Shloka 24

Brahmā’s Discourse to Mohinī

Harivāsara, Desire, and the Satya-Test of Rukmāṅgada

Devanagari script

अत्युच्छ्रितमिदं मांसं स्तनयोः समवस्थितम् । निम्नांशतां दर्शयति त्रिवली जठरस्थिता ॥ २४ ॥

Transliteration

atyucchritamidaṃ māṃsaṃ stanayoḥ samavasthitam | nimnāṃśatāṃ darśayati trivalī jaṭharasthitā || 24 ||

Translation

ସ୍ତନଦ୍ୱୟର ମଧ୍ୟରେ ସମଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମାଂସ ଅତ୍ୟୁଚ୍ଛ୍ରିତ; ଏବଂ ଜଠରସ୍ଥ ତ୍ରିବଳୀ ମଧ୍ୟଭାଗର କୋମଳ ନିମ୍ନତା (ସୁକୁମାରତା) ଦର୍ଶାଏ।

Word by Word

• अति-उच्छ्रितम्: very raised
• अति-उच्छ्रितम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अति (अव्यय/उपसर्गवत्) + उच्छ्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः: अति + उच्छ्रित; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies मांसम्)

• इदम्: this
• इदम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• मांसम्: flesh
• मांसम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मांस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• स्तनयोः: of the two breasts
• स्तनयोः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: स्तन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), द्विवचनम्

• समवस्थितम्: situated/placed
• समवस्थितम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अव + स्था (धातु) → समवस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies मांसम्)

• निम्न-अंशताम्: a state of depression/concavity
• निम्न-अंशताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: निम्न (प्रातिपदिक) + अंशता (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (कर्मधारय/तत्पुरुषभावः): निम्ना अंशता; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• दर्शयति: shows
• दर्शयति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) (णिच् causative: दर्शय)
• Form: लट् (Present), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; णिच्-प्रयोगः (causative)

• त्रिवली: the three folds (of the belly)
• त्रिवली: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + वली (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समासः: त्रि + वली; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• जठर-स्थिता: located in the belly
• जठर-स्थिता: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जठर (प्रातिपदिक) + स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः: जठरे स्थिता; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies त्रिवली)

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bibhatsa

Secondary Rasa: shanta

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It treats bodily features as lakṣaṇas—traditional indicators used in dharmic culture to infer auspiciousness and refinement, presenting the body as a field where karma and character are believed to leave visible signs.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

This verse is not directly a bhakti teaching; it belongs to descriptive lakṣaṇa material. Indirectly, it reflects the Purāṇic habit of linking outer discipline and inner virtue, which elsewhere supports a life oriented toward dharma and devotion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No Vedāṅga like Vyākaraṇa or Jyotiṣa is explicitly taught here; the practical takeaway aligns more with lakṣaṇa-śāstra style observation—using precise terminology to classify physical features.