Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

Tithi-vicara

Determination of Tithi for Fasts, Parana, and Pitri Rites

शुक्ले पूर्वाह्णिके ग्राह्ये कृष्णे ग्राह्येऽपराह्णिके । अयनं दिनभागाढ्यं संक्रमः षोडशः पलः ॥ ३४ ॥

śukle pūrvāhṇike grāhye kṛṣṇe grāhye'parāhṇike | ayanaṃ dinabhāgāḍhyaṃ saṃkramaḥ ṣoḍaśaḥ palaḥ || 34 ||

ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଗ୍ରହଣୀୟ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଅପରାହ୍ନରେ ଗ୍ରହଣୀୟ। ଅୟନରେ ଦିନର ଏକ ଅତିରିକ୍ତ ଭାଗ ଯୋଗ ହୁଏ, ଏବଂ ସଂକ୍ରମ (ସୂର୍ଯ୍ୟ-ପ୍ରବେଶ) ଷୋଳ ପଳ ପରିମାଣ ମନାଯାଏ॥୩୪॥

शुक्लेin the bright fortnight
शुक्ले:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; पक्ष-नाम; अधिकरण
पूर्वाह्णिकेin the forenoon
पूर्वाह्णिके:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootपूर्वाह्णिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; कालविशेषण — ‘in the forenoon period’
ग्राह्येto be accepted (as the proper time)
ग्राह्ये:
Kriyāviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootग्राह्य (कृदन्त; √ग्रह् (धातु) ण्यत्-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विधेय/निर्देश — ‘to be taken/accepted (as applicable)’
कृष्णेin the dark fortnight
कृष्णे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; पक्ष-नाम; अधिकरण
ग्राह्येto be accepted
ग्राह्ये:
Kriyāviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootग्राह्य (कृदन्त; √ग्रह् (धातु) ण्यत्-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विधेय — ‘to be accepted’
अपराह्णिकेin the afternoon
अपराह्णिके:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअपराह्णिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; कालविशेषण — ‘in the afternoon period’
अयनम्ayana (solstice course)
अयनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विषय/प्रकरण (topic)
दिन-भाग-आढ्यम्consisting of a fraction of a day
दिन-भाग-आढ्यम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिन (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक) + आढ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः — ‘rich in (a) portion of a day’ (i.e., consisting of a day-fraction)
संक्रमःthe transit/ingress (saṅkrama)
संक्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
षोडशःsixteen
षोडशः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषोडश (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; संख्याविशेषण — ‘sixteen’ (agreeing with palaḥ)
पलःa pala (time unit)
पलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कालमान (unit of time)

Sanatkumara (teaching Narada in a Vedāṅga/kalā-oriented discussion)

Vrata: none

Rasa: {"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"none","emotional_journey":"Purely technical calm: precise timing rules (forenoon/afternoon) and exact measures (pala) to eliminate calendrical ambiguity."}

FAQs

It emphasizes dharmic precision: aligning rites with correct lunar fortnight and day-part is presented as a way to harmonize human action with cosmic order (kāla), strengthening the sanctity and efficacy of observances.

While technical, it supports bhakti-practice by guiding devotees to perform pūjā, vrata, and dāna at traditionally appropriate times—showing that devotion in the Purāṇic tradition is expressed through disciplined, time-conscious worship.

Vedāṅga Jyotiṣa (astral/timekeeping) is highlighted: selecting pūrvāhna vs aparāhna based on pakṣa, and defining calendrical markers like ayana and saṅkrama with specific time-units (pala).