प्रजानां परिपीडनम् । न च त्वं बुध्यसे दातुं शंकररस्य विशेषतः

ଶିବଦୂତୀ କହିଲେ—ତୁମେ ଯାହା ଦେଇଛ, ତାହା ନିନ୍ଦନୀୟ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ପୀଡନ; ତଥାପି ବିଶେଷତଃ ଶଂକରଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିକର ଦାନ କିପରି ଦେବା ଉଚିତ, ତୁମେ ବୁଝୁନାହ।

Verse 115

त्रपाकरं यद्भवति प्रजानां परिपीडकम् । न तु तद्युज्यते दातुं तासां भक्ष्यं तु शंकर

ଯାହା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜାକର ଓ ପୀଡାଦାୟକ କରେ, ତାହା ଦାନ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ହେ ଶଂକର, ତାହାକୁ ସେମାନଙ୍କ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ଦେବା ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ।

Verse 116

रुद्र उवाच । अवंत्यां तु यदा स्कंदो मया पूर्वं तु भद्रितः । चूडाकर्मणि वृत्ते तु कुमारस्य तदा शुभे

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ଅବନ୍ତୀରେ ମୁଁ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରିଥିଲି; ସେତେବେଳେ କୁମାରଙ୍କର ଶୁଭ ଚୂଡାକର୍ମ (ମୁଣ୍ଡନ-ସଂସ୍କାର) ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା…

Verse 117

आगत्य मातरो भक्ष्यमपूर्वं तु प्रचक्रिरे । देवलोकाद्देवगणा मातॄणां भोक्तुमागताः

ଆସି ମାତୃଦେବୀମାନେ ଅପୂର୍ବ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଅର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ; ଦେବଲୋକରୁ ଦେବଗଣ ମାତୃମାନଙ୍କ ଭୋଜନ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 118

तासां गृहे यदा पूर्वं ब्रह्माद्यास्सुरसत्तमाः । गंधर्वाप्सरसश्चैव यक्षास्सर्वे च गुह्यकाः

ପୂର୍ବକାଳେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ-ଅପ୍ସରାମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯକ୍ଷ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ (ଆସିଥିଲେ),

Verse 119

मेर्वादयः शिखरिणो गंगाद्याः सरितस्तथा । सर्वे नागा गजास्सिद्धाः पक्षिणोऽसुरसूदनाः

ମେରୁ ଆଦି ପର୍ବତଶିଖର, ଗଙ୍ଗା ଆଦି ନଦୀମାନେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ନାଗ, ଗଜ, ସିଦ୍ଧ ଓ ପକ୍ଷୀ—ହେ ଅସୁରସୂଦନ—(ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ)।

Verse 120

डाकिन्यः सह वेतालैर्वृताः सर्वैर्ग्रहैस्तदा । किमुक्तेनामुना देवि यत्सृष्टं ब्रह्मणा त्विह

ତେବେ ଡାକିନୀମାନେ, ବେତାଳମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ (ସେ କହିଲା): ‘ହେ ଦେବୀ, ଏଥିରେ ଆଉ କ’ଣ କହିବି—ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଯାହା ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।’

Verse 121

तत्सर्वं भोजनं दत्तं स्वेच्छान्नं च नभोगतं । शिवदूत्युवाच । आसां कृतं देहि भोज्यं दुर्लभं यत्त्रिविष्टपे

‘ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଜନ ଦାନ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଅର୍ପିତ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।’ ଶିବଦୂତୀ କହିଲେ—‘ଏହି ନାରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଭୋଜ୍ୟ ଦିଅ; ଯାହା ତ୍ରିବିଷ୍ଟପରେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।’

Verse 122

स्नेहाक्तं सगुडं हृद्यं सुपक्वं परिकल्पितम् । क्वचिन्नान्येन यद्भुक्तमपूर्वं परमेश्वर

ଘିଅ ଲେପିତ, ଗୁଡ଼ ମିଶ୍ରିତ ମଧୁର, ହୃଦୟକୁ ପ୍ରୀତିକର, ସୁପକ୍ୱ ଓ ସାବଧାନରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ—ଯାହାକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିନାହାନ୍ତି—ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ସେହି ନୈବେଦ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅପୂର୍ବ।

Verse 123

एवमुक्तस्तदा सोपि देवदेवो महेश्वरः । भक्ष्यार्थं तास्तदा प्राह पार्वत्याश्चैव सन्निधौ

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲା ପରେ, ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ, ସେ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷ୍ୟ ବିଷୟରେ କଥା କହିଲେ।

Verse 124

मया वै साधितं चान्नं प्रकारैर्बहुभिः कृतं । तत्सर्वं च व्ययं यातं न चान्यदिह दृश्यते

ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ଅନ୍ନ ସିદ્ધ କରିଥିଲି, ବହୁ ବିଧିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ସେ ସବୁ ବ୍ୟୟ ହୋଇଗଲା, ଏଠାରେ ଏବେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।

Verse 125

भवतीष्वागतास्वद्य किं मया देयमुच्यताम् । अपूर्वं भवतीनां यन्मया देयं विशेषतः

ଆଜି ଆପଣମାନେ ନାରୀମାନେ ଆସିଛନ୍ତି; ମୁଁ କ’ଣ ଦେବି କୁହନ୍ତୁ। ବିଶେଷତଃ ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ କେଉଁ ଅପୂର୍ବ ଦାନ ଅର୍ପଣ କରିବି?

Verse 126

अस्वादितं न चान्येन भक्ष्यार्थे च ददाम्यहम् । अधोभागे च मे नाभेर्वर्तुलौ फलसन्निभौ

ଭୋଜନ ପାଇଁ ମୁଁ ନ ଆସ୍ୱାଦିତ, ନ ଅନ୍ୟେନ ଆସ୍ୱାଦିତ ବସ୍ତୁ ଦେଉନାହିଁ। ଏବଂ ମୋ ନାଭିର ଅଧୋଭାଗରେ ଫଳ ସଦୃଶ ଦୁଇଟି ଗୋଲାକାର ଚିହ୍ନ ଅଛି।

Verse 127

भक्षयध्वं हि सहिता लंबौ मे वृषणाविमौ । अनेन चापि भोज्येन परा तृप्तिर्भविष्यति

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ଭକ୍ଷଣ କର—ମୋର ଏହି ଦୁଇଟି ଲମ୍ବିତ ବୃଷଣ ଭୋଜନ କର; ଏହି ଭୋଜନରେ ପରମ ତୃପ୍ତି ମଧ୍ୟ ହେବ।

Verse 128

महाप्रसादं ता लब्ध्वा देव्यस्सर्वास्तदा शिवम् । प्रणिपत्य स्थिताश्शर्व इदं वचनमब्रवीत्

ମହାପ୍ରସାଦ (ବର) ପାଇ ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ସେତେବେଳେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଭକ୍ତିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ; ତାପରେ ଶର୍ବ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 129

करिष्यंति शुभाचारान्विना हास्येन ये नराः । तेषां धनं पशुः पुत्रा दाराश्चैव गृहादिकम्

ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ଉପହାସ ବିନା ଶୁଭାଚାର ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଧନ, ପଶୁ, ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ ଓ ଗୃହାଦି ସମ୍ପତ୍ତି ମିଳେ।

Verse 130

भविष्यति मया दत्तं यच्चान्यन्मनसि स्थितम् । हास्येन दीर्घदशना दरिद्राश्च भवंति ते

ମୁଁ ଯାହା ଦେଇଛି ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଘଟିବ, ଏବଂ ମୋ ମନରେ ଯାହା ଅନ୍ୟ ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଛି ସେଥି ମଧ୍ୟ; ମୋର ହାସ୍ୟମାତ୍ରେ ସେମାନେ ଦୀର୍ଘଦନ୍ତ ଓ ଦରିଦ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 131

तस्मान्न निंदा हास्यं च कर्तव्यं हि विजानता । भवत्यो मातरः ख्याता ह्यस्मिन्लोके भविष्यथ

ଏହେତୁ ଯେ ଜାଣେ ସେ ନିନ୍ଦା କିମ୍ବା ଉପହାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମେ ଏହି ଲୋକରେ ‘ମାତା’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 132

उपहारे नरा ये तु करिष्यंति च कौमुदीम् । चणकान्पूरिकाश्चैव वृषणैः सह पूपकान्

ଯେ ନରମାନେ ଉପହାରରୂପେ କୌମୁଦୀ ବ୍ରତ/ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରି ଚଣା, ପୁରୀ ଓ ଛୋଟ ପୂପକ—ବୃଷଣୈଃ ସହ—ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି—

Verse 133

बंधुभिः स्वजनैश्चैव तेषां वंशो न छिद्यते । अपुत्रो लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम्

ବନ୍ଧୁ-ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ତାଙ୍କର ବଂଶ ଛିନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଅପୁତ୍ର ପୁତ୍ର ପାଏ, ଧନାର୍ଥୀ ଧନ ପାଏ।

Verse 134

रूपवान्सुभगो भोगी सर्वशास्त्रविशारदः । हंसयुक्तेन यानेन ब्रह्म लोके महीयते

ସେ ରୂପବାନ, ସୁଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଭୋଗୀ ଓ ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରବିଶାରଦ ହୋଇ, ହଂସଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟଯାନରେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 135

शिवदूति मयाप्येवं तासां दत्तं च भक्षणम् । त्रपाकरं किं भवत्या उक्तोहं तन्निशामय

ହେ ଶିବଦୂତୀ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଆହାର ଦେଇଛି। ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କେଉଁ ଲଜ୍ଜାଜନକ କଥା କହିଛି? ତାହା ଶୁଣ।

Verse 136

जयस्व देवि चामुंडे जय भूतापहारिणि । जय सर्वगते देवि कालरात्रि नमोस्तु ते

ଜୟ ହେଉ, ଦେବୀ ଚାମୁଣ୍ଡେ; ଜୟ ହେଉ, ଭୂତାପହାରିଣୀ। ଜୟ ହେଉ, ସର୍ବଗତେ ଦେବୀ କାଳରାତ୍ରି; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 137

विश्वमूर्तियुते शुद्धे विरूपाक्षि त्रिलोचने । भीमरूपे शिवे विद्ये महामाये महोदरे

ହେ ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତିଧାରିଣୀ ଶୁଦ୍ଧେ, ହେ ବିରୂପାକ୍ଷୀ ତ୍ରିଲୋଚନୀ! ହେ ଭୀମରୂପିଣୀ ଶିବେ, ହେ ଦିବ୍ୟ ବିଦ୍ୟେ, ହେ ମହାମାୟେ, ହେ ମହୋଦରେ!

Verse 138

मनोजये मनोदुर्गे भीमाक्षि क्षुभितक्षये । महामारि विचित्रांगि गीतनृत्यप्रिये शुभे

ହେ ମନୋଜୟା, ହେ ମନୋଦୁର୍ଗା, ହେ ଭୀମାକ୍ଷୀ, ହେ କ୍ଷୋଭ ଓ କ୍ଷୟର ନାଶକାରିଣୀ! ହେ ମହାମାରୀ, ହେ ବିଚିତ୍ରାଙ୍ଗୀ, ହେ ଗୀତ-ନୃତ୍ୟପ୍ରିୟେ ଶୁଭେ!

Verse 139

विकरालि महाकालि कालिके पापहारिणि । पाशहस्ते दंडहस्ते भीमहस्ते भयानके

ହେ ବିକରାଳୀ, ହେ ମହାକାଳୀ, ହେ କାଳିକେ, ପାପହାରିଣୀ! ହେ ପାଶହସ୍ତେ, ହେ ଦଣ୍ଡହସ୍ତେ, ହେ ଭୀମହସ୍ତେ—ହେ ଭୟାନକେ ଦେବୀ!

Verse 140

चामुंडे ज्वलमानास्ये तीक्ष्णदंष्ट्रे महाबले । शिवयानप्रिये देवि प्रेतासनगते शिवे

ହେ ଚାମୁଣ୍ଡେ, ଜ୍ୱଳମାନ ମୁଖବତୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରେ, ମହାବଲେ! ହେ ଦେବୀ, ଶିବଯାନପ୍ରିୟେ, ପ୍ରେତାସନଗତେ ଶୁଭେ ଶିବେ!

Verse 141

भीमाक्षि भीषणे देवि सर्वभूतभयंकरि । करालि विकराले च महाकालि करालिनि

ହେ ଭୀମାକ୍ଷୀ, ହେ ଭୀଷଣେ ଦେବୀ, ସର୍ବଭୂତଭୟଙ୍କରୀ! ହେ କରାଳୀ, ହେ ବିକରାଳୀ, ହେ ମହାକାଳୀ, ହେ କରାଳିନୀ!

Verse 142

कालिकरालविक्रांते कालरात्रि नमोस्तु ते । सर्वशस्त्रभृते देवि नमो देवनमस्कृते

ହେ କାଳସମ ଭୟଙ୍କରା, ମହାବିକ୍ରମଶାଳିନୀ କାଳରାତ୍ରି! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ସର୍ବ ଶସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ଦେବୀ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନମସ୍କୃତା—ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 143

एवं स्तुता शिवदूती रुद्रेण परमेष्ठिना । तुतोष परमा देवी वाक्यं चैवमुवाच ह

ପରମେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ର ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରିବାରେ ଶିବଦୂତୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ପରମା ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 144

वरं वृणीष्व देवेश यत्ते मनसि वर्तते । रुद्र उवाच । स्तोत्रेणानेन ये देवि स्तोष्यंति त्त्वां वरानने

“ହେ ଦେବେଶ! ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେହି ବର ଚୟନ କର।” ରୁଦ୍ର କହିଲେ—“ହେ ଦେବୀ, ହେ ସୁମୁଖୀ! ଯେମାନେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିବେ…”

Verse 145

तेषां त्वं वरदा देवि भव सर्वगता सती । इमं पर्वतमारुह्य यः पूजयति भक्तितः

ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି, ହେ ବରଦାୟିନୀ ଦେବୀ, ସର୍ବବ୍ୟାପିନୀ ସତୀ, କୃପା କର। ଯେ କେହି ଏହି ପର୍ବତକୁ ଆରୋହଣ କରି ଭକ୍ତିରେ (ତୁମ) ପୂଜା କରେ…

Verse 146

स पुत्रपौत्रपशुमान्समृद्धिमुपगच्छतु । यश्चैवं शृणुयाद्भक्त्या स्तवं देवि समुद्भवं

ସେ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ଓ ପଶୁଧନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସମୃଦ୍ଧି ପାଉ। ଏବଂ ହେ ଦେବୀ, ଏହିପରି ଉଦ୍ଭୂତ ଏହି ସ୍ତବକୁ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଶୁଭଫଳ ପାଉ।

Verse 147

सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमृच्छतु । भ्रष्टराज्यो यदा राजा नवम्यां नियतः शुचिः

ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ପରମ ନିର୍ବାଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ। ଯେତେବେଳେ ରାଜ୍ୟଚ୍ୟୁତ ରାଜା ନବମୀଦିନେ ନିୟମିତ ଓ ଶୁଚି ରହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ…

Verse 148

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां सोपवासो नरोत्तम । संवत्सरेण लभतां राज्यं निष्कंटकं पुनः

ହେ ନରୋତ୍ତମ! ଯେ ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ ଉପବାସ କରେ, ସେ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପୁନଃ ନିଷ୍କଣ୍ଟକ—କ୍ଲେଶ ଓ ଶତ୍ରୁରହିତ—ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 149

एषा ज्ञानान्विता शक्तिः शिवदूतीति चोच्यते । य एवं शृणुयान्नित्यं भक्त्या परमया नृप

ଏହି ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତିକୁ ‘ଶିବଦୂତୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହେ ନୃପ! ଯେ ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣେ…

Verse 150

सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमाप्नुयात् । यश्चैनं पठते भक्त्या स्नात्वा वै पुष्करे जले

ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ପରମ ନିର୍ବାଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ପୁଷ୍କର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଭକ୍ତିରେ ଏହା ପଠନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 151

सर्वमेतत्फलं प्राप्य ब्रह्मलोके महीयते । यत्रैतल्लिखितं गेहे सदा तिष्ठति पार्थिव

ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ହେ ପାର୍ଥିବ! ଯେ ଘରେ ଏହା ଲିଖିତ ରହେ, ସେଠାରେ ସଦା ମଙ୍ଗଳ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 152

न तत्राग्निभयं घोरं सर्वचोरादिसंभवं । यश्चेदं पूजयेद्भक्त्या पुस्तकेपि स्थितं बुधाः

ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିଭୟ ନାହିଁ, ଚୋର ଆଦିଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କୌଣସି ସଙ୍କଟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ, ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ପୂଜେ—ପୁସ୍ତକରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ସେ ସେଇ ରକ୍ଷା ଓ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 153

तेन चेष्टं भवेत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरं । जायंते बहवः पुत्रा धनं धान्यं वरस्त्रियः

ସେଇ ପୁଣ୍ୟ/ଅନୁଷ୍ଠାନର ପ୍ରଭାବରେ ତ୍ରିଲୋକରେ—ଚର ଓ ଅଚର ସହିତ—ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ଅନେକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ।

Verse 154

रत्नान्यश्वा गजा भृत्यास्तेषामाशु भवंति च । यत्रेदं लिख्यते गेहे तत्राप्येवं ध्रुवं भवेत्

ରତ୍ନ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନେ—ଏସବୁ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଲାଭ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଘରେ ଏହା ଲେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଧ୍ରୁବ ଭାବେ ଘଟେ।