Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 136

Kṛṣṇādi-mantra-varga-varṇana

Classification of Krishna and Related Mantras

Devanagari script

व्याख्यामुद्रिकया लसत्करतलं सद्योगपीठस्थितं वामे जानुतले दधानमपरं हस्तं सुविद्यानिधिम् । विप्रव्रातवृतं प्रसन्नमनसं पाथोरुहांगद्युतिं पाराशर्यमतीव पुण्यचरितं व्यासं स्मरेत्सिद्धये ॥ १३६ ॥

Transliteration

vyākhyāmudrikayā lasatkaratalaṃ sadyogapīṭhasthitaṃ vāme jānutale dadhānamaparaṃ hastaṃ suvidyānidhim | vipravrātavṛtaṃ prasannamanasaṃ pāthoruhāṃgadyutiṃ pārāśaryamatīva puṇyacaritaṃ vyāsaṃ smaretsiddhaye || 136 ||

Translation

ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପାରାଶର୍ୟ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର—ଯାହାଙ୍କ କରତଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟାମୁଦ୍ରାରେ ଦୀପ୍ତ, ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗପୀଠରେ ଆସୀନ; ଯାହାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ହସ୍ତ ବାମ ଜାନୁତଳେ ନିହିତ, ଯେନେ ସୁବିଦ୍ୟାର ନିଧି; ଯିଏ ବିପ୍ରବ୍ରାତରେ ପରିବୃତ, ପ୍ରସନ୍ନମନ, ପଦ୍ମସମ ଅଙ୍ଗଦ୍ୟୁତିଧାରୀ, ଏବଂ ଅତି ପୁଣ୍ୟଚରିତ।

Word by Word

• व्याख्यामुद्रिकया: with the teaching-gesture (mudrā)
• व्याख्यामुद्रिकया: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: व्याख्या (प्रातिपदिक) + मुद्रिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘व्याख्यायाः मुद्रिका’

• लसत्करतलम्: having shining palms
• लसत्करतलम्: Karma (कर्म/Object of स्मरेत्—describing Vyāsa)
• Type: Adjective
• Root: लसत् (कृदन्त-प्रातिपदिक, √लस्) + करतल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; वर्तमानकृदन्त ‘लसत्’ (shining) used adjectivally; कर्मधारय: ‘लसत् करतलम्’

• सद्यः: immediately
• सद्यः: Visheshana (विशेषण/Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• योगपीठस्थितम्: seated on the yogic seat
• योगपीठस्थितम्: Karma (कर्म/Object of स्मरेत्—describing Vyāsa)
• Type: Adjective
• Root: योग (प्रातिपदिक) + पीठ (प्रातिपदिक) + स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √स्था)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष: ‘योगपीठे स्थितम्’ (locative relation)

• वामे: on the left (side)
• वामे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Adjective
• Root: वाम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण (left) used substantively

• जानुतले: on the knee-surface (on the knee)
• जानुतले: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: जानु (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष: ‘जानोः तलम्’

• दधानम्: holding, bearing
• दधानम्: Karma (कर्म/Object of स्मरेत्—describing Vyāsa)
• Type: Adjective
• Root: √धा (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present participle/शतृ), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; परस्मैपदी-धातु

• अपरम्: the other
• अपरम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier of हस्तम्)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• हस्तम्: hand
• हस्तम्: Karma (कर्म/Object—part of description)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• सुविद्यानिधिम्: treasure of excellent knowledge
• सुविद्यानिधिम्: Karma (कर्म/Object—apposition/attribute)
• Type: Noun
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + विद्या (प्रातिपदिक) + निधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय: ‘सुविद्यायाः निधिः’ = treasure of good knowledge

• विप्रव्रातवृतम्: surrounded by a group of brāhmaṇas
• विप्रव्रातवृतम्: Karma (कर्म/Object—describing Vyāsa)
• Type: Adjective
• Root: विप्र (प्रातिपदिक) + व्रात (प्रातिपदिक) + वृत (कृदन्त-प्रातिपदिक, √वृ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; भूतकृदन्त ‘वृत’ (surrounded); तत्पुरुष: ‘विप्रव्रातेन वृतम्’

• प्रसन्नमनसम्: with a serene mind
• प्रसन्नमनसम्: Karma (कर्म/Object—describing Vyāsa)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक, √सद्/√सन्) + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय: ‘प्रसन्नं मनः यस्य’ (as descriptive compound)

• पाथोरुहाङ्गद्युतिम्: having lotus-like bodily radiance
• पाथोरुहाङ्गद्युतिम्: Karma (कर्म/Object—describing Vyāsa)
• Type: Adjective
• Root: पाथोरुह (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + द्युति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष: ‘पाथोरुहस्य अङ्ग-द्युतिः’ = lotus-like body-lustre

• पाराशर्यम्: Pārāśarya (Vyāsa)
• पाराशर्यम्: Karma (कर्म/Object of स्मरेत्)
• Type: Noun
• Root: पाराशर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; गोत्र/पितृव्युत्पन्न-नाम (patronymic: son of Parāśara)

• अतीव: exceedingly
• अतीव: Visheshana (विशेषण/Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: अतीव (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (intensifier adverb)

• पुण्यचरितम्: of holy conduct
• पुण्यचरितम्: Karma (कर्म/Object—describing Vyāsa)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक) + चरित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √चर्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय: ‘पुण्यं चरितम्’ = holy deeds/character

• व्यासम्: Vyāsa
• व्यासम्: Karma (कर्म/Object of स्मरेत्)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• स्मरेत्: should remember/meditate upon
• स्मरेत्: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/Potential), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• सिद्धये: for success/accomplishment
• सिद्धये: Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

Speaker

Narada (instruction within Vedanga-oriented teachings; dhyana for success in vidya)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Vyasa
• Parashara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It prescribes guru-smṛti (recollection/meditation on the primordial teacher Vyāsa) as a means to siddhi—success in sacred learning and inner steadiness—linking knowledge to purity, serenity, and yogic composure.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Though framed as a vidyā-oriented dhyāna, it reflects bhakti through reverent remembrance of Vyāsa as a holy, radiant teacher; devotion to the guru and the tradition becomes a supportive limb for progress in dharma and spiritual study.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights the practical discipline behind Vedāṅga study: concentrating the mind (dhyāna), honoring the transmitter of śāstra (Vyāsa), and seeking vidyā-siddhi—useful for rigorous fields like Vyākaraṇa, Chandas, and other technical sciences.