The Exposition of the Krishna Mantra (Kṛṣṇa-mantra-prakāśa): Nyāsa, Dhyāna, Worship, Yantra, and Prayoga

Verse 1

सूत उवाच । श्रुत्वा तु नारदो विप्राः कुमारवचनं मुनिः । यत्पप्रच्छ पुनस्तच्च युष्मभ्यं प्रवदाम्यहम् ॥ १ ॥

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ! କୁମାରମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୁନି ନାରଦ ଯାହା ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ସେହି କଥା ଏବେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହୁଛି।

Verse 2

कार्तवीर्यस्य कवचं तथा हनुमतोऽपि च । चरितं च महत्पुण्यं श्रुत्वा भूयोऽब्रवीद्वचः ॥ २ ॥

କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ କବଚ ଓ ହନୁମାନଙ୍କ କବଚ, ଏବଂ ହନୁମାନଙ୍କ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ଚରିତ ଶୁଣି ସେ ପୁନଃ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 3

नारद उवाच । साधु साधु मुनिश्रेष्ठ त्वयातिकरुणात्मना । श्रावितं चरितं पुण्यं शिवस्य च हनूमतः ॥ ३ ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ସାଧୁ, ସାଧୁ! ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅତି କରୁଣାମୟ ହୃଦୟରେ ଆପଣ ମୋତେ ଶିବ ଓ ହନୁମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର, ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ ଚରିତ ଶୁଣାଇଲେ।

Verse 4

तन्त्रस्यांस्य क्रमप्राप्तं कथनीयं च यत्त्वया । तत्प्रब्रूहि महाभाग किं पृष्ट्वान्यद्विदांवर ॥ ४ ॥

ହେ ମହାଭାଗ! ଏହି ତନ୍ତ୍ରରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଯାହା କହିବା ଉଚିତ, ସେହି କଥା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତୁ। ହେ ବିଦ୍ୱାନ୍‌ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆପଣଙ୍କୁ ଆଉ କ’ଣ ପଚାରିବି?

Verse 5

सनत्कुमार उवाच । अथ वक्ष्ये कृष्णमंत्रान्भुक्तिमुक्तिफलप्रदान् । ब्रह्माद्या यान्समाराध्य सृष्ट्यादिकरणे क्षमाः ॥ ५ ॥

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ କହିବି, ଯେଉଁମାନେ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି—ଉଭୟ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କରି ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନେ ସୃଷ୍ଟ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମର୍ଥ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 6

कामः कृष्णपदं ङतं गोविंदं च तथाविधम् । गोपीजनपदं पश्चाद्वल्लभायाग्निसुंदरी ॥ ६ ॥

କାମଦେବ କୃଷ୍ଣପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସେହିପରି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ମଧ୍ୟ ଗଲେ। ପରେ ଅଗ୍ନିସୁନ୍ଦରୀ ଦେବୀ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ପଲ୍ଲୀକୁ ଯାଇ ବଲ୍ଲଭାଙ୍କ ପ୍ରିୟା (ସଙ୍ଗିନୀ) ହେଲେ।

Verse 7

अष्टादशार्णो मंत्रोऽयं दुर्गाधिष्ठातृदैवतः । नारदोऽस्य मुनिश्छंदो गायत्री देवता पुनः ॥ ७ ॥

ଏହା ଅଷ୍ଟାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର; ଏହାର ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଦେବତା ଦୁର୍ଗା। ଏହାର ଋଷି ନାରଦ, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଏବଂ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଗାୟତ୍ରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 8

श्रीकृष्णः परमात्मा च कामो बीजं प्रकीर्तितम् । स्वाहा शक्तिर्नियोगस्तु चतुर्वर्गप्रसिद्धये ॥ ८ ॥

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପରମାତ୍ମା; ‘କାମ’ ବୀଜ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ‘ସ୍ୱାହା’ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ନିୟୋଗ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ-ମୋକ୍ଷ ଚତୁର୍ବର୍ଗ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ।

Verse 9

ऋषिं शिरसि वक्त्रे तु छंदश्च हृदि देवताम् । गुह्ये बीजं पदोः शक्तिं न्यसेत्साधकसत्तमः ॥ ९ ॥

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧକ ନ୍ୟାସ କରୁ—ଋଷିକୁ ଶିରରେ, ଛନ୍ଦକୁ ମୁଖରେ, ଦେବତାକୁ ହୃଦୟରେ, ବୀଜକୁ ଗୁହ୍ୟସ୍ଥାନରେ, ଶକ୍ତିକୁ ପାଦଦ୍ୱୟରେ ସ୍ଥାପନ କରୁ।

Verse 10

युगेवदाब्धि निगमैर्द्वाभ्यां वर्णैर्मनूद्भवैः । पंचांगानि प्रविन्यस्य तत्त्वन्यासं समाचरेत् ॥ १० ॥

ବେଦ-ନିଗମ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ, ମନୁଉଦ୍ଭବ ଦୁଇ ବର୍ଣ୍ଣକୁ ଯୋଗ କରି, ପ୍ରଥମେ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ନ୍ୟାସକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପନ କରି; ପରେ ତତ୍ତ୍ୱ-ନ୍ୟାସ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

हृदंतिमादिकांतार्णमपराद्यानि चात्मने । मत्यंतानि च तत्वानि जीवाद्यानि न्यसेत्क्रमात् ॥ ११ ॥

ହୃଦୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶେଷ (ମୂର୍ଧାନ୍ତ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆତ୍ମହିତାର୍ଥେ ପରତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ତଥା କ୍ରମେ ଜୀବାଦି ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ମର୍ତ୍ୟ-ଦେହସ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ୍ୟସିବା ଉଚିତ।

Verse 12

जीवं प्राणं मतिमहंकारं मनस्तथैव च । शब्दं स्पर्शं रूपरसौ गंधं श्रोत्रं त्वचं तथा ॥ १२ ॥

ଜୀବ, ପ୍ରାଣ, ମତି (ବୁଦ୍ଧି), ଅହଂକାର ଓ ମନ; ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ, ଗନ୍ଧ; ଏବଂ ଶ୍ରୋତ୍ର (କାନ) ଓ ତ୍ୱଚା—ଏହି ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 13

नेत्रं च रसनांघ्राणं वाचं पाणिं पदेंद्रियम् । पायुं शिश्नमथाकाशं वायुं वह्निं जलं महीम् ॥ १३ ॥

ନେତ୍ର; ରସନା (ଜିଭ) ଓ ଘ୍ରାଣ; ବାକ୍; ପାଣି (ହାତ); ପାଦେନ୍ଦ୍ରିୟ; ପାୟୁ; ଶିଶ୍ନ (ଉପସ୍ଥ); ତଦନନ୍ତରେ ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ମହୀ (ପୃଥିବୀ)—ଏହାମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 14

जीवं प्राणं च सर्वागे मत्यादित्रितयं हृदि । मूर्द्धास्यहृद्गुह्य पादेष्वथ शब्दादिकान्न्यसेत् ॥ १४ ॥

ଜୀବ ଓ ପ୍ରାଣଙ୍କ ନ୍ୟାସ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସର୍ବତ୍ର କରିବା ଉଚିତ; ମତି-ଆଦି ତ୍ରୟକୁ ହୃଦୟରେ ନ୍ୟସିବା ଉଚିତ। ପରେ ଶବ୍ଦାଦିକୁ ମୂର୍ଧା, ମୁଖ, ହୃଦୟ, ଗୁହ୍ୟ-ପ୍ରଦେଶ ଓ ପାଦରେ ନ୍ୟସିବା ଉଚିତ।

Verse 15

कर्णादिस्वस्वस्थानेषु श्रोत्रादीनींद्रियाणि च । तथा वागादींद्रियाणि स्वस्वस्थानषु विन्यसेत् ॥ १५ ॥

କର୍ଣ୍ଣ ଆଦି ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରୋତ୍ରାଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ତଥା ବାକ୍ ଆଦି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱ-ସ୍ଥାନରେ ବିନ୍ୟସିବା ଉଚିତ।

Verse 16

मूद्धस्यहृद्गुह्यपादेष्वाकाशादीन्न्यसेत्ततः । हृत्पुंडरीकमर्केन्दुह्निबिंबान्यनुक्रमात् ॥ १६ ॥

ତତ୍ପରେ ସାଧକ ମୁଣ୍ଡ, ହୃଦୟ, ଗୁହ୍ୟ-ପ୍ରଦେଶ ଓ ପାଦଦ୍ୱୟରେ ଆକାଶାଦି ଭୂତତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ନ୍ୟାସ କରୁ। ପରେ ହୃଦୟ-ପଦ୍ମରେ କ୍ରମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିର ତେଜୋମୟ ମଣ୍ଡଳ ଧ୍ୟାନ କରୁ॥୧୬॥

Verse 17

द्विषट्ह्यष्टदशकलाव्याप्तानि च तथा मतः । भूताष्टां गाक्षिपदगैर्वर्णैः प्रग्विन्न्यसेद्धृदि ॥ १७ ॥

ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଅଷ୍ଟାଦଶ କଳାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବୋଲି ମତ। ‘ଗ’ ଆଦି ବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ‘ଅକ୍ଷି’ ଓ ‘ପଦ’ ଗଣରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବବିଧି ଅନୁସାରେ କ୍ରମେ ଗଠି ହୃଦୟରେ ଅଷ୍ଟଭୂତ ନ୍ୟାସ କରୁ॥୧୭॥

Verse 18

अथाकाशादिस्थलेषु वासुदेवादिकांस्ततः । वासुदेवः संकर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः ॥ १८ ॥

ତାପରେ ଆକାଶାଦି ତତ୍ତ୍ୱସ୍ଥଳରେ ବାସୁଦେବାଦି ଦିବ୍ୟ ରୂପମାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରୁ—ବାସୁଦେବ, ସଙ୍କର୍ଷଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନିରୁଦ୍ଧ॥୧୮॥

Verse 19

नारायणश्च क्रमशः परमेष्ठ्यादिभिर्युताः । परमेष्ठिपुमांच्छौ चविश्वनिवृत्तिसर्वकाः ॥ १९ ॥

ଏବଂ ନାରାୟଣଙ୍କୁ କ୍ରମେ ‘ପରମେଷ୍ଠୀ’ ଆଦି ପଦସହିତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ତଥା ‘ପରମେଷ୍ଠୀ’, ‘ପୁମାନ୍’ ଇତ୍ୟାଦି ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ—ବିଶ୍ୱନିବୃତ୍ତି (ପ୍ରପଞ୍ଚଲୟ) ସୂଚକ ଏବଂ ସର୍ବାତ୍ମକ ପରତତ୍ତ୍ୱବାଚକ॥୧୯॥

Verse 20

श्वेतानिलाग्न्यंबुभूमिवर्णैः प्राग्वत्प्रविन्यसेत् । स्वबीजाद्यं कोपतत्वं नृसिंहं व्यापकेन च ॥ २० ॥

ଶ୍ୱେତ, ଅନିଲ, ଅଗ୍ନି, ଅମ୍ବୁ ଓ ଭୂମି—ଏହି ବର୍ଣ୍ଣସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଅକ୍ଷରଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବବତ୍ ନ୍ୟାସ କରୁ। ପରେ ନିଜ ବୀଜାକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବ୍ୟାପକ ରୂପ ସହିତ, କୋପତତ୍ତ୍ୱରେ ନୃସିଂହଙ୍କ ନ୍ୟାସ କରୁ॥୨୦॥

Verse 21

प्राग्वद्विन्यस्य सर्वाङ्गे तत्त्वन्यासोऽयमीरितः । मकाराद्या आद्यवर्णाः सर्वे स्युश्चंद्रभूषिताः ॥ २१ ॥

ପୂର୍ବବତ୍ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ବିନ୍ୟାସ କରି, ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱ-ନ୍ୟାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ‘ମ’କାରରୁ ଆରମ୍ଭ ଆଦ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ତେ ଚନ୍ଦ୍ର-ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 22

वासुदेवादिका ज्ञेया ङेंताः साधकसत्तमैः । प्राणायामं ततः कृत्वा पूरकुम्भकरेचकैः ॥ २२ ॥

ସାଧକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ‘ବାସୁଦେବ’ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ମନ୍ତ୍ରାକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ସମୂହ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତୁ। ତାପରେ ପ୍ରାଣାୟାମ କରି ପୂରକ, କୁମ୍ଭକ ଓ ରେଚକ କରନ୍ତୁ।

Verse 23

चतुर्भिः षड्भर्द्वाभ्यां च मूलमंत्रेण मंत्रवित् । केचिदाहुरिहाचार्याः प्राणायामोत्तरं पुनः ॥ २३ ॥

ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ସାଧକ ମୂଳମନ୍ତ୍ରକୁ ଚାରିଥର, କିମ୍ବା ଛଅଥର, କିମ୍ବା ଦୁଇଥର ଜପ କରନ୍ତୁ। କେତେକ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କହନ୍ତି—ପ୍ରାଣାୟାମ ପରେ ପୁଣିଥରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

पीठन्यासं विधायाथ न्यासानन्यान्समाचरेत् । दशतत्त्वादि विन्यस्य वक्ष्यमाणविधानतः ॥ २४ ॥

ପ୍ରଥମେ ପୀଠ-ନ୍ୟାସ କରି, ପରେ ଅନ୍ୟ ନ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକ ଆଚରଣ କରନ୍ତୁ। ଦଶ-ତତ୍ତ୍ୱ ଆଦିକୁ ଆଗାମୀରେ କୁହାଯିବା ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ବିନ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ।

Verse 25

मूर्तिपंजरनामानं पूर्वोक्तं विन्यसेद्बुधः । सर्वांगे व्यापकं कृत्वा किरीटमनुना सुधीः ॥ २५ ॥

ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ‘ମୂର୍ତ୍ତି-ପଞ୍ଜର’ ନାମକ ବିନ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ। ଏହାକୁ ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ବ୍ୟାପକ କରି, ପରେ ‘କିରୀଟ’ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୁଦ୍ରିତ କରନ୍ତୁ।

Verse 26

ततस्तारपुटं मंत्रं व्यापय्य करयोस्त्रिशः । पंचांगुलीषु करयोः पंचांगं विन्यसेत्ततः ॥ २६ ॥

ତତ୍ପରେ ‘ତାର-ପୁଟ’ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଉଭୟ ହସ୍ତରେ ସ୍ଥାପନ କରି ତିନିଥର ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପିତ କରିବ। ତାପରେ ଦୁଇ ହାତର ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ କ୍ରମେ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 27

त्रिशो मूलेन मूर्द्धादिपादांतं व्यापकं न्यसेत् । सकृद्व्यापय्य तारेण मंत्रन्यासं ततश्चरेत् ॥ २७ ॥

ମୂଳମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡଶିଖରରୁ ପାଦାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନିଥର ବ୍ୟାପକ ନ୍ୟାସ କରିବ। ପରେ ‘ତାରା’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏକଥର ଦେହକୁ ବ୍ୟାପିତ କରି, ତାପରେ ମନ୍ତ୍ର-ନ୍ୟାସକୁ ବିଧିମତେ କରିବ।

Verse 28

शिरोललाटे भ्रूमध्ये कर्णयोश्चक्षुषोस्तथा । घ्राणयोर्वदने कंठे हृदि नाभौ तथा पुनः ॥ २८ ॥

ଶିର, ଲଲାଟ, ଭ୍ରୂମଧ୍ୟ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚକ୍ଷୁରେ; ନାସାରନ୍ଧ୍ର, ମୁଖ, କଣ୍ଠ, ହୃଦୟ ଏବଂ ପୁନଃ ନାଭିରେ—(ମନ୍ତ୍ର) ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 29

कट्यां लिंगे जानुनोश्च पादयोर्विन्यसेत्क्रमात् । हृदंतान्मंत्रवर्णांश्च ततो मूर्ध्नि ध्रुवं न्यसेत् ॥ २९ ॥

କ୍ରମେ କଟି, ଲିଙ୍ଗ, ଦୁଇ ଜାନୁ ଓ ପାଦରେ (ମନ୍ତ୍ର) ବିନ୍ୟାସ କରିବ। ପରେ ହୃଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରବର୍ଣ୍ଣର ନ୍ୟାସ କରି, ଶେଷରେ ମୁଣ୍ଡରେ ଧ୍ରୁବ-ନ୍ୟାସ ସ୍ଥିର କରିବ।

Verse 30

पुनर्नयनयोरास्ये हृदि गुह्ये च पादयोः । विन्यसेद्धृदयांतानि मनोः पंचपदानि च ॥ ३० ॥

ପୁନଃ ଦୁଇ ନୟନ, ମୁଖ, ହୃଦୟ, ଗୁହ୍ୟସ୍ଥାନ ଓ ପାଦରେ—‘ହୃଦୟ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶେଷ ହେଉଥିବା ମନ୍ତ୍ରର ପାଞ୍ଚ ପଦର ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 31

भूयो मुन्यादिकं न्यस्य पंचांगं पूर्ववन्न्यसेत् । अथ वक्ष्ये महागुह्यं सर्वन्यासोत्तमोत्तमम् ॥ ३१ ॥

ପୁନର୍ବାର ମୁନି (ଋଷି) ଆଦିର ନ୍ୟାସ କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ ସ୍ଥାପନ କର। ଏବେ ମୁଁ ମହାଗୁହ୍ୟ—ସମସ୍ତ ନ୍ୟାସମଧ୍ୟରେ ପରମୋତ୍ତମ, ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ନ୍ୟାସ—କହିବି।

Verse 32

यस्य विज्ञानमात्रेण जीवन्मुक्तो भवेन्नरः । अणिमाद्यष्टसिद्धीनामीश्वरः स्यान्न संशयः ॥ ३२ ॥

ଯାହାର କେବଳ ବିଜ୍ଞାନ (ସାକ୍ଷାତ୍ ବୋଧ) ମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ଅଣିମା ଆଦି ଅଷ୍ଟସିଦ୍ଧିର ଈଶ୍ୱର ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 33

यस्याराधनतो मंत्री कृष्णसंनिध्यतां व्रजेत् । ताराद्याभिर्व्याहृतिभिः संपुटं विन्यसेन्मनुम् ॥ ३३ ॥

ଯାହାର ଆରାଧନାରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେ ପ୍ରଣବ (ତାରା) ଆଦି ଓ ବ୍ୟାହୃତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ସମ୍ପୁଟ’ କରି ମନ୍ତ୍ରର ବିନ୍ୟାସ କରୁ।

Verse 34

मंत्रेण पुटितांश्चापि प्रणवाद्यांस्ततो न्यसेत् । गायत्र्या पुटुतं मंत्रं विन्यसेन्मातृकास्थले ॥ ३४ ॥

ତଦନନ୍ତର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପୁଟିତ (ସଂସ୍କୃତ) ପ୍ରଣବ ଆଦି ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାସ କର। ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀଦ୍ୱାରା ପୁଟିତ ମନ୍ତ୍ରକୁ ମାତୃକା-ସ୍ଥଳେ (ଅକ୍ଷର-ପୀଠେ) ବିନ୍ୟସ କର।

Verse 35

मंत्रेण पुटितां तां च गायत्रीं विन्यसेत्क्रमात् । मातृकापुटितं मूलं विन्यसेत्साधकोत्तमः ॥ ३५ ॥

ତଦନନ୍ତର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପୁଟିତ ସେହି ଗାୟତ୍ରୀକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ବିନ୍ୟସ କର। ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧକ ମାତୃକାଦ୍ୱାରା ପୁଟିତ ମୂଳମନ୍ତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାସ କର।

Verse 36

मूलेन पुटितां चैव मातृकां विन्यसेत्क्रमात् । तृचं न मातृकावर्णान्पूर्वं तत्तत्स्थले सुधीः ॥ ३६ ॥

ତତ୍ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ମାତୃକା-ବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମେ ନ୍ୟାସ କରିବ। ତିନି ଋଚା ପ୍ରଥମେ ନ ରଖି, ପ୍ରଥମେ ତତ୍ତତ୍ ସ୍ଥାନରେ ମାତୃକା ଅକ୍ଷର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବ।

Verse 37

विन्यसेन्न्यासषट्कं च षोढा न्यासोऽयमीरितः । अनेन न्यासवर्येण साक्षात्कृष्णसमो भवेत् ॥ ३७ ॥

ଛଅ ପ୍ରକାର ନ୍ୟାସ କରିବ; ଏହାକୁ ଷୋଡଶାଙ୍ଗ ନ୍ୟାସ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନ୍ୟାସରେ ସାଧକ ସାକ୍ଷାତ୍ କୃଷ୍ଣସମ (ସନ୍ନିଧି ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟରେ) ହୁଏ।

Verse 38

न्यासेन पुटितं दृष्ट्वा सिद्धगंधर्वकिन्नराः । देवा अपि नमंत्येनं किंपुनर्मानवा भुवि ॥ ३८ ॥

ନ୍ୟାସରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଓ ସୁଦୃଢ଼ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନରମାନେ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ନମନ କରନ୍ତି—ତେବେ ପୃଥିବୀର ମାନବମାନେ କେତେ ଅଧିକ!

Verse 39

सुदर्शनस्य मंत्रेण कुर्याद्दिग्बंधनं ततः । देवं ध्यायन्स्वहृदये सर्वाभीष्टप्रदायकम् ॥ ३९ ॥

ତାପରେ ସୁଦର୍ଶନ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦିଗ୍ବନ୍ଧନ (ଦିଗ୍-ରକ୍ଷା) କରିବ। ନିଜ ହୃଦୟରେ ସର୍ବାଭୀଷ୍ଟପ୍ରଦାୟକ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଅଗ୍ରସର ହେବ।

Verse 40

उत्फुल्लकुसुमव्रातनम्रशाखैर्वरद्रुमैः । सस्मेयमंजरीवृंदवल्लरीवेष्टितैः शुभैः ॥ ४० ॥

ସେଇ ସ୍ଥାନ ଫୁଲିଉଠିଥିବା ପୁଷ୍ପଗୁଚ୍ଛର ଭାରେ ନମିଥିବା ଶାଖାସହିତ ବରଦ୍ରୁମମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା; ଏବଂ ଶୁଭ ଲତାମାନେ ତାହାକୁ ବେଷ୍ଟିତ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ହସୁଥିବା ପରି ମଞ୍ଜରୀଗୁଚ୍ଛ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।

Verse 41

गलत्परागधूलिभिः सुरभीकृतदिङ्मुखः । स्मरेच्छिशिरितं वृंदावनं मंत्रीसमाहितः ॥ ४१ ॥

ଉଡୁଥିବା ପରାଗଧୂଳିରେ ଦିଗ୍ମୁଖ ସୁଗନ୍ଧିତ ହୁଏ; ମନକୁ ସମ୍ୟକ୍ ସମାହିତ କରି ମନ୍ତ୍ରସାଧକ ସ୍ମରଣେ ଶୀତଳ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 42

उन्मीलन्नवकंजालिविगलन्मधुसंचयैः । लुब्धांतः करणैर्गुंजद्द्विरेफपटलैः शुभम् ॥ ४२ ॥

ନବ କମଳଗୁଚ୍ଛ ଉନ୍ମୀଳିତ ହୋଇ ମଧୁସଞ୍ଚୟ ଝରାଉଛି; ରସଲୋଭେ ଆକୃଷ୍ଟ ଅନ୍ତଃକରଣ ସହ ଗୁଞ୍ଜରିତ ଭ୍ରମରଦଳ ଘେରି—ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଅତି ଶୁଭ ଥିଲା।

Verse 43

मरालपरभृत्कीरकपोतनिकरैर्मुहुः । मुखरीकृतमानृत्यन्मायूरकुलमंजुलम् ॥ ४३ ॥

ହଂସ, କୋକିଳ, ଟିଆ, କପୋତ ଦଳ ପୁନଃପୁନଃ ତାହାକୁ ମୁଖର କଲେ; ନୃତ୍ୟରତ ମୟୂରମଣ୍ଡଳ ମଧୁର କଳରବରେ ତାହାକୁ ଅଧିକ ମଞ୍ଜୁଳ କଲା।

Verse 44

कालिंद्या लोलकल्लोलविप्रुषैर्मंदवाहिभिः । उन्निद्रांबुरुहव्रातरजोभिर्धूसरैः शिवैः ॥ ४४ ॥

କାଲିନ୍ଦୀ (ଯମୁନା)ର ଲୋଳ ତରଙ୍ଗର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଛିଟା ମନ୍ଦ ପବନେ ବହିଆସେ; ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଟିଥିବା କମଳଗୁଚ୍ଛର ପରାଗଧୂଳିରେ ଧୂସର ହୋଇ ସେ ବାୟୁ ଶୁଭ ଓ ଶାନ୍ତିମୟ ହୁଏ।

Verse 45

प्रदीपित स्मरैर्गोष्ठसुंदरीमृदुवाससाम् । विलोलनपरैः संसेवितं वा तैर्निरंतरम् ॥ ४५ ॥

କିମ୍ବା କାମରସେ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଗୋଷ୍ଠର ସୁନ୍ଦରୀ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସହ—ମୃଦୁ ବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ, କ୍ରୀଡା-ବିଲାସେ ତତ୍ପର—ନିରନ୍ତର ସଙ୍ଗ କରନ୍ତି।

Verse 46

स्मरेत्तदंते गीर्वाणभूरुहं सुमनोहरम् । तदधः स्वर्णवेद्यां च रत्नपीठमनुत्तमम् ॥ ४६ ॥

ସେହି ଧ୍ୟାନର ଶେଷରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଦିବ୍ୟ କଳ୍ପବୃକ୍ଷକୁ ସ୍ମରଣ କର; ଏବଂ ତାହାର ତଳେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବେଦୀ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ରତ୍ନପୀଠକୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 47

रत्नकुट्टिमपीठेऽस्मिन्नरुणं कमलं स्मरेत् । अष्टपत्रं च तन्मध्ये मुकुंदं संस्मरेत्स्थितम् ॥ ४७ ॥

ଏହି ରତ୍ନକୁଟ୍ଟିମ ପୀଠରେ ଅରୁଣ କମଳକୁ ଧ୍ୟାନ କର; ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟଦଳରେ ବିରାଜିତ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 48

फुल्लेंदीवरकांतं च केकिबर्हावतंसकम् । पीतांशुकं चंद्रमुखं सरसीरुहनेत्रकम् ॥ ४८ ॥

ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲିଥିବା ନୀଳକମଳ ପରି କାନ୍ତିମାନ, ମୟୂରପିଚ୍ଛ ଶିରୋଭୂଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ; ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ ଓ କମଳନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 49

कौस्तुभोद्भासितांगं च श्रीवत्सांकं सुभूषितम् । व्रजस्त्रीनेत्रकमलाभ्यर्चितं गोगणावृतम् ॥ ४९ ॥

କୌସ୍ତୁଭମଣିର ଦ୍ୟୁତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଙ୍ଗ, ଶ୍ରୀବତ୍ସଚିହ୍ନରେ ଅଙ୍କିତ ଓ ସୁଭୂଷିତ; ବ୍ରଜନାରୀମାନଙ୍କ କମଳନେତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚିତ ଏବଂ ଗୋଗଣରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 50

गोपवृंदयुतं वंशीं वादयंतं स्मरेत्सुधीः । एवं ध्यात्वा जपेदादावयुतद्वितयं बुधः ॥ ५० ॥

ସୁଧୀ ଜନ ଗୋପବୃନ୍ଦ ସହିତ ବଂଶୀ ବାଜାଉଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁ। ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଆରମ୍ଭରେ ମନ୍ତ୍ରକୁ ବିଶ ହଜାରଥର ଜପ କରୁ।

Verse 51

जुहुयादरुणांभोजैस्तद्दशांशं समाहितः । जपेत्पश्चान्मंत्रसिद्ध्यै भूतलक्षं समाहितः ॥ ५१ ॥

ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ରକ୍ତ ପଦ୍ମଦ୍ୱାରା ତାହାର ଦଶମାଂଶ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଲକ୍ଷଜପ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 52

अरुणैः कमलैहुत्वा सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् । पूर्वोक्ते वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः ॥ ५२ ॥

ରକ୍ତ ପଦ୍ମରେ ହୋମ କଲେ ସାଧକ ସର୍ବସିଦ୍ଧିର ଈଶ୍ୱର ହୁଏ। ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ପୀଠରେ ମୂଳରୁ ଦେବମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 53

तस्यामावाह्य चाभ्यर्चेद्गोपीजनमनोहरम् । मुखे वेणुं समभ्यर्च्य वनमालां च कौस्तुभम् ॥ ५३ ॥

ସେଠାରେ ଆବାହନ କରି ଗୋପୀଜନମନୋହର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କ ମୁଖର ବେଣୁ, ଏବଂ ବନମାଳା ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

श्रीवत्सं च हृदि प्रार्च्य ततः पुष्पांजलिं क्षिपेत् । ततः श्वेतां च तुलसीं शुक्लचंदनपंकिलाम् ॥ ५४ ॥

ହୃଦୟରେ ଥିବା ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନକୁ ଯଥାବିଧି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ପରେ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନଲେପିତ ଶ୍ୱେତ ତୁଳସୀ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 55

रक्तां च तुलसीं रक्तंचदनाक्तां क्रसात्सुधीः । अर्पयेद्दक्षिणे जद्वयमश्वारियुग्मकम् ॥ ५५ ॥

ସୁଧୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଦକ୍ଷିଣାରୂପେ ରକ୍ତ ତୁଳସୀ ଓ ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନଲେପିତ ଦୁଇ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ସହିତ ଅଶ୍ୱ-ଅଶ୍ୱା, ଘୋଡ଼ା-ଘୋଡ଼ିର ଯୁଗଳ ମଧ୍ୟ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 56

हयमारद्वयेनैव हृदि मूर्ध्नि तथा पुनः । पद्मद्वयं च विधिवत्ततः शीर्षे समर्पयेत् ॥ ५६ ॥

କେବଳ ‘ହୟମାରା’ ଯୁଗ୍ମ-ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ହୃଦୟରେ ଏବଂ ପୁନଃ ମସ୍ତକ-ଶିଖରେ ନ୍ୟାସ କରିବ; ତତ୍ପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ‘ପଦ୍ମ’ ଯୁଗ୍ମକୁ ଶିରେ ସମର୍ପଣ କରିବ।

Verse 57

तुलसीद्वयमंभोजद्वयमश्वारियुग्मकम् । ततः सर्वाणि पुष्पाणि सर्वाङ्गेषु समर्पयेत् ॥ ५७ ॥

ଦୁଇଟି ତୁଳସୀଦଳ, ଦୁଇଟି ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଏବଂ ଅଶ୍ୱାରି ପୁଷ୍ପର ଯୁଗ୍ମ ଅର୍ପଣ କରିବ; ତାପରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପୁଷ୍ପକୁ ଦେବତାଙ୍କ ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ସମର୍ପଣ କରିବ।

Verse 58

दक्षिणे वासुदेवाख्यं स्वच्छं चैतन्यमव्ययम् । वामे च रुक्मिणीं तदून्नित्यां रक्तां रजोगुणाम् ॥ ५८ ॥

ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାସୁଦେବ—ନିର୍ମଳ, ଦୀପ୍ତ ଚେତନ୍ୟ, ଅବ୍ୟୟ; ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରୁକ୍ମିଣୀ—ତାଙ୍କର ନିତ୍ୟ ସହଚରୀ—ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣା ଏବଂ ରଜୋଗୁଣ-ଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପା।

Verse 59

एवं संपूज्य गोपालं कुर्यादावरणार्चनम् । यजेद्दामसुदामौ च वसुदामं च किंकिणीम् ॥ ५९ ॥

ଏହିପରି ଗୋପାଳଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି ଆବରଣ-ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ; ଏବଂ ଦାମ, ସୁଦାମ, ବସୁଦାମ ଓ କିଙ୍କିଣୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବ।

Verse 60

पूर्वाद्याशासु दामाद्या ङेंनमोन्तध्रुवादिकाः । अग्निनैर्ऋतिवाय्वीशकोणेषु हृदयादिकान् ॥ ६० ॥

ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗମାନଙ୍କରେ ‘ଦାମ’ ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ‘ଙେଂ, ନମଃ, ଅନ୍ତ, ଧ୍ରୁବ’ ଆଦି-ସମୂହକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବ; ଏବଂ ଅଗ୍ନି, ନୈଋତି, ବାୟୁ, ଈଶାନ—ଏହି କୋଣମାନଙ୍କରେ ‘ହୃଦୟ’ ଆଦି ଅଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 61

दिक्ष्वस्त्राणि समभ्यर्च्य पत्रेषु महिषीर्यजेत् । रुक्मिणी सत्यभामा च नाग्नजित्यभिधा पुनः ॥ ६१ ॥

ଅଷ୍ଟଦିଗରେ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ପରେ ପତ୍ରପାତ୍ରରେ ମହିଷୀମାନଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବ—ରୁକ୍ମିଣୀ, ସତ୍ୟଭାମା ଏବଂ ପୁନଃ ନାଗ୍ନଜିତୀ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧା।

Verse 62

सुविंदा मित्रविंदा च लक्ष्मणा चर्क्षजा ततः । सुशीला च लसद्रम्यचित्रितांबरभूषणा ॥ ६२ ॥

ସୁବିନ୍ଦା ଓ ମିତ୍ରବିନ୍ଦା, ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣା ଏବଂ ପରେ ଅର୍କ୍ଷଜା; ଏବଂ ସୁଶୀଳା—ଦୀପ୍ତିମତୀ, ରମ୍ୟ, ଚିତ୍ରିତ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତା।

Verse 63

ततो यजेद्दलाग्रेषु वसुदेवञ्च देवकीम् । नंदगोपं यशोदां च बलभद्रं सुभद्रिकाम् ॥ ६३ ॥

ତାପରେ ପତ୍ରର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ପୂଜାର୍ପଣ କରିବ—ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କୁ, ନନ୍ଦଗୋପ ଓ ଯଶୋଦାଙ୍କୁ, ଏବଂ ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ।

Verse 64

गोपानूगोपीश्च गोविंदविलीनमतिलोचनान् । ज्ञानमुद्राभयकरौ पितरौ पीतपांडुरौ ॥ ६४ ॥

ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ—ଯାହାଙ୍କର ମନ ଓ ନୟନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋବିନ୍ଦରେ ଲୀନ; ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇ ପୂଜ୍ୟ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ପୀତପାଣ୍ଡୁର ବର୍ଣ୍ଣ, ହସ୍ତେ ଜ୍ଞାନମୁଦ୍ରା ଓ ଅଭୟମୁଦ୍ରା।

Verse 65

दिव्यमाल्यांबरालेपभूषणे मातरौ पुनः । धारयंत्यौ चरुं चैव पायसीं पूर्णपात्रिकाम् ॥ ६५ ॥

ପୁନଃ ସେଇ ଦୁଇ ମାତା—ଦିବ୍ୟ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧ ଲେପ ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ—ଚରୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଏବଂ ପାୟସୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ବହନ କରୁଥିଲେ।

Verse 66

अरुणश्यामले हारमणिकुं डलमंडिते । बलः शंखेंदुधवलो मुशलं लांगलं दधत् ॥ ६६ ॥

ସେ ଅରୁଣ-ଶ୍ୟାମ ବର୍ଣ୍ଣର, ହାର ଓ ମଣିକୁଣ୍ଡଳରେ ଭୂଷିତ। ଶଙ୍ଖ-ଚନ୍ଦ୍ର ସମ ଧବଳ ବଳରାମ ମୁଶଳ ଓ ଲାଙ୍ଗଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି॥

Verse 67

हालालोलो नीलवासा हलवानेककुंडलः । कला या श्यामला भद्रा सुभद्रा भद्रभूषणा ॥ ६७ ॥

ସେ ହାଲା-ଲୋଲା, କ୍ରୀଡାରେ ଦୋଳାୟମାନ; ନୀଳବସନଧାରିଣୀ, ଅନେକ କୁଣ୍ଡଳରେ ଭୂଷିତ। ସେ କଳାରୂପା ଶ୍ୟାମଳା, ଭଦ୍ରା, ସୁଭଦ୍ରା, ଭଦ୍ରଭୂଷଣଭୂଷିତା॥

Verse 68

वराभययुता पीतवसना रूढयौवना । वेणुवीणाहेमयष्टिशंखश्रृंगादिपाणयः ॥ ६८ ॥

ସେମାନେ ବରଦ ଓ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରାଯୁକ୍ତ, ପୀତବସନଧାରୀ, ଯୌବନତେଜରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ବେଣୁ, ବୀଣା, ସୁବର୍ଣ୍ଣଦଣ୍ଡ, ଶଙ୍ଖ, ଶୃଙ୍ଗ ଆଦି ଚିହ୍ନ ଅଛି॥

Verse 69

गोपा गोप्यश्च विविधप्राभृतान्नकरांबुजाः । मंदारदींश्च तद्बाह्ये पूजयेत्कल्पपादपान् ॥ ६९ ॥

ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ, ଯାହାଙ୍କ କରକମଳରେ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଓ ଅନ୍ନ ଅଛି, ସେ ସ୍ଥାନର ବାହାରେ ମନ୍ଦାର ଆଦି କଳ୍ପବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ॥

Verse 70

मंदारश्च तथा संतानको वै पारिजातकः । कल्पद्रुमस्ततः पश्चाद्ध्वरिचन्दनसंज्ञकः ॥ ७० ॥

ମନ୍ଦାର, ତଥା ସନ୍ତାନକ ଓ ପାରିଜାତ; ତାପରେ କଳ୍ପଦ୍ରୁମ, ଏବଂ ପରେ ଧ୍ୱରି-ଚନ୍ଦନ ନାମକ ବୃକ୍ଷ॥

Verse 71

मध्ये दिक्षु समभ्यर्च्य बहिः शक्रादिकान्यजेत् । तदस्त्राणि च संपूज्य यजेत्कृष्णाष्टकेन च ॥ ७१ ॥

ମଧ୍ୟରେ ଓ ଦିଗମାନଙ୍କରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ମୂଳଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ପରେ ବାହାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ-ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କର। ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜି, କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟକରେ ଯଜନ କର।

Verse 72

कृष्णं च वासुदेवं च देवकीनन्दनं तथा । नारायणं यदुश्रेष्ठं वार्ष्णेयं धर्मपालकम् ॥ ७२ ॥

ମୁଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ—ବାସୁଦେବ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ—ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ; ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ଯଦୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ, ବାର୍ଷ୍ଣେୟ ବୀରଙ୍କୁ, ଧର୍ମପାଳକଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 73

असुराक्रांतभूभारहारिणं पूजयेत्ततः । एभिरावरणैः पूजा कर्तव्यासुखैरिणः ॥ ७३ ॥

ତାପରେ ଅସୁରମାନେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଥିବା ପୃଥିବୀର ଭାର ହରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ଏହି ଆବରଣ-ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁଖଦାୟୀ ଭଗବାନଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 74

संसारसागरोत्थीर्त्यै सर्वकामाप्तये बुधः । एवं पूजादिभिः सिद्धा भवद्वैश्रवणो यमः ॥ ७४ ॥

ସଂସାର-ସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ ଓ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏହିପରି କରୁ। ଏଭଳି ପୂଜା ଆଦି ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଇଁ ବୈଶ୍ରବଣ ଓ ଯମଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 75

त्रिकालपूजनं चास्य वक्ष्ये सर्वार्थसिद्धिदम् । श्रीमदुद्यानसंवीतिहेमभूरत्नमंडपे ॥ ७५ ॥

ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ତ୍ରିକାଳ-ପୂଜା ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି, ଯାହା ସର୍ବାର୍ଥ-ସିଦ୍ଧିଦାୟକ—ଶ୍ରୀମତ୍ ଉଦ୍ୟାନରେ ଘେରା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିଯୁକ୍ତ ରତ୍ନମଣ୍ଡପରେ।

Verse 76

लसत्कल्पद्रुमाधस्थरत्नाब्जपीठसंस्थितम् । सुत्रामरत्नसंकाशं गुडस्निग्धालकं शिशुम् ॥ ७६ ॥

ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ କଳ୍ପବୃକ୍ଷତଳେ ରତ୍ନଖଚିତ ପଦ୍ମପୀଠରେ ଉପବିଷ୍ଟ ଏକ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ମୁକ୍ତାମାଳା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଗୁଡ଼ ପରି ସ୍ନିଗ୍ଧ ଶ୍ୟାମ କୁନ୍ତଳରେ ଶୋଭିତ।

Verse 77

चलत्कनककुंडलोल्लसितचारुगंडस्थलं सुघोणधरमद्भुतस्मितमुखांवुतं सुन्दरम् । स्फुरद्विमलरत्नयुक्कनकसूत्रनद्धं दधत्सुवर्णपरिमंडितं सुभगपौंडरीकं नखम् ॥ ७७ ॥

ଡୋଳୁଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳର ଆଲୋକରେ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଗଣ୍ଡସ୍ଥଳ ଦୀପ୍ତ ହେଉଥିଲା; ନାସିକା ସୁଗଠିତ, ମୁଖପଦ୍ମରେ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ମିତ ଫୁଟିଥିଲା। ତାଙ୍କ ଶୁଭ ପଦ୍ମସଦୃଶ ନଖରେ ନିର୍ମଳ ରତ୍ନଖଚିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୂତ୍ର ଝଲମଲ କରୁଥିଲା, ଚାରିଦିଗେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।

Verse 78

समुद्धूसरोरस्थले धेनुधूल्या सुपुष्टांगमष्टापदाकल्पदीप्तम् । कटीलस्थले चारुजंघान्तयुग्मं पिनद्धं क्वणत्किंकिणीजालदाम्ना ॥ ७८ ॥

ଗାଈମାନଙ୍କ ଉଠାଇଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧୂଳିରେ ତାଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ହାଲୁକା ଧୂସର ଥିଲା; ତାଙ୍କ ସୁପୁଷ୍ଟ ଦେହ ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତ ହେଉଥିଲା। କଟିରେ ସୁନ୍ଦର ଜଂଘାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଙ୍କିଣୀଜାଲ ଥିବା ମେଖଳା ବନ୍ଧା ଥିଲା, ଯାହା ମଧୁର ଝଙ୍କାର କରୁଥିଲା।

Verse 79

हसन्तं हसद्वंधुजीवप्रसूनप्रभापाणिपादांबुजोदारकांत्या । दधानं करो दक्षिणे पायसान्न सुहैयंगवीनं तथा वामहस्ते ॥ ७९ ॥

ସେ ହସୁଥିଲେ; ବନ୍ଧୁଜୀବ ପୁଷ୍ପର ପ୍ରଭା ପରି ତାଙ୍କ ପଦ୍ମସଦୃଶ ହାତପା ଉଦାର କାନ୍ତିରେ ଝଲମଲ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତରେ ପାୟସାନ୍ନ (ଖୀର) ଏବଂ ବାମ ହସ୍ତରେ ତାଜା ମକ୍ଖନ (ହୈୟଙ୍ଗବ) ଥିଲା।

Verse 80

लसद्गोपगोपीगवां वृंदमध्ये स्थितं वासवाद्यैः सुरैरर्चितांध्रिम् । महाभारभूतामरारातियूथांस्ततः पूतनादीन्निहंतुं प्रवृत्तम् ॥ ८० ॥

ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗୋପ, ଗୋପୀ ଓ ଗାଈମାନଙ୍କ ବୃନ୍ଦମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ; ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ଚରଣ ପୂଜା କଲେ। ପରେ ପୃଥିବୀରେ ଭାର ହୋଇଥିବା ଦେବଶତ୍ରୁ ଦୈତ୍ୟୟୂଥ—ପୂତନା ଆଦି—ଙ୍କୁ ନିହନ୍ତୁ ତିନି ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 81

एवं ध्यात्वार्च्चयेद्देवं पूर्ववत्स्थिरमानसः । दध्ना गुडेन नैवेद्यं दत्वा दशशतं जपेत् ॥ ८१ ॥

ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ସ୍ଥିରମନରେ ପୂର୍ବବତ୍ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ। ପରେ ଦହି ଓ ଗୁଡ଼ର ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ହଜାରଥର ଜପ କରିବ।

Verse 82

मध्यंदिने यजेदेवं विशिष्यरूपधारिणम् । नारदाद्यैर्मुनिगणैः सुरवृन्दैश्च पूजितम् ॥ ८२ ॥

ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ବିଶିଷ୍ଟ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ; ନାରଦ ଆଦି ମୁନିଗଣ ଓ ଦେବବୃନ୍ଦ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 83

लसद्गोपगोपीगवां वृन्दमध्यस्तितं सांद्रमेघप्रभंसुंन्दरांगम् । शिखंडिच्छदापीडमब्जायताक्षं लसञ्चिल्लिकं पूर्णचद्राननं च ॥ ८३ ॥

ଦୀପ୍ତିମାନ ଗୋପ, ଗୋପୀ ଓ ଗାଈମାନଙ୍କ ବୃନ୍ଦର ମଧ୍ୟରେ ସେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ଘନ ମେଘ-ଶ୍ୟାମ ପ୍ରଭାରେ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଜ୍ଵଳମାନ। ମସ୍ତକରେ ମୟୂରପିଚ୍ଛ ମୁକୁଟ, ପଦ୍ମଦୀର୍ଘ ନୟନ, ଝଲମଲ କୁନ୍ତଳ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ମୁଖ।

Verse 84

चलत्कुण्डलोल्लासिगंडस्थलश्रीभरं सुन्दरं मंदहासं सुनासम् । सुकार्तस्वराभांबरं दिव्यभूषं क्वणत्किंकिणीजालमत्तानुलेपम् ॥ ८४ ॥

ଡୋଳୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳରେ ଗଣ୍ଡସ୍ଥଳର ଶୋଭା ଝଲମଲ କରୁଥିବା ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦର; ମନ୍ଦ ହାସ ଓ ସୁନ୍ଦର ନାସିକା ଯୁକ୍ତ। ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ବସ୍ତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ; ଝଙ୍କାର କରୁଥିବା କିଙ୍କିଣୀ ଜାଲ; ମତ୍ତ କରୁଥିବା ସୁଗନ୍ଧ ଲେପନରେ ଅନୁଲିପ୍ତ।

Verse 85

वेणुं धमंतं स्वकरे दधानं सव्ये दरं यष्टिमुदारवेषम् । दक्षे तथैवेप्सितदानदक्षं ध्यात्वार्चयेन्नंदजमिंदिराप्त्यै ॥ ८५ ॥

ନନ୍ଦଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ପୂଜା କରିବ—ଯିଏ ନିଜ ହାତରେ ବେଣୁ ଧରି ଫୁଙ୍କୁଛନ୍ତି, ବାମହାତରେ ଦଣ୍ଡ/ଯଷ୍ଟି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଉଦାର ବେଶରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଡାହାଣ ହାତରେ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦେବାରେ ଦକ୍ଷ। ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀକୃପା) ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ।

Verse 86

एवं ध्यात्वार्चयेत्कृष्णं पूर्ववद्वैष्णवोत्तमः । अपूपपायसान्नाद्यैर्नैवैद्यं परिकल्पयेत् ॥ ८६ ॥

ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ; ଅପୂପ, ପାୟସ, ଅନ୍ନ ଆଦିରେ ନୈବେଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁ।

Verse 87

हुत्वा चाष्टत्तरशतं पयोऽनैः सर्पिषाप्लुतैः । स्वस्वदिक्षु बलिं दद्याद्दिशेदाचमनं ततः ॥ ८७ ॥

ଦୁଧ ଓ ଅନ୍ନକୁ ଘିଅରେ ସିକ୍ତ କରି ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର ଶତ ଆହୁତି ଦେଇ; ପରେ ବିଧିମତେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ବଳି ଦେଉ ଏବଂ ତାପରେ ଆଚମନ କରୁ।

Verse 88

अष्ट्त्तरसहस्रं च प्रजपेन्मंत्रमुत्तमम् । अह्नो मध्ये यजेदेवं यः कृष्णं वैष्णवोत्तमः ॥ ८८ ॥

କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବୋତ୍ତମ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ହଜାର ଆଠଥର ଜପ କରୁ; ଏବଂ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଏହି ବିଧିରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ।

Verse 89

देवाः सर्वे नमस्यंति लोकानां वल्लभो नरः । मेधायुःश्रीकांतियुक्तः पुत्रैः पौत्रैश्च वर्द्धते ॥ ८९ ॥

ଲୋକମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଯେ ପୁରୁଷ, ସେହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନମସ୍କାର କରନ୍ତି; ସେ ମେଧା, ଆୟୁ, ଶ୍ରୀ ଓ କାନ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ସହ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 90

तृतीयकालपूजायामस्ति कालविकल्पना । सायाह्ने निशि वेत्यत्र वदंत्येके विपश्चितः ॥ ९० ॥

ତୃତୀୟ କାଳ ପୂଜାରେ ସମୟ ବିଷୟରେ ମତଭେଦ ଅଛି; କେହି ବିଦ୍ୱାନ ସାୟାହ୍ନେ କହନ୍ତି, ଆଉ କେହି ରାତିରେ କହନ୍ତି।

Verse 91

दशाक्षरेण चेद्रात्रौ सायाह्नेऽष्टादशार्णतः । उभयीमुभयेनैव कुर्यादित्यपरे जगुः ॥ ९१ ॥

ଯଦି ରାତ୍ରିରେ ଏହି ବିଧି କରାଯାଏ, ତେବେ ଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସାୟାହ୍ନ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳେ ଅଷ୍ଟାଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ। ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି—ଉଭୟ ଫଳଦାୟିନୀ ବିଧି ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକାସାଥି ନେଇ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 92

सायाह्ने द्वारवत्यां तु चित्रोद्यानोपशोभिते । अष्टसाहस्रसंख्यातैर्भवनैरुपमंडिते ॥ ९२ ॥

ସାୟାହ୍ନବେଳେ ଦ୍ୱାରବତୀରେ—ବିଚିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏବଂ ଅଷ୍ଟସାହସ୍ର ସଂଖ୍ୟକ ଭବନମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ—(ଏମିତି ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା)।

Verse 93

हंससारससंकीर्णकमलोत्पलशालिभिः । सरोभिर्नीलांभोभिः परीते भवनोत्तमे ॥ ९३ ॥

ସେଇ ଉତ୍ତମ ଭବନ ନୀଳଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ସରୋବରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲା; ସେଠାରେ ହଂସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭିଡ଼ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ କମଳ ଓ ନୀଳୋତ୍ପଳର ଶୋଭା ଥିଲା।

Verse 94

उद्यत्प्रद्योतनोद्योतद्युतौ श्रीमणिमंडले । हेमांभोजासनासीनं कृष्णं त्रैलोक्यमोहनम् ॥ ९४ ॥

ଉଦୟମାନ ତେଜର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶ୍ରୀମଣିମଣ୍ଡଳରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳାସନରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆସୀନ ଥିଲେ—ଯିଏ ତ୍ରିଲୋକକୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି।

Verse 95

मुनिवृंदैः परिवृतमात्मतत्त्वविनिर्णये । तेभ्यो मुनिभ्यः स्वं धाम दिशंतं परमक्षरम् ॥ ९५ ॥

ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ନିମଗ୍ନ ମୁନିବୃନ୍ଦମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ସେଇ ପରମାକ୍ଷର ମୁନିମାନଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ୱଧାମ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ।

Verse 96

उन्निद्रेंदीवरश्यामं पद्मपत्रायतेक्षणम् । स्निग्धं कुंतलसंभिन्नकिरीटवनमालिनम् ॥ ९६ ॥

ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଟିଥିବା ନୀଳପଦ୍ମ ପରି ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଦୀର୍ଘ ନୟନଯୁକ୍ତ। ସ୍ନିଗ୍ଧ କୁନ୍ତଳରେ ଅଂଶତଃ ଢାକା କିରୀଟଧାରୀ ଏବଂ ବନମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 97

चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुंडलम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं सुमनोहरम् ॥ ९७ ॥

ତାଙ୍କର ମୁଖ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଓ ପ୍ରସନ୍ନ; ମକରାକାର କୁଣ୍ଡଳ ଝଲମଲ କରୁଥିଲା। ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସଚିହ୍ନ ଓ ଦୀପ୍ତ କୌସ୍ତୁଭମଣି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ—ସମଗ୍ର ରୂପ ପରମ ମୋହନୀୟ।

Verse 98

काश्मीरकपिशोरस्कं पीतकौशेयवाससम् । हारकेयूरकटककटिसूत्रैरलंकृतम् ॥ ९८ ॥

ତାଙ୍କର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ କାଶ୍ମୀରୀ କେଶରର ଅରୁଣାଭ କାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ; ସେ ପୀତ କୌଶେୟ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିଲେ। ହାର, କେୟୂର, କଟକ ଓ କଟିସୂତ୍ର ଆଦି ଆଭୂଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ।

Verse 99

हृतविश्वंभराभूरिभारं मुदितमानसम् । शंखचक्रगदापद्मराजद्भुजचतुष्टयम् ॥ ९९ ॥

ବିଶ୍ୱଧାରଣର ଅପାର ଭାର ହୃଦୟରୁ ହଟି ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା—ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚାରି ଦୀପ୍ତ ଭୁଜାସହ ଦେଖିଲେ; ସେହି ଭୁଜାରେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 100

एवं ध्यात्वार्चयेन्मन्त्री स्यादंगैः प्रथमावृत्तिः । द्वितीया महिषीभिस्तु तृतीयायां समर्चयेत् ॥ १०० ॥

ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମ ଆବୃତ୍ତି ଅଙ୍ଗ-ମନ୍ତ୍ର ସହ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଆବୃତ୍ତି ଦିବ୍ୟ ମହିଷୀମାନଙ୍କ (ଭଗବାନଙ୍କ ସହଚରୀ ଦେବୀମାନଙ୍କ) ସହ; ତୃତୀୟ ଆବୃତ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଚ୍ଚନା କରିବ।

Verse 101

नारदं पर्वतं जिष्णुं निशठोद्धवदारुकान् । विष्वक्सेनं च शैनेयं दिक्ष्वग्रे विनतासुतम् ॥ १०१ ॥

ଭଗବାନ୍ ନାରଦ, ପର୍ବତ, ଜିଷ୍ଣୁ, ନିଶଠ, ଉଦ୍ଧବ ଓ ଦାରୁକଙ୍କୁ ନିୟୋଜିତ କଲେ; ଏବଂ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ ଓ ଶୈନେୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ଦିଗମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ବିନତାପୁତ୍ର ଗରୁଡଙ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ।

Verse 102

लोकपालैश्च वज्राद्यैः पूजयेद्वैष्णवोत्तमः । एवं संपूज्य विधिवत्पायसं विनिवेदयेत् ॥ १०२ ॥

ବୈଷ୍ଣବୋତ୍ତମ ଭକ୍ତ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ବଜ୍ରଧାରୀ ଦେବଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ବିଧିବତ୍ ସମ୍ପୂଜନ କରି, ପାୟସ (ଖୀର) କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 103

तर्पयित्वा खंडमिश्रदुग्धबुद्ध्या जलैरिह । जपेदष्टशतं मन्त्री भावयन्पुरुषोत्तमम् ॥ १०३ ॥

ଏଠାରେ ଜଳଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ କରି, ମନରେ ତାହାକୁ ଖଣ୍ଡ (ଚିନି) ମିଶ୍ରିତ ଦୁଧ ଭାବେ ଧାରଣ କରି, ମନ୍ତ୍ରସାଧକ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଭାବନା କରି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଆଠଶତ ବାର ଜପ କରିବ।

Verse 104

पूजासु होमं सर्वासु कुर्यान्मध्यंदिनेऽथवा । आसनादर्घ्यपर्यंतं कृत्वा स्तुत्वा नमेत्सुधीः ॥ १०४ ॥

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂଜାରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ତାହା କରିବା ଉଚିତ। ଆସନାର୍ପଣରୁ ଅର୍ଘ୍ୟାର୍ପଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରି ସାରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ସ୍ତୁତି କରି ପରେ ନମସ୍କାର କରିବ।

Verse 105

समर्थात्मानमुद्वास्य स्वीयहृत्सरसीरुहे । विन्यस्य तन्मयो भूत्वा पुनरात्मानमर्चयेत् ॥ १०५ ॥

ପୂଜାର୍ଥେ ଆହ୍ୱାନିତ ସମର୍ଥ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ଆଦରସହ ଉଦ୍ୱାସନ କରି, ନିଜ ହୃଦୟ-ସରୋବରର କମଳରେ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ତାହାରେ ତନ୍ମୟ ହୋଇ, ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ।

Verse 106

सायाह्ने वासुदेवं यो नित्यमेवं समर्चयेत् । सर्वान्कामानवाप्यांते स याति परमां गतिम् ॥ १०६ ॥

ଯେ ଲୋକ ସାୟାହ୍ନେ ଏହିପରି ନିତ୍ୟ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସମର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପାଇ ଶେଷେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 107

रात्रौ चेन्मदनाक्रांतचेतसं नन्दनन्दनम् । यजेद्रासपरिश्रांतं गोपीमंडलमध्यगम् ॥ १०७ ॥

ରାତିରେ ଯଦି ଚିତ୍ତ କାମେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ରାସରେ ପରିଶ୍ରାନ୍ତ ଓ ଗୋପୀମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 108

विकसत्कुंदकह्लारमल्लिकाकुसुमोद्गतैः । रजोभिर्धूसरैर्मंदमारुतैः शिशिरीकृते ॥ १०८ ॥

ଫୁଟିଥିବା କୁନ୍ଦ, କହ୍ଲାର ଓ ମଲ୍ଲିକା ପୁଷ୍ପରୁ ଉଠୁଥିବା ଧବଳ ପରାଗରେ ଧୂସରିତ ହୋଇ, ମନ୍ଦ ପବନରେ ସେଠା ଶୀତଳ ହୋଇଥିଲା।

Verse 109

उन्मीलन्नवकैरवालिविगलन्माध्वीकलब्धांतरं भ्राम्यन्मत्तमिलिंदगीतललिते सन्मल्लिकोज्जृम्भिते । पीयूषांशुकरैर्विशालितहरित्प्रांते स्मरोद्दीपने कालिन्दीपुलिनांगणे स्मितमुखं वेणुं रणंतं मुहुः ॥ १०९ ॥

କାଲିନ୍ଦୀ ତଟର ବାଲୁକାମୟ ଆଙ୍ଗଣରେ—ଯେଉଁଠି ନବ କୈରବ ଗୁଛ ଉନ୍ମୀଳିତ, ଭିତରୁ ମଧୁ ଝରେ, ମତ୍ତ ଭ୍ରମର ଘୁରି ଘୁରି ମଧୁର ଗୀତ ଗାଏ, ଏବଂ ସୁଶୋଭିତ ମଲ୍ଲିକା ପୁଷ୍ପ ଫୁଟେ—ସେଠି ଅମୃତସମ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ବିସ୍ତୃତ ହରିତ ପ୍ରାନ୍ତରେ ପ୍ରେମକୁ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରି, ସ୍ମିତମୁଖ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ ବେଣୁ ନିନାଦ କରନ୍ତି।

Verse 110

अन्तस्तोयलसन्नवांबुदघटासंघट्टकारत्विषं चंचञ्चिल्लिकमंबुजायतदृशं बिम्बाधरं सुन्दरम् । मायूरच्छदबद्धमौलिविलसद्धम्मिल्लमालं चलं दीप्यत्कुण्डलरत्नरश्मिविलसद्गंडद्वयोद्बासितम् ॥ ११० ॥

ସେ ମୁଖ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର—ଜଳଭରା ନବ ମେଘଘଟାର ସଂଘଟ୍ଟନ ପରି ଶ୍ୟାମ କାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ; ଚଞ୍ଚଳ ନୟନ କମଳଦଳ ସଦୃଶ; ଏବଂ ଅଧର ବିମ୍ବଫଳ ସମାନ। ମସ୍ତକରେ ମୟୂରପିଚ୍ଛବଦ୍ଧ ମୁକୁଟ ଶୋଭେ, ଚଳମାନ କେଶମାଳା ଲସେ, ଏବଂ ରତ୍ନଜଟିତ କୁଣ୍ଡଳର ଦୀପ୍ତ ରଶ୍ମିରେ ଦୁଇ କପୋଳ ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 111

कांचीनूपुरहारकंकणलसत्केयूरभूषान्वितं गोपीनां द्वितयां तरे सुललितं वन्यप्रसूनस्रजम् । अन्योन्यं विनिबद्धगोपदयितादोर्वल्लिवीतं लसद्रासक्रीडनलोलुपं मनसिजाक्रांतं मुकुन्दं भवेत् ॥ १११ ॥

ମୋ ହୃଦୟରେ ମୁକୁନ୍ଦ ବିରାଜୁନ୍ତୁ—କଟିରେ କାଞ୍ଚୀ, ପାଦରେ ନୂପୁର, କଣ୍ଠରେ ହାର, ହାତରେ କଙ୍କଣ ଓ ଦୀପ୍ତ କେୟୂର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ; ଦୁଇ ଗୋପୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ସୁଲଲିତ; ବନ୍ୟ ପୁଷ୍ପମାଳାଧାରୀ; ଗୋପିକାମାନଙ୍କ ଲତାସଦୃଶ ବାହୁ ପରସ୍ପର ବନ୍ଧି ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିବା; ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାସକ୍ରୀଡାରେ ଲୋଲୁପ ଓ ପ୍ରେମବେଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ।

Verse 112

विविधश्रुतिभिन्नमनोज्ञतरस्वरसप्तकमूर्छनतानगणैः । भ्रममाणममूभिरुदारमणिस्फुटमंडनसिंजितचारुतनुम् ॥ ११२ ॥

ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରୁତିରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅତିମନୋହର ସ୍ୱରଗୁଚ୍ଛ—ସପ୍ତସ୍ୱର, ସେମାନଙ୍କ ମୂର୍ଛନା ଓ ତାନ—ସହ ତାହା ପ୍ରଦର୍ଶନରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲା; ଏବଂ ଉଦାର ରତ୍ନଜଟିତ ଆଭୂଷଣର ସ୍ପଷ୍ଟ ଝଙ୍କାରରେ ତାହାର ସୁନ୍ଦର ତନୁ ଶୋଭିତ ହେଲା।

Verse 113

इतरेतरबद्धकरप्रमदागणकल्पितरासविहारविधौ । मणिशंकुगमप्यमुना वपुषा बहुधा विहितस्वकदिव्यतनुम् ॥ ११३ ॥

ପରସ୍ପର ହାତ ବନ୍ଧିଥିବା ପ୍ରମଦାଗଣ ଯେ ରାସବିହାରର ବିଧି କଳ୍ପନା କଲେ, ସେଥିରେ ସେ—ରତ୍ନଶିଖରଯୁକ୍ତ ସ୍ତମ୍ଭ ପରି—ନିଜ ଦେହଦ୍ୱାରା ବହୁ ପ୍ରକାରେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ତନୁକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ (ବହୁରୂପ ହେଲେ)।

Verse 114

एवं ध्यात्वार्चयेन्मन्त्री स्यादंगैः प्रथमावृतिः । श्रीकामः सस्वराद्यानि कलाब्जैर्वैष्णवोत्तमः ॥ ११४ ॥

ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଥମ ଆବରଣ ଅଙ୍ଗମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ହେବ। ଶ୍ରୀକାମୀ ବୈଷ୍ଣବୋତ୍ତମ, ସ୍ୱରାଦି (ସ୍ୱରରୁ ଆରମ୍ଭ) ଅକ୍ଷରଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ ‘କଲାବ୍ଜ’ ନାମକ ପଦ୍ମଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରୁ।

Verse 115

यजेत्केशवकीर्त्यादिमिथुनानि च षोडश । इन्द्राद्यानपि वज्रादीन्पूजयेत्तदनन्तरम् ॥ ११५ ॥

କେଶବ-କୀର୍ତି ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଷୋଳଟି ଯୁଗଳ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜନ/ପୂଜା କର; ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ବଜ୍ର ଆଦି ତାଙ୍କର ଆୟୁଧ-ଚିହ୍ନ ସହିତ ପୂଜା କର।

Verse 116

पृंथु सुवृत्तं मसृणं वितस्तिमात्रोन्नतं कौ विनिखन्य शंकुम् । आक्रम्य पद्भ्यामितरेतरैस्तु हस्तैर्भ्रमोऽयं खलु रासगोष्ठी ॥ ११६ ॥

ପ୍ରଶସ୍ତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋଳ, ମସୃଣ ଏବଂ ଏକ ବିତସ୍ତି ଉଚ୍ଚ ଶଙ୍କୁକୁ ଭୂମିରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପୋତିବା। ପରେ ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ପାଳାକ୍ରମେ ରଖି ହସ୍ତଦ୍ୱାରା ଘୁରାଇ ଯେ ଭ୍ରମଣ ହୁଏ—ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ରାସ-ଗୋଷ୍ଠୀ ସଦୃଶ।

Verse 117

सपूज्यैवं च पयसा ससितो पलसर्पिषा । नैवेद्यमर्चयित्वा तु चषकैर्नृपसंख्यकैः ॥ ११७ ॥

ଏଭଳି ଦେବଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ଚିନି ମିଶା ଦୁଧରେ ଏକ ପଲ ପରିମାଣ ଘିଅ ଯୋଗ କରି ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା। ପରେ ରାଜ-ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ତତ୍ତେ କପରେ ଦେବା।

Verse 118

सतं पापप्ते मंत्री मिथुनेष्वर्पयेत्क्रमात् । विधाय पूर्ववच्छेषं सहस्रं प्रजपेन्मनुम् ॥ ११८ ॥

ଯଦି ମନ୍ତ୍ରସାଧକ ଶତଗୁଣ ପାପଦୋଷ ପାଏ, ତେବେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଯୁଗ୍ମ ଆହୁତିମାନଙ୍କରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅର୍ପଣ କରିବ। ପରେ ପୂର୍ବବତ୍ ଶେଷବିଧି କରି ମନ୍ତ୍ରକୁ ହଜାରଥର ଜପିବ।

Verse 119

स्तुत्वा नत्वा च संप्रार्थ्य पूजाशेषं समापयेत् । एवं यः पूजयेत्कृष्णं स सस्मृद्धेः पदं भवेत् ॥ ११९ ॥

ସ୍ତୁତି କରି, ନମସ୍କାର କରି, ଆର୍ତ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ପୂଜାର ଶେଷ କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରିବା। ଯେ ଏଭଳି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ କଲ୍ୟାଣର ପଦ ପାଏ।

Verse 120

अणिमाद्यष्टसिद्धीनामीश्वरः स्यान्न संशयः । भुक्त्वेह विविधान्भोगानंते विष्णुपदं व्रजेत् ॥ १२० ॥

ସେ ଅଣିମା ଆଦି ଅଷ୍ଟସିଦ୍ଧିର ଅଧିପତି ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଭୋଗି ଶେଷରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁପଦ, ଅର୍ଥାତ୍ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 121

एवं पूजादिभिः सिद्धे मनौकाम्यानि साधयेत् । अष्टाविंशतिवारं वा त्रिकालं पूजयेत्सुधीः ॥ १२१ ॥

ଏଭଳି ପୂଜା ଆଦିଦ୍ୱାରା ବିଧି ସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମନୋକାମ୍ୟ ଫଳ ସାଧନ କରିବ। କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ଅଠାଇଶ ଥର, ଅଥବା ପ୍ରାତଃ‑ମଧ୍ୟାହ୍ନ‑ସାୟଂ ତ୍ରିକାଳ ପୂଜା କରିବ।

Verse 122

स्वकालविहितान् भूयः परिवारांश्च तर्पयेत् । प्रातर्द्दध्ना गुडाक्तेन मध्याह्ने पयसा पुनः ॥ १२२ ॥

ପୁନର୍ବାର ନିଜ‑ନିଜ ନିୟତ ସମୟରେ ପରିବାର ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତର୍ପଣ କରିବ—ପ୍ରାତଃ ଗୁଡ଼ ମିଶ୍ରିତ ଦହିରେ, ଏବଂ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ପୁନଃ ଦୁଧରେ।

Verse 123

नवनीतयुतेनाथ सायाह्ने तर्पयेत्पुनः । ससितोपलमिश्रेण पयसा वैष्णवोत्तमः ॥ १२३ ॥

ତାପରେ ସାୟାହ୍ନେ ବୈଷ୍ଣବୋତ୍ତମ ଭକ୍ତ ପୁନଃ ତର୍ପଣ କରିବ—ନବନୀତ (ମଖନ) ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ମିଶ୍ରି (ଚିନି‑ସ୍ଫଟିକ) ମିଶ୍ରିତ ଦୁଧରେ।

Verse 124

तर्पयामिपदं योज्यं मंत्रांते स्वेषु नामसु । द्वितीयांतेषु तु पुनः पूजाशेषं समापयेत् ॥ १२४ ॥

ମନ୍ତ୍ରାନ୍ତେ ନିଜ‑ନିଜ ନାମ ପରେ ‘ତର୍ପୟାମି’ ପଦ ଯୋଗ କରିବ। ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱିତୀୟା‑ବିଭକ୍ତି ଅନ୍ତ ହୁଏ, ସେଠି ପୁନଃ ପୂଜାର ଶେଷ ଭାଗ ସମାପ୍ତ କରିବ।

Verse 125

अभ्युक्ष्यतत्प्रसादाद्भिरात्मानं प्रपबेदपः । तत्तृत्पस्तमथोद्वास्य तन्मयः प्रजपेन्मनुम् ॥ १२५ ॥

ସେହି ପ୍ରସାଦ‑ଜଳରେ ନିଜକୁ ଅଭ୍ୟୁକ୍ଷ୍ୟ (ଛିଟିଇ) ପରେ ସେହି ଜଳ ପାନ କରିବ। ତୃପ୍ତ ହେଲେ ପରେ (ଦେବତା/ବିଧି)ର ଉଦ୍ୱାସନ କରି, ତନ୍ମୟ ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରଜପ କରିବ।

Verse 126

अथ द्रव्याणि काम्येषु प्रोच्यंते तर्पणेषु च । तानि प्रोक्तविधानानामाश्रित्यान्यतमं भजेत् ॥ १२६ ॥

ଏବେ କାମ୍ୟକର୍ମ ଓ ତର୍ପଣବିଧିରେ ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରୟୋଜ୍ୟ, ସେଗୁଡ଼ିକ କଥିତ ହେଉଛି। ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧାନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ନିଜ ଅଭିପ୍ରେତ କର୍ମାନୁକୂଳ ଯାହା ଯୁକ୍ତ, ସେହିଟି ଗ୍ରହଣ କରୁ।

Verse 127

पायसं दाधिकं चाज्यं गौडान्नं कृसरं पयः । दधीनि कदली मोचा चिंचा रजस्वला तथा ॥ १२७ ॥

ପାୟସ, ଦଧି-ପଦାର୍ଥ, ଘୃତ, ଗୁଡ଼ମିଶ୍ରିତ ଅନ୍ନ, କୃସର, କ୍ଷୀର, ଦଧି, କଦଳୀ, ମୋଚା, ଚିଞ୍ଚା (ତେତୁଳ) ଏବଂ ରଜସ୍ୱଳା ସ୍ତ୍ରୀ—ଏଗୁଡ଼ିକ (ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧିରେ) ବର୍ଜ୍ୟ/ନିୟତ-ନିଷିଦ୍ଧ।

Verse 128

अपूपा मोदका लाजाः पृथुका नवनीतकम् । द्रव्यषोडशकं ह्येतत्कथितं पद्मजादिभिः ॥ १२८ ॥

ଅପୂପ, ମୋଦକ, ଲାଜା, ପୃଥୁକା ଓ ନବନୀତ—ଏଗୁଡ଼ିକ (ସେ) ଷୋଳ ଦ୍ରବ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଗଣ୍ୟ; ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ଆଦି ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।

Verse 129

लाजांते पृथुकं प्राक्च समर्प्य च सितोपलम् । चतुःसप्ततिवारं यः प्रातरेवं प्रतर्पयेत् ॥ १२९ ॥

ପ୍ରଥମେ ଲାଜା ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ପୃଥୁକା ଏବଂ ସିତୋପଲା (ଧଳା ମିଶ୍ରି) ସମର୍ପଣ କରି—ଯେ ଏହିପରି ପ୍ରାତଃକାଳେ ଚୌହତ୍ତରି ବାର ପ୍ରତର୍ପଣ କରେ (ସେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫଳ ପାଏ)।

Verse 130

ध्यात्वा कृष्णपदं मत्री मंडलादिष्टमाप्नुयात् । धारोष्णपक्कपयसा नवनीतं दधीनि च ॥ १३० ॥

କୃଷ୍ଣପଦ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ସାଧକ ମଣ୍ଡଳବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫଳ ପାଏ। ତର୍ପଣାର୍ଥେ ଧାରୋଷ୍ଣ ଭାବେ ପକାଯାଇଥିବା କ୍ଷୀରରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନବନୀତ ଓ ଦଧି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 131

दौग्धाम्रमाज्यं मत्स्यंडी क्षौद्रं कीलालमेव च । पूजयेन्नवभिर्द्रव्यैः प्रत्येकं रविसंख्यया ॥ १३१ ॥

ଦୁଧ, ଆମ୍ବରସ, ଘିଅ, ମିଶ୍ରି, ମଧୁ ଓ କୀଲାଲ ଆଦି ନଅ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 132

एवमष्टोतरशतंसंख्याकं तर्पणं पुनः । यः कुर्याद्वैष्णवश्रेष्टः पूर्वोक्तं फलमाप्नुयात् ॥ १३२ ॥

ଏଭଳି ଯେ ବୈଷ୍ଣବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁନଃ ଏକଶେ ଆଠ ସଂଖ୍ୟାରେ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଫଳ ପାଏ।

Verse 133

किं बहूक्तेन सर्वेष्टदायकं तर्पणं त्विदम् । ससितोपलधारोष्णदुग्धबुद्ध्या जलेन वै ॥ १३३ ॥

ଅଧିକ କହିବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ଏହି ତର୍ପଣ ସମସ୍ତ ଇଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ; କେବଳ ଜଳରେ କରିବ, ଏବଂ ତାହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ-ଧାରା, ଶ୍ୱେତ ସ୍ଫଟିକ-ପ୍ରବାହ ଓ ଉଷ୍ଣ ଦୁଧ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବ।

Verse 134

कृष्णं प्रतपर्यन् ग्रामं व्रजन्प्राप्नोति साधकः । धनवस्त्राणि भोज्यं च परिवारगणैः सह ॥ १३४ ॥

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା କରି ଗ୍ରାମକୁ ଯାଉଥିବା ସାଧକ, ପରିବାର-ପରିଜନ ସହ ଧନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୋଜନର ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 135

यावत्संतर्पयेन्मंत्री तावत्संख्यं जपेन्मनुम् । तर्पणेनैव कार्याणि साधयेदखिलान्यपि ॥ १३५ ॥

ମନ୍ତ୍ରୀ ଯେତେ ସଂଖ୍ୟାରେ ତର୍ପଣ କରେ, ସେତେ ସଂଖ୍ୟାରେ ମନ୍ତ୍ରଜପ କରିବ; ତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 136

काम्यहोममथो वक्ष्ये साधकानां हिताय च । श्रीपुष्पैर्जुहुयान्मंत्री श्रियमिच्छन्निनिंदिताम् ॥ १३६ ॥

ଏବେ ସାଧକମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ କାମ୍ୟହୋମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି। ଧର୍ମସମ୍ମତ, ନିନ୍ଦାରହିତ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଶୁଭପୁଷ୍ପରେ ଆହୁତି ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 137

साज्येनान्नेन जुहुयात्घृतान्नस्य समृद्धये । वन्यपुष्पैर्द्विजान् जातीपुष्पैश्च पृथिवीपतीन् ॥ १३७ ॥

ଘୃତାନ୍ନର ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଘିଅ ମିଶ୍ରିତ ପକା ଅନ୍ନରେ ଆହୁତି ଦିଅନ୍ତୁ। ବନ୍ୟପୁଷ୍ପରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ, ଜାତୀ (ମଲ୍ଲି) ପୁଷ୍ପରେ ପୃଥିବୀପତି ରାଜାମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତୁ।

Verse 138

असितैः कुसुमैर्वैश्यान् शूद्रान्नीलोत्पलैस्तथा । वशयेल्लवणैः सर्वानंबुजैर्युवतीजनम् ॥ १३८ ॥

ଅସିତ (କଳା) ପୁଷ୍ପରେ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କୁ, ନୀଳୋତ୍ପଳରେ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ବଶ କରାଯାଏ। ଲବଣରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ଅମ୍ବୁଜ (କମଳ)ରେ ଯୁବତୀଜନଙ୍କୁ ବଶୀଭୂତ କରାଯାଏ।

Verse 139

गोशालासु कृतो होमः पायसेन ससर्पिषा । गवां शांतिं करोत्याशु गोपालो गोकुलेश्वरः ॥ १३९ ॥

ଗୋଶାଳାରେ ଘିଅ ମିଶ୍ରିତ ପାୟସରେ କୃତ ହୋମ ଶୀଘ୍ର ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଓ କୁଶଳ ଦେଇଥାଏ; କାରଣ ଗୋକୁଲେଶ୍ୱର ଗୋପାଳ ହିଁ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକ।

Verse 140

शिक्षावेषधरं कृष्णं किंकिणीजालशोभितम् । ध्यात्वा प्रतर्पयेन्मंत्री दुग्धबुद्ध्या शुभैर्जलैः ॥ १४० ॥

ଶିକ୍ଷା-ବେଷଧାରୀ, କିଙ୍କିଣୀଜାଳରେ ଶୋଭିତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଶୁଭ ଜଳରେ—ମନେ ତାହାକୁ ଦୁଗ୍ଧ ଭାବି—ତର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 141

धनं धान्यं सुतान्कीर्तिं प्रीतस्तस्मै ददाति सः । ब्रह्मवृक्षसमिद्भिर्वा कुशैर्वा तिलतंदुलैः ॥ १४१ ॥

ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ପୁତ୍ର ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତି—ବ୍ରହ୍ମବୃକ୍ଷର ସମିଧାରେ ହେଉ କି କୁଶରେ, କିମ୍ବା ତିଳ ଓ ଚାଉଳ ଦାଣାରେ ହେଉ।

Verse 142

जुहुयादयुतं मंत्री त्रिमध्वाक्तैर्हुताशने । वशयेद्ब्राह्मणांश्चाथ राजवृक्षसमुद्भवैः ॥ १४२ ॥

ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ତ୍ରିମଧୁ-ଲେପିତ ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ହୁତାଶନରେ ଦଶହଜାର ଆହୁତି ଦେଉ; ପରେ ରାଜବୃକ୍ଷଜାତ ପଦାର୍ଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବଶ କରୁ।

Verse 143

प्रसूनैः क्षत्रियान्वैश्यान्कुरंङकुसुमैस्तथा । पाटलोत्थैश्च कुसुमैर्वशयेदंतिमान्सुधीः ॥ १४३ ॥

ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା—କୁରଙ୍ଗ କୁସୁମଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବଶ କର; ଏବଂ ପାଟଲ ବୃକ୍ଷଜ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ହଠୀ/ଅହଂକାରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଶ କରେ।

Verse 144

श्वेतपद्मै रक्तपप्दैश्चंपकैः पाटलैः क्रमात् । हुत्वायुतं त्रिमध्वाक्तैर्वशयेत्तद्वरांगनाः ॥ १४४ ॥

ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମ, ରକ୍ତ ପଦ୍ମ, ଚମ୍ପକ ଓ ପାଟଲା ପୁଷ୍ପ—କ୍ରମେ ନେଇ, ତ୍ରିମଧୁ-ଲେପିତ ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ଦଶହଜାର ଆହୁତି ଦେଲେ, ଇଚ୍ଛିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ବଶ କରାଯାଏ।

Verse 145

नित्यं हयारिकुसुमौर्निशीथे त्रिमधुप्लुतैः । वरस्त्रीर्वशयेत्प्राज्ञः सम्यग्धृत्वा दिनाष्टकम् ॥ १४५ ॥

ନିଶୀଥେ (ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ) ତ୍ରିମଧୁରେ ଭିଜାଇଥିବା ହୟାରି ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ବିଧି କର; ଆଠ ଦିନ ସମ୍ୟକ୍ ନିୟମ ଧାରଣ କଲେ, ପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ବଶ କରେ।

Verse 146

अयुतत्रितयं रात्रौ सिद्धार्थैस्त्रिमधुप्लुतैः । प्रत्यहं जुह्वतो मासात्सुरेशोऽपि वशीभवेत् ॥ १४६ ॥

ରାତିରେ ତିନି ପ୍ରକାର ମଧୁରେ ଭିଜାଇଥିବା ଧଳା ସୋରିଷର ତିରିଶ ହଜାର ଆହୁତି ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ମାସ ହୋମ କଲେ, ଦେବେଶ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବଶୀଭୂତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 147

आहृत्य बल्लवीवस्त्राण्यारूढं नीपभूरुहे । स्मरेत्कृष्णं जपेद्रात्रौ सहस्रं खेंदूहात्सुधीः ॥ १४७ ॥

ଗୋପୀମାନଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ଆଣି ନୀମ ଗଛରେ ଚଢ଼ି, ଆକାଶ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ରାତିରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ହଜାରଥର ଜପ କରୁ।

Verse 148

हठादाकर्षयेच्छीघ्रमुर्वशीमपि साधकः । बहुना किमिहोक्तेन मंत्रोऽयं सर्ववश्यकृत् ॥ १४८ ॥

ହଠବଳରେ ସାଧକ ଶୀଘ୍ର ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପାଖକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିପାରେ। ଏଠାରେ ଅଧିକ କ’ଣ କହିବା? ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସର୍ବବଶୀକରଣକାରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 149

रहस्यं परमं चाथ वक्ष्ये मोक्षप्रदं नृणाम् । ध्यायेत्स्वहृत्सरसिजे देवकीनंदनं विभुम् ॥ १४९ ॥

ଏବେ ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ପରମ ରହସ୍ୟ କହୁଛି—ନିଜ ହୃଦୟ-ପଦ୍ମରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 150

श्रीमत्कुन्देंदुगौरं सरसिजनयनं शङ्खचक्रे गदाब्जे बिभ्राणं हस्तपद्मैर्नवनलिनलसन्मालयादीप्यमानम् । वंदे वेद्यं मुनींद्रैः कणिकमुनिलसद्दिव्यभूषाभिरामं दिव्यांगालेपभासं सकलभयहरं पीतवस्त्रं नुरारिम् ॥ १५० ॥

କୁନ୍ଦଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଗୌରକାନ୍ତିମାନ, ଶ୍ରୀମନ୍ତ, ପଦ୍ମନୟନ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ରଧାରୀ; କରପଦ୍ମରେ ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି, ନବପଦ୍ମମାଳାଦିରେ ଦୀପ୍ତ—ମୁନୀନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବେଦ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ରମ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍ଗଲେପର ଭାସାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସକଳ ଭୟହର, ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଅସୁରାରି ଶ୍ରୀନାରାୟଣଙ୍କୁ ମୁଁ ବନ୍ଦନା କରେ।

Verse 151

एवं ध्यात्वा पुमांसं स्फुटहृदयसरोजासनासीनमाद्यं सांद्रांभोदाच्छबिंबाद्भुतकनकनिभं संजपेदर्कलक्षम् । मन्वोरेकं द्वितारांतरितमथः हुनेदर्कसाहस्रमिध्मैः क्षीरिद्रूत्थर्यथोक्तैः समधुघृतसितेनाथवा पायसेन ॥ १५१ ॥

ଏଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ଫୁଟିଥିବା ହୃଦୟ-ପଦ୍ମାସନରେ ଆସୀନ ଆଦ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର—ଘନ ମେଘର କାନ୍ତି ପରି ଦୀପ୍ତ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ। ତାପରେ ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କର। ପରେ ଗୋଟିଏ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦୁଇ ‘ତାରା’ (ଓଁ) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରି, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମିଧା ସହ, ଦୁଧ‑ମଧୁ‑ଘୃତ‑ଚିନି ମିଶାଇ କିମ୍ବା ପାୟସରେ, ଅର୍କଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର ଆହୁତି ଦିଅ।

Verse 152

एवं लोकेश्वराराध्यं कृष्णं स्वहृदयांबुजे । ध्यायन्ननुदिनं मंत्री त्रिसहस्रं जपेन्मनुम् ॥ १५२ ॥

ଏଭଳି ନିଜ ହୃଦୟ-ପଦ୍ମରେ ଲୋକେଶ୍ୱର ଓ ଆରାଧ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ଧ୍ୟାନ କରି, ମନ୍ତ୍ରୀ ସେହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦିନେ ତିନି ହଜାର ଥର ଜପ କରୁ।

Verse 153

सायाह्नोक्तेन विधिना संपूज्य हवनं पुनः । कृत्वा पूर्वोक्तविधिना मन्त्री तद्गतमानसः ॥ १५३ ॥

ତାପରେ ସାୟାହ୍ନରେ କହିଥିବା ବିଧି ଅନୁସାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରି, ପୁଣି ହବନ କର। ପୂର୍ବୋକ୍ତ ପ୍ରକାରେ ସବୁ କରି, ମନ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ମନକୁ ସେହି (ଦେବତା/ମନ୍ତ୍ର) ରେ ଲୀନ ରଖୁ।

Verse 154

एवं यो भजते नित्यं विद्वान् गोपालनंदनम् । समुत्तीर्य भवांभोधिं स याति परमं पदम् ॥ १५४ ॥

ଏଭଳି ଯେ ଜ୍ଞାନୀ ନିତ୍ୟ ଗୋପାଳନନ୍ଦନ (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ)ଙ୍କୁ ଭଜେ, ସେ ଭବସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 155

मध्ये केणेषु बाह्येष्वनलपुरपुटस्यालिखेत्कर्णिकायां कंदर्पं साध्ययुक्तं विवरगतषडर्णद्विषः केशरेषु । शक्तिः श्रीपूर्विकाणिद्विनवलिपिमनोरक्षराणिच्छदानां मध्ये वर्णान्दशान्तो दशलिपिमनुवर्यस्य वैकैकशोऽब्जम् ॥ १५५ ॥

ଅନଲପୁରପୁଟ (ଅଗ୍ନି-ନଗର) ଆବରଣଯୁକ୍ତ ପଦ୍ମ-ଯନ୍ତ୍ରର ମଧ୍ୟ ଓ ବାହ୍ୟ କୋଣଗୁଡ଼ିକରେ, କର୍ଣ୍ଣିକାରେ ସାଧ୍ୟସହିତ କନ୍ଦର୍ପ-ବୀଜ ଲେଖ। ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ‘ଷଡ୍ଦ୍ୱାର-ଦ୍ୱିଷ’ ଅର୍ଥାତ୍ ଛଅ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦ୍ୱାର-ନିବାରକ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ ବିନ୍ୟାସ କର। ପରେ ଶ୍ରୀ ଓ ଶକ୍ତିକୁ ପୂର୍ବେ ରଖି, ମନ-ରକ୍ଷକ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ଦ୍ୱି-ନବ (ଅଠାର) ବର୍ଣ୍ଣକ୍ରମରେ ଲେଖ; ଏବଂ ଆବରଣମଧ୍ୟରେ ଦଶାନ୍ତସହିତ ଦଶ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁବର୍ୟଙ୍କ ଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର—ଏକେକ କରି—ପଦ୍ମରେ ସ୍ଥାପନ କର।

Verse 156

भूसद्मनाभिवृतमस्रगमन्मथेन गोरोचनाविलिखितं तपनीयसूच्या । पट्टे हिरण्यरचिते गुलिकीकृतं तद्गोपालयंत्रमखिलार्थदमेतदुक्तम् ॥ १५६ ॥

ଭୂସଦ୍ମନ-ଚିହ୍ନ ଓ ଅସ୍ରଗମନମନ୍ମଥ-ଲାଞ୍ଛନରେ ଆବୃତ, ଗୋରୋଚନାରେ ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୂଚୀଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ; ପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଟ୍ଟରେ ଗୁଣ୍ଡି ଛୋଟ ଗୁଳିକା କରି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଲକେଟରେ ରଖିଲେ—ଏହାକୁ ‘ଗୋପାଳ-ଯନ୍ତ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସର୍ବାର୍ଥଦାୟକ।

Verse 157

संयातसिक्तमभिजप्तमिमं महद्भिर्धार्यं जगत्त्रयवशीकरणैकदक्षम् । रक्षायशः सुतमहीधनधान्यलक्ष्मीसौभाग्यलिप्सुभिरजस्रमनर्घ्यवीर्यम् ॥ १५७ ॥

ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ସଂଗୃହୀତ, ଅଭିଷିକ୍ତ ଓ ଜପିତ ଏହି (ମନ୍ତ୍ର/ଯନ୍ତ୍ର) ଧାରଣଯୋଗ୍ୟ; ତ୍ରିଲୋକ ବଶୀକରଣରେ ଏହା ଏକମାତ୍ର ଦକ୍ଷ। ରକ୍ଷା, ଯଶ, ପୁତ୍ର, ଭୂମି, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷୀମାନେ ଏହାକୁ ନିରନ୍ତର ଧାରଣ କରନ୍ତୁ—ଏହାର ବୀର୍ୟ ଅମୂଲ୍ୟ।

Verse 158

स्मरस्त्रिविक्रमाक्रांतश्चाक्रीष्ट्याय हृदित्यसौ । षडक्षरोऽयं संप्रोक्तः सर्वसिद्धिकरो मनुः ॥ १५८ ॥

‘ସ୍ମର’, ‘ତ୍ରିବିକ୍ରମାକ୍ରାନ୍ତ’, ‘ଚାକ୍ରୀଷ୍ଟ୍ୟାୟ’, ‘ହୃତ୍’—ଏଭଳି ଏହି (ମନ୍ତ୍ର)। ଏହା ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହା ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟକ।

Verse 159

क्रोडः शान्तींदुवह्न्याढ्यो माया बीज प्रकीर्ततम् । गोविंदवह्निचन्द्राढ्यो मनुः श्रीबीजमीरितम् ॥ १५९ ॥

‘କ୍ରୋଡ’—ଶାନ୍ତି, ଇନ୍ଦୁ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଓ ବହ୍ନି (ଅଗ୍ନି) ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ—ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ମାୟା-ବୀଜ’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ତଥା ‘ଗୋବିନ୍ଦ’—ବହ୍ନି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ—ତାହା ‘ଶ୍ରୀ-ବୀଜ’ ବୋଲି ଉକ୍ତ।

Verse 160

आभ्यामष्टादशक्लिपः स्याद्विंशत्यक्षरो मनुः । शालग्रामे मणौ यंत्रे मंडले प्रतिमासु वा ॥ १६० ॥

ଏହି ଦୁଇ (ବୀଜ) ଦ୍ୱାରା ଅଷ୍ଟାଦଶ-କଳ୍ପିତ (ଅଠାର ଅଙ୍ଗର) ବିନ୍ୟାସ ହୁଏ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଟି ବିଂଶତି ଅକ୍ଷରର ହୁଏ। ଏହାକୁ ଶାଳଗ୍ରାମ-ଶିଳାରେ, ମଣିରେ, ଯନ୍ତ୍ରରେ, ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡଳରେ କିମ୍ବା ପ୍ରତିମାମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ବିନିଯୋଗ କରାଯାଇପାରେ।

Verse 161

नित्यं पूजा हरेः कार्या न तु केवलभूतले । एवं यो भजंते कृष्णं स याति परमां गतिम् ॥ १६१ ॥

ହରିଙ୍କ ପୂଜା ନିତ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କେବଳ ବାହ୍ୟ ଭୂତଳରେ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭଜୁଥିବା ଜନ ପରମ ଗତି ପାଏ।

Verse 162

विंशार्णस्य मुनिर्ब्रह्मा गायत्री छन्द ईरितम् । कृष्णश्च देवता कामो बीजं शक्तिर्द्विठो बुधैः ॥ १६२ ॥

ବିଶ ଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହାର ଦେବତା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ; ବୀଜ କାମ; ଶକ୍ତି ‘ଦ୍ୱିଠା’ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନେ କହନ୍ତି।

Verse 163

रामाग्निवेदवेदाब्धेर्नेत्रार्णैरंगकल्पनम् । मूलेन व्यापकं कृत्वा मनुना पुटितानथ ॥ १६३ ॥

‘ରାମ–ଅଗ୍ନି–ବେଦ–ବେଦ–ଅବ୍ଧି’ ସଙ୍କେତାକ୍ଷର ଓ ନେତ୍ରାର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା କ୍ରମେ ମନ୍ତ୍ରର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଗଢ଼ିଲା। ପରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ କରି, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନୁଦ୍ୱାରା ପୁଟିତ/ସିଦ୍ଧ କଲା।

Verse 164

मातृकार्णान्न्यसेत्तत्तत्स्थानेषु सुसमाहितः । दशतत्त्वानि विन्यस्य मूलेन व्यापकं चरेत् ॥ १६४ ॥

ସୁସମାହିତ ହୋଇ ମାତୃକା ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ତାହାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଦଶ ତତ୍ତ୍ୱ ବିନ୍ୟାସ କରି, ପରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ବ୍ୟାପକ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 165

मंत्रन्यासं ततः कुर्याद्देवताभावसिद्धये । शीर्षे ललाटे भ्रूमध्ये नेत्रयोः कर्णयोस्तथा ॥ १६५ ॥

ତାପରେ ଦେବତାଭାବ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର-ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ—ଶିରେ, ଲଲାଟେ, ଭ୍ରୂମଧ୍ୟେ, ନେତ୍ରଦ୍ୱୟେ ଏବଂ ତଥା କର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱୟେ।

Verse 166

नसोर्वक्रे च चिबुके कण्ठे दोर्मूलके हृदि । उदरे नाभिदेशे च लिंगे मूलसरोरुहे ॥ १६६ ॥

ନାସାର ବାଙ୍କରେ, ଚିବୁକରେ, କଣ୍ଠରେ, ଭୁଜାମୂଳରେ, ହୃଦୟରେ, ଉଦରରେ, ନାଭିଦେଶରେ, ଲିଙ୍ଗସ୍ଥାନରେ ଏବଂ ମୂଳାଧାର-ପଦ୍ମରେ—ଏହି ସବୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନ୍ୟାସସ୍ଥାନ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 167

कट्यां जान्वोर्जंघयोश्च गुल्फयोः पादयोः क्रमात् । न्यसेद्धृदंतान्मंत्राणां सृष्टिन्यासोऽयमीरितः ॥ १६७ ॥

ହୃଦୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ରମେ କଟି, ଜାନୁ, ଜଂଘା, ଗୁଲ୍ଫ ଓ ପାଦରେ ମନ୍ତ୍ରନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ—ଏହାକୁ ‘ସୃଷ୍ଟି-ନ୍ୟାସ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 168

हृदये चोदरे नाभौ लिंगे मूलसरोरुहे । कट्यां जान्वोर्जंघयोश्च गुल्फयोः पादयोस्तथा ॥ १६८ ॥

ହୃଦୟରେ, ଉଦରରେ, ନାଭିରେ, ଲିଙ୍ଗସ୍ଥାନରେ, ମୂଳାଧାର-ପଦ୍ମରେ; ଏବଂ କଟି, ଜାନୁ, ଜଂଘା, ଗୁଲ୍ଫ, ପାଦରେ ମଧ୍ୟ (ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 169

मूर्ध्नि कपोले भ्रूमध्ये नेत्रयोः कर्णयोर्नसोः । वदने चिबुके कंठे दोर्मूले विन्यसेत्क्रमात् ॥ १६९ ॥

କ୍ରମାନୁସାରେ ମୂର୍ଧ୍ନିରେ, କପୋଳରେ, ଭ୍ରୂମଧ୍ୟରେ, ନେତ୍ରରେ, କର୍ଣ୍ଣରେ, ନାସାରେ, ବଦନରେ, ଚିବୁକରେ, କଣ୍ଠରେ ଏବଂ ଭୁଜାମୂଳରେ ମନ୍ତ୍ରନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 170

नमोतान्मंत्रवर्णांश्च स्थितिन्यासोऽयमीरितः । पादयोर्गुल्फयोश्चैव जंघयोर्जानुनोस्तथा ॥ १७० ॥

‘ନମୋ’ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ମନ୍ତ୍ରବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କର ଏହି ନ୍ୟାସକୁ ‘ସ୍ଥିତି-ନ୍ୟାସ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି—ପାଦରେ, ଗୁଲ୍ଫରେ, ଜଂଘାରେ ଏବଂ ଜାନୁରେ।

Verse 171

कट्यां मूले ध्वजे नाभौ जठरे हृदये पुनः । दोर्मूले कंठदेशे च चिबुके वदने नसोः ॥ १७१ ॥

କଟିରେ, ମୂଳସ୍ଥାନେ, ଲିଙ୍ଗସ୍ଥାନେ, ନାଭିରେ, ଜଠରେ ଏବଂ ପୁନଃ ହୃଦୟରେ; ଭୁଜାମୂଳେ, କଣ୍ଠଦେଶେ, ଚିବୁକେ, ମୁଖରେ ଓ ନାସିକାରେ—ଏହି ସ୍ଥାନମାନେ (ମନ୍ତ୍ର)ନ୍ୟାସ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 172

कर्णयोर्नेत्रयोश्चैव भ्रूमध्ये निटिले तथा । मूर्ध्नि न्यसेन्मंत्रवर्णान्संहाराख्योऽयमीरितः ॥ १७२ ॥

କାନରେ ଓ ଚକ୍ଷୁରେ, ତଥା ଭ୍ରୂମଧ୍ୟ ଓ ଲଲାଟରେ ମନ୍ତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଶେଷରେ ମୂର୍ଧ୍ନି, ଶିରୋଶିଖରରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା। ଏହାକୁ ‘ସଂହାର’ ନାମକ ନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ।

Verse 173

पुनः सृष्टिस्थितिन्यासौ विधाय वैष्णवोत्तमः । मूर्तिपंजरनामानं विन्यसेत्पूर्ववत्ततः ॥ १७३ ॥

ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ଥିତି ନ୍ୟାସ କରି, ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ତାପରେ ‘ମୂର୍ତ୍ତି-ପଞ୍ଜର’ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଭାବେ ବିନ୍ୟସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 174

पुनः षडंगं कृत्वाथ ध्यायेत्कृष्णं हृदंबुजे । द्वारवत्यां सहस्रार्कभास्वरैर्भवनोत्तमैः ॥ १७४ ॥

ପୁନଃ ଷଡ଼ଙ୍ଗ ସାଧନ କରି, ହୃଦୟ-କମଳରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ—ଦ୍ୱାରବତୀରେ, ସହସ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଭାସ୍ୱର ଉତ୍ତମ ଭବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।

Verse 175

अनल्पैः कल्पवृक्षैश्च परीते मणिमण्डपे । ज्वलद्रत्न मयस्तंभद्वारतोरणकुड्यके ॥ १७५ ॥

ସେହି ମଣିମଣ୍ଡପ ଅନେକ କଳ୍ପବୃକ୍ଷରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲା; ତାହାର ସ୍ତମ୍ଭ, ଦ୍ୱାର, ତୋରଣ ଓ ଚାରିପାଖର କୁଡ଼୍ୟକ (ଭିତ୍ତି) ସବୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ରତ୍ନରେ ନିର୍ମିତ ଥିଲା।

Verse 176

फुल्लप्रफुल्लसञ्चित्रवितानालंबिमौक्तिके । पद्मरागस्थलीराजद्रत्नसंघैश्च मध्यतः ॥ १७६ ॥

ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଟିଥିବା ଓ ଅର୍ଧଫୁଟିଥିବା ପୁଷ୍ପରେ ବିଚିତ୍ର ଭାବେ ସଜିଥିବା ବିତାନରୁ ମୋତିର ମାଳା ଲଟକୁଥିଲା। ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମରାଗ-ଖଚିତ ଭୂମିରେ ରାଜରତ୍ନଗୁଚ୍ଛ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

Verse 177

अनारतगलद्रत्नधाराढ्यस्वस्तस्तरोरधः । रत्नप्रदीपावलिभिः प्रदीपितदिगंतरे ॥ १७७ ॥

ନିରନ୍ତର ଝରୁଥିବା ରତ୍ନଧାରାରେ ସମୃଦ୍ଧ ଶୁଭ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ତଳେ, ରତ୍ନଦୀପମାଳା ଦିଗମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରାଳକୁ ଆଲୋକିତ କରିଦେଲା।

Verse 178

उद्यदादित्यसंकाशमणिसिंहासनांबुजे । समासीनोऽच्युतो ध्येयो द्रुतहाटकसन्निभः ॥ १७८ ॥

ରତ୍ନଖଚିତ ସିଂହାସନ-ପଦ୍ମ ଉପରେ ଆସୀନ, ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଗଳିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 179

समानोदितचंद्रार्कतडित्कोटिसमद्युतिः । सर्वांगसुंदरः सौम्यः सर्वाभरणभूषितः ॥ १७९ ॥

ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ଯେନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାସାଥି ଉଦୟ—ଯେନେ କୋଟି କୋଟି ବିଜୁଳିର ଚମକ। ସେ ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦର, ସୌମ୍ୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 180

पीतवासाः शंखचक्रगदांभोजलसत्करः । अनाहतोच्छलद्रत्नधारौघकलशं स्पृशन् ॥ १८० ॥

ସେ ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ; ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ଅନାହତ ଭାବେ ଉଛଳି ବହୁଥିବା ରତ୍ନଧାରାର ପ୍ରବାହ-କଳଶକୁ ସେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।

Verse 181

वामपादांबुजाग्रेण मुष्णता पल्लवच्छविम् । रुक्मिणीसत्यभामेऽस्य मूर्ध्नि रत्नौघधारया ॥ १८१ ॥

ବାମ ପଦ୍ମପାଦାଗ୍ରେଣ ନବପଲ୍ଲବର କୋମଳ ଛବି ହରିନେଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ସତ୍ୟଭାମା ରତ୍ନର ଅବିରଳ ଧାରା ଢାଳିଲେ।

Verse 182

सिंचंत्यौ दक्षवामस्थे स्वदोस्थकलशोत्थया । नाग्नजिती सुनंदा च दिशंत्यौ कलशौ तयोः ॥ १८२ ॥

ନାଗ୍ନଜିତୀ ଓ ସୁନନ୍ଦା ନିଜ ହାତରେ କଲଶ ଧରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଜଳଧାରାରେ ସିଞ୍ଚନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି କଲଶ ବିଧିମତେ ଦେଲେ।

Verse 183

ताभ्यां च दक्षवामस्थमित्रविंदासुलक्ष्मणे । रत्ननद्याः समुद्धृत्य रत्नपूर्णौ घटौ तयोः ॥ १८३ ॥

ତାପରେ ଦକ୍ଷିଣପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ମିତ୍ରବିନ୍ଦା ଓ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ସୁଲକ୍ଷ୍ମଣା ପାଇଁ, ରତ୍ନନଦୀରୁ ଉଠାଇ ଆଣିଥିବା ରତ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଇ ଘଟ ସେମାନଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା।

Verse 184

जांबवती सुशीला च दिशंत्यौ दक्षवामके । बहिः षोडश साहस्रसंख्याकाः परितः प्रियाः ॥ १८४ ॥

ଜାମ୍ବବତୀ ଓ ସୁଶୀଳା ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ବାହାରେ ଚାରିଦିଗରେ ଷୋଳହ ହଜାର ସଂଖ୍ୟକ ପ୍ରିୟାମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 185

ध्येयाः कनकरत्नौघधारायुक्कलशोज्वलाः । तद्बहिश्चाष्टनिधायः पूरयंतो धनैर्धराम् ॥ १८५ ॥

ସେମାନଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣଧାରା ଓ ରତ୍ନସମୂହର ପ୍ରବାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୀପ୍ତିମାନ କଲଶରୂପେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବାହାରେ ଅଷ୍ଟନିଧିମାନେ ଧନରେ ପୃଥିବୀକୁ ପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 186

तद्बहिर्वृष्णयः सर्वे पुरोवच्च स्वरादयः । एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षपंचकं तद्दशांशतः ॥ १८६ ॥

ତାହାର ବାହାରେ ସମସ୍ତ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଏବଂ ସ୍ୱରାଦି ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାବିଧି ସ୍ଥାପନ କର। ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ମନ୍ତ୍ରକୁ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଜପ କରି, ପରେ ତାହାର ଦଶାଂଶ ଦ୍ୱାରା ସମାପନ କର୍ମ କର।

Verse 187

अरुणैः कमलैर्हुत्वा पीठे पूर्वोदिते यजेत् । विलिप्य गंधपंकेन लिखेदष्टदलांबुजम् ॥ १८७ ॥

ଲାଲ ପଦ୍ମଦ୍ୱାରା ହୋମ କରି, ପୂର୍ବେ କହିଥିବା ପୀଠରେ ପୂଜା କର। ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନାଦି ଲେପ ଲଗାଇ, ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମମଣ୍ଡଳ ଅଙ୍କନ କର।

Verse 188

कर्णिकायां च षट्कोणं ससाध्यं तत्र मन्मथम् । शिष्टैस्तु सप्तदशभिरक्षरैर्वेष्टयेत्स्वरम् ॥ १८८ ॥

କର୍ଣ୍ଣିକାରେ ଷଟ୍କୋଣ ଅଙ୍କନ କର; ସେଠାରେ ସାଧ୍ୟସହିତ ମନ୍ମଥ (କାମଦେବ) କୁ ସ୍ଥାପନ କର। ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ସତର ଅକ୍ଷରଦ୍ୱାରା ବୀଜ-ସ୍ୱରକୁ ଚାରିଦିଗରେ ବେଷ୍ଟନ କର।

Verse 189

प्राग्रक्षोऽनिलकोणेषु श्रियं शिष्टेषु संविदम् । षट्सु संधिषु षट्कर्णे केसरेषु त्रिशस्त्रिशः ॥ १८९ ॥

ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ‘ରକ୍ଷଃ’ ସ୍ଥାପନ କର, ବାୟୁ-ଦିଗର କୋଣମାନେ ‘ଅନିଲ’ ଲେଖ। ଅବଶିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନମାନେ ‘ଶ୍ରୀ’ ଏବଂ ‘ସଂବିଦ୍’ କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କର। ଷଟ୍କୋଣର ଛଅ ସନ୍ଧିସ୍ଥାନରେ, ପଦ୍ମକେଶରରେ ତିନି-ତିନି କରି ଲେଖ।

Verse 190

विलिखेत्स्मरगायत्रीं मालामंत्रं दलाष्टके । षटूषः संलिख्य तद्बाह्ये वेष्टयेन्मातृकाक्षरैः ॥ १९० ॥

ଅଷ୍ଟଦଳରେ ସ୍ମର-ଗାୟତ୍ରୀ ଏବଂ ମାଳା-ମନ୍ତ୍ର ଲେଖ। ଛଅଟି ‘ଊଷଃ’ ଲେଖି, ତାହାର ବାହାରେ ମାତୃକା ଅକ୍ଷର (ବର୍ଣ୍ଣମାଳା) ଦ୍ୱାରା ଚାରିଦିଗରେ ବେଷ୍ଟନ କର।

Verse 191

भूबिंबं च लिखेद्बाह्ये श्रीमायादिग्विदिक्ष्वपि । भूग्रहं चतुरस्रं स्यादष्टवज्रविभूषितम् ॥ १९१ ॥

ବାହ୍ୟଭାଗରେ ପୃଥିବୀ-ବିମ୍ବ ଅଙ୍କନ କରିବ; ଶ୍ରୀ ଓ ମାୟା ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦିଗ ଓ ବିଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ବିନ୍ୟାସ କରିବ। ଭୂ-ଆବରଣ ଚତୁରସ୍ର ହେବ ଏବଂ ଅଷ୍ଟ ବଜ୍ରଚିହ୍ନରେ ଭୂଷିତ ହେବ।

Verse 192

एतद्यंत्रं हाटकादिपट्टेष्वालिख्य पूर्ववत् । संस्कृतं धारयेद्यो वै सोऽर्च्यते त्रिदशैरपि ॥ १९२ ॥

ଏହି ଯନ୍ତ୍ରକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଦି ପଟ୍ଟିକାରେ ପୂର୍ବବତ୍ ବିଧିରେ ଅଙ୍କନ କରି, ବିଧିବତ୍ ସଂସ୍କାର କରି ଯେ ଧାରଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତ୍ରିଦଶ (ତେତିଶ ଦେବ) ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 193

स्याद्गायत्री वामदेवपुष्पबाणौ तु ङेंतिमौ । विद्महेधीमहियुतौ तन्नोऽनंगः प्रचोदयात् ॥ १९३ ॥

ଏଠାରେ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ହେବ; ବାମଦେବ ଓ ପୁଷ୍ପବାଣ—ଏହି ଦୁଇର ପ୍ରୟୋଗ ଏଠି। ‘ବିଦ୍ମହେ’ ଓ ‘ଧୀମହି’ ପଦଯୁକ୍ତ ହୋଇ—ଅନଙ୍ଗ (କାମଦେବ) ଆମ ଧୀକୁ ପ୍ରଚୋଦିତ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 194

जप्या जपादौ गोपालमनूनां जनरंजनी । हृदयं कामदेवाय ङेंतं सर्वजनप्रियम् ॥ १९४ ॥

ଜପର ଆରମ୍ଭରେ ଗୋପାଳ-ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ଜନରଞ୍ଜନୀ ସୂତ୍ର ଜପ୍ୟ। ‘ଙେଂ’ ବୀଜରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା କାମଦେବଙ୍କ ହୃଦୟ-ମନ୍ତ୍ର ସର୍ବଜନପ୍ରିୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 195

उक्त्वा सर्वजनांते तु संमोहनपदं तथा । ज्वल ज्वल प्रज्वलेति प्रोच्य सर्वजनस्य च ॥ १९५ ॥

ତାପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମ୍ମୋହନ-ପଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି “ଜ୍ୱଲ ଜ୍ୱଲ—ପ୍ରଜ୍ୱଲ!” ବୋଲି କହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରିଲା।

Verse 196

हृदयं मम च ब्रूयाद्वशंकुरुयुगं शिरः । प्रोक्तो मदनमंत्रोऽष्टचत्वारिंशद्भिरक्षरैः ॥ १९६ ॥

“ମମ ହୃଦୟ” ବୋଲି କହି, ପରେ “ବଶୀକରଣ-ଯୁଗଳ” ଉଚ୍ଚାରି ଶିରେ ନ୍ୟାସ କରିବ। ଏହିପରି ଅଷ୍ଟଚତ୍ୱାରିଂଶତ୍ ଅକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ମଦନମନ୍ତ୍ର ପ୍ରୋକ୍ତ।

Verse 197

जपादौ स्मरबीजाद्यो जगत्त्रयवशीकरः । पीठ प्राग्वत्समभ्यर्च्य मूर्ति संकल्प्य मूलतः ॥ १९७ ॥

ଜପ ଆଦି କର୍ମର ଆରମ୍ଭରେ ତ୍ରିଜଗତକୁ ବଶ କରୁଥିବା ସ୍ମର-ବୀଜ ଆଦି ବୀଜାକ୍ଷର ପ୍ରଥମେ ଜପ କରିବ। ପୂର୍ବବତ୍ ପୀଠକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ମୂଳରୁ ଦେବମୂର୍ତ୍ତି ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଧ୍ୟାନ କରିବ।

Verse 198

तत्रावाह्याच्युतं भक्त्या सकलीकृत्य पूजयेत् । आसनादिविभूषांतं पुनर्न्यासक्रमाद्यजेत् ॥ १९८ ॥

ତାପରେ ଭକ୍ତିରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି, ସମସ୍ତ ଉପଚାରରେ ସକଳୀକୃତ କରି ପୂଜା କରିବ—ଆସନ ଆଦି ସେବାରୁ ଶେଷ ବିଭୂଷଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ପୁନଃ ନ୍ୟାସକ୍ରମାନୁସାରେ ଆରାଧନା କରିବ।

Verse 199

सृष्टिं स्थितिं षडंगं च किरीटं कुंडलद्वयम् । शंखं चक्रं गदां पद्मं मालां श्रीवत्सकौस्तुभौ ॥ १९९ ॥

ସେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ଥିତିର ଶକ୍ତି, ଷଡ଼ଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରନ୍ତି; କିରୀଟ ଓ ଯୁଗଳ କୁଣ୍ଡଳ; ଏବଂ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ମାଳା, ସହିତ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ବହନ କରନ୍ତି।

Verse 200

गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य मूलेन वैष्णवोत्तमः । षट्कोणेषु षडंगानि दिग्दलेषु क्रमाद्यजेत् ॥ २०० ॥

ଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଷ୍ଣବ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ଷଟ୍କୋଣର ଛଅ କୋଣରେ ଷଡ଼ଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ। ପରେ ଦିଗ୍ଦଳମାନେ କ୍ରମେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ।