Adhyaya 12

Verse 1

भीष्म उवाच । सोमवंशः कथं जातः कथयात्र विशारद । तद्वंशे केतुराजानो बभूवुः कीर्तिवर्द्धनाः

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ବିଶାରଦ! ସୋମବଂଶ କିପରି ଜନ୍ମିଲା? ଏଠାରେ କହ। ଏହି ବଂଶରେ କୀର୍ତ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ ଧ୍ୱଜଧାରୀ ରାଜାମାନେ କେ କେ ହେଲେ?

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । आदिष्टो ब्रह्मणा पूर्वमत्रिः सर्गविधौ पुरा । अनंतरं नाम तपः सृष्ट्यर्थं तप्तवान्विभुः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ପୁରାତନ ସୃଷ୍ଟିବିଧାନରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ ଅତ୍ରି ଋଷି ସୃଷ୍ଟି ଉଦ୍ଭବ ପାଇଁ ‘ଅନନ୍ତର’ ନାମକ ମହାତପ କରିଥିଲେ।

Verse 3

यदानंदकरं ब्रह्म भगवन्क्लेशनाशनं । ब्रह्मरुद्रेन्द्रसूर्याणामभ्यंतरमतींद्रियं

ସେହି ବ୍ରହ୍ମ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଭଗବାନ, କ୍ଲେଶନାଶକ; ବ୍ରହ୍ମା-ରୁଦ୍ର-ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ।

Verse 4

शान्तिं कृत्वात्ममनसा तदत्रिः संयमे स्थितः । माहात्म्यं तपसो वापि परमानंदकारकं

ନିଜ ମନରେ ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ଅତ୍ରି ଋଷି ସଂୟମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ; ତପସ୍ୟାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ—ଯାହା ପରମାନନ୍ଦକାରକ—ତାହା ଅନୁଭବ କରି (ପ୍ରକାଶ କଲେ)।

Verse 5

यस्माद्वंशपतिः सार्द्धं समये तदधिष्ठितः । तं दृष्ट्वाचष्ट सोमेन तस्मात्सोमोभवद्विभुः

ଯଥାସମୟରେ ସେ ବଂଶପତି ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସୋମ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ; ତେଣୁ ସେ ମହାବିଭୁ ‘ସୋମ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 6

अथ सुस्राव नेत्राभ्यां जलं तत्रात्रिसंभवम् । द्योतयद्विश्वमखिलं ज्योत्स्नया सचराचरम्

ତେବେ ତାଙ୍କ ନୟନଦ୍ୱୟରୁ ଅତ୍ରି-ସମ୍ଭବ ଜଳ ଝରିପଡ଼ିଲା; ଚନ୍ଦ୍ରଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ସଦୃଶ ତାହାର ଦୀପ୍ତି ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଆଲୋକିତ କଲା।

Verse 7

तद्दिशो जगृहुस्तत्र स्त्रीरूपेणासहृच्छयाः । गर्भो भूत्वोदरे तासां स्थितः सोप्यत्रिसंभवः

ସେଠାରେ ଦିଗ୍‌ଗଣ ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ଧାରଣ କରି, ହୃଦୟରେ କାମନା ବିନା, ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଅତ୍ରି-ସମ୍ଭବ ସେ ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଉଦରରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 8

आशाश्च मुमुचुर्गर्भमशक्ता धारणे ततः । समादायाथ तं गर्भमेकीकृत्य चतुर्मुखः

ତାପରେ ସେଇ (ଦିବ୍ୟ) ଆଶାମାନେ ଧାରଣ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ ଗର୍ଭକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ତଦନନ୍ତରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଏକତ୍ର କଲେ।

Verse 9

युवानमकरोद्ब्रह्मा सर्वायुधधरं नरम् । स्यंदनेथ सहस्तेन वेदशक्तिमये प्रभुः

ବ୍ରହ୍ମା ସେ ନରକୁ ଯୁବକ କରି, ସମସ୍ତ ଆୟୁଧଧାରୀ କଲେ; ବେଦଶକ୍ତିମୟ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ରଥ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 10

आरोप्य लोकमनयदात्मीयं स पितामहः । ततो ब्रह्मर्षिभिः प्रोक्तं ह्यस्मत्स्वामीभवत्वयम्

ସେ ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ନିଜ ଲୋକକୁ ନେଇଗଲେ; ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ କହିଲେ—“ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣ ଆମର ସ୍ୱାମୀ ହୁଅନ୍ତୁ।”

Verse 11

ऋषिभिर्देवगंधर्वैरप्सरोभिस्तथैव च । स्तूयमानस्य तस्याभूदधिकं महदंतरम्

ଋଷି, ଦେବଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଓ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ଆହୁରି ଅଧିକ ମହାନ ହେଲା।

Verse 12

तेजोवितानादभवद्भुवि दिव्यौषधीगणः । तद्दीप्तिरधिका तस्माद्रात्रौ भवति सर्वदा

ତେଜର ବିତାନରୁ ପୃଥିବୀରେ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିମାନଙ୍କ ଗଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ଦୀପ୍ତି ଅଧିକ, ଏବଂ ସେହି ଆଲୋକ ସଦା ରାତିରେ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 13

तेनौषधीशः सोमोभूद्द्विजेष्वपि हि गण्यते । वेदधामा रसश्चायं यदिदं मंडलं शुभम्

ଏହିକାରଣେ ସୋମ ଔଷଧିମାନଙ୍କ ଅଧୀଶ୍ୱର ହେଲେ ଏବଂ ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଗଣ୍ୟ। ଏହି ଶୁଭ ମଣ୍ଡଳ ବେଦଧାମ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ରସସ୍ୱରୂପ।

Verse 14

कार्त्तवीर्यस्य राजर्षेर्महिमानं निरीक्ष्य सः । न नूनं कार्त्तवीर्यस्य गतिं यास्यंति पार्थिवाः

ରାଜର୍ଷି କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ମହିମା ଦେଖି ସେ ଭାବିଲେ— “ନିଶ୍ଚୟ ଭୂଲୋକର ରାଜାମାନେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଗତି (ଅବସ୍ଥା) ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।”

Verse 15

रूपलावण्यसंयुक्तास्तस्मै कन्याः सुवर्चसः । ततः शक्तिसहस्राणां सहस्राणि दशैव तु

ତାପରେ ରୂପ-ଲାବଣ୍ୟଯୁକ୍ତ ଦୀପ୍ତିମତୀ କନ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ହେଲେ; ଏବଂ ପରେ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହସ୍ରରେ ଦଶସହସ୍ର (ଅନେକ) ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 16

तपश्चकार शीतांशुर्विष्णुध्यानैकतत्परः । ततस्तुष्टश्च भगवांस्तस्मै नारायणो हरिः

ଶୀତାଂଶୁ ବିଷ୍ଣୁଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ତପ କଲେ। ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ହରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ।

Verse 17

वरं वृणीष्व चोवाच परमात्मा जनार्दनः । ततो वव्रे वरं सोमः शक्रलोके यजाम्यहम्

ପରମାତ୍ମା ଜନାର୍ଦନ କହିଲେ—“ବର ଚାହ।” ତେବେ ସୋମ ବର ଚାହିଲେ—“ମୁଁ ଶକ୍ରଲୋକ (ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ) ରେ ଯଜ୍ଞ କରିବି।”

Verse 18

प्रत्यक्षमेव भोक्तारो भवंतु मम मंदिरे । राजसूये सुरगणा ब्रह्माद्या ये चतुर्विधाः

ମୋ ମନ୍ଦିରରେ ଭୋଜନକାରୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉନ୍ତୁ। ରାଜସୂୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଚତୁର୍ବିଧ ଦେବଗଣ ସେଠାରେ ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 19

रक्षपालः सुरोस्माकमास्तां शूलधरो हरः । तथेत्युक्तः समाजह्रे राजसूयं तु विष्णुना

ଆମର ଦିବ୍ୟ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଶୂଳଧାରୀ ହର (ଶିବ) ରହୁନ୍ତୁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହିଲେ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞକୁ ଯଥାବିଧି ସମାହାର କଲେ।

Verse 20

होतात्रिर्भृगुरध्वर्युरुद्गाता च चतुर्मुखः । ब्रह्मत्वमगमत्तस्य उपद्रष्टा हरिः स्वयम्

ହୋତା ଭାବେ ଅତ୍ରି, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଭାବେ ଭୃଗୁ, ଏବଂ ଉଦ୍ଗାତା ଭାବେ ଚତୁର୍ମୁଖ (ବ୍ରହ୍ମା) ଥିଲେ। ସେହି କ୍ରିୟାରେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ପଦ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା; ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ହରି ସାକ୍ଷୀ-ଉପଦ୍ରଷ୍ଟା ରହିଲେ।

Verse 21

सदस्याः सर्वदेवास्तु राजसूयविधिः स्मृतः । वसवोध्वर्यवस्तद्वद्विश्वेदेवास्तथैव च

ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ—ଏହିଏ ତାହାର ବିଧି ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ବସୁମାନେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଋତ୍ୱିଜ, ତଥା ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 22

त्रैलोक्यं दक्षिणा तेन ऋत्विग्भ्यः प्रतिपादिता । सोमः प्राप्याथदुष्प्राप्यमैश्वर्यं सृष्टिसत्कृतं

ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଲୋକ ଦକ୍ଷିଣାରୂପେ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ହେଲା। ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିକ୍ରମେ ସତ୍କୃତ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ସୋମ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 23

सप्तलोकैकनाथत्वं प्राप्तस्स्वतपसा तदा । कदाचिदुद्यानगतामपश्यदनेकपुष्पाभरणोपशोभाम्

ନିଜ ତପସ୍ୟାରେ ସେ ସପ୍ତଲୋକର ଏକନାଥତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ପରେ ଏକଦା ଉଦ୍ୟାନକୁ ଯାଇଥିବା, ଅନେକ ପୁଷ୍ପାଭରଣରେ ଶୋଭିତ ଜଣେ ନାରୀକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 24

बृहन्नितंबस्तनभारखेदां पुष्पावभंगेप्यतिदुर्बलांगीं । भार्यां च तां देवगुरोरनंगबाणाभिरामायत चारुनेत्रां

ସେ ଦେବଗୁରୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ—ବିଶାଳ ନିତମ୍ବ ଓ ସ୍ତନଭାରରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ପୁଷ୍ପପାତକୁ ମଧ୍ୟ ସହିନପାରୁଥିବା ଅତି ସୁକୁମାରାଙ୍ଗୀ; ଅନଙ୍ଗର ବାଣେ ରମଣୀୟ ଭଳି, ଦୀର୍ଘ ସୁନ୍ଦର ନେତ୍ରଯୁକ୍ତା।

Verse 25

तारां स ताराधिपतिः स्मरार्तः केशेषु जग्राह विविक्तभूमौ । सापि स्मरार्ता सहते न रेमे तद्रूपकांत्याहृतमानसैव

କାମାର୍ତ ତାରାଧିପତି ଏକାନ୍ତସ୍ଥଳେ ତାରାକୁ କେଶ ଧରି ଧରିଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ କାମାର୍ତା; ନ ପ୍ରତିରୋଧ କଲା, ନ ବିରତ ହେଲା—ତାଙ୍କ ରୂପକାନ୍ତି ତାହାର ମନକୁ ପୂର୍ବରୁ ହରିନେଇଥିଲା।

Verse 26

चिरं विहृत्याथ जगाम तारां विधुर्गृहीत्वा स्वगृहं ततोपि । न तृप्तिरासीत्स्वगृहेपि तस्य तारानुरक्तस्य सुखागमेषु

ଦୀର୍ଘକାଳ କ୍ରୀଡ଼ା କରି ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାକୁ ନେଇ ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲା। ତଥାପି ନିଜ ଘରେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ତୃପ୍ତି ହେଲା ନାହିଁ; କାରଣ ସୁଖଭୋଗରେ ସେ ତାରାପ୍ରତି ଗଭୀର ଆସକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 27

बृहस्पतिस्तद्विरहाग्निदग्धस्तद्ध्याननिष्ठैकमना बभूव । शशाक शापं न च दातुमस्मै न मंत्रशस्त्राग्निविषैरनेकैः

ତାହାର ବିରହାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ବୃହସ୍ପତି ତାହାର ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ତାହାକୁ ଶାପ ଦେଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ—ମନ୍ତ୍ର, ଶସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଅନେକ ବିଷ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 28

तस्यापकर्तुं विविधैरुपायैर्नैवाभिचारैरपि वागधीशः । स याचयामास ततस्तु देवं सोमं स्वभार्यार्थमनंगतप्तः

ବାଗଧୀଶ (ବୃହସ୍ପତି) ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଅପକାର କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଅଭିଚାର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେଣୁ କାମଦେବର ତାପରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ସେ ଦେବ ସୋମଙ୍କୁ ଯାଚନା କଲେ।

Verse 29

स याच्यमानोपि ददौ न भार्यां बृहस्पतेः कामवशेन मोहितः । महेश्वरेणाथ चतुर्मुखेन साध्यैर्मरुद्भिः सह लोकपालैः

ବାରମ୍ବାର ଯାଚନା କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାମବଶରେ ମୋହିତ ହୋଇ ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦେଲା ନାହିଁ। ମହେଶ୍ୱର, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା, ସାଧ୍ୟ, ମରୁତ ଓ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅବସ୍ଥା ରହିଲା।

Verse 30

ददौ यदा तां न कथंचिदिंदुस्तदा शिवः क्रोधपरो बभूव । यो वामदेवप्रथितः पृथिव्यामनेकरुद्रार्चितपादपद्मः

ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଦେଲା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଶିବ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରବଳ ହେଲେ—ପୃଥିବୀରେ ‘ବାମଦେବ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ଅନେକ ରୁଦ୍ର ପୂଜନ କରନ୍ତି।

Verse 31

ततः सशिष्यो गिरिशः पिनाकी बृहस्पतेः स्नेहवशानुबद्धः । धनुर्गृहीत्वाजगवं पुरारिर्जगाम भूतेश्वरसिद्धजुष्टः

ତେବେ ପିନାକଧାରୀ ଗିରୀଶ (ଶିବ) ଶିଷ୍ୟସହ, ବୃହସ୍ପତି ପ୍ରତି ସ୍ନେହବଶେ ଅଜଗବ ଧନୁ ଧରି ତ୍ରିପୁରାରି ରୂପେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଭୂତେଶ୍ୱର ଓ ସିଦ୍ଧଗଣ ସହିତ ଥିଲେ।

Verse 32

युद्धाय सोमेन विशेषदीप्तस्तृतीयनेत्रानलभीमवक्त्रः । सहैव जग्मुश्च गणेश्वराणां विंशाधिका षष्टिरथोग्रमूर्तिः

ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସେ ସୋମଙ୍କ ସହ ବିଶେଷ ଦୀପ୍ତିରେ ଜ୍ୱଳିଲେ; ତୃତୀୟ ନେତ୍ରର ଅଗ୍ନି ପରି ଭୟଙ୍କର ମୁଖ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ସହ ଗଣେଶ୍ୱର—ଷାଠିଠାରୁ ଅଧିକ ଆଉ କୋଡ଼ିଏ—ଗଲେ; ସେ ନିଜେ ଉଗ୍ରମୂର୍ତ୍ତି ଥିଲେ।

Verse 33

यक्षेश्वराणां सगणैरनेकैर्युतोन्वगात्स्यंदनसंस्थितानां । वेतालयक्षोरगकिन्नराणां पद्मेन चैकेन तथार्बुदानाम्

ଅନେକ ଗଣ ସହିତ ଯକ୍ଷେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗେ, ରଥସ୍ଥ ସେନାଦଳକୁ ନେଇ ସେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ; ବେତାଳ, ଯକ୍ଷ, ଉରଗ (ନାଗ) ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ସହ ‘ପଦ୍ମ’ ନାମକ ଏକ ଗଣ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ‘ଅର୍ବୁଦ’ ଦଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 34

लक्षैस्त्रिभिर्द्वा दशभी रथानां सोमोप्यगात्तत्र विवृद्धमन्युः । शनैश्चरांगारकवृद्धतेजा नक्षत्रदैत्यासुरसैन्ययुक्तः

ସେଠାରେ ସୋମ ମଧ୍ୟ ବତ୍ତିଶ ଲକ୍ଷ ରଥ ସହ, ଅତ୍ୟଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଶନୈଶ୍ଚର ଓ ଅଙ୍ଗାରକ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳି, ନକ୍ଷତ୍ର, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଅସୁର ସେନା ସହିତ ଆସିଲେ।

Verse 35

जग्मुर्भयं सप्त तथैव लोका धरावनद्वीपसमुद्रगर्भाः । ससोममेवाभ्यगमत्पिनाकी गृहीतदीप्तास्त्रविशालवह्निः

ତେବେ ପୃଥିବୀ, ବନ, ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରଗର୍ଭ ସହିତ ସପ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟ ଆବରଣ କଲା। ପିନାକୀ (ଶିବ) ଧୃତ ଦୀପ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ବିଶାଳ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳି, ସୋମଙ୍କ ଦିଗକୁ ହିଁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 36

अथाभवद्भीषण भीम सोम सैन्यद्वयस्याथ महाहवोसौ । अशेषसत्वक्षयकृत्प्रवृद्धस्तीक्ष्णप्रधानो ज्वलनैकरूपः

ତେବେ ଦୁଇ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ସୋମସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ମହାସଂଗ୍ରାମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରବଳ ହୋଇ ଅଶେଷ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କ୍ଷୟକାରୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ରପ୍ରଧାନ, ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରୂପ ପରି ଦେଖାଗଲା।

Verse 37

शस्त्रैरथान्योन्यमशेषसैन्यं द्वयोर्जगामक्षयमुग्रतीक्ष्णैः । पतंति शस्त्राणि तथोज्वलानि स्वर्भूमिपातालमलं दहंति

ତାପରେ ଉଗ୍ର ଓ ଅତିତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଉଭୟ ପକ୍ଷର ସମଗ୍ର ସେନା ପରସ୍ପରକୁ କ୍ଷୟ କରିଦେଲା। ଏବଂ ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପଡ଼ିପଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ପାତାଳକୁ ମଧ୍ୟ ଦହିଦେଲା।

Verse 38

रुद्रः क्रोधाद्ब्रह्मशिरो मुमोच सोमोपि सोमास्त्रममोघवीर्यं । तयोर्निपातेन समुद्रभूम्योरथांतरिक्षस्य च भीतिरासीत्

ରୁଦ୍ର କ୍ରୋଧରେ ବ୍ରହ୍ମଶିରୋଽସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ; ସୋମ ମଧ୍ୟ ଅମୋଘବୀର୍ୟ ସୋମାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କଲେ। ସେଇ ଦୁଇ ଅସ୍ତ୍ରର ପତନରେ ସମୁଦ୍ର, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୟ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା।

Verse 39

तदा सुयुद्धं जगतां क्षयाय प्रवृद्धमालोक्य पितामहोपि । ततः प्रविश्याथ कथंचिदेव निवारयामास सुरैः सहैव

ତେବେ ଜଗତ୍‌ର କ୍ଷୟ ପାଇଁ ପ୍ରବଳ ହୋଇଉଠିଥିବା ସେଇ ଘୋର ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି କିପରି ନା କିପରି ସେଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ନିବାରଣ କଲେ।

Verse 40

अकारणं किं क्षयकृज्जनानां सोम त्वयापीदमकार्यकार्यं । यस्मात्परस्त्रीहरणाय सोम त्वया कृतं युद्धमतीव भीमम्

ହେ ସୋମ! ଅକାରଣେ ଲୋକମାନଙ୍କ କ୍ଷୟକାରୀ ଏହି ଅକାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ କାହିଁକି କଲ? କାରଣ, ହେ ସୋମ, ପରସ୍ତ୍ରୀହରଣ ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ଅତି ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲ।

Verse 41

पापग्रहस्त्वं भविता जनेषु पापोस्यलं वह्निमुखाशिनां त्वं । भार्यामिमामर्पय वाक्पतेस्त्वं प्रमाणयन्नेव मदीय वाचम्

ତୁମେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାପଗ୍ରସ୍ତ ହେବ; ଅଗ୍ନିମୁଖେ ଆହୁତି ଦେଉଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ଠାରିବ। ଏହି ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବାକ୍ପତି (ବୃହସ୍ପତି)ଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରି, ମୋ କଥାକୁ ସତ୍ୟ ପ୍ରମାଣ କର।

Verse 42

तथेति चोवाच हिमांशुमाली युद्धादपाक्रामदतः प्रशांतः । बृहस्पतिस्तामथ गृह्य तारां हृष्टो जगाम स्वगृहं च रुद्रः

“ତଥାସ୍ତୁ,” ବୋଲି ହିମାଂଶୁମାଳୀ (ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର) କହିଲେ; ପରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆ ହେଲେ। ତାପରେ ବୃହସ୍ପତି ତାରାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ହର୍ଷିତ ହୋଇ ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲେ; ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 43

पुलस्त्य उवाच । ततः संवत्सरस्यांते द्वादशादित्यसन्निभः । दिव्यपीताम्बरधरो दिव्याभरणभूषितः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ ବର୍ଷାନ୍ତେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜଣେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ; ଦିବ୍ୟ ପୀତାମ୍ବର ପରିଧାନ କରି, ଦିବ୍ୟ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 44

तारोदरविनिष्क्रान्तः कुमारस्सूर्यसन्निभः । सर्वार्थशास्त्रविद्विद्वान्हस्तिशास्त्रप्रवर्त्तकः

ତାରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜଣେ କୁମାର ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟବାନ ଏବଂ ହସ୍ତିଶାସ୍ତ୍ର (ଗଜବିଦ୍ୟା)ର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଥିଲେ।

Verse 45

नामयद्राजपुत्रोयं विश्रुतो राजवैद्यकः । राज्ञः सोमस्य पुत्रत्वाद्राजपुत्रो बुधः स्मृतः

ଏହିଜଣ ରାଜବୈଦ୍ୟ ଭାବେ ବିଶ୍ରୁତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାମ ‘ରାଜପୁତ୍ର’ ରଖାଗଲା। ରାଜା ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେବାରୁ ବୁଧ ମଧ୍ୟ ‘ରାଜପୁତ୍ର’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 46

जनानां तु स तेजांसि सर्वाण्येवाक्षिपद्बली । ब्रह्माद्यास्तत्र चाजग्मुर्देवा देवर्षिभिः सह

ସେଇ ମହାବଳୀ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ସମସ୍ତ ତେଜ ହରଣ କଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବଗଣ ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 47

बृहस्पतिगृहे सर्वे जातकर्मोत्सवे तदा । पप्रच्छुस्ते सुरास्तारां केन जातः कुमारकः

ତେବେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଗୃହରେ ଜାତକର୍ମ-ଉତ୍ସବ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ତାରାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଏହି କୁମାର କାହା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିତ?”

Verse 48

ततः सा लज्जिता तेषां न किंचिदवदत्तदा । पुनः पुनस्तदा पृष्टा लज्जयंती वरांगना

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ସେ ସମୟରେ କିଛି କହିଲା ନାହିଁ। ପୁନଃପୁନଃ ପଚାରାଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍ଗନା ଲଜ୍ଜାରେ ମୌନ ରହିଲା।

Verse 49

सोमस्येति चिरादाह ततो गृह्णाद्विधुः सुतं । बुध इत्यकरोन्नाम प्रादाद्राज्यं च भूतले

ବହୁ ଦେରି ପରେ ସେ କହିଲା—“(ଏ) ସୋମଙ୍କର।” ତାପରେ ବିଧୁ (ଚନ୍ଦ୍ର) ସେ ଶିଶୁକୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ‘ବୁଧ’ ନାମ ରଖି ଭୂତଳରେ ରାଜ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 50

अभिषेकं ततः कृत्वा प्रदानमकरोद्विभुः । ग्रहमध्यं प्रदायाथ ब्रह्मा ब्रह्मर्षिभिर्युतः

ତାପରେ ସେ ବିଭୁ ଅଭିଷେକ କରି ଦାନ କଲେ। ତଦନନ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମା ଗୃହମଧ୍ୟରେ ସେଇ ଅର୍ପଣ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 51

पश्यतां सर्वभूतानां तत्रैवांतरधीयत । इलोदरे च धर्मिष्ठं बुधः पुत्रमजीजनत्

ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ ସେଠାରେଇ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା। ଏବଂ ଇଲୋଦରାରେ ବୁଧ ଏକ ପରମ ଧର୍ମିଷ୍ଠ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 52

अश्वमेधशतंसाग्रमकरोद्यस्स्वतेजसा । पुरूरवा इति ख्यातः सर्वलोकनमस्कृतः

ନିଜ ତେଜସ୍‌ରେ ସେ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପାଦନ କଲା। ‘ପୁରୂରବା’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ ହେଲା।

Verse 53

हिमवच्छिखरे रम्ये समाराध्य पितामहं । लोकैश्वर्यमगाद्राजन्सप्तद्वीपपतिस्तदा

ହିମାଳୟର ରମ୍ୟ ଶିଖରରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରି, ସେ ରାଜା ତେବେ ଲୋକୈଶ୍ୱର୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା ଏବଂ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ପତି ହେଲା।

Verse 54

केशिप्रभृतयो दैत्यास्तद्भृत्यत्वं समागताः । उर्वशी यस्य पत्नीत्वमगमद्रूपमोहिता

କେଶି ଆଦି ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାହାର ସେବକତ୍ୱକୁ ଆସିଲେ। ତାହାର ରୂପରେ ମୋହିତ ଉର୍ବଶୀ ତାହାର ପତ୍ନୀ ହେଲେ।

Verse 55

सप्तद्वीपावसुमती सशैलवनकानना । धर्मेण पालिता तेन सर्वलोकहितैषिणा

ସପ୍ତଦ୍ୱୀପସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀ—ପର୍ବତ, ବନ ଓ ଉପବନ ସହ—ସର୍ବଲୋକହିତେଷୀ ସେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ପାଳନ କଲା।

Verse 56

चामरग्रहणाकीर्तिः स्वयं चैवांगवाहिका । ब्रह्मप्रसादाद्देवेंद्रो ददावर्द्धासनं तदा

ଚାମର ଧାରଣରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧା ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ଅଙ୍ଗସେବିକା ହୋଇ ସେବା କରୁଥିଲା; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେତେବେଳେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ତାକୁ ଅର୍ଧାସନ—ମର୍ଯ୍ୟାଦାସ୍ଥାନ—ଦାନ କଲେ।

Verse 57

धर्मार्थकामान्धर्मेण समवेतोभ्यपालयत् । धर्मार्थकामास्तं द्रष्टुमाजग्मुः कौतुकान्विताः

ଧର୍ମ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ—ତିନିଟିକୁ ଶାସନ କରି ସୁରକ୍ଷା କଲେ। ପରେ କୌତୁହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 58

जिज्ञासवस्तच्चरितं कथं पश्यति नः समम् । भक्त्या चक्रे ततस्तेषामर्घ्यपाद्यादिकं ततः

ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଜାଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ସେମାନେ ଭାବିଲେ, “ଆମେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମଭାବେ କିପରି ଦେଖିପାରିବୁ?” ତେବେ ସେ ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଆଦି ସତ୍କାର-ଉପଚାର କଲେ।

Verse 59

आसनत्रयमानीय दिव्यं कनकभूषणम् । निवेश्याथाकरोत्पूजामीषद्धर्मेधिकां पुनः

ଦିବ୍ୟ ଏବଂ କନକଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ତିନିଟି ଆସନ ଆଣି ସେ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ପରେ ପୁନର୍ବାର ଅଳ୍ପ ଅଧିକ ଧର୍ମାନୁକୂଳ ବିଧିରେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 60

जग्मतुस्तौ च कामार्थावतिकोपं नृपं प्रति । अर्थः शापमदात्तस्मै लोभात्त्वं नाशमेष्यसि

ତାପରେ କାମ ଓ ଅର୍ଥ—ସେ ଦୁଇଜଣ—ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧିତ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଅର୍ଥ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: “ଲୋଭରୁ ତୁମେ ନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।”

Verse 61

कामोप्याह तवोन्मादो भविता गंधमादने । कुमारवनमाश्रित्य वियोगाच्चोर्वशीभवात्

କାମଦେବ ମଧ୍ୟ କହିଲେ—“ଗନ୍ଧମାଦନରେ ତୁମର ଉନ୍ମାଦ ହେବ; ‘କୁମାରବନ’ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ସେ ଉର୍ବଶୀ-ବିଯୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ।”

Verse 62

धर्मोप्याह चिरायुस्त्वं धार्मिकश्च भविष्यसि । संततिस्तव राजेंद्र यावदाचंद्रतारकम्

ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଘୋଷଣା କଲେ—“ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଧାର୍ମିକ ହେବ; ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ସନ୍ତତି ଚନ୍ଦ୍ର-ତାରା ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟିକି ରହିବ।”

Verse 63

शतशो वृद्धिमायाति न नाशं भुवि यास्यति । षष्टिं वर्षाणि चोन्माद ऊर्वशीकामसंभवः

ତାହା ଶତଶଃ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ନାଶ ପାଇବ ନାହିଁ; ଉର୍ବଶୀ-କାମଜ ଉନ୍ମାଦ ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ।

Verse 64

अचिरादेव भार्यापि वशमेष्यति चाप्सराः । इत्युक्त्वांतर्दधुः सर्वे राजा राज्यं तदान्वभूत्

“ଶୀଘ୍ରେ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ବଶକୁ ଆସିବେ।” ଏହା କହି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ; ପରେ ରାଜା ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।

Verse 65

अहन्यहनि देवेंद्रं द्रष्टुं याति पुरूरवाः । कदाचिदारुह्य रथं दक्षिणांबरचारिणा

ପ୍ରତିଦିନ ପୁରୂରବା ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଯାଉଥିଲେ; ଏକଥର ରଥାରୋହଣ କରି ଦକ୍ଷିଣୀ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଜଣେ ସହ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 66

सार्धं शक्रेण सोऽपश्यन्नीयमानामथांबरे । केशिना दानवेंद्रेण चित्रलेखामथोर्वशीम्

ସେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହ ତେବେ ଆକାଶରେ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର କେଶି ଦ୍ୱାରା ନିୟମାନ ଚିତ୍ରଲେଖା ଓ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 67

तं विनिर्जित्य समरे विविधायुधपातनैः । पुरा शक्रोपि समरे येन वज्री विनिर्जितः

ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କରି ସମରରେ ତାକୁ ଜୟ କରି ସେ ବିଜୟୀ ହେଲେ; ଯିଏ ପୂର୍ବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)କୁ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ।

Verse 68

मित्रत्वमगमत्तेन प्रादादिंद्राय चोर्वशीं । ततःप्रभृति मित्रत्वमगमत्पाकशासनः

ଏହାଦ୍ୱାରା ମିତ୍ରତା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା; ସେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ସେହିଦିନଠାରୁ ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ତାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 69

सर्वलोकेतिशयितं पुरूरवसमेव तम् । प्राह वज्री तु संतुष्टो नीयतामियमेव च

ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ସେହି ପୁରୂରବଙ୍କ ବିଷୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବଜ୍ରଧାରୀ (ଇନ୍ଦ୍ର) କହିଲେ— “ଏହିଁକୁ ନେଇଯାଅ; ହଁ, ଏହିଁକୁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯାଅ।”

Verse 70

सा पुरूरवसः प्रीत्यै चागायच्चरितं महत् । लक्ष्मीस्वयंवरंनाम भरतेन प्रवर्तितम्

ପୁରୂରବଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ସେ ଏକ ମହାନ ଚରିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଗାଇଲେ— ‘ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ସ୍ୱୟଂବର’ ନାମରେ, ଯାହା ଭରତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ଥିଲା।

Verse 71

मेनकां चोर्वशीं रंभां नृत्यध्वमिति चादिशत् । ननर्त सलयं तत्र लक्ष्मीरूपेण चोर्वशी

ତେବେ ସେ ମେନକା, ଉର୍ବଶୀ ଓ ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା କଲେ— “ନୃତ୍ୟ କର।” ତାହାପରେ ଉର୍ବଶୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀରୂପ-ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଧାରଣ କରି ସେଠାରେ ଲୟସହିତ ନୃତ୍ୟ କଲା।

Verse 72

सा पुरूरवसं दृष्ट्वा नृत्यंती कामपीडिता । विस्मृताभिनयं सर्वं यत्पुरातनचोदितम्

ପୁରୂରବସଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ କାମପୀଡାରେ ପୀଡିତ ହେଲା ଏବଂ ପୁରାତନକାଳରେ ଶିଖାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଅଭିନୟ-ଭାବକୁ ଭୁଲିଗଲା।

Verse 73

शशाप भरतः क्रोधाद्वियोगात्तस्य भूतले । पंचपंचाशदब्दानि लताभूता भविष्यसि

ତାଙ୍କ ବିୟୋଗଦୁଃଖରେ କ୍ରୋଧିତ ଭରତ ଭୂତଳରେ (ତାକୁ) ଶାପ ଦେଲେ— “ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶ ବର୍ଷ ତୁମେ ଲତା (ବେଲ) ହେବ” ବୋଲି।

Verse 74

ततस्तमुर्वशी गत्वा भर्त्तारमकरोच्चिरं । शापानुभवनांते च उर्वशी बुधसूनुना

ତାପରେ ଉର୍ବଶୀ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲା; ଏବଂ ଶାପାନୁଭବ ଶେଷ ହେଲାପରେ ଉର୍ବଶୀର ବୁଧପୁତ୍ର ସହ ପୁନଃ ମିଳନ ହେଲା।

Verse 75

अजीजनत्सुतानष्टौ नामतस्तान्निबोध मे । आयुर्दृढायुर्वश्यायुर्बलायुर्धृतिमान्वसुः

ସେ ଆଠ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ତାଙ୍କ ନାମ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ— ଆୟୁ, ଦୃଢାୟୁ, ବଶ୍ୟାୟୁ, ବଲାୟୁ, ଧୃତିମାନ ଓ ବସୁ।

Verse 76

दिव्यजायुः शतायुश्च सर्वे दिव्यबलौजसः । आयुषो नहुषः पुत्रो वृद्धशर्मा तथैव च

ଦିବ୍ୟଜାୟୁ ଓ ଶତାୟୁ—ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ବଳ ଓ ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ; ଏବଂ ଆୟୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ନହୁଷ ଓ ବୃଦ୍ଧଶର୍ମା ମଧ୍ୟ (ଜନ୍ମିଲେ)।

Verse 77

रजिर्दंडो विशाखश्च वीराः पंचमहारथाः । रजेः पुत्रशतं जज्ञे राजेया इति विश्रुतं

ରଜି, ଦଣ୍ଡ ଓ ବିଶାଖ—ବୀର, ପଞ୍ଚମହାରଥୀ—ଜନ୍ମିଲେ। ରଜିଙ୍କ ଠାରୁ ଶତ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମି, ‘ରାଜେୟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 78

रजिराराधयामास नारायणमकल्मषं । तपसा तोषितो विष्णुर्वरं प्रादान्महीपतेः

ରଜି ନିଷ୍କଳଙ୍କ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ। ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ।

Verse 79

देवासुरमनुष्याणामभूत्स विजयी तदा । अथ देवासुरं युद्धमभूद्वर्षशतत्रयम्

ତେବେ ସେ ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଜୟୀ ହେଲେ। ତାପରେ ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧ ତିନିଶେ ବର୍ଷ ଚାଲିଲା।

Verse 80

प्रह्लादशक्रयोर्भीमं न कश्चिद्विजयी तयोः । ततो देवासुरैः पृष्टः पृथग्देवश्चतुर्मुखः

ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷରେ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ବିଜୟୀ ହେଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଚତୁର୍ମୁଖ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 81

अनयोर्विजयी कः स्याद्रजिर्यत्रेति सोब्रवीत् । जयाय प्रार्थितो राजा सहायस्त्वं भवस्व नः

ସେ କହିଲା—“ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ବିଜୟୀ ହେବ, ଏବଂ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କେଉଁଠି ହେବ?” ତାପରେ ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆପଣ ଆମର ସହାୟ ହୁଅନ୍ତୁ।”

Verse 82

दैत्यैः प्राह यदि स्वामी वो भवामि ततस्त्वलम् । नासुरैः प्रतिपन्नं तत्प्रतिपन्नं सुरैस्तदा

ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ କହିଲା—“ମୁଁ ଯଦି ତୁମମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହେଉ, ତେବେ ଏତେଇ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ।” ଯାହା ଅସୁରମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ, ସେହିଟିକୁ ତେବେ ସୁରମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 83

स्वामी भव त्वमस्माकं बलनाशय विद्विषः । ततो विनाशिताः सर्वे ये वध्या वज्रपाणिनः

ସେମାନେ କହିଲେ—“ଆପଣ ଆମର ସ୍ୱାମୀ ହୁଅନ୍ତୁ; ଆମ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ବଳ ନାଶ କରନ୍ତୁ।” ତାପରେ ବଜ୍ରପାଣି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧଯୋଗ୍ୟ ସମସ୍ତେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 84

पुत्रत्वमगमत्तुष्टस्तस्येंद्रः कर्मणा ततः । दत्त्वेंद्राय पुरा राज्यं जगाम तपसे रजिः

ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟକର୍ମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ର ତେବେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏବଂ ରଜି, ପୂର୍ବରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦାନ କରି, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 85

रजिपुत्रैस्तदाछिन्नं बलादिंद्रस्य वैयदा । यज्ञभागश्च राज्यं च तपोबलगुणान्वितैः

ତେବେ ତପୋବଳ, ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ରଜିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ଯଜ୍ଞଭାଗ ଓ ରାଜ୍ୟ—ଦୁହେଁ ଛିନିନେଲେ।

Verse 86

राज्यभ्रष्टस्ततः शक्रो रजिपुत्रनिपीडितः । प्राह वाचस्पतिं दीनः पीडितोऽस्मि रजेः सुतैः

ତେବେ ରାଜ୍ୟଭ୍ରଷ୍ଟ ଓ ରଜିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦୀନଭାବେ ବାଚସ୍ପତି (ବୃହସ୍ପତି)ଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ରଜିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ।”

Verse 87

न यज्ञभागो राज्यं मे पीडितस्य बृहस्पते । राज्यलाभाय मे यत्नं विधत्स्व धिषणाधिप

ହେ ବୃହସ୍ପତେ! ପୀଡିତ ମୋର ନ ଯଜ୍ଞଭାଗ ଅଛି, ନ ରାଜ୍ୟ। ହେ ଧିଷଣାଧିପ! ମୋର ରାଜ୍ୟଲାଭ ପାଇଁ ଉପାୟ ବିଧାନ କର।

Verse 88

ततो बृहस्पतिः शक्रमकरोद्बलदर्पितम् । ग्रहशांतिविधानेन पौष्टिकेन च कर्मणा

ତାପରେ ବୃହସ୍ପତି ବଳ ଓ ଦର୍ପରେ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଗ୍ରହଶାନ୍ତିର ବିଧାନ ଏବଂ ପୌଷ୍ଟିକ (ସମୃଦ୍ଧିଦାୟକ) କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ଓ ପୁଷ୍ଟ କଲେ।

Verse 89

गत्वाथ मोहयामास रजिपुत्रान्बृहस्पतिः । जिनधर्मं समास्थाय वेदबाह्यं स धर्मवित्

ତାପରେ ବୃହସ୍ପତି ଯାଇ ରଜିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲେ; ଧର୍ମଜ୍ଞ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବେଦବାହ୍ୟ ଜିନଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।

Verse 90

वेदत्रयीपरिभ्रष्टांश्चकार धिषणाधिपः । वेदबाह्यान्परिज्ञाय हेतुवादसमन्वितान्

ଧିଷଣାଧିପ (ବ୍ରହ୍ମା) ସେମାନଙ୍କୁ ବେଦତ୍ରୟୀରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ କଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ବେଦବାହ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି, ହେତୁବାଦ-ଯୁକ୍ତ ତର୍କବିତର୍କରେ ଆସକ୍ତ କରିଦେଲେ।

Verse 91

जघान शक्रो वज्रेण सर्वान्धर्मबहिष्कृतान् । नहुषस्य प्रवक्ष्यामि पुत्रान्सप्तैव धार्मिकान्

ଶକ୍ର ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ଧର୍ମରୁ ବହିଷ୍କୃତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂହାର କଲେ। ଏବେ ମୁଁ ନହୁଷଙ୍କ ସାତ ଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 92

यतिर्ययातिश्शर्यातिरुत्तरः पर एव च । अयतिर्वियतिश्चैव सप्तैते वंशवर्द्धनाः

ଯତି, ଯୟାତି, ଶର୍ୟାତି, ଉତ୍ତର ଓ ପର; ଏବଂ ଅୟତି ଓ ବିୟତି—ଏହି ସାତଜଣ ବଂଶବର୍ଦ୍ଧକ।

Verse 93

यतिः कुमारभावेपि योगी वैखानसोभवत् । ययातिरकरोद्राज्यं धर्मैकशरणः सदा

ଯତି କୁମାରାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ବୈଖାନସ ଯୋଗୀ ହେଲେ। ଯୟାତି ସଦା ଧର୍ମକୁ ଏକମାତ୍ର ଶରଣ କରି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।

Verse 94

शर्मिष्ठा तस्य भार्याभूद्दुहिता वृषपर्वणः । भार्गवस्यात्मजा चैव देवयानी च सुव्रता

ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ। ଭାର୍ଗବଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀ ମଧ୍ୟ ସୁବ୍ରତା ଥିଲେ।

Verse 95

ययातेः पंचदायादास्तान्प्रवक्ष्यामि नामतः । देवयानी यदुं पुत्रं तुर्वसुं चाप्यजीजनत्

ଏବେ ମୁଁ ଯୟାତିଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ଦାୟାଦଙ୍କ ନାମ କହିବି। ଦେବୟାନୀ ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁ ନାମକ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 96

तथा द्रुह्यमणं पूरुं शर्मिष्ठाजनयत्सुतान् । यदुः पूरूश्च भरतस्ते वै वंशविवर्द्धनाः

ସେହିପରି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ରୁହ୍ୟମଣ, ପୂରୁ, ଯଦୁ, ପୂରୂ ଓ ଭରତ—ଏହି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ବଂଶବିସ୍ତାରକ ହେଲେ।

Verse 97

पूरोर्वंशं प्रवक्ष्यामि यत्र जातोसि पार्थिव । यदोस्तु यादवा जाता यत्र तौ बलकेशवौ

ହେ ପାର୍ଥିବ! ଯେ ପୂରୁବଂଶରେ ତୁମେ ଜନ୍ମିଛ, ସେହି ବଂଶକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଏବଂ ଯଦୁବଂଶକୁ ମଧ୍ୟ—ଯାହାରୁ ଯାଦବମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବଳରାମ ଓ କେଶବ (କୃଷ୍ଣ) ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 98

भारावतारणार्थाय पांडवानां हिताय च । यदोः पुत्रा बभूवुश्च पंच देवसुतोपमाः

ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ, ଯଦୁବଂଶରେ ଦେବପୁତ୍ରସମ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 99

सहस्रजित्तथा ज्येष्ठः क्रोष्टा नीलोञ्जिको रघुः । सहस्रजितो दायादः शतजिन्नाम पार्थिवः

ଏବଂ ସହସ୍ରଜିତ, ତଥା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, କ୍ରୋଷ୍ଟା, ନୀଲୋଞ୍ଜିକ ଓ ରଘୁ (ଜନ୍ମିଲେ)। ସହସ୍ରଜିତଙ୍କ ଦାୟାଦ ଥିଲେ ଶତଜିତ ନାମକ ରାଜା।

Verse 100

शतजितश्च दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः । हैहयश्च हयश्चैव तथा तालहयश्च यः

ଶତଜିତଙ୍କର ତିନି ଦାୟାଦ ଥିଲେ; ସେମାନେ ପରମଧାର୍ମିକ—ହୈହୟ, ହୟ ଏବଂ ତାଳହୟ ନାମକ ଅନ୍ୟଜନ।

Verse 101

हैहयस्य तु दायादो धर्मनेत्रः प्रतिश्रुतः । धर्मनेत्रस्य कुंतिस्तु संहतस्तस्य चात्मजः

ହୈହୟଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଧର୍ମନେତ୍ର ବୋଲି ଘୋଷିତ। ଧର୍ମନେତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁନ୍ତି, ଏବଂ କୁନ୍ତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଂହତ।

Verse 102

संहतस्य तु दायादो महिष्मान्नाम पार्थिवः । आसीन्महिष्मतः पुत्रो भद्रसेनः प्रतापवान्

ସଂହତଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମହିଷ୍ମାନ୍ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ। ମହିଷ୍ମାନଙ୍କ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଭଦ୍ରସେନ।

Verse 103

वाराणस्यामभूद्राजा कथितः पूर्वमेव हि । भद्रसेनस्य पुत्रस्तु दुर्दमो नाम धार्मिकः

ବାରାଣସୀରେ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ—ଏହା ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ କହାଯାଇଛି। ସେ ଭଦ୍ରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଧାର୍ମିକ ଦୁର୍ଦମ ନାମକ।

Verse 104

दुर्दमस्य सुतो भीमो धनको नाम वीर्यवान् । धनकस्य सुता ह्यासन्चत्वारो लोकविश्रुताः

ଦୁର୍ଦମଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୀମ—ଧନକ ନାମକ ବୀର୍ୟବାନ୍। ଧନକଙ୍କ ଚାରି ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଯେମାନେ ଲୋକବିଶ୍ରୁତ।

Verse 105

कृताग्निः कृतवीर्यश्च कृतधर्मा तथैव च । कृतौजाश्च चतुर्थोभूत्कृतवीर्याच्च सोर्जुनः

କୃତାଗ୍ନି, କୃତବୀର୍ୟ, କୃତଧର୍ମ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ କୃତୌଜା—ଏମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; କୃତବୀର୍ୟରୁ ସେଇ ଅର୍ଜୁନ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 106

जातो बाहुसहस्रेण सप्तद्वीपेश्वरो नृपः । वर्षायुतं तपस्तेपे दुश्चरं पृथिवीपतिः

ସହସ୍ର ବାହୁ ସହିତ ଜନ୍ମିଥିବା ସେ ନୃପ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଅଧିଶ୍ୱର ହେଲେ। ସେ ପୃଥିବୀପତି ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଦୁଶ୍ଚର ତପ କଲେ।

Verse 107

दत्तमाराधयामास कार्त्तवीर्योत्रिसंभवम् । तस्मै दत्तो वरान्प्रादाच्चतुरः पुरुषोत्तमः

ଅତ୍ରିବଂଶଜ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ। ତେବେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦତ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଚାରିଟି ବର ଦାନ କଲେ।

Verse 108

पूर्वं बाहुसहस्रं तु स वव्रे राजसत्तमः । अधर्मं ध्यायमानस्य भीतिश्चापि निवारणम्

ପ୍ରଥମେ ସେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରରୂପେ ସହସ୍ର ବାହୁ ଚାହିଲେ; ଏବଂ ମନରେ ଅଧର୍ମ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଭୟ-ନିବାରଣର ବର ମଧ୍ୟ ଚାହିଲେ।

Verse 109

युद्धेन पृथिवीं जित्वा धर्मेणावाप्य वै बलम् । संग्रामे वर्तमानस्य वधश्चैवाधिकाद्भवेत्

ଯୁଦ୍ଧରେ ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ପୁଣି ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ବଳ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ—ଯେ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ରତ, ତାହାର ପାଇଁ ବଧ (ହିଂସା) ଅଧିକ ହୋଇଯାଏ।

Verse 110

एतेनेयं वसुमती सप्तद्वीपा सपत्तना । सप्तोदधि परिक्षिप्ता क्षात्रेण विधिना जिता

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବସୁମତୀ—ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ନଗର ସହିତ, ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ—କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମର ବିଧିଅନୁସାରେ ଜିତାଗଲା।

Verse 111

जज्ञे बाहुसहस्रं च इच्छतस्तस्य धीमतः । सर्वे यज्ञा महाबाहोस्तस्यासन्भूरिदक्षिणाः

ସେଇ ଧୀମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାମାତ୍ରେ ତାଙ୍କର ସହସ୍ର ବାହୁ ଜନ୍ମିଲା। ସେଇ ମହାବାହୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଚୁର ଦକ୍ଷିଣାରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 112

सर्वे कांचनयूपास्ते सर्वे कांचनवेदिकाः । सर्वे देवैश्च संप्राप्ता विमानस्थैरलंकृतैः

ସେସବୁ ଯଜ୍ଞରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୂପ ଥିଲା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବେଦିକା ଥିଲା। ବିମାନସ୍ଥ ଅଲଙ୍କୃତ ଦେବଗଣ ସମସ୍ତଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 113

गंधर्वैरप्सरोभिश्च नित्यमेवापि सेविताः । यस्य यज्ञे जगौ गाथा गंधंर्वो नारदस्तथा

ସେ ନିତ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଥିଲେ। ଯାହାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗାଥା ଗାଇଲେ—ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଗାଇଲେ।

Verse 115

यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च विक्रमेण श्रुतेन च । सप्तद्वीपाननुचरन्वेगेन पवनोपमः

ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା—ପରାକ୍ରମ ଏବଂ ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପରେ ବିଚରଣ କଲେ; ବେଗରେ ପବନସମ।

Verse 116

पंचाशीतिसहस्राणि वर्षाणां च नराधिपः । सप्तद्वीपपृथिव्याश्च चक्रवर्ती बभूव ह

ପଞ୍ଚାଶୀ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଇ ନରାଧିପ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପସହିତ ପୃଥିବୀର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ସମ୍ରାଟ ହେଲେ।

Verse 117

स एव पशुपालोभूत्क्षेत्रपालः स एव हि । स एव वृष्ट्या पर्जन्यो योगित्वादर्जुनोभवत्

ସେଇ ଏକା ଗୋପାଳ ହେଲା, ସେଇ ଏକା କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ମଧ୍ୟ। ବର୍ଷାର ଅଧିକାରବଳେ ସେ ପର୍ଜନ୍ୟ, ଯୋଗସିଦ୍ଧିରେ ସେ ଅର୍ଜୁନ ହେଲା।

Verse 118

योसौ बाहुसहस्रेण ज्याघातकठिनत्वचा । भाति रश्मिसहस्रेण शारदेनेव भास्करः

ଯାହାର ସହସ୍ର ବାହୁରେ ଧନୁଷ୍ୟ-ଜ୍ୟାର ଆଘାତରେ ଚର୍ମ କଠିନ ହୋଇଛି, ସେ ସହସ୍ର କିରଣରେ ଶରଦ୍‌କାଳୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 119

एष नाम मनुष्येषु माहिष्मत्यां महाद्युतिः । एष वेगं समुद्रस्य प्रावृट्काले भजेत वै

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାହିଷ୍ମତୀରେ ‘ଏଷ’ ନାମକ ଏକ ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ ପୁରୁଷ ଅଛି; ପ୍ରାବୃଟ୍‌କାଳେ ସେ ସମୁଦ୍ରର ବେଗ ସମାନ ବଳ ଧାରଣ କରେ।

Verse 120

क्रीडते स्वसुखा ये विप्रतिस्रोतो महीपतिः । ललनाः क्रीडता तेन प्रतिबद्धोर्मिमालिनी

ସେଠାରେ ସେଇ ମହୀପତି ନିଜ ସୁଖାନୁସାରେ ସ୍ରୋତର ପ୍ରତିକୂଳରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରେ; ତାଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡ଼ାରତ ଲଲନାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତରଙ୍ଗମାଳା-ଭୂଷିତ ନଦୀ ଯେନ ଅଟକାଇ ରଖାଯାଇଛି।

Verse 121

ऊर्मिभ्रुकुटिमाला सा शंकिताभ्येति नर्मदा । एष एव मनोर्वंशे त्ववगाहेन्महार्णवम्

ଊର୍ମିର ଭ୍ରୁକୁଟିମାଳା ଧାରଣ କରି ସେଇ ନର୍ମଦା ଶଙ୍କିତ ହୋଇ ସମୀପକୁ ଆସେ। ମନୁବଂଶରେ ଏହି ପୁରୁଷ ମହାର୍ଣ୍ଣବରେ ଅବଗାହନ କରିବ।

Verse 122

करेणोद्धृत्य वेगं तु कामिनीप्रीणनेन तु । तस्य बाहुसहस्रेण क्षोभ्यमाणे महोदधौ

କାମିନୀକୁ ପ୍ରୀଣ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ହସ୍ତେ ଜଳବେଗ ଉଦ୍ଧୃତ କଲା; ତାହାର ସହସ୍ର ବାହୁରେ ମହୋଦଧି ମଥିତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର କ୍ଷୋଭିତ ହେଲା।

Verse 123

भवंति लीना निश्चेष्टाः पातालस्था महासुराः । तदूरुक्षोभचकिता अमृतोत्पादशंकिताः

ପାତାଳସ୍ଥ ମହାସୁରମାନେ ଲୁଚି ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ହୋଇ ରହିଲେ; ସେହି ଭୟଙ୍କର କ୍ଷୋଭରେ ଚକିତ ହୋଇ ଅମୃତ ଉତ୍ପାଦ ହେଉଛି ବୋଲି ଶଙ୍କା କଲେ।

Verse 124

नता निश्चलमूर्द्धानो भवंति च महोरगाः । एष धन्वी च चिक्षेप रावणं प्रति सायकान्

ମହୋରଗମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲେ; ତାପରେ ସେ ଧନୁର୍ଧର ରାବଣ ପ୍ରତି ଶର ନିକ୍ଷେପ କଲା।

Verse 125

एष धन्वी धनुर्गृह्य उत्सिक्तं पंचभिः शरैः । लंकेशं मोहयित्वा तु सबलं रावणं बलात्

ସେ ଧନୁର୍ଧର ଧନୁ ଧରି ପଞ୍ଚ ଶର ଛାଡ଼ିଲା; ବଳପୂର୍ବକ ଲଙ୍କେଶ ରାବଣକୁ ସେନାସହିତ ମୋହିତ କଲା।

Verse 126

निर्जित्य बद्ध्वा त्वानीय माहिष्मत्याम्बबंध तम् । ततो गतोहं तस्याग्रे अर्जुनं संप्रसादयन्

ତାକୁ ଜୟ କରି ବାନ୍ଧି ତୁମକୁ ନେଇ ଆସି ମାହିଷ୍ମତୀରେ ତାକୁ ନିର୍ବନ୍ଧ କଲି; ପରେ ତାହାର ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇ ମୁଁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲି।

Verse 127

मुमोच राजन्पौत्रं मे सख्यं कृत्वा च पार्थिवः । तस्य बाहुसहस्रस्य बभूव ज्यातलस्वनः

ହେ ରାଜନ୍, ସେ ପାର୍ଥିବ ନୃପତି ମୋ ପୌତ୍ର ସହ ସଖ୍ୟ କରି ତାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ତାହାପରେ ସହସ୍ରବାହୁଙ୍କ ଧନୁଷର ଜ୍ୟା ଟାଣି ଝଙ୍କାର ଧ୍ୱନି ହେଲା।

Verse 128

युगांताग्नेः प्रवृत्तस्य यथा ज्यातलनिःस्वनः । अहो बलं विधेर्वीर्यं भार्गवः स यदाच्छिनत्

ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନି ପ୍ରବଳ ହେଲେ ଧନୁଷର ଜ୍ୟା ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ନାଦ କରେ, ସେପରି ଧ୍ୱନି ହେଲା। ଅହୋ, ବିଧିର ବଳ କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ! ସେ ଭାର୍ଗବ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ତାହାକୁ ଛେଦିଦେଲେ।

Verse 129

मृधे सहस्रं बाहूनां हेमतालवनं यथा । यं वसिष्ठस्तु संक्रुद्धो ह्यर्जुनं शप्तवान्विभुः

ଯୁଦ୍ଧରେ ତାହାର ସହସ୍ର ବାହୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତାଳବୃକ୍ଷର ବନ ପରି ଥିଲା। ସେଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ମହର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।

Verse 130

यस्माद्वनं प्रदग्धं ते विश्रुतं मम हैहय । तस्मात्ते दुष्कृतं कर्म कृतमन्यो हनिष्यति

ହେ ହୈହୟ, ତୁମେ ମୋର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବନକୁ ଜଳାଇଦେଇଛ; ତେଣୁ ତୁମ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳରୂପେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ତୁମକୁ ବଧ କରିବ।

Verse 131

छित्वा बाहुसहस्रं ते प्रमथ्य तरसा बली । तपस्वी ब्राह्मणस्त्वां वै वधिष्यति स भार्गवः

ତୁମ ସହସ୍ର ବାହୁକୁ ଛେଦି ଏବଂ ବଳରେ ତୁମ ଗର୍ବକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେ ବଳବାନ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଭାର୍ଗବ—ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ବଧ କରିବ।

Verse 132

तस्य रामोथ हंतासीन्मुनिशापेन धीमतः । तस्य पुत्रशतं त्वासीत्पंच तत्र महारथाः

ତେବେ ଧୀମାନ ମୁନିଙ୍କ ଶାପରେ ରାମ ତାହାର ବଧକ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଶତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପାଞ୍ଚ ମହାରଥୀ ଥିଲେ।

Verse 133

कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो महाबल । शूरसेनश्च शूरश्च धृष्टो वै कृष्ण एव च

ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବଳବାନ, ଶୂର, ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ମହାବଳୀ ଥିଲେ—ଶୂରସେନ, ଶୂର, ଧୃଷ୍ଟ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ।

Verse 134

जयद्ध्वजः स वै कर्ता अवन्तिश्च रसापतिः । जयध्वजस्य पुत्रस्तु तालजंघो महाबलः

ଜୟଦ୍ଧ୍ୱଜ ନିଶ୍ଚୟ ଶାସକ ହେଲେ, ଏବଂ ଅବନ୍ତି ରସାପତି (ରସାର ଅଧିପତି) ହେଲେ। ଜୟଧ୍ୱଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାବଳୀ ତାଳଜଂଘ ଥିଲେ।

Verse 135

तस्य पुत्राश्शतान्येव तालजंघा इति स्मृताः । तेषां पंचकुलान्यासन्हैहयानां महात्मनाम्

ତାଙ୍କର ଶତଶତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନେ ‘ତାଳଜଂଘ’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ। ସେହି ମହାତ୍ମା ହୈହୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚ କୁଳ ଥିଲା।

Verse 136

वीतिहोत्राश्च संजाता भोजाश्चावंतयस्तथा । तुंडकेराश्च विक्रांतास्तालजंघाः प्रकीर्तिताः

ବୀତିହୋତ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେପରି ଭୋଜ ଓ ଅବନ୍ତିମାନେ ମଧ୍ୟ। ଏବଂ ବିକ୍ରାନ୍ତ ତୁଣ୍ଡକେର ଓ ତାଳଜଂଘମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ।

Verse 137

वीतिहोत्रसुतश्चापि अनंतो नाम वीर्यवान् । दुर्जयस्तस्य पुत्रस्तु बभूवामित्रकर्षणः

ବୀତିହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ‘ଅନନ୍ତ’ ନାମର ଏକ ପରାକ୍ରମୀ ବୀର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଦୁର୍ଜୟ’ ହେଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁଦଳକୁ ଦମନ କରୁଥିଲେ।

Verse 138

सद्भावेन महाराजः प्रजाधर्मेण पालयन् । कार्तवीर्यार्जुनो नाम राजा बाहुसहस्रधृत्

ସଦ୍ଭାବରେ, ପ୍ରଜାଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଜାକୁ ପାଳନ କରୁଥିବା ସେଇ ମହାରାଜ ‘କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟାର୍ଜୁନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ—ସହସ୍ରବାହୁ ରାଜା ଭାବେ ଖ୍ୟାତ।

Verse 139

येन सागरपर्यंता धनुषा निर्जिता मही । यस्तस्यकीर्तयेन्नाम कल्यमुत्थाय मानवः

ଯାହାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟଦ୍ୱାରା ସାଗରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀ ଜିତାଯାଇଥିଲା—ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ତାଙ୍କ ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ ମଙ୍ଗଳ ପାଏ।

Verse 140

न तस्य वित्तनाशः स्यान्नष्टं च लभते पुनः । कार्तवीर्यस्य यो जन्म कथयेदिह धीमतः । यथा यष्टा यथा दाता स्वर्गलोके महीयते

ତାହାର ଧନନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ହରାଇଥିବା ଧନ ପୁନଃ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଯେ ଜ୍ଞାନୀ ଏଠାରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଜନ୍ମକଥା କହେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଓ ଦାତା ପରି ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।