Bhuvaneśī (Nidrā-Śakti) Mantra-vidhi, Nyāsa–Āvaraṇa Worship, Padma-homa Prayogas, and the Opening of Śrī-Mahālakṣmī Upāsanā

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । कलिकल्पांतरे ब्रह्मन् ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । लोकपद्मे तपस्थस्य सृष्ट्यर्थं संबभूवतुः ॥ १ ॥

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! କଲିକଳ୍ପର ଅନ୍ୟ ଏକ ଚକ୍ରରେ, ଅବ୍ୟକ୍ତଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପଦ୍ମରେ ତପସ୍ୟାରତ ଥିବାବେଳେ, ସୃଷ୍ଟିର ନିମିତ୍ତେ ସେଇ ଦୁଇ ଜଣ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ ॥ ୧ ॥

Verse 2

विष्णुकर्णमलोद्भूतावसुरौ मधुकैटभौ । तौ जातमात्रौ पयसि लोकप्रलयलक्षणे ॥ २ ॥

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କର୍ଣ୍ଣମଳରୁ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନାମକ ଦୁଇ ଅସୁର ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ସେମାନେ ପ୍ରଳୟଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଜଳରେ ଥିଲେ ॥ ୨ ॥

Verse 3

जानुमात्रे स्थितौ दृष्ट्वा ब्रह्मणं कमलस्थितम् । प्रवृत्तावत्तुमालक्ष्य तुष्टाव जगदंबिकाम् ॥ ३ ॥

କମଳରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏବଂ ସେମାନେ ଘୁଁଡିମାତ୍ର ଜଳରେ ଦାଁଡି ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରସିବାକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ସେ ଜଗଦମ୍ବିକା—ଜଗନ୍ମାତାଙ୍କୁ—ସ୍ତୁତି କଲା ॥ ୩ ॥

Verse 4

ततो देवी जगत्कर्त्री शैवी शक्तिरनुत्तमा । नारायणाक्षिसंस्थाना निद्रा प्रीता बभूव ह ॥ ४ ॥

ତାପରେ ଜଗତ୍କର୍ତ୍ରୀ, ଅନୁତ୍ତମ ଶୈବୀ ଶକ୍ତି—ନାରାୟଣଙ୍କ ନୟନରେ ‘ନିଦ୍ରା’ ରୂପେ ସଂସ୍ଥିତ ସେଇ ଦେବୀ—ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ॥ ୪ ॥

Verse 5

तस्या मंत्रादिकं सर्वं कथयिष्यामि तच्छृणु । सारुणा क्रोधनी शांतिश्चंद्रालंकृतशेखरा ॥ ५ ॥

ଏବେ ଶୁଣ—ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରାଦି ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସମସ୍ତ ବିଧିବିଧାନ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବି। ସେ ସାରୁଣା, କ୍ରୋଧନୀ, ଶାନ୍ତି—ଚନ୍ଦ୍ରାଲଙ୍କୃତ ଶିଖରଧାରିଣୀ ଦେବୀ।

Verse 6

एकाक्षरीबीज मन्त्रऋषिः शक्तिरुदाहृता । गायत्री च भवेच्छन्दो देवता भुवनेश्वरी ॥ ६ ॥

ଏକାକ୍ଷରୀ ବୀଜମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ‘ଶକ୍ତି’ ବୋଲି ଘୋଷିତ; ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ; ଏବଂ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ।

Verse 7

षड्दीर्घयुक्तबीजेन कुर्यादंगानि षट् क्रमात् । संहारसृष्टिमार्गेण मातृकान्यस्तविग्रहः ॥ ७ ॥

ଷଡ୍ଦୀର୍ଘସ୍ୱରଯୁକ୍ତ ବୀଜମନ୍ତ୍ରରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଛଅ ଅଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ କରିବ। ପରେ ଦେହରେ ମାତୃକାମାନଙ୍କୁ ନ୍ୟସି, ସଂହାର ଓ ସୃଷ୍ଟି ମାର୍ଗର ବିଧିରେ ଅଗ୍ରସର ହେବ।

Verse 8

मन्त्रन्यासं ततः कुर्याद्देवताभावसिद्धये । हृल्लेखां मूर्ध्नि वदने गगनां हृदयांबुजे ॥ ८ ॥

ତାପରେ ଦେବତା-ଭାବ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର-ନ୍ୟାସ କରିବ। ‘ହୃଲ୍ଲେଖା’କୁ ମୁଣ୍ଡ ଓ ମୁଖରେ, ଏବଂ ‘ଗଗନା’କୁ ହୃଦୟ-କମଳରେ ନ୍ୟସିବ।

Verse 9

रक्तां करालिकां गुह्ये महोच्छुष्मां पदद्वये । ऊर्द्ध्वप्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषूत्तरेऽपि च ॥ ९ ॥

‘ରକ୍ତା’ ଓ ‘କରାଳିକା’କୁ ଗୁହ୍ୟ-ପ୍ରଦେଶରେ, ‘ମହୋଚ୍ଛୁଷ୍ମା’କୁ ଉଭୟ ପାଦରେ ନ୍ୟସିବ। ଏହିପରି ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ-ପ୍ରଦେଶରେ ଓ ଦିଗମାନେ—ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ, ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ—ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 10

सद्यादिह्रस्वबीजाद्यान्वस्तव्या भूतसप्रभाः । अंगानि विन्यसेत्पश्चाज्जातियुक्तानि षट् क्रमात् ॥ १० ॥

ଏଠାରେ ‘ସଦ୍ୟ’ ଆଦି ହ୍ରସ୍ୱ ବୀଜ ଓ ଭୂତତତ୍ତ୍ୱସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦୀପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଜାତିସହିତ ଷଡ଼ଙ୍ଗକୁ କ୍ରମେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ॥

Verse 11

ब्रह्माणं विन्यसेद्भाले गायत्र्या सह संयुतम् । सावित्र्या सहितं विष्णुं कपोले दक्षिणे न्यसेत् ॥ ११ ॥

ଲଲାଟରେ ଗାୟତ୍ରୀସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଦକ୍ଷିଣ କପୋଳରେ ସାବିତ୍ରୀସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ॥

Verse 12

वागीश्वर्या समायुक्तं वामगंडे महेश्वरम् । श्रिया धनपतिं न्यस्य वामकर्णाग्रके पुनः ॥ १२ ॥

ବାଗୀଶ୍ୱରୀଶକ୍ତିସହିତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବାମ କପୋଳରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରୀସହିତ ଧନପତି (କୁବେର)ଙ୍କୁ ପୁନଃ ବାମ କାନର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ॥

Verse 13

रत्या स्मरं मुखे न्यस्य पुण्यागणपतिं न्यसेत् । सव्यकर्णोपरि निधाकर्णगंडांतरालयोः ॥ १३ ॥

ମୁଖରେ ରତିସହିତ ସ୍ମର (କାମଦେବ)ଙ୍କର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ପୁଣ୍ୟ ଗଣପତିଙ୍କୁ ବାମ କାନର ଉପରିଭାଗରେ ଏବଂ କାନ-କପୋଳ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅଞ୍ଚଳରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ॥

Verse 14

न्यस्तव्यं वदने मूलं भूपश्चैत्रांस्ततो न्यसेत् । कण्ठमूले स्तनद्वंद्वे वामांसे हृदयांबुजे ॥ १४ ॥

ମୁଖରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ରର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ‘ଭୂପ’ ଆଦି ଓ ‘ଚୈତ୍ରା’ ଆଦି (ମନ୍ତ୍ର/ବର୍ଣ୍ଣ)କୁ କଣ୍ଠମୂଳରେ, ଦୁଇ ସ୍ତନରେ, ବାମ କାନ୍ଧରେ ଏବଂ ହୃଦୟକମଳରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ॥

Verse 15

सव्यांसे पार्श्वयुगले नाभिदेशे च देशिकः । भालांश्च पार्श्वजठरे पार्श्वांसापरके हृदि ॥ १५ ॥

ଦେଶିକଙ୍କୁ ବାମ କାନ୍ଧରେ, ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଓ ନାଭି-ଦେଶରେ ସ୍ଥାପନ କର। ଭାଲ-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ଜଠରେ ନ୍ୟସି, ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱର ହୃଦୟରେ ପାର୍ଶ୍ୱାଂସ-ଶକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କର॥୧୫॥

Verse 16

ब्रह्माण्याद्यास्तनौ न्यस्य विधिना प्रोक्तलक्षणाः । मूलेन व्यापकं देहे न्यस्य देवीं विचिंतयेत् ॥ १६ ॥

ବିଧିରେ କଥିତ ଲକ୍ଷଣାନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ଆଦି (ମନ୍ତ୍ର) ଦୁଇ ସ୍ତନରେ ନ୍ୟସ କର। ପରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦେହମଧ୍ୟରେ ସର୍ବବ୍ୟାପି ଶକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରି, ଦେବୀଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ଧ୍ୟାନ କର॥୧୬॥

Verse 17

उद्यद्दिवाकरनिभां तुंगोरोजां त्रिलोचनाम् । स्मरास्यामिंदुमुकुटां वरपाशांकुशाभयाम् ॥ १७ ॥

ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ, ଉଚ୍ଚସ୍ତନା, ତ୍ରିନେତ୍ରୀ—ମୋହନ ମୁଖମଣ୍ଡଳା—ଚନ୍ଦ୍ରମୁକୁଟଧାରିଣୀ; ଯାହାଙ୍କ ଶୁଭ ହସ୍ତରେ ବରପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଅଭୟମୁଦ୍ରା—ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରେ॥୧୭॥

Verse 18

रदलक्षं जपेन्मंत्रं त्रिमध्वक्तैर्हुनेत्ततः । अष्टद्रव्यैर्दशांशेन ब्रह्मवृक्षसमिद्वरैः ॥ १८ ॥

ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କର। ତାପରେ ତ୍ରିମଧୁ (ତିନି ମଧୁର ଦ୍ରବ୍ୟ) ଓ ଘୃତ ମିଶାଇ ହୋମ କର। ଅଷ୍ଟଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଜପର ଦଶାଂଶ ପରିମାଣରେ, ବ୍ରହ୍ମବୃକ୍ଷର ଉତ୍ତମ ସମିଧାଦ୍ୱାରା ଆହୁତି ଦେ॥୧୮॥

Verse 19

द्राक्षाखर्जूरवातादशर्करानालिकेरकम् । तन्दुलाज्यतिलं विप्र द्रव्याष्टकमुदाहृतम् ॥ १९ ॥

ଦ୍ରାକ୍ଷା, ଖଜୁର, ବାଦାମ, ଶର୍କରା, ନାଳିକେର, ତଣ୍ଡୁଳ (ଚାଉଳ), ଘୃତ ଓ ତିଳ—ହେ ବିପ୍ର—ଏହି ଅଷ୍ଟଦ୍ରବ୍ୟ ଘୋଷିତ॥୧୯॥

Verse 20

दद्यादर्ध्यं दिनेशाय तत्र संचिन्त्य पार्वतीम् । पद्ममष्टदलं बाह्ये वृत्तं षोडशभिर्द्दलैः ॥ २० ॥

ଦିନେଶ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ସେଠାରେ ପାର୍ବତୀଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ। ପରେ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ରଚି, ବାହାରେ ଷୋଡଶଦଳ ସହିତ ବୃତ୍ତାକାର ଆବରଣ କରିବ॥୨୦॥

Verse 21

विलिखेत्कर्णिकामध्ये षट्कोणमतिसुन्दरम् । ततः संपूजयेत्पीठं नवशक्तिसमन्वितम् ॥ २१ ॥

ପଦ୍ମର କର୍ଣିକାମଧ୍ୟରେ ଅତିସୁନ୍ଦର ଷଟ୍କୋଣ ଅଙ୍କନ କରିବ। ପରେ ନବଶକ୍ତିସମନ୍ୱିତ ପୀଠକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂଜା କରିବ॥୨୧॥

Verse 22

जयाख्या विजया पश्चादजिताह्वापराजिता । नित्या विलासिनी गोग्धीत्यघोरा मंगला नव ॥ २२ ॥

ପରେ ନବ ମଙ୍ଗଳନାମ—ଜୟାଖ୍ୟା, ବିଜୟା, ଅଜିତାହ୍ୱା, ଅପରାଜିତା, ନିତ୍ୟା, ବିଲାସିନୀ, ଗୋଗ୍ଧୀ, ଅଘୋରା, ମଙ୍ଗଳା॥୨୨॥

Verse 23

बीजाढ्यमासनं दत्त्वा मूर्तिं तेनैव कल्पयेत् । तस्यां संपूजयेद्देवीमावाह्यावरणैः क्रमात् ॥ २३ ॥

ବୀଜମନ୍ତ୍ରସମୃଦ୍ଧ ଆସନ ଅର୍ପଣ କରି, ସେହି ଅନୁସାରେ ଦେବୀମୂର୍ତ୍ତି କଳ୍ପନା କରିବ। ପରେ ତାହାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି, ଆବରଣସହ କ୍ରମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରିବ॥୨୩॥

Verse 24

मध्यपाग्याम्यसौम्येषु पूजयेदंगदेवताः । षट्कोणेषु यजेन्मंत्री पश्चान्मिथुनदेवताः ॥ २४ ॥

ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏବଂ ଶୁଭ ଦିଗଗୁଡ଼ିକରେ (ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର) ଅଙ୍ଗଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ। ଷଟ୍କୋଣ ଭାଗରେ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଯଜମାନ ଯଜନ କରିବ; ପରେ ମିଥୁନଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ॥୨୪॥

Verse 25

इन्द्रकोणं लसद्दंडकुंडिकाक्षगुणाभयाम् । गायत्रीं पूजयेन्मन्त्री ब्रह्माणमपि तादृशम् ॥ २५ ॥

ଇନ୍ଦ୍ର-କୋଣ (ପୂର୍ବ ଦିଗ)ରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦଣ୍ଡ, କମଣ୍ଡଳୁ, ଅକ୍ଷମାଳା ଧାରିଣୀ, ଉପଦେଶ-ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶିନୀ ଓ ଅଭୟଦାତ୍ରୀ ଦୀପ୍ତିମତୀ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ; ଏବଂ ସେହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରୁ।

Verse 26

रक्षः कोणे शंखचक्रगदापंकजधारिणीम् । सावित्रीं पीतवसनां यजेद्विणुं च तादृशम् ॥ २६ ॥

ରକ୍ଷଃ-କୋଣରେ ପୀତବସନା, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦା-ପଦ୍ମଧାରିଣୀ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ; ଏବଂ ସେହି ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରୁ।

Verse 27

वायुकोणे परश्वक्षमाला भयवरान्विताम् । यजेत्सरस्वतीमच्छां रुद्रं तादृशलक्षणम् ॥ २७ ॥

ବାୟୁ-କୋଣ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ)ରେ ପରଶୁ ଓ ଅକ୍ଷମାଳାଧାରିଣୀ, ଅଭୟ-ବରମୁଦ୍ରାଯୁକ୍ତ ନିର୍ମଳ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ; ଏବଂ ସେହି ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରୁ।

Verse 28

वह्निकोणे यजेद्रत्नकुंभं मणिकरंडकम् । कराभ्यां बिभ्रतीं पीतां तुंदिलं धनदायकम् ॥ २८ ॥

ବହ୍ନି-କୋଣ (ଆଗ୍ନେୟ)ରେ ଦୁଇ ହାତରେ ରତ୍ନକୁମ୍ଭ ଓ ମଣିକରଣ୍ଡକ ଧାରିଥିବା, ପୀତବର୍ଣ୍ଣା, ତୁନ୍ଦିଲା ଓ ଧନଦାୟିନୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ।

Verse 29

आलिंग्य सव्यहस्तेन वामे तांबूलधारिणीम् । धनदांकसमारूढां महालक्ष्मीं प्रपूजयेत् ॥ २९ ॥

ବାମ ହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରାଯାଇଥିବା, ବାମ ହାତରେ ତାମ୍ବୂଳ ଧାରିଣୀ, ଧନଦ (କୁବେର)ଙ୍କ ଅଙ୍କରେ ଆସୀନା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରୁ।

Verse 30

पश्चिमे मदनं बाणपाशांकुशशरासनाम् । धारयंतं जपारक्तं पूजयेद्रक्तभूषणम् ॥ ३० ॥

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ମଦନ (କାମଦେବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଯିଏ ବାଣ, ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଜପାପୁଷ୍ପ ସଦୃଶ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ରକ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ।

Verse 31

सव्येन पतिमाश्लिष्य वामेनोत्पलधारिणीम् । पाणिना रमणांकस्थां रतिं सम्यक्समर्चयेत् ॥ ३१ ॥

ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପତିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ବାମହସ୍ତରେ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରିୟଙ୍କ ଅଙ୍କରେ ଆସୀନ ରତିଦେବୀଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣହସ୍ତରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 32

ऐशान्ये पूजयेत्सम्यक् विघ्नराजं प्रियान्वितम् । सृणिपाशधरं कांतं वरांगासृक्कलांगुलिम् ॥ ३२ ॥

ଇଶାନ୍ୟ ଦିଗରେ ପ୍ରିୟାସହିତ ବିଘ୍ନରାଜ (ଗଣେଶ)ଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ମନୋହର, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ପାଶ ଧାରଣକାରୀ, ଶୁଭ ଅଙ୍ଗଯୁକ୍ତ ଏବଂ ରକ୍ତାଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ।

Verse 33

माध्वीपूर्णकपालाढ्यं विघ्नराजं दिगंबरम् । पुष्करे विगलद्रत्नस्फुरच्चषकधारिणम् ॥ ३३ ॥

ମୁଁ ବିଘ୍ନରାଜ (ଗଣେଶ)ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ—ଯିଏ ଦିଗମ୍ବର, ମାଧ୍ୱୀ-ମଦିରାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କପାଳପାତ୍ରରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଏବଂ ପଦ୍ମହସ୍ତରେ ରତ୍ନଦ୍ୟୁତିରେ ଝଲମଲ କରୁଥିବା, ରସ ଝରୁଥିବା ଚଷକ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 34

सिंदूरसदृशाकारामुद्दाममदविभ्रमाम् । धृतरक्तोत्पलामन्यपाणिना तु ध्वजस्पृशाम् ॥ ३४ ॥

ତାଙ୍କର ଆକାର ସିନ୍ଦୂର ସଦୃଶ, ଉଦ୍ଦାମ ମଦ-ବିଭ୍ରମରେ ଦୋଳାୟମାନ; ଗୋଟିଏ ହସ୍ତରେ ରକ୍ତ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି, ଅନ୍ୟ ହସ୍ତରେ ଧ୍ୱଜ (ପତାକାଦଣ୍ଡ) ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲେ।

Verse 35

आश्लिष्टकांतामरुणां पुष्टिमर्चेद्दिगंबराम् । कर्णिकायां निधी पूज्यौ षट्कोणस्याथ पार्श्वयोः ॥ ३५ ॥

ଆଲିଙ୍ଗନରତା, ଅରୁଣବର୍ଣ୍ଣା, ଦିଗମ୍ବରୀ ‘ପୁଷ୍ଟି’ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। କର୍ଣ୍ଣିକାରେ ଦୁଇ ନିଧିଙ୍କୁ ପୂଜି, ପରେ ଷଟ୍କୋଣର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା।

Verse 36

अंगानि केसरेष्वेताः पश्चात्पत्रेषु पूजयेत् । अनंगकुसुमा पश्चाद्द्वितीयानंगमेखला ॥ ३६ ॥

ଏହି ଅଙ୍ଗଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ କେସରରେ, ପରେ ପତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା। ତାପରେ ‘ଅନଙ୍ଗକୁସୁମା’ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ‘ଅନଙ୍ଗମେଖଲା’।

Verse 37

अनंगगमना तद्वदनंगमदनातुरा । भुवनपाला गगनवेगा षष्ठी चैव ततः परम् ॥ ३७ ॥

‘ଅନଙ୍ଗଗମନା’ ଏବଂ ‘ଅନଙ୍ଗମଦନାତୁରା’; ‘ଭୁବନପାଲା’; ‘ଗଗନବେଗା’—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ; ତାପରେ କ୍ରମରେ ଷଷ୍ଠୀ ଆସେ।

Verse 38

शशिलेखा गगनलेखा चेत्यष्टौ यत्र शक्तयः । खङ्गखेटकधारिण्यः श्यामाः पूज्याश्च मातरः ॥ ३८ ॥

ସେଠାରେ ‘ଶଶିଲେଖା’ ଓ ‘ଗଗନଲେଖା’ ଆଦି ଆଠ ଶକ୍ତି ଅଛନ୍ତି—ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ମାତୃକାମାନେ, ଖଡ୍ଗ ଓ ଖେଟକ ଧାରଣକାରିଣୀ, ପୂଜ୍ୟ।

Verse 39

पद्माद्बहिः समभ्यर्च्याः शक्तयः परिचारिकाः । प्रथमानंगद्वयास्यादनंगमदना ततः ॥ ३९ ॥

ପଦ୍ମର ବାହାରେ ପରିଚାରିକା-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ‘ଅନଙ୍ଗଦ୍ୱୟାସ୍ୟା’, ପରେ ‘ଅନଙ୍ଗମଦନା’।

Verse 40

मदनातुरा भवनवेगा ततो भुवनपालिका । स्यात्सर्वशिशिरानंगवेदनानंगमेखला ॥ ४० ॥

ତେବେ ସେ କାମବେଦନାରେ ଆତୁର ହୁଏ; ତାହାର ଗତି ବେଗବାନ ହୋଇଯାଏ। ଭୁବନପାଳିକା ଶିଶିରକାଳ ସାରା କାମବେଦନା ଅନୁଭବ କରି, ଯେନେ କାମ-ମେଖଳାରେ ବଦ୍ଧା ଦିଶେ।

Verse 41

चषकं तालवृंतं च तांबूलं छत्रमुज्ज्वलम् । चामरे चांशुकं पुष्पं बिभ्राणाः करपंकजैः ॥ ४१ ॥

ସେମାନେ ପଦ୍ମସଦୃଶ ହସ୍ତରେ ପାନପାତ୍ର, ତାଳବୃନ୍ତ, ତାମ୍ବୂଳ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଛତ୍ର, ଚାମର, ବସ୍ତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପ ଧାରଣ କରି ଭକ୍ତିରେ ସେବାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 42

सर्वाभरणसंदीप्तान् लोकपालान्बहिर्यजेत् । वज्रादीन्यपि तद्बाह्ये देवीमित्थं प्रपूजयेत् ॥ ४२ ॥

ଅନ୍ତରମଣ୍ଡଳର ବାହାରେ ସର୍ବାଭରଣରେ ଦୀପ୍ତ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ତାହାର ମଧ୍ୟ ବାହାରେ ବଜ୍ର ଆଦି ଦିବ୍ୟ ଆୟୁଧ ସ୍ଥାପନ କରି ପୂଜା କର; ଏଭଳି ଭାବେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରପୂଜା କରାଯାଏ।

Verse 43

मंत्री त्रिमधुरोपेतैर्हुत्वाश्वत्थसमिद्वरैः । ब्राह्मणान्वशयेच्छीघ्रं पार्थिवान्पद्महोमतः ॥ ४३ ॥

ମନ୍ତ୍ରୀ ତ୍ରିମଧୁର (କ୍ଷୀର-ଦଧି-ଘୃତ) ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ସମିଧାରେ ହୋମ କରି, ପଦ୍ମହୋମ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ବଶ କରେ।

Verse 44

पलाशपुष्पैस्तत्पत्नीं मंत्रिणः कुसुदैरपि । पंचविंशतिधा जप्तैर्जलैः स्नानं दिने दिने ॥ ४४ ॥

ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ପଳାଶ ପୁଷ୍ପ ଓ କୁଶ ପୁଷ୍ପ ସହିତ, ପଚିଶଥର ଜପିତ ଜଳରେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରାଇବେ।

Verse 45

आत्मानमभिषिंचेद्यः सर्वसौभाग्यवान्भवेत् । पंचविंशतिधा जप्तं जलं प्रातः पिबेन्नरः ॥ ४५ ॥

ଯେ ନିଜକୁ ଅଭିଷେକରୂପେ ଜଳ ଛିଟାଏ, ସେ ସର୍ବପ୍ରକାର ସୌଭାଗ୍ୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପ୍ରାତଃକାଳେ ପଚିଶଥର ମନ୍ତ୍ରଜପିତ ଜଳ ନର ପିବା ଉଚିତ॥୪୫॥

Verse 46

अवाप्य महतीं प्रज्ञां कवीनामग्रणीर्भवेत् । कर्पूरागरुसंयुक्तकुंकुमं साधु साधितम् ॥ ४६ ॥

ମହାନ ପ୍ରଜ୍ଞା ଲାଭ କରି ସେ କବିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ ହୁଏ। ଏହା ପାଇଁ କର୍ପୂର ଓ ଅଗରୁ-ସଂଯୁକ୍ତ, ସୁସିદ્ધ କୁଙ୍କୁମ (କେଶର) ଉପଯୋଗୀ॥୪୬॥

Verse 47

गृहीत्वा तिलकं कुर्याद्राजवश्यमनुत्तमम् । शालिपिष्टमयीं कृत्वा पुत्तलीं मधुरान्विताम् ॥ ४७ ॥

ତିଲକଦ୍ରବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ରାଜାକୁ ବଶ କରିବାର ଅନୁତ୍ତମ ସାଧନା କରିବା ଉଚିତ। ଚାଉଳପିଠା ଲେପରେ ଛୋଟ ପୁତ୍ତଳି ତିଆରି କରି ତାହାକୁ ମଧୁର ଦ୍ରବ୍ୟ (ନୈବେଦ୍ୟ) ସହ ଯୁକ୍ତ କର॥୪୭॥

Verse 48

जप्तां प्रतिष्ठितप्राणां भक्षयेद्रविवासरे । वशं नयति राजानं नारीं वा नरमेव च ॥ ४८ ॥

ଯାହା ଉପରେ ଜପ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଯାହାରେ ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଛି, ତାହାକୁ ରବିବାର ଦିନ ଭକ୍ଷଣ କର। ତେଣୁ ରାଜା ହେଉ କି ନାରୀ କିମ୍ବା ନର—ବଶ ହୁଏ॥୪୮॥

Verse 49

कण्ठमात्रोदके स्थित्वा वीक्ष्य तोयोद्गतं रविम् । त्रिसहस्रं जपेन्मंत्रं कन्यामिष्टां लभेत्ततः ॥ ४९ ॥

କଣ୍ଠମାତ୍ର ଜଳରେ ଦାଁଡ଼ି, ଜଳରୁ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନ୍ତ୍ରକୁ ତିନି ସହସ୍ରଥର ଜପ କର; ତାହାରୁ ଇଷ୍ଟ କନ୍ୟା (ଯୋଗ୍ୟ ବଧୂ) ଲଭ୍ୟ ହୁଏ॥୪୯॥

Verse 50

अन्नं तन्मंत्रितं मंत्री भुंजीत श्रीप्रसिद्धये । लिखितां भस्मना मायां ससाध्यां फलकादिषु ॥ ५० ॥

ଶ୍ରୀସମୃଦ୍ଧି ଓ ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସାଧକ ସେହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରୁ। ଏବଂ ଭସ୍ମଦ୍ୱାରା ଫଳାଦି ଉପରେ ସାଧ୍ୟସହିତ ମନ୍ତ୍ର-ମାୟା ଲେଖୁ॥୫୦॥

Verse 51

तत्कालं दर्शयेद्यंत्रं सुखं सूयेत गर्भिणी । भुवनेशीयमाख्याता सहस्रभुजसंभवा ॥ ५१ ॥

ସେହି କ୍ଷଣେ ଯନ୍ତ୍ରଟି ଦେଖାଉ; ଗର୍ଭିଣୀ ସୁଖରେ ପ୍ରସବ କରିବ। ଏହା ‘ଭୁବନେଶୀ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ସହସ୍ରଭୁଜା ଦେବୀଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିତ॥୫୧॥

Verse 52

भुक्तिमुक्तिप्रदा नॄणां स्मर्तॄणां द्विजसत्तम । ततः कल्पांतरे विप्र कदाचिन्महिषासुरः ॥ ५२ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏହା ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି—ଦୁହେଁ ଦେଇଥାଏ। ପରେ, ହେ ବିପ୍ର! ଅନ୍ୟ ଏକ କଳ୍ପାନ୍ତରେ କେବେ ମହିଷାସୁର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା॥୫୨॥

Verse 53

बभूव लोकपालांस्तु जित्वा भुंक्ते जगत्त्रयम् । ततस्त्पीडिता देवा वैकुंठं शरणं ययुः ॥ ५३ ॥

ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ଜିତି ସେ ତ୍ରିଜଗତର ଅଧିପତ୍ୟ ଭୋଗ କଲା। ତାହାପରେ ତାହାର ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଦେବମାନେ ଶରଣ ନେବାକୁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ॥୫୩॥

Verse 54

ततो देवी महालक्ष्मीश्चक्राद्यांगोत्थतेजसा । श्रीर्बभूवमुनिश्रेष्ठ मूर्ता व्याप्तजगत्त्रया ॥ ५४ ॥

ତେବେ ଚକ୍ରାଦି ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଉଦ୍ଭୂତ ତେଜରୁ ଦେବୀ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ—ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରୀ—ମୂର୍ତ୍ତିମତୀ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେ ତ୍ରିଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଲେ॥୫୪॥

Verse 55

स्वयं सा महिषादींस्तु निहत्य जगदीश्वरी । अरविंदवनं प्राप्ता भजतामिष्टदायिनी ॥ ५५ ॥

ଜଗଦୀଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ସ୍ୱୟଂ ମହିଷାଦିଙ୍କୁ ବଧ କରି, ପରେ ଅରବିନ୍ଦ-ବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଯେ ଭକ୍ତ ଭଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟବର ଦେଇଥାନ୍ତି।

Verse 56

तस्याः समर्चनं वक्ष्ये संक्षेपेण श्रृणु द्विज । मृत्युक्रोधेन गुरुणा बिंदुभूषितमस्तका ॥ ५६ ॥

ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ସମ୍ୟକ୍ ଆର୍ଚ୍ଚନ ବିଧିକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି—ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଶୁଣ। ସେ ମୃତ୍ୟୁକ୍ରୋଧ ସମ ଗମ୍ଭୀର ଓ ଭୟଙ୍କର; ମସ୍ତକରେ ପବିତ୍ର ବିନ୍ଦୁ ଶୋଭିତ।

Verse 57

बीजमन्त्रः श्रियः प्रोक्तो भजतामिष्टदायकः । ऋषिर्भृगुर्निवृच्छंदो देवता श्रीः समीरिता ॥ ५७ ॥

ଶ୍ରୀଙ୍କ ବୀଜମନ୍ତ୍ର କଥିତ ହୋଇଛି; ଭଜନକାରୀଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହାର ଋଷି ଭୃଗୁ, ଛନ୍ଦ ‘ନିବୃତ୍’, ଏବଂ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତା ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ।