Kṛṣṇādi-mantra-varga-varṇana (Classification of Krishna and Related Mantras)

Verse 1

श्रीसनत्कुमार उवाच । अथ कृष्णस्य मंत्राणां वक्ष्ये भेदान् मुनीश्वर । यान्समाराध्य मनुजाः साधयंतीष्टमात्मनः ॥ १ ॥

ଶ୍ରୀ ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଏବେ ମୁଁ କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ଭେଦ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଯାହାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କରି ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଇଷ୍ଟକୁ ସାଧନ କରନ୍ତି।

Verse 2

शक्तिश्रीमारपूर्वश्च श्रीशक्तिस्मरपूर्वकः । मारशक्तिरमापूर्वो दशार्णा मनवस्त्रयः ॥ २ ॥

ଦଶାର୍ଣା ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ତିନି ମନୁ କୁହାଯାଇଛନ୍ତି—ଏକ ‘ଶକ୍ତି-ଶ୍ରୀ-ମାର’ ପୂର୍ବଯୁକ୍ତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ‘ଶ୍ରୀ-ଶକ୍ତି-ସ୍ମର’ ପୂର୍ବଯୁକ୍ତ, ତୃତୀୟ ‘ମାର-ଶକ୍ତି-ରମା’ ପୂର୍ବଯୁକ୍ତ।

Verse 3

मुनिः स्यान्ना रदच्छन्दो गायत्री देवता पुनः । कृष्णो गोविंदनामात्र सर्वकामप्रदो नृणाम् ॥ ३ ॥

ଋଷି ନାରଦ, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ; ଏବଂ ଦେବତା ପୁନଃ ସେଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ—ଗୋବିନ୍ଦ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଯିଏ ନରମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 4

चक्रैः पूर्ववदंगानि त्रयाणामपि कल्पयेत् । ततः किरीटमनुनाव्यापकं हि समाचरेत् ॥ ४ ॥

ଚକ୍ରଚିହ୍ନଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବବତ୍ ତିନୋଟିର ଅଙ୍ଗବିନ୍ୟାସ କରିବ। ପରେ ବିଧି-ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ସୁବିସ୍ତୃତ ଓ ବ୍ୟାପକ କିରୀଟକୁ ଯଥାବିଧି ଗଢ଼ିବ।

Verse 5

सुदर्शनस्य मनुना कुर्याद्दिग्बंधनं तथा । विंशत्यर्णोक्तवत्कुर्यादाद्ये ध्यानार्चनादिकम् ॥ ५ ॥

ସୁଦର୍ଶନ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦିଗ୍ବନ୍ଧନ ମଧ୍ୟ କରିବ। ଏବଂ ବିଂଶତ୍ୟର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ରରେ ଯେପରି କୁହାଯାଇଛି, ସେପରି ଆଦିରେ ଧ୍ୟାନ, ଅର୍ଚ୍ଚନ ଆଦି କର୍ମ କରିବ।

Verse 6

द्वितीये तु दशार्णोक्तं ध्यानपूजादिकं चरेत् । तृतीये तु हरिं ध्यायेत्समाहितमनाः सुधीः ॥ ६ ॥

ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଧ୍ୟାନ, ପୂଜା ଆଦି କରିବ। ତୃତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସମାହିତମନା ସୁଧୀ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ।

Verse 7

शखचक्रधनुर्बाणपाशांकुशधरारुणम् । दोर्भ्यां धृतं धमंतं च वेणुं कृष्णदिवाकरम् ॥ ७ ॥

ଅରୁଣବର୍ଣ୍ଣ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର, ଧନୁ-ବାଣ, ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧାରଣକାରୀ; ଦୁଇ ଭୁଜାରେ ବେଣୁ ଧରି ତାହା ଫୁଙ୍କୁଥିବା—ସେଇ କୃଷ୍ଣ-ଦିବାକର ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ଭଜେ।

Verse 8

एवं ध्यात्वा जपेन्मंत्रान्पञ्चलक्षं पृथक् सुधीः । जुहुयात्तद्दशांशेन पायसेन ससर्पिषा ॥ ८ ॥

ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଥର ମନ୍ତ୍ରଜପ କରୁ। ପରେ ସେହି ସଂଖ୍ୟାର ଦଶମାଂଶ ପରିମାଣରେ ଘିଅ-ଯୁକ୍ତ ପାୟସ ଦେଇ ହୋମ କରୁ।

Verse 9

एवं सिद्धे मनौ मंत्री कुर्यात्काम्यानि पूर्ववत् । श्रीशक्तिकामः कृष्णाय गोविंदायाग्निसुन्दरी ॥ ९ ॥

ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମନ୍ତ୍ରୀ ପୂର୍ବବତ୍ କାମ୍ୟ କର୍ମ କରୁ। ଯେ ଶ୍ରୀଶକ୍ତି ଚାହେ, ସେ କୃଷ୍ଣ—ଗୋବିନ୍ଦ—ସହ ଅଗ୍ନିସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁ।

Verse 10

रव्यर्णो ब्रह्मगायत्रीकृष्णा ऋष्यादयोऽस्य तु । बीजैरमाब्धियुग्मार्णैः षडंगानि प्रकल्पयेत् ॥ १० ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ରବ୍ୟର୍ଣ୍ଣ ‘ର’; ଛନ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମଗାୟତ୍ରୀ; ଦେବତା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ। ‘ଅମା’, ‘ଅବ୍ଧି’, ‘ଯୁଗ୍ମ’ ଦ୍ୱାରା ସୂଚିତ ଅକ୍ଷର-ବୀଜରେ ଷଡ଼ଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ କରି ଋଷି ଆଦି ଅଙ୍ଗ ବିନ୍ୟାସ କରିବା।

Verse 11

विंशत्यर्णोदितजपध्यानहोमार्चनादिकम् । किं बहूक्तेन मंत्रोऽयं सर्वाभीष्टफलप्रदः ॥ ११ ॥

ବିଶ ଅକ୍ଷରୀ ବିଧାନରେ ଜପ, ଧ୍ୟାନ, ହୋମ, ଅର୍ଚ୍ଚନ ଆଦି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଅଧିକ କ’ଣ କହିବି? ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 12

श्रीशक्तिस्मरपूर्वोगजन्मा शक्तिरमांतिकः । दशाक्षरः स एवादौ प्रोक्तः शक्तिरमायुतः ॥ १२ ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଶ୍ରୀଶକ୍ତି-ସ୍ମରଣପୂର୍ବ ସଂଯୋଗରୁ ଜନ୍ମିତ; ଏହା ରମା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସନ୍ନିକଟ ଶକ୍ତି। ଏହିଏ ଆଦୌ କଥିତ ଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର—ରମାଯୁକ୍ତ ଶକ୍ତି।

Verse 13

मन्त्रौ षोडशरव्यार्णौ चक्रैरंगानि कल्पयेत् । वरदाभयहस्ताभ्यां श्लिष्यँतं स्वांगके प्रिये ॥ १३ ॥

ଷୋଡଶ ବୀଜାକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା, ବିଧିମତେ ଚକ୍ର-ରଚନାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ କଳ୍ପନା କରିବା ଉଚିତ। ହେ ପ୍ରିୟେ, ବରଦ ଓ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରାଧାରୀ ହସ୍ତଦ୍ୱାରା ନିଜ ଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 14

पद्मोत्पलकरे ताभ्यां श्लिष्टं चक्रदरोज्वलम् । ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षदशकं तद्दशांशतः ॥ १४ ॥

ଦୁଇ ହସ୍ତରେ ପଦ୍ମ ଓ ନୀଲୋତ୍ପଳ ଧାରଣ କରି, ଚକ୍ର ଓ ଶଙ୍ଖରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ଏକ ଲକ୍ଷ ଦଶ ହଜାର ଜପ କର; ପରେ ତାହାର ଦଶାଂଶ ହୋମାଦିରେ ନିବେଦନ କର।

Verse 15

आज्यैर्हुत्वा ततः सिद्धौ भवेतां मन्त्रनायकौ । सर्वकामप्रदौ सर्वसंपत्सौभगाग्यदौ नृणाम् ॥ १५ ॥

ତାପରେ ଘୃତଦ୍ୱାରା ହୋମ କଲେ ସେଇ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ନାୟକ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ସର୍ବ ସମ୍ପତ୍ତି ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଗତି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 16

अष्टादशार्णः कामांतो मनुः सुतधनप्रदः । नारदोऽस्य मुनिश्छंदो गायत्री देवता मनोः ॥ १६ ॥

ଏହା ଅଷ୍ଟାଦଶାକ୍ଷର ‘କାମାନ୍ତ’ ମନୁ; ଏହା ପୁତ୍ର ଓ ଧନ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ନାରଦ, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଏବଂ ଦେବତା ହେଲେ ମନ୍ତ୍ରାଧିଷ୍ଠିତ ଦେବ।

Verse 17

कृष्णः कामो बीजमुक्तं शक्तिर्वह्निप्रिया मता । षड्वीर्याढ्येन बीजेन षडंगानि समाचरेत् ॥ १७ ॥

‘କୃଷ୍ଣ’ କୁ କାମ-ବୀଜ, ଅର୍ଥାତ୍ ବୀଜମନ୍ତ୍ରସ୍ୱରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ‘ଶକ୍ତି’ କୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଛଅ ବୀର୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ଏହି ବୀଜଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରର ଷଡ଼ଙ୍ଗ ବିଧିମତେ ଆଚରଣ କର।

Verse 18

पाणौ पायसपक्वं च दक्षे हैयंगवीनकम् । वामे दधद्दिव्यदिगंबरो गोपीसुतोऽवतु ॥ १८ ॥

ଦିବ୍ୟ ଆକାଶସମ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଗୋପୀସୁତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ—ହାତରେ ପାୟସ, ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ପ୍ରାତଃକାଳୀନ ନବନୀତ, ବାମ ହାତରେ ଦଧି ଧରି।

Verse 19

ध्यात्वैवं प्रजपेन्मंत्रं द्वात्रिंशल्लक्षमानतः । दशांशं जुहुयादग्नौ सिताढ्येन पयोंऽधसा ॥ १९ ॥

ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ମନ୍ତ୍ରକୁ ବତ୍ତିଶ ଲକ୍ଷ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ତାହାର ଦଶମାଂଶକୁ ଚିନିମିଶ୍ରିତ କ୍ଷୀର ହବିଷ ଭାବେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 20

पूर्वोक्तवैष्णवे पीठे यजेदष्टादशार्णवत् । पद्मस्थं कृष्णमभ्यर्च्य तर्पयेत्तन्मुखांबुजे ॥ २० ॥

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ପୀଠରେ ଅଷ୍ଟାଦଶାକ୍ଷର ବିଧିଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପଦ୍ମାସନସ୍ଥ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖରେ (ପବିତ୍ର ଜଳ ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ) ତର୍ପଣ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

क्षीरेण कदलीपक्कैर्दध्ना हैयंगवेन च । पुत्रार्थी तर्पयेदेवं वत्सराल्लभते सुतम् ॥ २१ ॥

କ୍ଷୀର, ପକ୍କ କଦଳୀ, ଦଧି ଓ ପ୍ରାତଃକାଳୀନ ନବନୀତ ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ଏଭଳି ତର୍ପଣ କରୁ; ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସେ ପୁତ୍ର ପାଏ।

Verse 22

यद्यदिच्छति तत्सर्वं तर्पणादेव सिद्ध्यति । वाक्कामो ङेयुतं कृष्णपदं माया ततः पगरम् ॥ २२ ॥

ମଣିଷ ଯାହା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ସବୁ ତର୍ପଣରୁ ହିଁ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ତାହାରୁ ବାକ୍ସିଦ୍ଧି ଓ କାମସିଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ, ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦାଶ୍ରୟରେ ପରେ ମାୟା ପରାଜିତ ହୁଏ।

Verse 23

गोविंदाय रमा पश्चाद्दशार्णं च समुद्धरेत् । मनुस्वरयुतौ सर्गयुक्तौ भृगुतदूर्द्धूगौ ॥ २३ ॥

“ଗୋବିନ୍ଦାୟ” ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ “ରମା” କୁ କହି, ତାପରେ ଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଯୋଗ/ଉଦ୍ଧାର କରିବ। ଏହା ଅନୁସ୍ୱାରସହ, ‘ସ’ ସଂଯୁକ୍ତ, ‘ସର୍ଗ’ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଉପରେ ‘ଭୃଗୁ’ ସ୍ୱରବିଧାନ ରଖି ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରିବ।

Verse 24

द्वाविंशत्यक्षरो मन्त्रो वागीशत्वप्रदायकः । ऋषिः स्यान्नारदश्छन्दो गायत्री देवता पुनः ॥ २४ ॥

ଏହା ବାଇଶି ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ବାକ୍-ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଓ ବାଗ୍ମିତା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହାର ଋଷି ନାରଦ, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଏବଂ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ସେହି (ପୂର୍ବୋକ୍ତ) ଅଟେ।

Verse 25

विद्याप्रदश्च गोपालः कामो बीजं प्रकीर्तितम् । शक्तिस्तु वाग्भवं विद्याप्राप्तये विनियोजना ॥ २५ ॥

‘ଗୋପାଳ’ କୁ ବିଦ୍ୟାଦାତା ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି; ‘କାମ’ କୁ ବୀଜ (ବୀଜାକ୍ଷର) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଶକ୍ତି ‘ବାଗ୍ଭବ’; ବିଦ୍ୟାପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ହେଉଛି ଏହାର ବିନିଯୋଗ।

Verse 26

वामोर्द्ध्वहस्ते दधतं विद्यापुस्तकमुत्तमम् । अक्षमालां च दक्षोर्द्ध्वस्फाटिकीं मातृकामयीम् ॥ २६ ॥

ତାଙ୍କ ଉଠା ହୋଇଥିବା ବାମ ହାତରେ ଉତ୍ତମ ବିଦ୍ୟାପୁସ୍ତକ ଅଛି; ଏବଂ ଉଠା ହୋଇଥିବା ଡାହାଣ ହାତରେ ମାତୃକା-ବର୍ଣ୍ଣମୟ ସ୍ଫଟିକ ଅକ୍ଷମାଳା ଅଛି।

Verse 27

शब्दब्रह्म मयं वेणुमधः पाणिद्वये पुनः । गायत्रीगीतवसनं श्यामलं कोमलच्छविम् ॥ २७ ॥

ପୁନଃ ମୁଁ ଦେଖିଲି—ଶବ୍ଦ-ବ୍ରହ୍ମମୟ ବେଣୁକୁ ସେ ଦୁଇ ହାତରେ ତଳେ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଗାୟତ୍ରୀ-ଗୀତ ରୂପ ବସନରେ ଆବୃତ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ କୋମଳ ଛବିରେ ଦୀପ୍ତ।

Verse 28

बर्हावतंसं सर्वज्ञं सेवितं मुनिपुंगवैः । ध्यात्वैवं प्रमदावेशविलासं भुवनेश्वरम् ॥ २८ ॥

ଏହିପରି ମୟୂରପିଚ୍ଛ-ମୁକୁଟଧାରୀ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଏବଂ ସୁନ୍ଦରୀମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପରମାନନ୍ଦ ଲୀଳାବିଲାସରେ ବିହରୁଥିବା ଭୁବନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେବା।

Verse 29

वेदलक्षं जपेन्मंत्रं किंशुकैस्तद्दशांशतः । हुत्वा तु पूजयेन्मन्त्री विंशत्यर्णविधानतः ॥ २९ ॥

ମନ୍ତ୍ରଟି ଏକ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କରିବା; ପରେ ତାହାର ଦଶାଂଶ ପରିମାଣରେ କିଂଶୁକ (ପଳାଶ) ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ହୋମ କରି, ସାଧକ ବିଂଶତ୍ୟର୍ଣ (ବିଶ ଅକ୍ଷରୀ) ମନ୍ତ୍ରବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା।

Verse 30

एवं यो भजते मन्त्रं भवेद्वागीश्वरस्तु सः । अदृष्टान्यपि शास्त्राणि तस्य गंगातरंगवत् ॥ ३० ॥

ଏହିପରି ଯେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଭଜେ, ସେ ବାଗୀଶ୍ୱର ହୁଏ; ଅଦୃଷ୍ଟ ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ମନରେ ଗଙ୍ଗାର ତରଙ୍ଗ ପରି ସ୍ୱତଃ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 31

तारः कृष्णयुगं पश्चान्महाकृष्ण इतीरयेत् । सर्वज्ञ त्वंप्रशंशब्दांते सीदमेऽग्निश्च मारम् ॥ ३१ ॥

ତାପରେ ‘ତାର’ ବୋଲି, ପଛେ ‘କୃଷ୍ଣୟୁଗ’ ବୋଲି, ତଦନନ୍ତରେ ‘ମହାକୃଷ୍ଣ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା। ଶେଷରେ ‘ସର୍ବଜ୍ଞ, ତ୍ୱଂ…’ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରଶଂସାଶବ୍ଦ, ଏବଂ ‘ସୀଦମେ’, ‘ଅଗ୍ନି’, ‘ମାର’ ମଧ୍ୟ କହିବା।

Verse 32

णांति विद्येश विद्यामाशु प्रयच्छ ततश्च मे । त्रयस्त्रिंशदक्षरोऽयं महाविद्याप्रदोमनुः ॥ ३२ ॥

‘ହେ ବିଦ୍ୟେଶ! ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ବିଦ୍ୟା ପ୍ରଦାନ କର’ ବୋଲି କହିବା; ତାପରେ ଏହି ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶଦକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ମହାବିଦ୍ୟା ପ୍ରଦାନକାରୀ।

Verse 33

नारदोऽस्य मुनिश्छन्दोऽनुष्टुम् कृष्णोऽस्य देवता । पादैः सर्वेण पंचांगं कृत्वा ध्यायेत्ततो हरिम् ॥ ३३ ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ନାରଦ, ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଏବଂ ଦେବତା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ। ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଆଚରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ପରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ।

Verse 34

दिव्योद्याने विवस्वत्प्रतिममणिमये मण्डपे योगपीठे मध्ये यः सर्ववेदांतमयसुरतरोः संनिविष्टो मुकुन्दः । वेदैः कल्पद्रुरूपैः शिखरिशतसमालंबिकोशैश्चतुर्भिर्न्यायैस्तर्कैपुराणैः स्मृतिभिरभिवृतस्तादृशैश्चामराद्यैः ॥ ३४ ॥

ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ମଣିମୟ ମଣ୍ଡପର ଯୋଗପୀଠରେ, ସମସ୍ତ ବେଦାନ୍ତସାରରୂପ କଳ୍ପତରୁର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମୁକୁନ୍ଦ ବିରାଜିତ। ବେଦମାନେ କଳ୍ପଦ୍ରୁରୂପେ, ଚତୁର୍ନ୍ୟାୟ-ତର୍କ, ପୁରାଣ ଓ ସ୍ମୃତିମାନେ ଚାମରାଦି ରାଜଚିହ୍ନ ପରି ତାଙ୍କୁ ଘେରିଛନ୍ତି।

Verse 35

दद्याद्बिभ्रत्कराग्रैरपि दरमुरलीपुष्पबाणेक्षुचापानक्षस्पृक्पूर्णकुंभौ स्मरललितवपुर्दिव्यभूषांगरागः । व्याख्यां वामे वितन्वन् स्फुटरुचिरपदो वेणुना विश्वमात्रे शब्दब्रह्मोद्भवेन श्रियमरुणरुचिर्बल्लवीवल्लभो नः ॥ ३५ ॥

ଯିଏ ଆଙ୍ଗୁଳିର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ମୃଦୁନାଦ ମୁରଳୀ, ପୁଷ୍ପବାଣ-ଇକ୍ଷୁଚାପ, ଏବଂ ନୟନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ଦୁଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ଦେହ କାମଦେବ ସଦୃଶ ଲଲିତ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଅଙ୍ଗରାଗରେ ଶୋଭିତ; ଯିଏ ବାମହସ୍ତରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ରସାର କରି, ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମଜନିତ ବେଣୁର ସ୍ପଷ୍ଟ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ବିଶ୍ୱମାତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—ସେଇ ଅରୁଣକାନ୍ତି ଗୋପୀବଲ୍ଲଭ ଆମକୁ ଶ୍ରୀସମୃଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 36

एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं पायसैर्हुनेत् । अष्टादशार्णवत्कुर्याद्यजनं चास्य मन्त्रवित् ॥ ३६ ॥

ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କରିବ; ପରେ ତାହାର ଦଶାଂଶ ପାୟସ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିବ। ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ଅଷ୍ଟାଦଶାର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ଏହାର ଯଜନ-ପୂଜନ ମଧ୍ୟ କରିବ।

Verse 37

तारो नमो भगवते नन्दपुत्राय संवदेत् । आनन्दवपुषे दद्यादृशार्णं तदनंतरम् ॥ ३७ ॥

ପ୍ରଣବ (ତାରକ) ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ‘ନନ୍ଦପୁତ୍ର ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’ ବୋଲି କହିବ। ତାପରେ ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ସତ୍ୱର ‘ଋଶ’ ଅକ୍ଷର ଯୋଗ କରିବ।

Verse 38

अष्टाविंशतिवर्णोऽयं मंत्रः सर्वेष्टदायकः । नंदपुत्रपदं ङेंतं श्यामलांगपदं तथा ॥ ३८ ॥

ଏହି ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି ବର୍ଣ୍ଣର ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ଇଷ୍ଟ ଫଳଦାୟକ। ଏଥିରେ ‘ନନ୍ଦପୁତ୍ର’ ପଦ ଓ ‘ଶ୍ୟାମଳାଙ୍ଗ’ ପଦ ମଧ୍ୟ ଅଛି॥୩୮॥

Verse 39

तथा बालवपुःकृष्णं गोविंदं च तथा पुनः । दशार्णोऽतो भवेन्मंत्रो द्वात्रिंशदक्षरान्वितः ॥ ३९ ॥

ତଥା ‘ବାଳବପୁ ଶ୍ୟାମ କୃଷ୍ଣ’ ଓ ପୁନଃ ‘ଗୋବିନ୍ଦ’ ପଦ ଯୋଗ କଲେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ଏବଂ ଧ୍ୱନିରୂପେ ବତ୍ରିଶ ଅକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ହୁଏ॥୩୯॥

Verse 40

अनयोर्नारदऋषिश्छंदस्तूष्णिगनुष्टुभौ । देवता नन्दपुत्रस्तु विनियोगोऽखिलाप्तये ॥ ४० ॥

ଏହି ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ନାରଦ; ଛନ୍ଦ ତୂଷ୍ଣିକ ଓ ଅନୁଷ୍ଟୁଭ। ଦେବତା ନନ୍ଦପୁତ୍ର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ; ବିନିଯୋଗ ସର୍ବାଭୀଷ୍ଟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ॥୪୦॥

Verse 41

चक्रैः पंचांगमर्चास्यादंगदिक्पालहेतिभिः । दक्षिणे रत्नचषकं वामे सौवर्णनेत्रकम् ॥ ४१ ॥

ଅର୍ଚ୍ଚାକୁ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗରୂପେ ଉପାସନା କର—ଅଙ୍ଗେଅଙ୍ଗେ ଚକ୍ରଚିହ୍ନ ଥାଉ; ଅଙ୍ଗଦାଦି ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେଉ; ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କ ଆୟୁଧରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହେଉ। ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତେ ରତ୍ନଚଷକ, ବାମ ହସ୍ତେ ସୌବର୍ଣ୍ଣ ନେତ୍ରକ ଥାଉ॥୪୧॥

Verse 42

करे दधानं देवीभ्यां श्लिष्टं संचिंतयेद्विभुम् । लक्षं जपो दशांशेन जुहुयात्पायसेन तु ॥ ४२ ॥

ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର—ତାଙ୍କ କରେ (ଅଭୀଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ) ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଦୁଇ ଦେବୀଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଯୁକ୍ତ। ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କରି, ତାହାର ଦଶାଂଶ ପାୟସରେ ହୋମ କର॥୪୨॥

Verse 43

एताभ्यां सिद्धमंत्राभ्यां मंत्री कुर्याद्यथेप्सितम् । प्रणवः कमला माया नमो भगवते ततः ॥ ४३ ॥

ଏହି ଦୁଇ ସିଦ୍ଧମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରସାଧକ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ସାଧନ କରେ। ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’, ପରେ ‘କମଳା’ ‘ମାୟା’, ତଦନନ୍ତରେ ‘ନମୋ ଭଗବତେ’।

Verse 44

नंदपुत्राय तत्पश्चाद्बालान्ते वपुषे पदम् । ऊनविंशतिवर्णोऽयं मुनिर्ब्रह्मा समीरितः ॥ ४४ ॥

ତଦନନ୍ତରେ ‘ନନ୍ଦପୁତ୍ରାୟ’ ପଦ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ; ‘ବାଲ’ ଶବ୍ଦାନ୍ତରେ ଯେ ରୂପ ଥାଏ ସେହି ରୂପାନୁସାରେ ‘ବପୁଷେ’ ପଦ ବିନ୍ୟାସ କରିବା। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଣେଇଶି ବର୍ଣ୍ଣର—ମୁନି ବ୍ରହ୍ମା ଏମିତି କହିଛନ୍ତି।

Verse 45

छंदोऽनुष्टुप् देवता च कृष्णो बालवपुः स्वयम् । मन्त्रोऽयं सर्वसंपत्तिसिद्धये सेव्यते बुधैः ॥ ४५ ॥

ଏହାର ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍; ଦେବତା ସ୍ୱୟଂ ଦିବ୍ୟ ବାଳରୂପ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସେବନ କରନ୍ତି।

Verse 46

तारो ह्यद्भगवानङेंतो रुक्मिणीवल्लभाय च । वह्निजायावधिः प्रोक्तो मंत्रः षोडशवर्णवान् ॥ ४६ ॥

‘ତାର’ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ‘ବହ୍ନିଜାୟା’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶେଷ ହେଉଥିବା ଏହି ଷୋଳ ବର୍ଣ୍ଣର ମନ୍ତ୍ର ରୁକ୍ମିଣୀବଲ୍ଲଭ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ପ୍ରୋକ୍ତ।

Verse 47

नारदोऽस्य मुनिश्छन्दोऽनुष्टुप् च देवता मनोः । रुक्मिणीवल्लभश्चंद्रदृग्वेदांगाक्षिवर्णकैः । पञ्चांगानि प्रकुर्वीत ततो ध्यायेत्सुरेश्वरम् ॥ ४७ ॥

ଏହି (ମନ୍ତ୍ର/ବିଧି)ର ଋଷି ନାରଦ; ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍; ଦେବତା ମନୋଃ। ‘ରୁକ୍ମିଣୀବଲ୍ଲଭ’, ‘ଚନ୍ଦ୍ର’, ‘ଦୃକ୍’, ‘ବେଦାଙ୍ଗ’, ‘ଅକ୍ଷି’, ‘ବର୍ଣ୍ଣ’ ଇତ୍ୟାଦିରେ ସୂଚିତ ଅକ୍ଷରଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ (ନ୍ୟାସ) ଗଢ଼ି, ପରେ ସୁରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା।

Verse 48

तापिच्छच्छविरंकगां प्रियतमां स्वर्णप्रभामंबुजप्रोद्यद्दामभुजां स्ववामभुजयाश्लिष्यन्स्वचित्ताशया । श्लिष्यंतीं स्वयमन्यहस्तविलत्सौवर्णवेत्रश्चिरं पायान्नः सुविशुद्धपीतवसनो नानाविभूषो हरिः ॥ ४८ ॥

ନିର୍ମଳ ପୀତାମ୍ବର ପରିଧାନ କରି, ନାନା ଆଭୂଷଣରେ ବିଭୂଷିତ ଶ୍ରୀହରି ଦୀର୍ଘକାଳ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ସେ ନିଜ ବାମଭୁଜରେ ପ୍ରିୟତମା ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି—ଯିଏ ତମାଳ ଅଙ୍କୁର ପରି ଶ୍ୟାମ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ, ପଦ୍ମସମା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଭୁଜାଯୁକ୍ତ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ହସ୍ତରେ ଦୀପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 49

ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षं रक्तैः पद्मैर्दशांशतः ॥ ४९ ॥

ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ଏକ ଲକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ରଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଜପର ଦଶାଂଶ ଅନୁସାରେ ରକ୍ତପଦ୍ମ (ଲାଲ ପଦ୍ମ) ଅର୍ପଣ କରି ପୂଜାହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 50

त्रिमध्वक्तैर्हुनेत्पीठे पूर्वोक्ते पूजयेद्धरिम् । अंगैर्नारदमुख्यैश्च लोकेशैश्च तदायुधैः ॥ ५० ॥

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ପୀଠରେ ତ୍ରିମଧୁ (ତିନି ମଧୁର ଦ୍ରବ୍ୟ) ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରି, ପରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗସହ, ନାରଦ ପ୍ରମୁଖ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ଲୋକପାଳମାନେ ଓ ତାଙ୍କ-ତାଙ୍କ ଆୟୁଧ ସହ।

Verse 51

एवं सिद्धो मनुर्दद्यात्सर्वान्कामांश्च मंत्रिणे । लीलादंडपदाब्जोऽपि जनसंसक्तदोः पदम् ॥ ५१ ॥

ଏଭଳି ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ରାଜା ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଯଥୋଚିତ କାମନା ଦେବା ଉଚିତ; କାରଣ ଦଣ୍ଡକୁ ଲୀଳାରେ ଧାରଣ କରୁଥିବା କମଳଚରଣମାନେ ମଧ୍ୟ, ଜନସେବାରେ ଲଗ୍ନ ଭୁଜାମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 52

दंडांते वा धरावह्निरधीशाढ्योऽथ लोहितः । मेघश्यामपदं पश्चाद्भगवान् सलिलंसदृक् ॥ ५२ ॥

ଦଣ୍ଡର ଅନ୍ତେ ଧରାଧାର ଅଗ୍ନି ଅବସ୍ଥିତ; ତାପରେ ଅଧୀଶ୍ୱର୍ୟଯୁକ୍ତ ଲୋହିତ ବର୍ଣ୍ଣ। ପରେ ଭଗବାନ ମେଘଶ୍ୟାମ (ନୀଳଶ୍ୟାମ) ପଦ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତା’ପରେ ଜଳସଦୃଶ ବର୍ଣ୍ଣରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 53

विष्णो इत्युक्त्वा ठद्वयं स्यादेकोनत्रिंशदर्णवान् । नारदोऽस्य मुनिश्छंदोऽनुष्टुप् च देवता मनोः ॥ ५३ ॥

“ବିଷ୍ଣୋ” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପରେ ‘ଠ’ ଦ୍ୱୟାକ୍ଷରକୁ ଦୁଇଥର ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ର ଉଣତ୍ରିଶ ଅକ୍ଷରର ହୁଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ନାରଦ, ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଦେବତା ମନୁ।

Verse 54

लीलादंडहरिः प्रोक्तो मन्वब्धधियुगवह्निभिः । वेदैः पंचां गकं भागैर्मंत्रवर्णोत्थितैः क्रमात् ॥ ५४ ॥

ମନ୍ତ୍ରବର୍ଣ୍ଣରୁ କ୍ରମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଂଶମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବେଦାଧାରିତ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ (ପାଞ୍ଚ ବିଭାଗ) ଏବଂ ମନ୍ୱନ୍ତର, ସମୁଦ୍ର, ଧୀ, ଯୁଗ, ଅଗ୍ନି—ଏହି ସଂଖ୍ୟାସୂଚକ ଅନୁସାରେ “ଲୀଳାଦଣ୍ଡହରି” ନାମ ପ୍ରୋକ୍ତ ହୋଇଛି।

Verse 55

संमोहयंश्च निजवामकरस्थलीलादंडेन गोपयुवतीः परसुंदरीश्च । दिश्यन्निजप्रियसखांसगंदक्षहस्तो देवश्रियं निहतकंस उरुक्रमो नः ॥ ५५ ॥

ଯିଏ ବାମ କରତଳରେ ଭରସା ଦିଆ ଲୀଳାଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଗୋପଯୁବତୀ ଓ ପରମସୁନ୍ଦରୀମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରିୟ ସଖାମାନଙ୍କ ଗଣ୍ଡପ୍ରଦେଶରେ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତ ରଖି ଦିବ୍ୟଶ୍ରୀ ଦାନ କରନ୍ତି—କଂସବଧକ ଉରୁକ୍ରମ ଆମକୁ କୃପା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 56

लक्षं जपो दशांशेन जुहुयात्तिलतण्डुलैः । त्रिमध्वक्तैस्ततोऽभ्यर्चेदंगं दिक्पालहेतिभिः ॥ ५६ ॥

ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ତାହାର ଦଶମାଂଶ ହିସାବରେ ତିଳ ଓ ତଣ୍ଡୁଳ (ଚାଉଳ ଦାଣା) ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ତାପରେ ତ୍ରିମଧୁ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରି, ଦିକ୍ପାଳ ଓ ତାଙ୍କ ଆୟୁଧ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 57

लीलादंड हरिं यो वै भजते नित्यमादरात् । स सर्वैः पूज्यते लोकैस्तस्य गेहे स्थिरा रमा ॥ ५७ ॥

ଯେ କେହି ଲୀଳାଦଣ୍ଡଧାରୀ ହରିଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଆଦରସହିତ ଭଜନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ ହୁଏ; ତାହାର ଘରେ ରମା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସ୍ଥିର ରହନ୍ତି।

Verse 58

सद्यारूढा स्मृतिस्तोयं केशवाढ्यधरायुगम् । भयाग्निवल्लभामंत्रः सप्तार्णः सर्वसिद्धिदः ॥ ५८ ॥

ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଉଦ୍ଭବିତ ସ୍ମୃତି ହିଁ ତାହାର ‘ଜଳ’; କେଶବ-ନାମରେ ସମୃଦ୍ଧ ତାହାର ଅଧରଯୁଗଳ। ‘ଭୟାଗ୍ନି-ବଲ୍ଲଭା’ ସପ୍ତାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟକ।

Verse 59

ऋषिः स्यान्नारदश्छंदो उष्णिग्गोवल्लमस्य तु । देवतापूर्ववच्चक्रैः पञ्चांगानि तु कल्पयेत् ॥ ५९ ॥

ଗୋବଲ୍ଲମ ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ନାରଦ, ଛନ୍ଦ ଉଷ୍ଣିକ। ଦେବତା ପୂର୍ବୋକ୍ତ; ଏବଂ ଚକ୍ରସହିତ ଏହାର ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 60

ध्येयो हरिः सकपिलागणमध्यसंस्थस्ता आह्वयन्दधद्दक्षिणदोस्थवेणुम् । पाशं सयष्टिमपरत्र पयोदनीलः पीताम्बराहिरिपुपिच्छकृतावतंसः ॥ ६० ॥

ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ—କପିଲ ଓ ତାଙ୍କ ଗଣମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା, ଦକ୍ଷିଣହସ୍ତରେ ବେଣୁ ଧାରଣ କରି। ଅନ୍ୟ ହସ୍ତରେ ଦଣ୍ଡସହିତ ପାଶ ବହନ କରି; ମେଘନୀଳ, ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ, ଶିରୋଭୂଷଣରେ ମୟୂରପିଚ୍ଛ ଧାରଣ କରିଥିବା।

Verse 61

सप्तलक्षं जपेन्मंत्रं दशांशं जुहुयात्ततः । गोदुग्धैः पूजयेत्पीठे स्यादंगैः प्रथमावृतिः ॥ ६१ ॥

ମନ୍ତ୍ରକୁ ସାତ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ତାହାର ଦଶାଂଶ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଗୋଦୁଗ୍ଧରେ ପୀଠରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅଙ୍ଗକ୍ରିୟାରେ ପ୍ରଥମାବୃତ୍ତି ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 62

सुवर्णपिंगलां गौरपिंगलां रक्तपिंगलाम् । गुडपिंगां बभ्रुवर्णां चोत्तमां कपिलां तथा ॥ ६२ ॥

ସୁବର୍ଣ୍ଣପିଙ୍ଗଳା, ଗୌରପିଙ୍ଗଳା, ରକ୍ତପିଙ୍ଗଳା; ଗୁଡପିଙ୍ଗା, ବଭ୍ରୁବର୍ଣ୍ଣା, ଉତ୍ତମା, ଏବଂ କପିଲା—ଏହି ପ୍ରକାରଗୁଡ଼ିକ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 63

चतुष्कपिङ्गलां पीतपिङ्गलां चोत्तमां शुभाम् । गोगणाष्टकमभ्यर्च्य लोकेशानुयुधैर्युतान् ॥ ६३ ॥

ଚାରି ପିଙ୍ଗଳ, ପୀତ-ପିଙ୍ଗଳ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଶୁଭ—ଏହି ଗୋଗଣ-ଅଷ୍ଟକ (ଆଠ ପବିତ୍ର ଗାଈ)କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ପରେ ନିଜ ନିଜ ଅନୁଯୋଧା ସହିତ ଲୋକପାଳ ଲୋକେଶମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 64

संपूज्यैवं मनौ सिद्धे कुर्यात्काम्यानि मंत्रवित् । अष्टोत्तरसहस्रं यः पयोभिर्दिनशो हुनेत् ॥ ६४ ॥

ଏଭଳି ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇଁ କାମ୍ୟ କର୍ମ କରିବ। ଯେ ଦିନକୁ ଦିନ ପାଣିଆ (ଦୁଧ) ଦ୍ୱାରା ଏକ ହଜାର ଆଠ ଆହୁତି ହୋମ କରେ, ସେ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ପାଏ।

Verse 65

पक्षात्सगोगणो मुक्तो दशार्णे चाप्ययं विधिः । तारो हृद्भगवान् ङेंतः श्रीगोविंदस्तथा भवेत् ॥ ६५ ॥

ଗୋଗଣ-ସମୂହ ‘ପକ୍ଷ’ ବିନ୍ୟାସରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ଏକେ ବିଧି ଦଶାର୍ଣ (ଦଶାକ୍ଷରୀ) ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ। ହୃଦୟରେ ‘ତାର’ ଅକ୍ଷରକୁ ଭଗବାନ୍ ଭାବେ ନ୍ୟାସ କରି, ଶେଷରେ ଅନୁସ୍ୱାର (ନାସିକ୍ୟ ଧ୍ୱନି) ବାନ୍ଧିଲେ—ତାହା ଶ୍ରୀଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ହୁଏ।

Verse 66

द्वादशार्णो मनुः प्रोक्तो नारदोऽस्य मुनिर्मतः । छंदः प्रोक्तं च गायत्री श्रीगोविन्दोऽस्य देवता । चन्द्राक्षियुगभूतार्णैः सर्वैः पंचांगकल्पनम् ॥ ६६ ॥

ଏହି ମନୁ ଦ୍ୱାଦଶାର୍ଣ (ବାର ଅକ୍ଷରୀ) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହାର ଋଷି ନାରଦ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଦେବତା ଶ୍ରୀଗୋବିନ୍ଦ। ଚନ୍ଦ୍ର, ଅକ୍ଷି, ଯୁଗ ଓ ଭୂତ—ଏହି ଗଣନା ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ-କଳ୍ପନା (ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗର ବିନ୍ୟାସ) କରିବାକୁ ହୁଏ।

Verse 67

ध्यायेत्कल्पद्रुमूलाश्रितमणिविलसद्दिव्यसिंहासनस्थं मेघश्यामं पिशंगांशुकमतिसुभगं शंखरेत्रे कराभ्याम् ॥ ६७ ॥

କଳ୍ପଦ୍ରୁମର ମୂଳ ଆଶ୍ରୟରେ ଥିବା ମଣିମୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ, ମେଘଶ୍ୟାମ ବର୍ଣ୍ଣ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ପିଶଙ୍ଗ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଦୁଇ ହାତରେ ଶଙ୍ଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ।

Verse 68

बिभ्राणं गोसहस्रैर्वृतममरपतिं प्रौढहस्तैककुंभप्रश्चोतत्सौधधारास्नपितमभिनवांभोजपत्राभनेत्रम् ॥ ६८ ॥

ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ହଜାର ଗୋଧେନୁ ଦ୍ୱାରା ଘେରା, ଉଚ୍ଚ ସୌଧରୁ ପଡୁଥିବା ଜଳଧାରାରେ ସ୍ନାପିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ ଏକମାତ୍ର କୁମ୍ଭ ଢାଳୁଥିଲା; ତାଙ୍କ ନୟନ ନବଫୁଟିତ ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ।

Verse 69

रविलक्षं जपेन्मंत्रं दुग्धैर्हुत्वा दशांशतः । यजेच्च पूर्ववद्गोष्ठस्थितं वा प्रतिमादिषु ॥ ६९ ॥

ମନ୍ତ୍ରଟି ଏକ ଲକ୍ଷଥର ଜପ କରିବ; ପରେ ତାହାର ଦଶମାଂଶ ପରିମାଣ ଦୁଧରେ ହୋମ କରିବ। ତାପରେ ପୂର୍ବବତ୍ ବିଧିରେ ପୂଜା କରିବ—ଗୋଷ୍ଠ (ଗୋଶାଳା)ରେ ସ୍ଥାପିତ ଦେବତାଙ୍କୁ କିମ୍ବା ପ୍ରତିମାଦି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରୂପକୁ।

Verse 70

पूर्वोक्ते वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः । तत्रावाह्य यजेत्कृष्णं गुरुपूजनपूर्वकम् ॥ ७० ॥

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ପୀଠରେ ମୂଳରୁ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିବ; ପରେ ସେଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି, ଗୁରୁପୂଜାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 71

रुक्मिणीं सत्यभामां च पार्श्वयोरिंद्रमग्रतः । पृष्ठतः सुरभिं चेष्ट्वा केसरेष्वंगपूजनम् ॥ ७१ ॥

ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ, ସମ୍ମୁଖରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ପଛରେ ସୁରଭୀଙ୍କୁ ରଖିବ। ତାପରେ କେସର ତନ୍ତୁଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗପୂଜା କରିବ।

Verse 72

कालिं द्याद्या महिष्योऽष्टौ वसुपत्रेषु संस्थिताः । पीठकोणेषु बद्ध्वादिकिंकणीं च तथा पुनः ॥ ७२ ॥

କାଳୀଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ; ପରେ ବସୁମାନଙ୍କ ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ସ୍ଥିତ ଆଠ ମହିଷୀ (ମହିଷ-ଗୋଧେନୁ) ନ୍ୟାସ କରିବ। ଏବଂ ପୀଠର କୋଣମାନେ ଛୋଟ କିଙ୍କିଣୀ (ଘଣ୍ଟିକା) ବାନ୍ଧି, ପୁନଃ ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ରମ ଚାଲୁ କରିବ।

Verse 73

दामानि पृष्ठयोर्वेणुं पुरः श्रीवत्सकौस्तुभौ । अग्रतो वनमासादिर्दिक्ष्वष्टसु तथा स्थिताः ॥ ७३ ॥

ଭଗବାନଙ୍କ ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ମାଳାଗୁଡ଼ିକ ଲଟକିଥାଏ, ସେଠାରେ ହିଁ ବେଣୁ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ। ସମ୍ମୁଖରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ-ଚିହ୍ନ ଓ କୌସ୍ତୁଭ-ମଣି ଶୋଭିତ; ଏବଂ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ବନମାଳା ଆଦି ଭୂଷଣ ଅଷ୍ଟଦିଗରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଭାବେ ବିନ୍ୟସ୍ତ।

Verse 74

पांचजन्यं गदा चक्रं वसुदेवश्च देवकी । नंदगोपो यशोदा च सगोगोपालगोपिकाः ॥ ७४ ॥

ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖ, ଗଦା ଓ ଚକ୍ର; ଏବଂ ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀ; ନନ୍ଦଗୋପ ଓ ଯଶୋଦା—ଗୋବଳ, ଗୋପାଳ ଓ ଗୋପିକାମାନଙ୍କ ସହ—ଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପରିକର ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 75

इंद्राद्याश्च स्थिता बाह्ये वज्राद्याश्च ततः परम् । कुमुदः कुमुदाक्षश्च पुंडरीकोऽथ वामनः ॥ ७५ ॥

ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ବାହ୍ୟ ପରିଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ; ସେମାନଙ୍କ ପରେ ବଜ୍ର ଆଦି (ଆୟୁଧ-ଦେବ) ଅଛନ୍ତି। ତାପରେ କୁମୁଦ, କୁମୁଦାକ୍ଷ, ପୁଣ୍ଡରୀକ ଏବଂ ତଦନନ୍ତରେ ବାମନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 76

शंकुकर्णः सर्वनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्टितः । विष्वक्सेनश्च संपूज्यः स्वात्मा चार्च्यस्ततः परम् ॥ ७६ ॥

ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ବନେତ୍ର, ସୁମୁଖ, ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ—ଏମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ପରମ ଭାବେ ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପକୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 77

एककालं त्रिकालं वा यो गोविंदं यजेन्नरः । स चिरायुर्निरातंको धनधान्यपतिर्भवेत् ॥ ७७ ॥

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏକବେଳ କିମ୍ବା ତ୍ରିକାଳ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ, ରୋଗ-ଆପଦରୁ ମୁକ୍ତ ରହେ ଏବଂ ଧନ-ଧାନ୍ୟର ଅଧିପତି ହୁଏ।

Verse 78

स्मृतिः सद्यान्विता चक्री दक्षकर्णयुतोधरा । नाथाय हृदयांतोऽयं वसुवर्णो महामनुः ॥ ७८ ॥

ସ୍ମୃତି ତତ୍କ୍ଷଣ ପ୍ରବୃତ୍ତ; ସେ ଚକ୍ରଧାରିଣୀ, କୁଶଳ ‘ଦକ୍ଷିଣ-କର୍ଣ୍ଣ’ଯୁକ୍ତ ଓ ଧାରଣକାରିଣୀ। ବସୁବର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ଏହି ମହାମନୁ ହୃଦୟାନ୍ତରେ ନାଥଙ୍କୁ ନିବେଦିତ।

Verse 79

मुनिर्ब्रह्मास्य गायत्री छंदः कृष्णोऽस्य देवता । वर्णद्वंद्वैश्च सर्वेण पंचांगान्यस्य कल्पयेत् ॥ ७९ ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ବ୍ରହ୍ମା, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଦେବତା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ। ଏବଂ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ-ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ (ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗ) ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 80

पंचवर्षमतिलोलमंगणे धावमानमतिचंचलेक्षणम् । किंकिणीवलयहारनूपुरै रंजितं नमत गोपबालकम् ॥ ८० ॥

ଅଙ୍ଗଣରେ ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଅତିଚଞ୍ଚଳ ଗୋପବାଳ ଦୌଡ଼ୁଛି; ତାହାର ଚକ୍ଷୁ ଅତି ଚପଳ କୁସୃତିରେ ନାଚେ। କିଙ୍କିଣୀ, ବଳୟ, ହାର ଓ ନୂପୁରର ଝଙ୍କାରେ ଯେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରଞ୍ଜିତ କରେ—ସେଇ ଗୋପବାଳକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର।

Verse 81

एवं ध्यात्वा जपेदष्टलक्षं मंत्री दशांशतः । ब्रह्मवृक्षसमिद्भिश्च जुहुयात्पायसेन वा ॥ ८१ ॥

ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ମନ୍ତ୍ରୀ ଆଠ ଲକ୍ଷ ଜପ କରୁ। ପରେ ତାହାର ଦଶାଂଶ ନେଇ ବ୍ରହ୍ମବୃକ୍ଷର ସମିଧା ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ପାୟସ ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରୁ।

Verse 82

प्रागुक्ते वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः । तत्रावाह्यार्चयेत्कृष्णं मंत्री वै स्थिरमानसः ॥ ८२ ॥

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ପୀଠରେ, ମୂଳରୁ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସ୍ଥିରମନା ମନ୍ତ୍ରୀ ସେଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ।

Verse 83

केसरेषु चतुर्दिक्षु विदिक्ष्वंगानि पूजयेत् । वासुदेवं बलं दिक्षु प्रद्युम्नमनिरुद्धकम् ॥ ८३ ॥

ପୂଜା-ଯନ୍ତ୍ରର ପଦ୍ମଦଳର ଚାରି ଦିଗ ଓ ବିଦିଗରେ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦିଗମାନେ ବାସୁଦେବ ଓ ବଳ, ଏବଂ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 84

विदिक्षु रुक्मिणीसत्यभामे वै लक्ष्यणर्क्षजे । लोकेशान्सायुधान्बाह्ये एवं सिद्धो भवेन्मनुः ॥ ८४ ॥

ବିଦିଗମାନେ ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ସତ୍ୟଭାମା, ଏବଂ ଲକ୍ଷଣା ଓ ଅର୍କ୍ଷଜାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ବାହ୍ୟ ପରିଧିରେ ଆୟୁଧଧାରୀ ଲୋକେଶ (ଲୋକପାଳ)ମାନଙ୍କୁ ରଖିଲେ, ଏଭଳି ସାଧକ ସିદ્ધ ହୁଏ।

Verse 85

तारः श्रीभुवनाकामो ङेंतं श्रीकृष्णमीरयेत् । श्रीगोविंदं ततः प्रोच्य गोपीजनपदं ततः ॥ ८५ ॥

ପ୍ରଥମେ ତାରକ ଅକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପରେ ‘ଶ୍ରୀଭୁବନକାମ’ ବୋଲିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ‘ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ’, ପଛେ ‘ଶ୍ରୀଗୋବିନ୍ଦ’, ଏବଂ ଶେଷରେ ‘ଗୋପୀଜନପଦ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 86

वल्लभाय ततः पद्मात्रयं तत्वाक्षरो मनुः । मुन्यादिकं च पूर्वोक्तं सिद्धगोपालकं स्मरेत् ॥ ८६ ॥

ତାପରେ ବଲ୍ଲଭଙ୍କ ପାଇଁ ପଦ୍ମତ୍ରୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ‘ତତ୍ତ୍ୱ’ ଅକ୍ଷରମୟ ମନ୍ତ୍ର-ମନୁ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବୋକ୍ତ ମୁନି ଆଦିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଭକ୍ତିରେ ସିଦ୍ଧ-ଗୋପାଳଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 87

माधवीमंडपासीनौ गरुडेनाभिपालितौ । दिव्यक्रीडासु निरतौ रामकृष्णौ स्मरन् जपेत् ॥ ८७ ॥

ମାଧବୀ ଲତାମଣ୍ଡପରେ ଆସୀନ, ଗରୁଡଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ କ୍ରୀଡାରେ ନିରତ ରାମ-କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 88

पूजनं पूर्ववच्चास्य कर्तव्यं वैष्णवोत्तमैः । चक्री मुनिस्वरोपेतः सर्गी चैकाक्षरो मनुः ॥ ८८ ॥

ପୂର୍ବେ କହିଥିବା ବିଧିଅନୁସାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ତାଙ୍କର ପୂଜା କରିବେ। ଚିହ୍ନ ଚକ୍ର; ସ୍ୱର ମୁନିସ୍ୱରସହିତ; ‘ସର୍ଗୀ’ ଧ୍ୟେୟ; ମନ୍ତ୍ର ଏକାକ୍ଷର।

Verse 89

कृष्णेति द्व्यक्षरः प्रोक्तः कामादिः स्यात्त्रिवर्णकः । सैव ङेंतो युगार्णः स्यात्कृष्णाय नम इत्यपि ॥ ८९ ॥

‘କୃଷ୍ଣ’ ନାମ ଦ୍ୱ୍ୟକ୍ଷର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ‘କାମ’ ଆଦି ବୀଜ ତ୍ରିବର୍ଣ୍ଣକ। ସେହି ମନ୍ତ୍ର ଦତ୍ତି-ଅନ୍ତ (ଙେ-ଅନ୍ତ) ହେଲେ ‘କୃଷ୍ଣାୟ ନମଃ’—ଏହି ଦ୍ୱିପଦ ମନ୍ତ୍ର ହୁଏ।

Verse 90

पंचाक्षरश्च कृष्णाय कामरुद्धस्तथा परः । गोपालायाग्निजायांतो रसवर्णः प्रकीर्तितः ॥ ९० ॥

‘କୃଷ୍ଣାୟ’ ଏହା ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର। କାମ-ନିରୋଧକ ଅନ୍ୟ ଏକ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପରମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବଂ ‘ଗୋପାଲାୟ’ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଓ ‘ଅଗ୍ନିଜାୟାନ୍ତ’ରେ ସମାପ୍ତ ସୂତ୍ର ‘ରସବର୍ଣ୍ଣ’ ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 91

कामः कृष्णपदं ङेंतं वह्निजायांतकः परः । कृष्णगोविंदकौ ङेंतौ सप्तार्णः सर्वसिद्धिदः ॥ ९१ ॥

‘କାମ’ ବୀଜ ‘କୃଷ୍ଣ’ ପଦର ଙେ-ଅନ୍ତ ରୂପ। ପରମ ଶବ୍ଦ ‘ବହ୍ନିଜାୟାନ୍ତକ’। ‘କୃଷ୍ଣ’ ଓ ‘ଗୋବିନ୍ଦ’—ଏହି ଦୁଇ ଙେ-ଅନ୍ତ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ସପ୍ତାର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର ହୁଏ; ଏହା ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟକ।

Verse 92

श्रीशक्तिकामाः कृष्णाय कामः सप्ताक्षरः परः । कृष्णगोविंदकौ ङेंतौ हृदंतोऽन्यो नवाक्षरः ॥ ९२ ॥

ଶ୍ରୀ, ଶକ୍ତି ଓ କାମ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ସପ୍ତାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର—‘କୃଷ୍ଣାୟ କାମଃ’। ଏବଂ ‘ଙେଂ’ ବୀଜ ପୂର୍ବକ, ‘କୃଷ୍ଣ’ ‘ଗୋବିନ୍ଦ’ ଙେ-ଅନ୍ତ ରୂପ ଓ ଶେଷରେ ‘ହୃଦ୍’—ଏହା ଅନ୍ୟ ନବାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର।

Verse 93

ङेंतौ च कृष्णगोविंदौ तथा कामः पुटः परः । कामः शार्ङ्गी धरासंस्थो मन्विंद्वाढ्यश्च मन्मथः ॥ ९३ ॥

ସେ ‘ଙେଂତୌ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେଇ କୃଷ୍ଣ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ; ତଥା କାମ, ପୁଟ ଓ ପର ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା। ସେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁଧାରୀ, ଧରାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ମନ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱାଢ୍ୟ ଓ ମନ୍ମଥ।

Verse 94

श्यामलांगाय हृदयं दशार्णः सर्वसिद्धिदः । बालांते वपुषे कृष्णायाग्निजायांतिमोऽपरः ॥ ९४ ॥

ଶ୍ୟାମଳାଙ୍ଗ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ହୃଦୟମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଦଶାର୍ଣ୍ଣ (ଦଶାକ୍ଷରୀ), ଯାହା ସର୍ବସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଏବଂ ବାଳରୂପର ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିକନ୍ୟା ‘କୃଷ୍ଣା’ ପାଇଁ ଅନ୍ତିମ ଅତିରିକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି।

Verse 95

द्विठांते बालवपुषे कामः कृष्णाय संवदेत् । ततो ध्यायन्स्वहृदये गोपीजनमनोहरम् ॥ ९५ ॥

ଦ୍ୱିବିଧ ବିଧାନର ଶେଷରେ କାମ (ଉପାସକ) ବାଳରୂପ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରୁ। ତାପରେ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି ଗୋପୀଜନମନୋହର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରୁ।

Verse 96

श्रीवृन्दाविपिनप्रतोलिषु नमत्संफुल्लवल्लीततिष्वंतर्जालविघट्टैनः सुरभिणा वातेन संसेविते । कालिंदीपुलिने विहारिणमथो राधैकजीवातुकं वंदे नन्दकिशोरमिंदुवदनं स्निग्धांबुदाडंबरम् ॥ ९६ ॥

ଶ୍ରୀବୃନ୍ଦାବିପିନର ପଥଗୁଡ଼ିକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲିଥିବା ଲତାପଙ୍କ୍ତିର ଅନ୍ତର୍ଜାଳକୁ ହଲାଇଦେଉଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ବାୟୁରେ ସେବିତ; କାଲିନ୍ଦୀ ତଟରେ ବିହାରୀ; ରାଧା ଯାହାଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରାଣ—ଏମିତି ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ବର୍ଷାମେଘ-ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟମୟ ନନ୍ଦକିଶୋରଙ୍କୁ ମୁଁ ବନ୍ଦନା କରେ।

Verse 97

पूर्वाक्तवर्त्मना पूजा ज्ञेया ह्येषां मुनीश्वर । देवकीसुतवर्णांते गोविंदपदमुच्चरेत् ॥ ९७ ॥

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଏମାନଙ୍କ ପୂଜା ପୂର୍ବୋକ୍ତ ପଥରେ ହିଁ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ‘ଦେବକୀସୁତ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣର ଶେଷରେ ‘ଗୋବିନ୍ଦ’ ପଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କର।

Verse 98

वासुदेवपदं प्रोच्य संबृद्ध्यंतं जगत्पतिंम् । देहि मे तनयं पश्चात्कृष्ण त्वामहमीरयेत् ॥ ९८ ॥

ବାସୁଦେବଙ୍କ ପବିତ୍ର ନାମପଦ ଉଚ୍ଚାରି, ସର୍ବବୃଦ୍ଧିକର ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛି। ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୋତେ ପୁତ୍ର ଦିଅ; ପରେ ମୁଁ ତୁମ କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ପ୍ରଶଂସା କରିବି।

Verse 99

शरणं गत इत्यंतो मन्त्रो द्वात्रिंशदक्षरः । नारदोऽस्य मुनिश्छंदो गायत्री चाप्यनुष्टुभम् । देवः सुतप्रदः कृष्णः पादैः सर्वेण चांगकम् ॥ ९९ ॥

“ଶରଣଂ ଗତ” ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାତ୍ରିଂଶଦକ୍ଷରୀ। ଏହାର ଋଷି ମୁନି ନାରଦ; ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଅନୁଷ୍ଟୁଭ। ଅଧିଦେବତା ପୁତ୍ରପ୍ରଦ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ; ଏହାର ସମସ୍ତ ପାଦ ମିଶି ଏହାର ଅଙ୍ଗ ହୁଏ।

Verse 100

विजयेन युतो रथस्थितः प्रसमानीय समुद्रमध्यतः । प्रददत्तनयान् द्विजन्मने स्मरणीयो वसुदेवनन्दनः ॥ १०० ॥

ବିଜୟଯୁକ୍ତ ରଥସ୍ଥ ବସୁଦେବନନ୍ଦନ—ସଦା ସ୍ମରଣୀୟ—ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରୁ (ତାଙ୍କୁ) କୁଶଳରେ ଆଣି ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଶୁଭ ନୟ/ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 101

लक्षं जपोऽयुतं होमस्तलैर्मधुरसंप्लुतैः । अर्चा पूर्वोदिते पीठे अंगलोकेश्वरायुधैः ॥ १०१ ॥

ମଧୁର ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସିକ୍ତ ସ୍ରୁବଦ୍ୱାରା ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ ଓ ଦଶ ହଜାର ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବୋକ୍ତ ପୀଠରେ ଅଙ୍ଗଦେବତା, ଲୋକପାଳ ଓ ଦିବ୍ୟ ଆୟୁଧ ସହିତ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 102

एवं सिद्धे मनौ मंत्री वंध्यायामपि पुत्रवान् । तारो माया ततः सांतसेंदुष्वांतश्च सर्ववान् ॥ १०२ ॥

ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ସାଧକ ମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ୱର୍ୟ ପାଏ; ବନ୍ଧ୍ୟା ନାରୀଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ର ଲଭେ। ପରେ ‘ତାର’ ଓ ‘ମାୟା’ ଶକ୍ତି, ତାପରେ ‘ସାନ୍ତ’, ‘ସେନ୍ଦୁଷ୍ୱାନ୍ତ’ ଆଦି ସିଦ୍ଧି ଲଭି, ଶେଷେ ସର୍ବସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 103

सोऽहं वह्निप्रियांतोऽयं मंत्रो वस्वक्षरः परः । पंचब्रह्मात्मकस्यास्य मंत्रस्य मुनि सत्तमः ॥ १०३ ॥

‘ସୋଽହଂ’ରୁ ଆରମ୍ଭ ଓ ‘ବହ୍ନିପ୍ରିୟା’ରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ଏହି ପରମ ମନ୍ତ୍ର ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର। ଏହି ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମାତ୍ମକ ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 104

ऋषिर्ब्रह्मा च परमा गायत्रीछंद ईरितम् । परंज्योतिः परं ब्रह्म देवता परिकीर्तितम् ॥ १०४ ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ବ୍ରହ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ପରମ ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ ଘୋଷିତ। ଦେବତା ଭାବେ ପରଂଜ୍ୟୋତି—ପରବ୍ରହ୍ମ—ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 105

प्रणवो बीजमाख्यातं स्वाहा शक्तिरुदाहृता । स्वाहेति हृदयं प्रोक्तं सोऽहं वेति शिरो मतम् ॥ १०५ ॥

ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’କୁ ବୀଜ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ‘ସ୍ୱାହା’କୁ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଉଦାହୃତ କରାଯାଇଛି। ‘ସ୍ୱାହା’ ହୃଦୟ, ଏବଂ ‘ସୋଽହଂ’ ଶିର ଭାବେ ମତ।

Verse 106

हंसश्चेति शिखा प्रोक्ता हृल्लेखा कवचं स्मृतम् । प्रणवो नेत्रमाख्यातमस्त्रं हरिहरेति च ॥ १०६ ॥

‘ହଂସଃ’କୁ ଶିଖା ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି; ‘ହୃଲ୍ଲେଖା’କୁ କବଚ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ନେତ୍ର-ରକ୍ଷା, ଏବଂ ‘ହରି-ହର’ ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ।

Verse 107

स ब्रह्मा स शिवो विप्र स हरिः सैव देवराट् । स सर्वरूपः सर्वाख्यः सोऽक्षरः परमः स्वराट् ॥ १०७ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା, ସେଇ ଶିବ, ସେଇ ହରି; ସେଇ ଦେବରାଟ୍। ସେ ସର୍ବରୂପ, ସର୍ବନାମଧାରୀ; ସେଇ ଅକ୍ଷର—ପରମ ସ୍ୱରାଟ୍ ପ୍ରଭୁ।

Verse 108

एवं ध्यात्वा जपेदष्टलक्षहोमो दशांशतः । पूजाप्रणवपीठेऽस्य सांगावरणकैर्मता ॥ १०८ ॥

ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ଆଠ ଲକ୍ଷ ଜପ କରିବ; ତାହାର ଦଶମାଂଶ ହୋମ କରିବ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର-ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପ୍ରଣବ-ପୀଠ (ଓଁ-ପୀଠ) ଉପରେ, ଷଡଂଗ ଓ ଆବରଣ ଦେବତା ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ କହାଯାଇଛି।

Verse 109

एवं सिद्धे मनौ ज्ञानं साधकेंद्रस्य नारद । जायते तत्त्वमस्यादिवाक्योक्तं निर्विकल्पकम् ॥ १०९ ॥

ହେ ନାରଦ, ଏଭଳି ମନ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ସାଧକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ‘ତତ୍ତ୍ୱମସି’ ଆଦି ମହାବାକ୍ୟରେ ଉପଦିଷ୍ଟ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ।

Verse 110

कामो ङेंतो हृषीकेशो हृदयांतो गजाक्षरः । ऋषिर्ब्रह्मास्य गायत्री छंदो गायत्रमीरितम् ॥ ११० ॥

ଏହାର ଆଦି (ବୀଜ) ‘କାମ’, ଅନ୍ତ ‘ହୃଷୀକେଶ’; ହୃଦୟରେ ‘ଗଜ’ ଅକ୍ଷର ନିହିତ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ବ୍ରହ୍ମା, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 111

देवता तु हृषीकेशो विनियोगोऽखिलाप्तये । कामो बीजं तथायेति शक्तिरस्य ह्युदाहृता ॥ १११ ॥

ଦେବତା ହୃଷୀକେଶ; ବିନିଯୋଗ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ। ‘କାମ’ ବୀଜ, ଏବଂ ‘ତଥା’ ଶକ୍ତି ବୋଲି ଉଦାହୃତ।

Verse 112

बीजेनैव षडंगानि कृत्वा ध्यानं समाचरेत् । पुरुषोत्तममंत्रोक्तं सर्वं वास्य प्रकीर्तितम् ॥ ११२ ॥

ବୀଜାକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଷଡଂଗ (ନ୍ୟାସ ଆଦି) କରି, ପରେ ଧ୍ୟାନକୁ ଯଥାବିଧି ଆଚରଣ କରିବ। ଏହି ସବୁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ-ମନ୍ତ୍ରରେ କହିଥିବା ଅନୁସାରେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 113

लक्षं जपोऽयुतं होमो घृतेनैव प्रकीर्तितः । तर्पणं सर्वकामाप्त्यै प्रोक्तं संमोहिनीसुमैः ॥ ११३ ॥

ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପର ବିଧାନ ଅଛି; ଦଶ ହଜାର ଆହୁତିର ହୋମ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଘୃତରେ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏବଂ ସମ୍ମୋହିନୀ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ସର୍ବକାମ-ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ତର୍ପଣ ଉପଦେଶିତ।

Verse 114

श्रीबीजं शक्तिरापेति बीजेनैव षडंकस्तथा । त्रैलोक्यमोहनः शब्दो नमोंऽतो मनुरीरितः ॥ ११४ ॥

‘ଶ୍ରୀ’ ବୀଜ ଶକ୍ତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ; ସେହି ବୀଜରେ ଷଡ଼ଙ୍ଗ (ମନ୍ତ୍ର-ଦେହ) ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ପରେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ-ମୋହନ ଶବ୍ଦକୁ ‘ନମଃ’ ଅନ୍ତ ଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 115

ऋषिर्ब्रह्मा च गायत्री छन्दः श्रीधरदेवता । श्रीबीजं शक्तिरापेति बीजेनैव षडंगकम् ॥ ११५ ॥

ଏହି (ମନ୍ତ୍ର/ବିଧି)ର ଋଷି ବ୍ରହ୍ମା, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଏବଂ ଦେବତା ଶ୍ରୀଧର (ବିଷ୍ଣୁ) ଅଟନ୍ତି। ଶକ୍ତି ‘ଶ୍ରୀ’ ବୀଜ; ସେହି ବୀଜରେ ଷଡ଼ଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ।

Verse 116

पुरुषोत्तमवद्ध्यानपूजादिकमिहोदितः । लक्षं जपस्तथा होम आज्येनैव दशांशतः ॥ ११६ ॥

ଏଠାରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ଉପାସନା ପରି ଧ୍ୟାନ, ପୂଜା ଆଦିର ବିଧାନ କୁହାଯାଇଛି। ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କରି, ତାହାର ଦଶାଂଶ ପରିମାଣରେ କେବଳ ଘୃତଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 117

सुगंधश्वेतपुष्पैस्तु पूजां होमादिकं चरेत् । एवं कृते तु विप्रेन्द्र साक्षात्स्याच्छ्रीधरः स्वयम् ॥ ११७ ॥

ସୁଗନ୍ଧିତ ଶ୍ୱେତ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି ହୋମ ଆଦି କର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି କଲେ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରୀଧର ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 118

अच्युतानन्तगोविंदपदं ङेंतं नमोंतिमम् । मंत्रोऽस्य शौनकऋषिर्विराट् छंदः प्रकीर्तितम् ॥ ११८ ॥

ଅଚ୍ୟୁତ‑ଅନନ୍ତ‑ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପାଦାଶ୍ରିତ ଏହି ପରମ ‘ନମୋ’‑ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ। ଏହାର ଋଷି ଶୌନକ, ଛନ୍ଦ ବିରାଟ୍ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 119

एषां पराशरव्यासनारदा ऋषयः स्मृताः । विराट् छन्दः समाख्यातं परब्रह्मात्मको हरिः ॥ ११९ ॥

ଏହି ଉପଦେଶମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରାଶର, ବ୍ୟାସ ଓ ନାରଦ ଋଷି ଭାବେ ସ୍ମୃତ; ଛନ୍ଦ ବିରାଟ୍ ଘୋଷିତ; ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ହରି ଅଧିଦେବତା।

Verse 120

देवताबीजशक्ती तु पूर्वोक्ते साधकैर्मते । शंखचक्रधरं देवं चतुर्बाहुं किरीटिनम् ॥ १२० ॥

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ସାଧକମତ ଅନୁସାରେ ଦେବତା‑ବୀଜ‑ଶକ୍ତିକୁ ଶଙ୍ଖ‑ଚକ୍ରଧାରୀ, ଚତୁର୍ବାହୁ, କିରୀଟିନ୍ ଦେବ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 121

सर्वैरप्यायुधैर्युक्तं गरुडोपरि संस्थितम् । सनकादिमुनींद्रैस्तु सर्वदेवैरुपासितम् ॥ १२१ ॥

ସେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଆୟୁଧରେ ଯୁକ୍ତ, ଗରୁଡ ଉପରେ ଆସୀନ; ସନକାଦି ମୁନୀନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପାସିତ।

Verse 122

श्रीभूमिसहितं देवमुदयादित्यसन्निभम् । प्रातरुद्यत्सहस्रांशुमंडलोपमकुंडलम् ॥ १२२ ॥

ଶ୍ରୀ ଓ ଭୂମି ସହିତ ଥିବା ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ସେ ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ; ତାଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳ ପ୍ରାତଃକାଳୀନ ସହସ୍ରକିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ସମାନ।

Verse 123

सर्वलोकस्य रक्षार्थमनन्तं नित्यमेव हि । अभयं वरदं देवं प्रयच्छंतं मुदान्वितम् ॥ १२३ ॥

ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ନିତ୍ୟ ଅନନ୍ତ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର; ଆନନ୍ଦମୟ ପ୍ରଭୁ ଅଭୟ ଓ ବର ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 124

एवं ध्यात्वा र्चयेत्पीठे वैष्णवे सुसमाहितः । आद्यावरणसंगैः स्याच्चक्रशंखगदासिभिः ॥ १२४ ॥

ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ସୁସମାହିତ ହୋଇ ବୈଷ୍ଣବ ପୀଠରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର; ପ୍ରଥମ ଆବରଣରେ ଚକ୍ର, ଶଙ୍ଖ, ଗଦା ଓ ଖଡ୍ଗ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ସହିତ ରଖ।

Verse 125

मुशलाढ्यधनुः पाशांकुशैः प्रोक्तं द्वितीयकम् । सनकादिकशाक्तेयव्यासनारदशौनकैः ॥ १२५ ॥

ଦ୍ୱିତୀୟଟି ମୁଶଳ, ଧନୁ, ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧାରଣ କରିଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହା ସନକାଦି ଋଷି, ଶାକ୍ତେୟ, ବ୍ୟାସ, ନାରଦ ଓ ଶୌନକ ଦ୍ୱାରା ଉପଦିଷ୍ଟ।

Verse 126

तृतीयं लोकपालैस्तु चतुर्थं परिकीर्तितम् । लक्षं जपो दशांशेन घृतेन हवनं स्मृतम् ॥ १२६ ॥

ତୃତୀୟଟି ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସହ କରାଯାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଚତୁର୍ଥଟି ମଧ୍ୟ ତେଣୁ; ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କରି, ତାହାର ଦଶାଂଶ ଘିଅରେ ହୋମ କରିବା ନିୟମ।

Verse 127

एवं सिद्धे मनौ मंत्री प्रयोगानप्युपाचरेत् । श्रीवृक्षमूले देवेशं ध्यायन्वैरोगिणं स्मरन् ॥ १२७ ॥

ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ସାଧକ ତାହାର ପ୍ରୟୋଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣ କରୁ; ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷର ମୂଳେ ଦେବେଶଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ରୋଗନାଶକ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରୁ।

Verse 128

स्पृष्ट्वा जप्त्वायुतं साध्यं स्मृत्वा वा मनसा द्विज । रोगिणां रोगनिर्मुक्तिं कुर्यान्मंत्री तु मंडलात् ॥ १२८ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ରୋଗୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ମନ୍ତ୍ରଟି ଦଶହଜାର ଥର ଜପ କର, କିମ୍ବା ମନେମନେ ସ୍ମରଣ କର; ମଣ୍ଡଳମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀ ରୋଗୀକୁ ରୋଗମୁକ୍ତ କରିବ।

Verse 129

कन्यार्थी जुहुयाल्लाजैर्बिल्वैश्चापि धनाप्तये । वस्त्रार्थी गन्धकुसुमैरारोग्याय तिलैर्हुनेत् ॥ १२९ ॥

କନ୍ୟାର୍ଥୀ ଲାଜ (ଭଜା ଧାନ) ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରୁ; ଧନପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବିଲ୍ୱଫଳ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରୁ। ବସ୍ତ୍ରାର୍ଥୀ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପରେ ଆହୁତି ଦେଉ, ଆରୋଗ୍ୟ ପାଇଁ ତିଳରେ ହୋମ କରୁ।

Verse 130

रविवारे जले स्थित्वा नाभिमात्रे जपेत्तु यः । अष्टोत्तरसहस्रं वै स ज्वरं नाशयेद् ध्रुवम् ॥ १३० ॥

ଯେ କେହି ରବିବାର ଜଳରେ ନାଭି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାଁଡ଼ି ଏକହଜାର ଆଠଥର ଜପ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଜ୍ୱରକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 131

विवाहार्थं जपेन्मासं शशिमण्डलमध्यगम् । ध्यात्वा कृष्णं लभेत्कन्यां वांछितां चापि नारद ॥ १३१ ॥

ହେ ନାରଦ! ବିବାହାର୍ଥେ ଏକ ମାସ ଜପ କରି, ଶଶିମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଇଚ୍ଛିତ କନ୍ୟା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 132

वसुदेवपदं प्रोच्य निगडच्छेदशब्दतः । वासुदेवाय वर्मास्त्रे स्वाहांतो मनुरीरितः ॥ १३२ ॥

‘ନିଗଡଛେଦ’ ଅର୍ଥାତ୍ ବନ୍ଧନ କାଟୁଥିବା ଶବ୍ଦରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ‘ବସୁଦେବ’ ପଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି—‘ବାସୁଦେବାୟ ବର୍ମାସ୍ତ୍ରେ’—ଏହିପରି ‘ସ୍ୱାହା’ରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଉପଦେଶିତ।

Verse 133

नारदोऽस्य ऋषिश्छन्दो गायत्री कृष्णदेवता । वर्म बीजं शिरः शक्तिरन्यत्सर्वं दशार्णवत् ॥ १३३ ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ନାରଦ, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ ଏବଂ ଦେବତା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ। ବୀଜ ‘ବର୍ମ’, ଶକ୍ତି ‘ଶିରଃ’; ଅନ୍ୟ ସବୁ ଦଶାର୍ଣ (ଦଶାକ୍ଷର) ମନ୍ତ୍ରବତ୍ ଜ୍ଞେୟ।

Verse 134

बालः पवनदीर्घैदुयुक्तो झिंटीशयुर्जलम् । अत्रिर्व्यासाय हृदयं मनुरष्टाक्षरोऽवतु ॥ १३४ ॥

ବାଳସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ, ପବନର ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସରେ ଯୁକ୍ତ; ଝିଁଟୀ-ଶୟୁର ଜଳ; ଅତ୍ରି; ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ହୃଦୟ—ଏହି ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁ।

Verse 135

ब्राह्मानुष्टुप् मुनिश्छन्दो देवः सत्यवतीसुतः । आद्यं बीजं नमः शक्तिदीर्घाढ्यो नादिनांगकम् ॥ १३५ ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଛନ୍ଦ ବ୍ରାହ୍ମାନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଋଷି ମୁନି; ଦେବତା ସତ୍ୟବତୀ-ସୁତ ବ୍ୟାସ। ବୀଜ ଆଦ୍ୟ ଅକ୍ଷର; ‘ନମଃ’ ଦୀର୍ଘସ୍ୱର-ଯୁକ୍ତ ଶକ୍ତି; ଅଙ୍ଗ ନାଦ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ।

Verse 136

व्याख्यामुद्रिकया लसत्करतलं सद्योगपीठस्थितं वामे जानुतले दधानमपरं हस्तं सुविद्यानिधिम् । विप्रव्रातवृतं प्रसन्नमनसं पाथोरुहांगद्युतिं पाराशर्यमतीव पुण्यचरितं व्यासं स्मरेत्सिद्धये ॥ १३६ ॥

ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପାରାଶର୍ୟ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର—ଯାହାଙ୍କ କରତଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟାମୁଦ୍ରାରେ ଦୀପ୍ତ, ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗପୀଠରେ ଆସୀନ; ଯାହାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ହସ୍ତ ବାମ ଜାନୁତଳେ ନିହିତ, ଯେନେ ସୁବିଦ୍ୟାର ନିଧି; ଯିଏ ବିପ୍ରବ୍ରାତରେ ପରିବୃତ, ପ୍ରସନ୍ନମନ, ପଦ୍ମସମ ଅଙ୍ଗଦ୍ୟୁତିଧାରୀ, ଏବଂ ଅତି ପୁଣ୍ୟଚରିତ।

Verse 137

जपेदष्टसहस्राणि पायसैर्होममाचरेत् । पूर्वोक्तपीठे व्यासस्य पूर्वमंगानि पूजयेत् ॥ १३७ ॥

ଅଷ୍ଟସହସ୍ର ଜପ କରିବ, ପାୟସ ଦ୍ୱାରା ହୋମ ଆଚରିବ। ପୂର୍ବୋକ୍ତ ପୀଠରେ ପ୍ରଥମେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୂର୍ବାଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ପୂଜିବ।

Verse 138

प्राच्यादिषु यजेत्पैलं वैशंपायनजैमिनी । सुमंप्तुं कोणभागेषु श्रीशुकं रोमहर्षणम् ॥ १३८ ॥

ପୂର୍ବାଦି ଦିଗମାନେ ପୈଳଙ୍କ ସହିତ ଯଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବୈଶମ୍ପାୟନ ଓ ଜୈମିନିଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ। ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କୋଣ-ପ୍ରଦେଶରେ ସୁମନ୍ତୁଙ୍କୁ, ତଥା ଶ୍ରୀଶୁକ ଓ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 139

उग्रश्रवसमन्यांश्च मुनीन्सेंद्रादिकाययुधान् । एवं सिद्धमनुर्मंत्री कवित्वं शोभनाः प्रजाः ॥ १३९ ॥

ଉଗ୍ରଶ୍ରବ ଆଦି ମୁନିମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଦିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଯୋଦ୍ଧା-ସମୂହକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଅନୁକୂଳ କରେ। ଏହିପରି ସିଦ୍ଧମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇ ସେ ବାକ୍ପଟୁତା, କବିତ୍ୱଶକ୍ତି ଓ ଶୋଭନ ପ୍ରଜା ଲାଭ କରେ।

Verse 140

व्याख्यानशक्तिं कीर्तिं च लभते संपदां चयम् । नृसिंहो माधवो दृष्टो लोहितो निगमादिमः ॥ १४० ॥

ସେ ବ୍ୟାଖ୍ୟାନଶକ୍ତି, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସମ୍ପଦର ସଞ୍ଚୟ ଲାଭ କରେ। ଏହିପରି ନୃସିଂହ-ସ୍ୱରୂପ ମାଧବ, ଲୋହିତବର୍ଣ୍ଣ, ବେଦମାନଙ୍କର ଆଦିସ୍ରୋତ ପରମେଶ୍ୱର ଭାବେ ଦର୍ଶିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 141

कृशानुजाया पञ्चार्णो मनुर्विषहरः परः । अनंतपंक्तिपक्षीन्द्रा मुनिश्छन्दः सुरा मताः ॥ १४१ ॥

କୃଶାନୁଙ୍କ କନ୍ୟା ପାଇଁ ‘ବିଷହର’ ନାମକ ପରମ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଉପଦେଶିତ। ଏହାର ଋଷି ଅନନ୍ତପଙ୍କ୍ତି, ଛନ୍ଦ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରା, ଏବଂ ଦେବତା ସୁରଗଣ ବୋଲି ମନାଯାଇଛି।

Verse 142

तारवह्निप्रिये बीजशक्ती मन्त्रस्य कीर्तिते । ज्वलज्वल महामंत्री स्वाहा हृदयमीरितम् ॥ १४२ ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ବୀଜ ଓ ଶକ୍ତି ଭାବେ ‘ତାରା’, ‘ବହ୍ନି’ ଓ ‘ପ୍ରିୟା’ କୁ କୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଛି। ହୃଦୟମନ୍ତ୍ର— “ଜ୍ୱଲ ଜ୍ୱଲ, ହେ ମହାମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି, ସ୍ୱାହା” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରିତ।

Verse 143

गरुडेति पदस्यांते चूडाननशुचिप्रिया । शिरोमन्त्रो गरुडतः शिखे स्वाहा शिखा मनुः ॥ १४३ ॥

ମନ୍ତ୍ରର ଶେଷରେ ‘ଗରୁଡ’ ପଦ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ‘ଚୂଡାନନ-ଶୁଚି-ପ୍ରିୟା’ ଏହା ଶିରୋମନ୍ତ୍ର; ମସ୍ତକରେ ନ୍ୟାସ କରିବା। ‘ଗରୁଡ’ ଠାରୁ ‘ସ୍ୱାହା’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିଖାମନ୍ତ୍ର; ଶିଖାରେ ନ୍ୟାସରେ ପ୍ରୟୋଗ୍ୟ।

Verse 144

गरुडेति पदं प्रोच्य प्रभंजययुगं वदेत् । प्रभेदययुगं पश्चाद्वित्रासय विमर्दय ॥ १४४ ॥

‘ଗରୁଡ’ ପଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ‘ପ୍ରଭଞ୍ଜୟ’ ଯୁଗ୍ମକୁ ଦୁଇଥର କହିବା। ପରେ ‘ପ୍ରଭେଦୟ’ ଦୁଇଥର, ତାପରେ ‘ବିତ୍ରାସୟ’ ଓ ‘ବିମର୍ଦୟ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା।

Verse 145

प्रत्येकं द्विस्ततः स्वाहा कवचस्य मनुर्मतः । उग्ररूपधरांते तु सर्वविषहरेति च ॥ १४५ ॥

ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ତ୍ରକୁ ‘ସ୍ୱାହା’ ଅନ୍ତ କରି ଦୁଇଶେଥର ଜପ କରିବା—ଏହାକୁ କବଚମନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ଉଗ୍ରରୂପଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଶେଷରେ ‘ସର୍ବବିଷହରେ’ (ସମସ୍ତ ବିଷ ହରଣକାରୀ) ଯୋଗ କରିବା।

Verse 146

भीषयद्वितयं प्रोच्य सर्वं दहदहेति च । भस्मीकुरु ततः स्वाहा नेत्रमन्त्रोऽयमीरितः ॥ १४६ ॥

‘ଭୀଷୟ’ ଆଦି ଦୁଇ ପଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ‘ସର୍ବଂ ଦହ ଦହ’ ବୋଲି କହିବା। ପରେ ‘ଭସ୍ମୀକୁରୁ’ କହି ଶେଷରେ ‘ସ୍ୱାହା’ ଯୋଗ କରିବା—ଏହାକୁ ନେତ୍ରମନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ।

Verse 147

अप्रतिहतवर्णांते बलाय प्रहतेति च । शासनांते तथा हुं फट् स्वाहास्त्रमनुरीरितः ॥ १४७ ॥

ମନ୍ତ୍ରର ବର୍ଣ୍ଣାନ୍ତରେ ‘ଅପ୍ରତିହତ’ ଯୋଗ କରିବା; ଏବଂ ‘ବଲାୟ’ ଓ ‘ପ୍ରହତ’ ମଧ୍ୟ କହିବା। ଆଜ୍ଞାର ଶେଷରେ ‘ହୁଁ’, ‘ଫଟ୍’, ‘ସ୍ୱାହା’ ଉଚ୍ଚାରଣ—ଏହାକୁ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ।

Verse 148

पादे कटौ हृदि मुखे मूर्ध्निं वर्णान्प्रविन्यसेत् ॥ १४८ ॥

ପାଦରେ, କଟିରେ, ହୃଦୟରେ, ମୁଖରେ ଓ ମସ୍ତକରେ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କୁ ସାବଧାନେ ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 149

तप्तस्वर्णनिभं फणींद्रनिकरैःक्लृप्तांग भूषंप्रभुं स्तर्तॄणां शमयन्तमुग्रमखिलं नॄणां विषं तत्क्षणात् । चंच्वग्रप्रचलद्भुजंगमभयं पाण्योर्वरं बिभ्रतं पक्षोच्चारितसामगीतममलं श्रीपक्षिराजं भजे ॥ १४९ ॥

ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଫଣୀନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ନିକରକୁ ଅଙ୍ଗଭୂଷଣରୂପେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ; ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଉଗ୍ର ବିଷକୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶମନ କରି ନାଶ କରନ୍ତି; ଚଞ୍ଚ୍ୱଗ୍ରେ ପ୍ରଚଳିତ ଭୁଜଙ୍ଗଭୟକୁ ହରୁଥିବା ଅଭୟ-ବରକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ନିର୍ମଳ ସାମଗୀତ ଅଛି—ସେଇ ଶ୍ରୀ ପକ୍ଷିରାଜ ଗରୁଡଙ୍କୁ ମୁଁ ଭଜେ।

Verse 150

पञ्चलक्षं जपेन्मंत्रं दशांशं जुहुयात्तिलैः । पूजयेन्मातृकापीठे गरुडं वेदविग्रहम् ॥ १५० ॥

ମନ୍ତ୍ରକୁ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କରିବ; ପରେ ତାହାର ଦଶାଂଶକୁ ତିଳଦ୍ୱାରା ହୋମରେ ଆହୁତି ଦେବ। ମାତୃକା ପୀଠରେ ବେଦବିଗ୍ରହ ଗରୁଡଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 151

चतुर्थ्यन्तः पक्षिराजः स्वाहा पीठमनुः स्मृतः । दृष्ट्वांगं कर्णिकामध्ये नागान्यंत्रेषु पूजयेत् ॥ १५१ ॥

ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତ୍ୟନ୍ତ ‘ପକ୍ଷିରାଜ’ ପରେ ‘ସ୍ୱାହା’—ଏହାକୁ ପୀଠମନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ। କର୍ଣ୍ଣିକାର ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗକୁ ନିଧାନ/ଧ୍ୟାନ କରି, ଯନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କରେ ନାଗମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 152

तद्बिहिर्लोकपालांश्च वज्राद्यैर्विलसत्करान् । एवं सिद्धमनुर्मंत्री नाशयेद्गरलद्वयम् । देहांते लभते चापिश्रीविष्णोः परमं पदम् ॥ १५२ ॥

ତାହାର ବାହାରେ ବଜ୍ର ଆଦି ଆୟୁଧରେ ଦୀପ୍ତ ହସ୍ତ ଥିବା ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବ। ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ସାଧକ ଦ୍ୱିବିଧ ଗରଳ (ବିଷ) ନାଶ କରେ ଏବଂ ଦେହାନ୍ତେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 153

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे कृष्णादिमन्त्रभेदनिरूपणं नामैकाशीतितमोऽध्यायः ॥ ८१ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ବୃହଦୁପାଖ୍ୟାନର ତୃତୀୟପାଦରେ ‘କୃଷ୍ଣାଦି ମନ୍ତ୍ରଭେଦ-ନିରୂପଣ’ ନାମକ ଏକାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ॥ ୮୧ ॥