Adhyaya 97

Verse 1

सप्तनवतितमोऽध्यायः । कुंजल उवाच । एवमाकर्ण्य तां राजा मुनिना भाषितां तदा । धर्माधर्मगतिं सर्वां तं मुनिं समभाषत

କୁଞ୍ଜଲ କହିଲେ—ସେତେବେଳେ ମୁନି କହିଥିବା ଧର୍ମାଧର୍ମର ସମସ୍ତ ଗତି ଶୁଣି ରାଜା ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 2

सुबाहुरुवाच । सोहं धर्मं करिष्यामि सोहं पुण्यं द्विजोत्तम । वासुदेवं जगद्योनिं यजिष्ये नितरां मुने

ସୁବାହୁ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୁଁ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବି, ମୁଁ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ କରିବି; ହେ ମୁନେ, ଜଗଦ୍ୟୋନି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା କରିବି।

Verse 3

होमेन तु जपेनैव पूजयेन्मधुसूदनम् । यष्ट्वा यज्ञं तपस्तप्त्वा विष्णुलोकं स भूपतिः

ହୋମ ଓ କେବଳ ମନ୍ତ୍ରଜପ ଦ୍ୱାରା ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯଜ୍ଞ କରି ତପ କରି ସେ ରାଜା ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 4

पूजितः सर्वकामैश्च प्राप्तवान्सत्वरं मुदा । गते तस्मिन्महालोके देवदेवं न पश्यति

ପୂଜିତ ହୋଇ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଶୀଘ୍ର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇଲା। କିନ୍ତୁ ସେଇ ମହାଲୋକକୁ ଗଲାପରେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 5

क्षुधा जाता महातीव्रा तृष्णा चाति प्रवर्तते । तयोश्चापि महाप्राज्ञ जीवपीडाकरा बहु

ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ଭୁଖ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି, ତୃଷ୍ଣା ମଧ୍ୟ ଅତି ଭାବେ ବଢ଼ୁଛି। ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏହି ଦୁଇଟି ଜୀବମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ପୀଡ଼ା ଦେଇଥାଏ।

Verse 6

राजापि प्रियया सार्द्धं क्षुधातृष्णाप्रपीडितः । न पश्यति हृषीकेशं दुःखेन महतान्वितः

ରାଜା ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ମହାଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହେଇ ହୃଷୀକେଶ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 7

सूत उवाच । एवं स दुःखितो राजा प्रियया सह सत्तम । आकुल व्याकुलो जातः पीडितः क्षुधया भृशम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ସତ୍ତମ, ଏହିପରି ସେ ଦୁଃଖିତ ରାଜା ପ୍ରିୟା ସହିତ ଆକୁଳ-ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇପଡ଼ିଲା; କାରଣ ସେ ଭୁଖରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲା।

Verse 8

इतश्चेतश्च वेगैश्च धावते वसुधाधिपः । सर्वाभरणशोभांगो वस्त्रचंदनभूषितः

ବସୁଧାଧିପତି ଏଠି-ସେଠି ବେଗରେ ଧାଉଥିଲେ; ସର୍ବ ଆଭରଣରେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଶୋଭିତ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚନ୍ଦନଲେପରେ ସେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 9

पुष्पमालाप्रशोभांगो हारकुंडलकंकणैः । रत्नदीप्तिप्रशोभांगः प्रययौ स महीपतिः

ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଶୋଭିତ; ହାର, କୁଣ୍ଡଳ ଓ କଙ୍କଣରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ରତ୍ନଦୀପ୍ତିରେ ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ—ସେହି ମହୀପତି ଆଗେଇ ଚାଲିଲେ।

Verse 10

एवं दुःखसमाचारः स्तूयमानश्च पाठकैः । दुःखशोकसमाविष्टः स्वप्रियां वाक्यमब्रवीत्

ଏଭଳି ଦୁଃଖଦ ସମାଚାର ପାଇ, ପାଠକମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଃଖ-ଶୋକରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 11

विष्णुलोकमहं प्राप्तस्त्वया सह सुशोभने । ऋषिभिः स्तूयमानोपि विमानेनापि भामिनि

ହେ ସୁଶୋଭନେ! ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି; ହେ ଭାମିନି! ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୂଢ଼ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 12

कर्मणा केन मे चेयं क्षुधातीव प्रवर्द्धते । विष्णुलोकं च संप्राप्य न दृष्टो मधुसूदनः

କେଉଁ କର୍ମର ଫଳରେ ମୋ ଭିତରେ ଏହି ପୀଡା ଭୁଖ ପରି ବଢ଼ୁଛି? ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ।

Verse 13

तत्किं हि कारणं भद्रे न भुनज्मि महत्फलम् । कर्मणाथ निजेनापि एतद्दुःखं प्रवर्त्तते

ହେ ଭଦ୍ରେ, କେଉଁ କାରଣରୁ ମୁଁ ମହାଫଳ ଭୋଗ କରିପାରୁନାହିଁ? ନିଜ କର୍ମରୁ ଏହି ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ନିରନ୍ତର ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଉଛି ବୋଲି ଲାଗେ।

Verse 14

सैवं श्रुत्वा च तद्वाक्यं राजानमिदमब्रवीत्

ଏଭଳି ସେହି କଥା ଶୁଣି ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲା।

Verse 15

भार्योवाच । सत्यमुक्तं त्वया राजन्नास्ति धर्मस्य वै फलम् । वेदशास्त्रपुराणेषु ये पठंति च ब्राह्मणाः

ଭାର୍ଯ୍ୟା କହିଲା—ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ସତ୍ୟ କହିଛ; ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେବଳ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମର ଫଳ ନାହିଁ।

Verse 16

दुःखशोकौ विधूयेह सर्वदोषैः प्रमुच्यते । नामोच्चारेण देवस्य विष्णोश्चैव सुचक्रिणः

ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକକୁ ଝାଡ଼ି ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଶୁଭଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ମାତ୍ରରେ।

Verse 17

पुण्यात्मानो महाभागा ध्यायमाना जनार्दनम् । त्वयैवाराधितो देवः शंखचक्रगदाधरः

ହେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ମହାଭାଗମାନେ, ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା—ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧାରୀ ଦେବଙ୍କୁ ତୁମେ ହିଁ ଆରାଧନା କରିଛ।

Verse 18

अन्नादिदानं विप्रेभ्यो न प्रदत्तं द्विजोदितम् । फलं तस्य प्रजानामि न दृष्टो मधुसूदनः

ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିବା ବିଧିଅନୁସାରେ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନାଦି ଦାନ ନ ଦେଉଛି, ତାହାର ଫଳ ମୁଁ ଜାଣେ—ସେ ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଉନାହିଁ।

Verse 19

क्षुधा मे बाधते राजंस्तृष्णा चैव प्रशोषयेत् । कुंजल उवाच । एवमुक्तस्तु प्रियया राजा चिंताकुलेंद्रियः

“ହେ ରାଜନ୍, ଭୁଖ ମୋତେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି, ତୃଷ୍ଣା ସତ୍ୟେ ମୋତେ ଶୁଷ୍କ କରୁଛି”—ବୋଲି କୁଞ୍ଜଳ କହିଲା। ପ୍ରିୟାର ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା, ଚିନ୍ତାରେ ଆକୁଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସହ, ଗଭୀର ଭାବେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା।

Verse 20

ततो दृष्ट्वा महापुण्यमाश्रमं श्रमनाशनम् । दिव्यवृक्षसमाकीर्णं तडागैरुपशोभितम्

ତାପରେ ସେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ, ଶ୍ରମ ନାଶକ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖିଲେ; ଦିବ୍ୟ ବୃକ୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ତଡାଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 21

वापीकुंडतडागैश्च पुण्यतोयप्रपूरितैः । हंसकारंडवाकीर्णं कह्लारैरुपशोभितम्

ବାପୀ, କୁଣ୍ଡ ଓ ତଡାଗଗୁଡ଼ିକ ପୁଣ୍ୟଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିଲା ଏବଂ ଫୁଟିଥିବା କହ୍ଲାର ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 22

आश्रमः शोभते पुत्र मुनिभिस्तत्त्ववेदिभिः । दिव्यवृक्षसमाकीर्णं मृगव्रातैश्च शोभितम्

“ପୁତ୍ର, ଏହି ଆଶ୍ରମ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ଏହା ଦିବ୍ୟ ବୃକ୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମୃଗଦଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅଲଙ୍କୃତ।”

Verse 23

नानापुष्पसमाकीर्णं हृद्यगंधसमाकुलम् । द्विजसिद्धैः समाकीर्णमृषिशिष्यैः समाकुलम्

ସେଠା ନାନାପ୍ରକାର ପୁଷ୍ପରେ ଛିଟିଯାଇ ମନୋହର ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ସିଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭିଡ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ଋଷି ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଗଣରେ ଗଞ୍ଜାମ ଥିଲା।

Verse 24

योगियोगेंद्र संघुष्टं देववृंदैरलंकृतम् । कदलीवनसंबाधैः सुफलैः परिशोभितम्

ସେଠା ଯୋଗୀ ଓ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଜୟଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଥିଲା, ଦେବବୃନ୍ଦଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା; ଘନ କଦଳୀବନ ଓ ଉତ୍ତମ ଫଳରେ ଅତି ଶୋଭାୟମାନ ଥିଲା।

Verse 25

नानावृक्षसमाकीर्णं सर्वकामसमन्वितम् । श्रीखंडैश्चारुगंधैश्च सुफलैः शोभितं सदा

ସେଠା ନାନାପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ସୁଖରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲା; ସଦା ମନୋହର ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ (ଚନ୍ଦନ) ବୃକ୍ଷ ଓ ଉତ୍ତମ ଫଳରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 26

एवं पुण्यं समाकीर्णं ब्रह्मलक्ष्मसमायुतम् । स सुबाहुस्ततो राजा तया सुप्रियया सह

ଏଭଳି ସେଠା ପୁଣ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା-ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ସମାୟୁକ୍ତ ଥିଲା; ତେବେ ରାଜା ସୁବାହୁ ନିଜ ପ୍ରିୟା ରାଣୀ ସହ ଆଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 27

प्रविवेश महापुण्यं तद्वनं सर्वकामदम् । भासमानो दिशः सर्वा यत्रास्ते सूर्यसंनिभः

ସେ ସେହି ମହାପୁଣ୍ୟମୟ, ସର୍ବକାମଦାୟକ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜଣେ ମହାପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରି ବିରାଜିତ ଥିଲେ।

Verse 28

राजमानो महादीप्त्या परया सूर्यसंनिभः । योगासनसमारूढो योगपट्टेन संवृतः

ପରମ ମହାଦୀପ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ, ସେ ଯୋଗାସନରେ ଆସୀନ ଥିଲେ ଏବଂ ଯୋଗପଟ୍ଟରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବନ୍ଧିତ ଥିଲେ।

Verse 29

वामदेवऋषिश्रेष्ठो वैष्णवानां वरस्तथा । ध्यायमानो हृषीकेशं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

ବାମଦେବ—ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ—ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ଦାତା ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 30

वामदेवं महात्मानं तं दृष्ट्वा मुनिसत्तमम् । त्वरं गत्वा प्रणम्यैव स राजा प्रियया सह

ମହାତ୍ମା ମୁନିସତ୍ତମ ବାମଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା ନିଜ ପ୍ରିୟ ରାଣୀ ସହ ଶୀଘ୍ର ଆଗକୁ ଯାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 31

वामदेवस्ततो दृष्ट्वा प्रणतं राजसत्तमम् । आशीर्भिरभिनंद्यैव राजानं प्रिययान्वितम्

ତାପରେ ବାମଦେବ ପ୍ରଣତ ରାଜସତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରିୟାସହିତ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ।

Verse 32

उपवेश्यासने पुण्ये सुबाहुं राजसत्तमम् । आसनादि ततः पाद्यैरर्घपूजादिभिस्तथा

ସେ ରାଜସତ୍ତମ ସୁବାହୁଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଆସନରେ ବସାଇ, ପରେ ଆସନାଦି ଓ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ପୂଜା ଇତ୍ୟାଦି ଉପଚାରରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସତ୍କାର କଲେ।

Verse 33

मुनिना पूजितो भूपः प्रियया सह चागतः । अथ पप्रच्छ राजानं महाभागवतोत्तमम्

ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ସତ୍କୃତ ହୋଇ ରାଜା ନିଜ ପ୍ରିୟା ରାଣୀ ସହ ଆସିଲେ। ତାପରେ ସେ ଭଗବଦ୍ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାଭାଗବତ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 34

वामदेव उवाच । त्वामहं विष्णुधर्मज्ञं विष्णुभक्तं नरोत्तमम् । जाने ज्ञानेन राजेंद्र दिव्येन चोलभूमिपम्

ବାମଦେବ କହିଲେ—ହେ ନରୋତ୍ତମ! ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଚୋଳଭୂମିର ଅଧିପତି! ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଷ୍ଣୁଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବୋଲି ଜାଣେ।

Verse 35

निरामयश्चागतोसि तार्क्ष्यया भार्यया सह । राजोवाच । निरामयश्चागतोऽस्मि प्राप्तो विष्णोः परं पदम्

“ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାର୍କ୍ଷ୍ୟା ସହ କୁଶଳରେ ଫେରିଆସିଛ।” ରାଜା କହିଲେ—“ମୁଁ ମଧ୍ୟ କୁଶଳରେ ଫେରିଛି; ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।”

Verse 36

मया हि परया भक्त्या देवदेवो जनार्दनः । आराधितो जगन्नाथो भक्तिप्रीतः सुरेश्वरम्

ମୁଁ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନ, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲି; ସେ ସୁରେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 37

कस्मात्पश्याम्यहं तात न देवं कमलापतिम् । क्षुधा मे बाधते तात तृष्णातीव सुदारुणा

ହେ ତାତ! ମୁଁ କମଳାପତି ଦେବଙ୍କୁ କାହିଁକି ଦେଖିପାରୁନାହିଁ? ହେ ପିତା! ଭୁଖ ମୋତେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ତୃଷ୍ଣା ମଧ୍ୟ ହେଉଛି।

Verse 38

ताभ्यां शांतिं न गच्छाव सुखं विंदाव नैव च । एतन्मेकारणं दुःखं संजातं मुनिसत्तम

ସେଇ ଦୁଇଟି କାରଣରୁ ଆମେ ନ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ, ନ ସୁଖକୁ ଲଭୁ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ଉଦ୍ଭୂତ ଦୁଃଖର ଏହିଏ ଏକମାତ୍ର କାରଣ।

Verse 39

तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि प्रसादात्सुमुखो भव । वामदेव उवाच । त्वं तु भक्तोसि राजेंद्र श्रीकृष्णस्य सदैव हि

“ତାହାର କାରଣ ମୋତେ କୁହ; କୃପାକରି ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ହେଅ।” ବାମଦେବ କହିଲେ—“ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ସଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଭକ୍ତ।”

Verse 40

आराधितस्त्वया भक्त्या परया मधुसूदनः । भक्त्योपचारैः स्नानाद्यैर्गंधपुष्पादिभिस्तथा

ତୁମେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଛ—ଭକ୍ତ୍ୟୁପଚାର, ସ୍ନାନାଦି ବିଧି, ଏବଂ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦି ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା।

Verse 41

न पूजितोऽथ नैवेद्यैः फलैश्च जगतांपतिः । दशमीं प्राप्य राजेंद्र त्वयैव च सदा कृतम्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ (ଅନ୍ୟଥା) ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା ହୋଇନାହିଁ; ଦଶମୀ ଆସିଲେ ସେହି ପୂଜା ସଦା ତୁମେଇ କରିଆସୁଛ।

Verse 42

एकभक्तं न दत्तं तु ब्राह्मणाय सुभोजनम् । एकादशीं तु संप्राप्य न कृतं भोजनं त्वया

ତୁମେ ଏକଭକ୍ତ ବ୍ରତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଦେଲ ନାହିଁ; ଏକାଦଶୀ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଭୋଜନ-ତ୍ୟାଗର ନିୟମ କରିଲ ନାହିଁ।

Verse 43

विष्णुमुद्दिश्य विप्राय न दत्तं भोजनं त्वया । अन्नं चामृतरूपेण पृथिव्यां संस्थितं सदा

ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦାନ କରିନାହ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ନ ପୃଥିବୀରେ ସଦା ଅବସ୍ଥିତ, ସ୍ୱଭାବତଃ ଅମୃତରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 44

अन्नदानं विशेषेण कदा दत्तं न हि त्वया । ओषध्यश्च महाराज नानाभेदास्तु ताः शृणु

ତୁମେ ବିଶେଷଭାବେ କେବେ ଅନ୍ନଦାନ କରିନାହ। ହେ ମହାରାଜ, ଔଷଧିମାନଙ୍କର ନାନାଭେଦ ଅଛି—ତାହା ଶୁଣ।

Verse 45

कटु तिक्त कषायाश्च मधुराम्लाश्च क्षारकाः । हिंग्वाद्योपस्कराः सर्वे नानारूपाश्च भूपते

କଟୁ, ତିକ୍ତ, କଷାୟ; ତଥା ମଧୁର, ଆମ୍ଲ ଓ କ୍ଷାର—ହିଙ୍ଗ ଆଦି ସମସ୍ତ ଉପସ୍କର (ମସଲା) ନାନାରୂପରେ ଅଛି, ହେ ଭୂପତେ।

Verse 46

अमृताज्जज्ञिरे सर्वा ओषध्यः पुष्टिहेतवः । अन्नमेव सुसंस्कृत्य औषधव्यंजनान्वितम्

ଅମୃତରୁ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଜନ୍ମିଛି; ସେମାନେ ପୁଷ୍ଟିର କାରଣ। ତେଣୁ ଅନ୍ନକୁ ଭଲଭାବେ ସଂସ୍କାର କରି, ଔଷଧି ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 47

देवेभ्यो विष्णुरूपेभ्य इति संकल्प्य दीयते । पितृभ्यो विष्णुरूपेभ्यो हस्ते च ब्राह्मणस्य हि

‘ବିଷ୍ଣୁରୂପ ଦେବମାନଙ୍କୁ’ ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ତଥା ‘ବିଷ୍ଣୁରୂପ ପିତୃମାନଙ୍କୁ’ ମଧ୍ୟ; କାରଣ ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହସ୍ତରେ ହିଁ ଅର୍ପିତ ହୁଏ।

Verse 48

अतिथिभ्यस्ततो दत्वा परिजनं प्रभोजयेत् । स्वयं तु भुंजते पश्चात्तदन्नममृतोपमम्

ପ୍ରଥମେ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଦେଇ, ପରେ ନିଜ ପରିଜନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଉ; ତା’ପରେ ମାତ୍ର ନିଜେ ଭୁଞ୍ଜ—ଏହି ଅନ୍ନ ଅମୃତସମ କୁହାଯାଏ।

Verse 49

प्रेत्य दुःखं न चैवास्ति तस्य सौख्यं तु भूपते । ब्राह्मणाः पितरो देवाः क्षत्ररूपाश्च भूपते

ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାହାର କୌଣସି ଦୁଃଖ ନଥାଏ, ହେ ଭୂପତେ; ତାହାର ସୁଖ ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବମାନେ—କ୍ଷତ୍ରିୟରୂପେ—ହେ ରାଜନ, କୃପା କରନ୍ତି।

Verse 50

यथा हि कर्षकः कश्चित्सुकृषिं कुरुते सदा । तद्वन्मर्त्यः कृषिं कुर्यात्क्षेत्रे विप्रास्यके नृप

ଯେପରି ଜଣେ କୃଷକ ସଦା ଭଲ ଚାଷ କରେ, ସେପରି, ହେ ନୃପ, ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୁଣ୍ୟରୂପ ଚାଷ—ସତ୍କର୍ମ—କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

स्वभावलांगलेनापि श्रद्धा शस्त्रेण भेदयेत् । वृषभौ तु मतौ नित्यं बुद्धिश्चैव तपस्तथा

ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୂପ ଲାଙ୍ଗଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରୂପ ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା (ବାଧା) ଛେଦ କରିବା ଉଚିତ। ସମ୍ୟକ୍ ନିଶ୍ଚୟ ସଦା ବୃଷଭସମ; ବୁଦ୍ଧି ଓ ତପ ମଧ୍ୟ ସହାୟ।

Verse 52

सत्यज्ञानानुभावीशः शुद्धात्मा तु प्रतोदकः । विप्रनाम्नि महाक्षेत्रे नमस्कारैर्विसर्जयेत्

ସତ୍ୟଜ୍ଞାନର ପ୍ରଭାବରେ ମହିମାନ୍ୱିତ ଈଶ୍ୱର, ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା—ସେଇ ‘ପ୍ରତୋଦକ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ‘ବିପ୍ରନାମ’ ନାମକ ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ ନମସ୍କାର ସହିତ ତାହାକୁ ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 53

स्फोटयेत्कल्मषं नित्यं कृषिको हि यथा नृप । क्षेत्रस्य उद्यमे युक्तो विष्णुकामः प्रसादयेत्

ହେ ରାଜନ୍! ଯେପରି କୃଷକ ନିତ୍ୟ ଖେତର ମଲିନତା ହଟାଏ, ସେପରି କ୍ଷେତ୍ର-ସାଧନାରେ ଯୁକ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ସଦା ପାପ ଦୂର କରି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁ।

Verse 54

तद्वद्वाक्यैः शुभैः पुण्यैर्विप्रांश्चापि प्रसादयेत् । पर्वतीर्थाप्तिकालश्च घनरूपोभिवर्षणे

ସେହିପରି ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ ବାକ୍ୟଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ପର୍ବତ-ତୀର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତିକାଳେ ମେଘରୂପ ଘନ ବର୍ଷା ହୁଏ।

Verse 55

वप्तुकामो भवेत्क्षेत्री ततः क्षेत्रे प्रवापयेत् । तद्वद्भूपप्रसन्नाय विप्राय परिदीयते

କୃଷକ ଯଦି ବପନ କରିବାକୁ ଚାହେ, ପ୍ରଥମେ ଖେତକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ପରେ ସେହି ଖେତରେ ବୀଜ ବପନ କରିବ। ସେପରି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଅନୁକୂଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 56

क्षेत्रस्य उप्तबीजस्य यथा क्षेत्री प्रभुंजति । फलमेव महाराज तथा दाता भुनक्ति च

ହେ ମହାରାଜ! ଯେପରି ଖେତରେ ବପିତ ବୀଜର ଫଳ ଖେତମାଲିକ ଭୋଗ କରେ, ସେପରି ଦାତା ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦାନର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।

Verse 57

प्रेत्य चात्रैव नित्यं च तृप्तो भवति नान्यथा । ब्राह्मणाः पितरो देवाः क्षेत्ररूपा न संशयः

ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଏହି ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ନିତ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେ କ୍ଷେତ୍ରରୂପ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 58

मानवानां महाराज वापिताः प्रददंति च । फलमेवं न संदेहो यादृशं तादृशं ध्रुवम्

ହେ ମହାରାଜ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିବା ପୋଖରୀ-ସରୋବର ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଯେପରି କର୍ମ, ସେପରି ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 59

कटुकाद्धि न जायेत राजन्मधुर एव च । तद्वच्च मधुराख्याच्च न जायेत्कटुकः पुनः

ହେ ରାଜନ, କଟୁ ଜିନିଷରୁ ମଧୁରତା ଜନ୍ମେ ନାହିଁ; କଟୁତା ହିଁ ଜନ୍ମେ। ସେପରି ‘ମଧୁର’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ଜିନିଷରୁ ପୁଣି କଟୁତା ଜନ୍ମେ ନାହିଁ।

Verse 60

यादृशं वपते बीजं तादृशं फलमश्नुते । न वापयति यः क्षेत्रं न स भुंजति तत्फलम्

ଯେପରି ବୀଜ ବୁଣେ, ସେପରି ଫଳ ଭୋଗେ। ଯେ ଖେତରେ ବୁଣେ ନାହିଁ, ସେ ତାହାର ଫସଲର ଫଳ ଭୋଗେ ନାହିଁ।

Verse 61

तद्वद्विप्राश्च देवाश्च पितरः क्षेत्ररूपिणः । दर्शयंति फलं राजन्दत्तस्यापि न संशयः

ସେହିପରି, ହେ ରାଜନ, କ୍ଷେତ୍ରରୂପୀ ବିପ୍ର, ଦେବତା ଓ ପିତୃଗଣ ଦାନର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖାନ୍ତି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 62

यादृशं हि कृतं कर्म त्वयैव च शुभाशुभम् । तादृशं भुंक्ष्व वै राजन्नन्यथा तन्न जायते

ହେ ରାଜନ, ତୁମେ ନିଜେ କରିଥିବା ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କର୍ମ ଯେପରି, ସେପରି ଫଳ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗିବ; ତାହା ଅନ୍ୟଥା ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 63

न पुरा देवविप्रेभ्यः पितृभ्यश्च कदाचन । मिष्टान्नपानमेवापि दत्तं सुमनसा तदा

ପୂର୍ବେ ତୁମେ କେବେ ଦେବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ—ମିଷ୍ଟ ଅନ୍ନପାନ ମଧ୍ୟ—ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ଦାନ କରିନାହ।

Verse 64

सुभोज्यैर्भोजनैर्मृष्टैर्मधुरैश्चोष्यपेयकैः । सुभक्ष्यैरात्मना भुक्तं कस्मै दत्तं न च त्वया

ତୁମେ ନିଜେ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ, ସୁସ୍ୱାଦୁ ମଧୁର ପଦାର୍ଥ ଓ ପାନୀୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଭୋଗ କରିଛ; କିନ୍ତୁ କାହାକୁ କିଛି ଦେଇଛ? ସତ୍ୟରେ ତୁମେ କିଛି ଦେଇନାହ।

Verse 65

स्वशरीरं त्वया पुष्टमन्नैरमृतसन्निभैः । यस्मात्कृतं महाराज तस्मात्क्षुधा प्रवर्तते

ହେ ମହାରାଜ! ଅମୃତସଦୃଶ ଅନ୍ନରେ ତୁମେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ପୁଷ୍ଟ କରିଛ; ସେହି ପୋଷଣରେ ଦେହ ଗଢ଼ି ଟିକେ, ତେଣୁ ଭୁଖ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 66

कर्मैव कारणं राजन्नराणां सुखदुःखयोः । जन्ममृत्य्वोर्महाभाग भुंक्ष्व तत्कर्मणः फलम्

ହେ ରାଜନ! ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସୁଖ-ଦୁଃଖର କାରଣ କେବଳ କର୍ମ ହିଁ। ହେ ମହାଭାଗ! ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁରେ ସେହି କର୍ମର ଫଳ ତୁମେ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼େ।

Verse 67

पूर्वेपि च महात्मानो दिवं प्राप्ताः स्वकर्मणा । पुनः प्रयाता भूर्लोकं कर्मणः क्षयकालतः

ପୂର୍ବେ ମଧ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନେ ନିଜ କର୍ମବଳରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେହି କର୍ମପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଲେ ସେମାନେ ପୁଣି ଭୂଲୋକକୁ ଫେରିଆସିଥିଲେ।

Verse 68

नलो भगीरथश्चैव विश्वामित्रो युधिष्ठिरः । कर्मणैव हि संप्राप्ताः स्वर्गं राजन्स्वकालतः

ନଳ, ଭଗୀରଥ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିର—ହେ ରାଜନ୍, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ନିୟତ କାଳରେ କେବଳ କର୍ମବଳରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 69

दिष्टं हि प्राक्तनं कर्म तेन दुःखं सुखं लभेत् । तदुल्लंघयितुं राजन्कः समर्थोपि हीश्वरः

ପୂର୍ବକୃତ କର୍ମହି ‘ଦିଷ୍ଟ’; ତାହାଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ପାଏ। ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ବିଧାନକୁ କିଏ—ଯେତେ ସମର୍ଥ ହେଉ—ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରିବ?

Verse 70

अथ तस्मान्नृपश्रेष्ठ स्वर्गतस्यापि तेऽभवत् । क्षुत्तृष्णासंभवो वेगस्ततो दुष्टं हि कर्म ते

ତାପରେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ମନରେ ଭୁଖ ଓ ପିଆସରୁ ଜନ୍ମିତ ଏକ ବେଗ ଉଠିଲା; ତେଣୁ ତୁମ ଆଚରଣ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 71

यदि ते क्षुत्प्रतीकारो ह्यभीष्टो नृपसत्तम । तद्गत्वा भुंक्ष्व कायं स्वमानंदारण्यसंस्थितम्

ହେ ନୃପସତ୍ତମ, ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଭୁଖର ପ୍ରତିକାର ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଆନନ୍ଦାରଣ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ନିଜ ଦେହକୁ ଭୁଞ୍ଜ।

Verse 72

तव चेयं महाराज्ञी क्षुत्क्षामातीव दृश्यते । सुबाहुरुवाच । कियत्कालमिदं कर्म कर्तव्यं प्रियया सह

ଏବଂ, ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଏହି ମହାରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଭୁଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ସୁବାହୁ କହିଲେ—“ପ୍ରିୟା ସହ ଏହି କର୍ମ କେତେ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବାକୁ ପଡିବ?”

Verse 73

तन्मे ब्रूहि महाभागानुग्रहो दृश्यते कदा । कस्य दानेन किं पुण्यं द्रव्यस्य मुनिसत्तम

ହେ ମହାଭାଗ! ମୋତେ କୁହ—ଦିବ୍ୟ ଅନୁଗ୍ରହ କେବେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ? ଏବଂ କେଉଁ ଦାନରେ କି ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ?

Verse 74

तत्प्रब्रूहि महाप्राज्ञ यदि तुष्टोसि सांप्रतम् । वामदेव उवाच । अन्नदानान्महासौख्यमुदकस्य महामते

ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ଯଦି ଏବେ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ତାହା କୁହ। ବାମଦେବ କହିଲେ—ଅନ୍ନଦାନରୁ ମହାସୁଖ ମିଳେ; ଜଳଦାନରୁ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାମତି।

Verse 75

भुंजंति मर्त्याः स्वर्गं वै पीड्यंते नैव पातकैः । यदा दानं न दत्तं तु भवेदपि हि मानवैः

ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ପାପରେ ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ—ଯେତେବେଳେ ଲୋକେ ଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦାନ ନ ଦେଲେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ଲେଶ ପାଆନ୍ତି।

Verse 76

मृत्युकालेपि संप्राप्ते दानं सर्वे ददंति च । आदावेव प्रदातव्यमन्नं चोदकसंयुतम्

ମୃତ୍ୟୁକାଳ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ନକୁ ଜଳସହିତ ପୂର୍ବରୁ (ସମୟରେ) ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 77

सुच्छत्रोपानहौ दद्याज्जलपात्रं सुशोभनम् । भूमिं सुकांचनं धेनुमष्टौ दानानि योऽर्पयेत्

ସୁନ୍ଦର ଛତ୍ର ଓ ପାଦୁକା, ଏବଂ ଶୋଭନ ଜଳପାତ୍ର ଦାନ କରୁ; ଭୂମି, ଉତ୍ତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧେନୁ ମଧ୍ୟ—ଯେ ଏହି ଆଠ ଦାନ ଅର୍ପଣ କରେ।

Verse 78

स्वर्गे न जायते तस्य क्षुधातृष्णादिसंभवः । क्षुधा न बाधते राजन्नन्नदानात्स तृप्तिमान्

ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାହାର କ୍ଷୁଧା, ତୃଷ୍ଣା ଆଦି କେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ରାଜନ୍, ଅନ୍ନଦାନର ପୁଣ୍ୟରେ ସେ ତୃପ୍ତିମାନ ହୁଏ; ତେଣୁ କ୍ଷୁଧା ତାକୁ ବାଧେ ନାହିଁ।

Verse 79

तृष्णा तीव्रा नहि स्याद्वै तृप्तो भवति सर्वदा । पादुकायाः प्रदानेन च्छत्रदानेन भूपते

ହେ ଭୂପତେ, ପାଦୁକାଦାନ ଓ ଛତ୍ରଦାନ କଲେ ତୀବ୍ର ତୃଷ୍ଣା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ; ମଣିଷ ସର୍ବଦା ତୃପ୍ତ ରହେ।

Verse 80

छायामाप्नोति दाता वै वाहनं च नृपोत्तम । उपानहप्रदानेन अन्यदेवं वदाम्यहम्

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ଦାତା ନିଶ୍ଚୟ ଛାୟା ଓ ବାହନ ପାଏ। ଏବେ ପାଦୁକାଦାନରୁ ହେଉଥିବା ଅନ୍ୟ ଫଳ ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 81

भूमिदानान्महाभाग सर्वकामानवाप्नुयात् । गोदानेन महाराज रसैः पुष्टो भवेत्सदा

ହେ ମହାଭାଗ, ଭୂମିଦାନରେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ହେ ମହାରାଜ, ଗୋଦାନରେ ସେ ସଦା ରସଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ଟ ଓ ବଳବାନ ହୁଏ।

Verse 82

सर्वान्भोगान्प्रभुंजानः स्वर्गलोके वसेन्नरः । तृप्तो भवति वै दाता गोदानेन न संशयः

ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ମଣିଷ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ବସେ। ଗୋଦାନରେ ଦାତା ନିଶ୍ଚୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 83

नीरुजः सुखसंपन्नः संतुष्टस्तु धनान्वितः । कांचनेन सुवर्णस्तु जायते नात्र संशयः

ସେ ନିରୋଗ, ସୁଖସମ୍ପନ୍ନ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଧନବାନ ହୁଏ। କାଞ୍ଚନର ଦାନ/ବ୍ୟବହାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 84

श्रीमांश्च रूपवांस्त्यागी रत्नभोक्ता भवेन्नरः । मृत्युकाले तु संप्राप्ते तिलदानं प्रयच्छति

ମଣିଷ ଶ୍ରୀମାନ, ରୂପବାନ, ତ୍ୟାଗୀ ଓ ରତ୍ନସମ୍ପଦର ଭୋକ୍ତା ହୁଏ; ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁକାଳ ଆସିଲେ ତିଳଦାନ ଦିଏ।

Verse 85

सर्वभोगपतिर्भूत्वा विष्णुलोकं प्रयाति सः । एवं दानविशेषेण प्राप्यते परमं सुखम्

ସମସ୍ତ ଭୋଗର ଅଧିପତି ହୋଇ ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏପରି ଦାନର ଏହି ବିଶେଷତାରେ ପରମ ସୁଖ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 86

गोदानं भूमिदानं तु अन्नोदके च वै त्वया । जीवमानेन राजेंद्र न दत्तं ब्राह्मणाय वै

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଜୀବନକାଳରେ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନ ଗୋଦାନ, ନ ଭୂମିଦାନ, ନ ଅନ୍ନ ଓ ଜଳଦାନ ଦେଇଥିଲ।

Verse 87

मृत्युकालेपि नो दत्तं तस्मात्क्षुधा प्रवर्तते । एतत्ते कारणं प्रोक्तं जातं कर्मवशानुगम्

ମୃତ୍ୟୁକାଳରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦାନ ଦେଲ ନାହିଁ; ତେଣୁ କ୍ଷୁଧା ତୁମକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି। ଏହି କାରଣ ମୁଁ କହିଲି—କର୍ମବଶାନୁଗତ ଭାବେ ଯାହା ଜନ୍ମିଛି।

Verse 88

यादृशं तु कृतं कर्म तादृशं परिभुज्यते । सुबाहुरुवाच । कथं क्षुधा प्रशांतिं मे प्रयाति मुनिसत्तम

ଯେପରି କର୍ମ କରାଯାଏ, ସେପରି ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ। ସୁବାହୁ କହିଲା—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ଭୁଖ କିପରି ଶାନ୍ତ ହେବ?

Verse 89

अनया शोषितः कायो ह्यतीव परिदूयते । क्षुधां प्रति द्विजश्रेष्ठ प्रायश्चित्तं वदस्व नौः

ଏହି ଭୁଖରେ ଆମ ଦେହ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ପାଉଛି। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୁଖ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 90

कर्मणश्चास्यघोरस्य यथा शांतिर्भवेन्मम । वामदेव उवाच । प्रायश्चित्तं न चैवास्ति ऋतेभोगान्नृपोत्तम

‘ତାହାର ଏହି ଘୋର କର୍ମ ବିଷୟରେ ମୋର ଶାନ୍ତି କିପରି ହେବ?’ ବାମଦେବ କହିଲେ—ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ଫଳଭୋଗ ବ୍ୟତୀତ ଏହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।

Verse 91

कर्मणोस्य फलं सर्वं भवान्स्वस्थः प्रभोक्ष्यति । यत्र ते पतितः कायः प्रियायाश्चैव भूपते

ହେ ଭୂପତେ, ଏହି କର୍ମର ସମସ୍ତ ଫଳ ଆପଣ କୁଶଳରେ ଭୋଗିବେ—ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଆପଣଙ୍କ ଦେହ ଓ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଦେହ ପତିତ ହୋଇଥିଲା ସେଠାରେ।

Verse 92

युवाभ्यां हि प्रगंतव्यमितश्चैव न संशयः । उभाभ्यामपि भोक्तव्यं कायमक्षयमेव तत्

ତୁମେ ଦୁହେଁ ଏଠାରୁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ସେଇ ଅକ୍ଷୟ ପଦକୁ ତୁମେ ଉଭୟେ ଭୋଗିବାକୁ ହେବ।

Verse 93

स्वंस्वं राजन्न संदेहस्त्वया वै प्रियया सह । राजोवाच । कियत्कालं प्रभोक्तव्यं मयैवं प्रियया सह

ହେ ରାଜନ୍, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ସନ୍ଦେହ ରଖିବେ ନାହିଁ—ବିଶେଷତଃ ତୁମେ ପ୍ରିୟାସହ। ରାଜା କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରିୟାସହ ଏଭଳି ମୁଁ କେତେକାଳ ଭୋଗ କରିବି?

Verse 94

तदादिश महाभाग प्रमाणं तद्वचो मम । वामदेव उवाच । वासुदेव महास्तोत्रं महापातकनाशनम्

ଏହେତୁ ହେ ମହାଭାଗ, ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅ; ତୁମ ବଚନ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରମାଣ। ବାମଦେବ କହିଲେ—ବାସୁଦେବଙ୍କ ମହାସ୍ତୋତ୍ର ମହାପାତକନାଶକ।

Verse 95

यदा त्वं श्रोष्यसे पुण्यं तदा मोक्षं प्रयास्यसि । एतत्ते सर्वमाख्यातं गच्छ राजन्प्रभुंक्ष्वहि

ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଉପଦେଶ ଶୁଣିବ, ସେତେବେଳେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ଏସବୁ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା; ଏବେ ଯାଅ ହେ ରାଜନ୍, ଏଠାରେ ରାଜ୍ୟଭୋଗ କର।

Verse 96

एवं श्रुत्वा ततो राजा भार्यया सह वै पुनः । स्वशरीरस्य वै मांसं भक्षते प्रियया सह

ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ପୁନର୍ବାର ଭାର୍ଯ୍ୟାସହ, ପ୍ରିୟାସହ ନିଜ ଶରୀରର ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 97

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये । च्यवनचरित्रे सप्तनवतितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ, ବେନୋପାଖ୍ୟାନାନ୍ତର୍ଗତ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଚ୍ୟବନଚରିତ୍ରର ସତାନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।

Verse 98

यथायथा च राजा च भक्षते च कलेवरम् । हसेते वै सदा नार्यौ तयोर्भावं वदाम्यहम्

ରାଜା ଯେପରି ପୁନଃପୁନଃ ନିଜ ଦେହକୁ ଭକ୍ଷଣ କରେ, ସେପରି ସେଇ ଦୁଇ ନାରୀ ସଦା ହସନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଭାବ ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 99

प्रज्ञा सार्द्धं महासाध्वी चरित्रं तस्य भूपतेः । हास्यं हि कुरुते नित्यं तस्य श्रद्धानपायिनी

ହେ ଭୂପତି, ପ୍ରଜ୍ଞା ସହିତ ସେଇ ମହାସାଧ୍ବୀ ତାହାର ଚରିତ୍ରକୁ ଦେଖି ନିତ୍ୟ ମୃଦୁହାସ କରେ; ତାଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା କେବେ ଅପସରେ ନାହିଁ।

Verse 100

प्रज्ञया प्रेर्यमाणेन न दत्तं श्रद्धयान्वितम् । ब्राह्मणेभ्यः सुसंकल्प्य अन्नमुद्दिश्य वैष्णवे

ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା, କେବଳ ହିସାବୀ ବୁଦ୍ଧିର ପ୍ରେରଣାରେ ଯେ ଅନ୍ନ ଦାନ ହୁଏ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦେଇ, ବୈଷ୍ଣବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରି ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 101

एवं स भक्षते मांसं स्वस्य कायस्य नित्यदा । योषिदप्यात्मकायं च रसैश्चामृतसन्निभैः

ଏଭଳି ସେ ନିତ୍ୟ ନିଜ ଦେହର ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରେ; ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଅମୃତସଦୃଶ ରସଯୁକ୍ତ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଦେହକୁ ଯେନ ଭକ୍ଷଣ କରେ।

Verse 102

ततो वर्षशतांते तु वामदेवं महामुनिम् । स्मृत्वा स गर्हयामास आत्मानं प्रति सुव्रत

ତାପରେ ଶତବର୍ଷର ଶେଷରେ ମହାମୁନି ବାମଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ସୁବ୍ରତ ନିଜକୁ ନିଜେ ଗର୍ହା କରି ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ କଲା।

Verse 103

न दत्तं पितृदेवेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः कदा मया । न दत्तमतिथिभ्यो हि वृद्धेभ्यश्च विशेषतः

ମୁଁ କେବେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କେବେ ନୁହେଁ। ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇନାହିଁ, ବିଶେଷକରି ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ତ ନିଶ୍ଚୟ ନୁହେଁ।

Verse 104

दीनेभ्यो हि न दत्तं च कृपया चातुराय च । एवं स भुंक्ते स्वं मांसं गर्हयन्स्वीय कर्म च

ଯେ କରୁଣା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୀନ ଓ ପୀଡିତମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇନାହିଁ, ତାହାର ଫଳ ଏହିପରି—ସେ ‘ନିଜ ମାଂସ’ ଭୋଗ କରେ ଏବଂ ନିଜ କର୍ମକୁ ନିଜେ ଗର୍ହା କରେ।

Verse 105

एवं स्वमांसं भुंजानं सुबाहुं प्रियया सह । हसेते च तदा दृष्ट्वा प्रज्ञा श्रद्धा च द्वे स्त्रियौ

ଏଭଳି ପ୍ରିୟା ସହ ସୁବାହୁ ନିଜ ମାଂସ ଭୋଗ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା—ଏହି ଦୁଇ ନାରୀ ହସିଲେ।

Verse 106

तस्य कर्मविपाकस्य शुभात्मा हसते नृप । मम संगप्रसंगेन न दत्तं पापचेतन

ହେ ନୃପ! ତାହାର କର୍ମବିପାକ ପକ୍କ ହେବାକୁ ଦେଖି ଶୁଭାତ୍ମା ହସେ। ମୋ ସଙ୍ଗର ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ସେ ପାପଚେତନ ଦାନ ଦେଲା ନାହିଁ।

Verse 107

प्रज्ञा च वचनैस्तैस्तु राजानं हसते पुनः । क्वगतोसौ महामोहो येन त्वं मोहितो नृप

ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞା ସେଇ ଶବ୍ଦମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ରାଜାଙ୍କୁ ହସି କହିଲା: “ହେ ନୃପ! ଯେ ମହାମୋହ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲ, ସେ କେଉଁଠି ଗଲା?”

Verse 108

लोभेन मोहयुक्तेन तमोगर्ते निपात्यते । तत्रापतित्वा मामैव पतितं दुःखसंकटे

ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟ ତମସର ଗର୍ତ୍ତରେ ପତିତ ହୁଏ। ସେଠାରେ ପଡି ସେ ନିଜକୁ ଦୁଃଖ-ସଙ୍କଟର ଜାଲରେ ନିମଗ୍ନ ଦେଖେ।

Verse 109

दानमार्गं परित्यज्य लोभमार्गं गतो नृप । भार्यया सह भुंक्ष्व त्वं व्यापितः क्षुधया भृशम्

ହେ ନୃପ! ଦାନମାର୍ଗକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ତୁମେ ଲୋଭମାର୍ଗକୁ ଗଲା। ଏବେ ଭାର୍ୟା ସହ ଭୋଜନ କର; ତୁମେ ଭୟଙ୍କର କ୍ଷୁଧାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ।

Verse 110

एवं तं हसते प्रज्ञा सुबाहुं प्रिययान्वितम् । एतद्धि कारणं सर्वं तयोर्हासस्य पुत्रक

ଏହିପରି ପ୍ରିୟାସହିତ ସୁବାହୁଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରାଜ୍ଞା ସ୍ତ୍ରୀ ହସିଲେ। କହିଲେ—ହେ ପୁତ୍ର! ସେମାନଙ୍କ ଦୁହଙ୍କ ହାସ୍ୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ ଏହିଟି ହିଁ।

Verse 111

भक्ष्यमाणस्य भूपस्य देहं स्वं दुःखिते तदा । ऊचतुर्देहिदेहीति याच्यमानः सदैव हि

ରାଜା ଭକ୍ଷିତ ହେଉଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଥିଲା। ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ‘ଦେହି, ଦେହି’ ବୋଲି କହିଲେ; କାରଣ ସେ ସଦା ଦାନ ପାଇଁ ଯାଚିତ ହୁଏଥିଲେ।

Verse 112

क्षुधातृष्णामहाप्राज्ञ भीमरूपे भयानके । पयसा मिश्रितं भक्षं याचेते नृपतीश्वरम्

ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ଭୟଙ୍କର ଭୀମରୂପ କ୍ଷୁଧା ଓ ତୃଷ୍ଣା ନୃପତୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦୁଧମିଶ୍ରିତ ଭୋଜନ ଯାଚନା କଲେ।

Verse 113

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम् । अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि तद्वदस्व महामते

ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏବେ ଆଉ କ’ଣ କହିବି? ହେ ମହାମତି, ତୁମେ ହିଁ କହ।

Verse 114

विज्वल उवाच । वासुदेवाभिधानं तत्स्तोत्रं कथय मे पितः । येन मोक्षं व्रजेद्राजा तद्विष्णोः परमं पदम्

ବିଜ୍ୱଲ କହିଲା—ହେ ପିତା, ‘ବାସୁଦେବ’ ନାମକ ସେହି ସ୍ତୋତ୍ରଟି ମୋତେ କହ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ରାଜା ମୋକ୍ଷ ପାଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚେ।