Hanūmaccarita (The Account of Hanumān)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथापरं वायुसूनोश्चरितं पापनाशनम् । यदुक्तं स्वासु रामेण आनन्दवनवासिना ॥ १ ॥

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପାପନାଶକ ଚରିତ କହିବି; ଯାହା ଆନନ୍ଦବନବାସୀ ଶ୍ରୀରାମ ନିଜ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହିଥିଲେ ॥ ୧ ॥

Verse 2

सद्योजाते महाकल्पे श्रुतवीर्ये हनूमति । मम श्रीरामचन्द्रस्य भक्तिरस्तु सदैव हि ॥ २ ॥

ଏହି ସଦ୍ୟୋଜାତ ମହାକଳ୍ପରେ, ଯାହାଙ୍କ ବୀର୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେହି ହନୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୋର ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସଦା ସ୍ଥିର ରହୁ ॥ ୨ ॥

Verse 3

श्रृणुष्व गदतो मत्तः कुमारस्य कुमारक । चरितं सर्वपापघ्नं श्रृण्वतां पठतां सदा ॥ ३ ॥

ହେ କୁମାରକ! ମୋ କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ କୁମାରଙ୍କ ସେହି ଚରିତ କହୁଛି, ଯାହା ସଦା ଶୁଣୁଥିବା ଓ ପଢୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ ॥ ୩ ॥

Verse 4

वांछाम्यहं सदा विप्र संगमं कीशरूपिणा । रहस्यं रहसि स्वस्य ममानन्दवनोत्तमे ॥ ४ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ମୁଁ ସଦା କପିରୂପଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସଙ୍ଗମକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରେ; ଏବଂ ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦବନର ନିଜ ଗୁପ୍ତ ଏକାନ୍ତସ୍ଥାନରେ ଏହି ରହସ୍ୟକୁ ରହସ୍ୟରୂପେ ରଖେ ॥ ୪ ॥

Verse 5

परीतेऽत्र सखायो मे सख्यश्च विगतज्वराः । क्रीडंति सर्वदा चात्र प्राकट्येऽपि रहस्यपि ॥ ५ ॥

ଏଠାରେ ମୋ ସହଚର ଓ ସଖାମାନେ—ଜ୍ୱରଦୁଃଖରହିତ—ସଦା କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ରହସ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ବି ସଦା ଉପସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 6

कस्मिंश्चिदवतारे तु यद्वृत्तं च रहो मम । तदत्र प्रकटं तुभ्यं करोमि प्रीतमानसः ॥ ६ ॥

କୌଣସି ଏକ ଅବତାରରେ ମୋ ସହ ଗୁପ୍ତରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାହାକୁ ମୁଁ ଏବେ ପ୍ରୀତିଭରା ମନେ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ପ୍ରକଟ କରୁଛି।

Verse 7

आविर्भूतोऽस्म्यहं पूर्वं राज्ञो दशरथक्षये । चतुर्यूहात्मकस्तकत्र तस्य भार्यात्रये मुने ॥ ७ ॥

ପୂର୍ବେ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ଯଜ୍ଞକାଳରେ, ହେ ମୁନି, ମୁଁ ଚତୁର୍ବ୍ୟୂହ-ସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲି ଏବଂ ତାଙ୍କ ତିନି ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲି।

Verse 8

ततः कतिपयैरब्दैरागतो द्विजपुंगवः । विश्वामित्रोऽर्थयामास पितरं मम भूपतिम् ॥ ८ ॥

ତାପରେ କିଛି ବର୍ଷ ପରେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସି ମୋ ପିତା ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।

Verse 9

यक्षरक्षोविघातार्थं लक्ष्मणेन सहैव माम् । प्रेषयामास धर्मात्मा सिद्धाश्रममरम्यकम् ॥ ९ ॥

ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ମୋତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରମ୍ୟ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମକୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 10

तत्र गत्वाश्रममृबेर्दूषयन्ती निशाचरौ । ध्वस्तौ सुबाहुमारीचौ प्रसन्नोऽभूत्तदा मुनिः ॥ १० ॥

ସେଠାକୁ ଯାଇ ଦୁଇ ନିଶାଚର ରାକ୍ଷସ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଅପବିତ୍ର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କିନ୍ତୁ ସୁବାହୁ ଓ ମାରୀଚ ଧ୍ୱଂସ ହେବା ସହିତ ସେତେବେଳେ ମୁନି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 11

अस्त्रग्रामं ददौ मह्यं मासं चावासयत्तथा । ततो गाधिसुतोधीमान् ज्ञात्वा भाव्यर्थमादरात् ॥ ११ ॥

ସେ ମୋତେ ଅସ୍ତ୍ରମାଳାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଗ୍ରହ ଦେଲେ ଏବଂ ଏକ ମାସ ସେଠାରେ ରହିବାକୁ କରାଇଲେ। ପରେ ଗାଧିପୁତ୍ର ଧୀମାନ୍ ଭବିଷ୍ୟତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଆଦରରେ ବୁଝିଲେ।

Verse 12

मिथिलामनयत्तत्र रौद्रं चादर्शयद्ध्वनुः । तस्य कन्यां पणीभूतां सीतां सुरसुतोपमाम् ॥ १२ ॥

ସେ (ତାଙ୍କୁ) ମିଥିଲାକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷର ଦର୍ଶନ କରାଇଲେ। ପରେ ନିଜ କନ୍ୟା ସୀତାକୁ—ବରପୁରସ୍କାରରୂପେ ଲଭ୍ୟ, ସୁରକନ୍ୟା ସମାନ—ଦେଲେ।

Verse 13

धनुर्विभज्य समिति लब्धवान्मानिनोऽस्य च । ततो मार्गे भृगुपतेर्दर्प्पमूढं चिरं स्मयन् ॥ १३ ॥

ସଭାରେ ଧନୁଷକୁ ବିଭଜିତ (ଭାଙ୍ଗି) କରି ସେ ଏହି ଅଭିମାନୀକୁ ମଧ୍ୟ ଲଭିଲା। ପରେ ପଥରେ ଦର୍ପରେ ମୂଢ଼ ଭୃଗୁପତିଙ୍କୁ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉପହାସ କଲା।

Verse 14

व्यषनीयागमं पश्चादयोध्यां स्वपितुः पुरीम् । ततो राज्ञाहमाज्ञाय प्रजाशीलनमानसः ॥ १४ ॥

ତାପରେ ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ନଗରୀ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଆସିଲି। ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଜାଣି ମୋ ମନ ପ୍ରଜାପାଳନ ଓ ସୁଶାସନରେ ନିବିଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 15

यौवराज्ये स्वयं प्रीत्या सम्मंत्र्यात्पैर्विकल्पितः । तच्छुत्वा सुप्रिया भार्या कैकैयी भूपतिं मुने ॥ १५ ॥

ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରୀତିସହ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଯୁବରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏହା ଶୁଣି, ହେ ମୁନି, ଅତି ପ୍ରିୟ ରାଣୀ କୈକେୟୀ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।

Verse 16

देवकार्यविधानार्थं विदूषितमतिर्जगौ । पुत्रो मे भरतो नाम यौवराज्येऽभिषिच्यताम् ॥ १६ ॥

ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଛଳରେ, ମତି ଦୂଷିତ ହୋଇ ସେ କହିଲା— “ମୋ ପୁତ୍ର ଭରତ ଯୁବରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉ।”

Verse 17

रामश्चतुर्दशसमा दंडकान्प्रविवास्यताम् । तदाकर्ण्या हमुद्युक्तोऽरण्यं भार्यानुजान्वितः ॥ १७ ॥

“ରାମଙ୍କୁ ଚଉଦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବନବାସକୁ ପଠାଅ।” ଏହା ଶୁଣି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଅନୁଜମାନଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାତ୍ରା କଲି।

Verse 18

गंतुं नृपतिनानुक्तोऽप्यगमं चित्रकूटकम् । तत्र नित्यं वन्यफलैर्मांसैश्चावर्तितक्रियः ॥ १८ ॥

ରାଜା ଯିବାକୁ କହିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଗଲି। ସେଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ବନଫଳ ଓ ମାଂସରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇ, ମୋ ନିତ୍ୟକ୍ରିୟା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରଖିଲି।

Verse 19

निवसन्नेव राज्ञस्तु निधनं चाप्यवागमम् । ततो भरतशत्रुघ्नौ भ्रातरौ मम मानदौ ॥ १९ ॥

ସେଠାରେ ରହୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ନିଧନ ସମ୍ବାଦ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଲି। ତାପରେ ମୋର ମାନ୍ୟ ଭ୍ରାତା ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ (ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘଟଣାରେ) ଜଡିତ ହେଲେ।

Verse 20

मांतृवर्गयुतौ दीनौ साचार्यामात्यनागरौ । व्यजिज्ञपतमागत्यपंचवट्यां निजाश्रमम् ॥ २० ॥

ମାତୃବର୍ଗ ସହିତ ଦୀନ ଅବସ୍ଥାରେ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ନଗରବାସୀମାନଙ୍କ ସହ ପଞ୍ଚବଟୀରେ ତାଙ୍କ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି ବିନୟରେ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 21

अकल्पयं भ्रातृभार्यासहितश्च त्रिवत्सरम् । ततस्त्रयोदशे वर्षे रावणो नाम राक्षसः ॥ २१ ॥

ଭାଇଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ମୁଁ ତିନି ବର୍ଷ ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲି; ତାପରେ ତ୍ରୟୋଦଶ ବର୍ଷରେ ରାବଣ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ଦେଖାଦେଲା।

Verse 22

मायया हृतवान्सीतां प्रियां मम परोक्षतः । ततोऽहं दीनवदन ऋष्यमूकं हि पर्वतम् ॥ २२ ॥

ସେ ମାୟାରେ ମୋ ଅଗୋଚରେ ମୋ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ହରିନେଲା; ତାପରେ ମୁଁ ଦୀନମୁଖେ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତକୁ ଗଲି।

Verse 23

भार्यामन्वेषयन्प्राप्तः सख्यं हर्यधिपेन च । अथ वालिनमाहत्य सुग्रीव स्तत्पदे कृतः ॥ २३ ॥

ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ ସେ ବାନରାଧିପତି ସହ ସଖ୍ୟ କଲା; ପରେ ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସେହି ପଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲା।

Verse 24

सह वानरयूथैश्च साहाय्यं कृतवान्मम । विरुध्य रावणेनालं मम भक्तो विभीषणः ॥ २४ ॥

ବାନରୟୂଥ ସହିତ ମୋ ଭକ୍ତ ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବିରୋଧ କରି ମୋତେ ମହାସାହାଯ୍ୟ କଲେ।

Verse 25

आगतो ह्यभिषिच्याशुलंकेशो हि विकल्पितः । हत्वा तु रावणं संख्ये सपुत्रामात्यबांधवम् ॥ २५ ॥

ଫେରିଆସି ସେ ଶୀଘ୍ର ଲଙ୍କାଧିପତି ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ଯଥାବିଧି ସଙ୍କଳ୍ପାନୁସାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ; କାରଣ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣକୁ ତାହାର ପୁତ୍ର, ଅମାତ୍ୟ ଓ ବାନ୍ଧବସହିତ ବଧ କରିଥିଲେ।

Verse 26

सीतामादाय संशुद्ध्वामयोध्यां समुपागतः । ततः कालांतरे विप्रसुग्रीवश्च विभीषणः ॥ २६ ॥

ସୀତାଙ୍କୁ ସହ ନେଇ ତାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧତା ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଆସିଲେ। ପରେ କିଛି କାଳାନ୍ତରେ, ହେ ବିପ୍ର, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବିଭୀଷଣ ମଧ୍ୟ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 27

निमंत्रितौ पितुः श्राद्ध्वे षटेकुलाश्च द्विजोत्तमाः । अयोध्यायां समाजग्मुस्ते तु सर्वे निमंत्रिताः ॥ २७ ॥

ପିତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ନିମନ୍ତ୍ରିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁଳରୁ ଛଅ ଛଅ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ସମବେତ ହେଲେ; ନିମନ୍ତ୍ରିତ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ଆସିଥିଲେ।

Verse 28

ऋते विभीषिणं तत्र चिंतयाने रघूत्तमे । शंभुर्ब्राह्मणरूपेण षट्कुलैश्च सहागतः ग ॥ २८ ॥

ବିଭୀଷଣକୁ ଛାଡ଼ି, ସେଠାରେ ରଘୂତ୍ତମ (ଶ୍ରୀରାମ) ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେ ଛଅ କୁଳର ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 29

अथ पृष्टो मया शंभुर्विभीषणसमागमे । नीत्वा मां द्रविडे देशे मोचय द्विजबंधनात् ॥ २९ ॥

ତାପରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସମାଗମ ସମୟରେ ମୁଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲି—“ମୋତେ ଦ୍ରାବିଡ ଦେଶକୁ ନେଇଯାଅ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆରୋପିତ ବନ୍ଧନରୁ ମୋତେ ମୁକ୍ତ କର।”

Verse 30

मया निमंत्रिताः श्रद्धे ह्यगस्त्याद्या मुनीश्वराः । संभोजितास्तु प्रययुः स्वस्वमाश्रममंडलम् ॥ ३० ॥

ହେ ଶ୍ରଦ୍ଧେ! ମୋ ନିମନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟାଦି ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ଆସିଥିଲେ; ବିଧିପୂର୍ବକ ଭୋଜନ ଓ ସତ୍କାର ପାଇ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମ-ମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 31

ततः कालांतरे विप्रा देवा दैत्या नरेश्वराः । गौतमेन समाहूताः सर्वे यज्ञसभाजिताः ॥ ३१ ॥

ତାପରେ କିଛି କାଳ ପରେ ବିପ୍ରମୁନି, ଦେବ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ନରେଶ୍ୱର—ସମସ୍ତେ ଗୌତମଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ଯଜ୍ଞସଭାରେ ଆସି ଆସନଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 32

ते सर्वे स्फाटिकं लिंगं त्र्यंबकाद्रौ निवेशितम् । संपूज्य न्यवंसस्तत्र देवदैत्यनृपाग्रजाः ॥ ३२ ॥

ଦେବ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ପର୍ବତରେ ସ୍ଫଟିକ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରି ସେଠାରେ ରହିଲେ।

Verse 33

तस्मिन्समाजे वितते सर्वौर्लिंगे समर्चिते । गौतमोऽप्यथ मध्याह्ने पूजयामास शंकरम् ॥ ३३ ॥

ସେଇ ମହାସଭା ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗର ବିଧିପୂର୍ବକ ସମର୍ଚ୍ଚନା ହେଲାପରେ, ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜା କଲେ।

Verse 34

सर्वे शुक्लांबरधरा भस्मोद्धूलितविग्रहाः । सितेन भस्मना कृत्वा सर्वस्थाने त्रिपुंड्रकम् ॥ ३४ ॥

ସମସ୍ତେ ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଦେହରେ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ଲେପନ କରନ୍ତୁ; ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଶ୍ୱେତ ଭସ୍ମରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 35

नत्वा तु भार्गवं सर्वे भूतशुद्धिं प्रचक्रमुः । हृत्पद्ममध्ये सुषिरं तत्रैव भूतपञ्चकम् ॥ ३५ ॥

ଭାର୍ଗବ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସମସ୍ତେ ଭୂତଶୁଦ୍ଧି ସାଧନା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ହୃଦୟପଦ୍ମମଧ୍ୟର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗୁହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସେଠାରେ ପଞ୍ଚଭୂତ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 36

तेषां मध्ये महाकाशमाकाशे निर्मलामलम् । तन्मध्ये च महेशानं ध्यायेद्दीप्तिमयं शुभम् ॥ ३६ ॥

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାକାଶକୁ ଧ୍ୟାନ କର—ଆକାଶରେ ଯାହା ନିର୍ମଳ ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ। ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମୟ, ଶୁଭ ମହେଶାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 37

अज्ञानसंयुतं भूतं समलं कर्मसंगतः । तं देहमाकाशदीपे प्रदहेज्ज्ञानवह्निना ॥ ३७ ॥

ଅଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତ, ମଲିନ ଏବଂ କର୍ମବନ୍ଧନରେ ଜଡିତ ଏହି ଦେହଧାରୀକୁ—ଆକାଶଦୀପରେ ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ କର।

Verse 38

आकाशस्यावृत्तिं चाहं दग्ध्वाकाशमथो दहेत् । दग्ध्वाकाशमथो वायुमग्निभूतं तथा दहेत् ॥ ३८ ॥

‘ଆକାଶର ଆବରଣକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ପରେ ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ଦହେ; ଆକାଶ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, ଅଗ୍ନିରୂପ ହୋଇଥିବା ବାୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ଦହେ।’

Verse 39

अब्भूतं च ततो दग्ध्वा पृथिवीभूतमेव च । तदाश्रितान्गुणान्दग्ध्वा ततो देहं प्रदाहयेत् ॥ ३९ ॥

ତାପରେ ଜଳତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ପୃଥିବୀତତ୍ତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ; ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରିତ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ଶେଷରେ ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାହ କର।

Verse 40

एवं प्रदग्ध्वा भूतार्दि देही तज्ज्ञानवह्निना । शिखामध्यस्थितं विष्णुमानंदरसनिर्भरम् ॥ ४० ॥

ଏଭଳି ସେହି ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଭୂତକ୍ଲେଶ ଓ ଦେହକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ଦେହୀ ଶିଖାମଧ୍ୟସ୍ଥ ଆନନ୍ଦରସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 41

निष्पन्नचंद्रकिरणसंकाशकिरणं किरणं शिवम् । शिवांगोत्पन्नकिरणैरमृतद्रवसंयुतैः ॥ ४१ ॥

ସେହି ଶୁଭ ତେଜ (ଶିବ) ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକଟ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ସଦୃଶ ଏକ କିରଣ; ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅମୃତଧାରାସଂଯୁକ୍ତ କିରଣମାନେ ତାହାକୁ ଘେରି ରହେ।

Verse 42

सुशीतला ततो ज्वाला प्रशांता चंद्ररश्मिवत् । प्रसारितसुधारुग्भिः सांद्रीभूतश्च संप्लवः । अनेन प्लावितं भूतग्रामं संचिंतयेत्परम् ॥ ४२ ॥

ତାପରେ ସେହି ଜ୍ୱାଳା ଅତିଶୟ ଶୀତଳ, ଚନ୍ଦ୍ରରଶ୍ମି ପରି ପ୍ରଶାନ୍ତ ହୁଏ। ପ୍ରସାରିତ ସୁଧାଧାରାଦ୍ୱାରା ସମ୍ପ୍ଲବ ଘନୀଭୂତ ହୁଏ; ଏବଂ ତାହାରେ ପ୍ଲାବିତ ସମଗ୍ର ଭୂତଗ୍ରାମରେ ପରମଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 43

इत्थं कृत्वा भूतशुद्धिं क्रियार्हो मर्त्यः शुद्धो जायते ह्येव सद्यः । पूजां कर्तुं जप्यकर्मापि पश्चादेवं ध्यायेद्ब्रह्महत्यादिशुद्ध्यै ॥ ४३ ॥

ଏଭଳି ଭୂତଶୁଦ୍ଧି କରିଲେ ମର୍ତ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ କ୍ରିୟାର୍ହ ହୁଏ। ପରେ ପୂଜା ଓ ଜପକର୍ମ କରିବାକୁ, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 44

एवं ध्यात्वा चद्रंदीप्तिप्रकाशं ध्यानेनारोप्याशु लिंगे शिवस्य । सदाशिवं दीपमध्ये विचिंत्य पञ्चाक्षरेणार्चनमव्ययं तु ॥ ४४ ॥

ଏଭଳି ଚନ୍ଦ୍ରଦୀପ୍ତି ସଦୃଶ ପ୍ରକାଶକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଧ୍ୟାନଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଆରୋପ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଦୀପଜ୍ୱାଳାର ମଧ୍ୟରେ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅବ୍ୟୟ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 45

आवाहनादीनुपचारांरतथापि कृत्वा स्नानं पूर्ववच्छंकरस्य । औदुंबरं राजतं स्वर्णपीठं वस्त्रादिच्छन्नं सर्वमेवेह पीठम् ॥ ४५ ॥

ଆବାହନ ଆଦି ସମସ୍ତ ଉପଚାର ବିଧିପୂର୍ବକ କରି, ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ପୀଠ ଉଦୁମ୍ବର କାଠର, କିମ୍ବା ରୌପ୍ୟର, କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ହେଉ; ଏବଂ ବସ୍ତ୍ରାଦିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆବୃତ ରହୁ।

Verse 46

अंते कृत्वा बुद्बुदाभ्यां च सृष्टिं पीठे पीठे नागमेकं पुरस्तात् । कुर्यात्पीठे चोर्द्ध्वके नागयुग्मं देवाभ्याशे दक्षिणे वामतश्च ॥ ४६ ॥

ଶେଷରେ ବୁଦ୍ବୁଦ ସଦୃଶ ଦୁଇ ଆକୃତିରେ ‘ସୃଷ୍ଟି’ ଗଢ଼ି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୀଠର ସମ୍ମୁଖରେ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ନାଗ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ତାପରେ ଉପର ପୀଠରେ ମଧ୍ୟ ଦେବଙ୍କ ସମୀପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ନାଗଯୁଗଳ ବିନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 47

जपापुष्पं नागमध्ये निधाय मध्ये वस्त्रं द्वादशप्रातिगुण्ये । सुश्वेतेन तस्य मध्ये महेशं लिंगाकारं पीठयुक्तं प्रपूज्यम् ॥ ४७ ॥

ନାଗକୁଣ୍ଡଳୀର ମଧ୍ୟରେ ଜପାପୁଷ୍ପ ରଖି, ତାହାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଦ୍ୱାଦଶଥର ଭାଜିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିବ। ପରେ ସେହି ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅତିଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଉପରେ ପୀଠସହିତ ଲିଙ୍ଗରୂପ ମହେଶଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବ।

Verse 48

एवं कृत्वा साधकास्ते तु सर्वे दत्त्वा दत्त्वा पंचगंधाशष्टगंधम् । पुष्पैः पत्रैः श्रीतिलैरक्षतैश्च तिलोन्मिश्रैः केवलैश्चप्रपूज्य ॥ ४८ ॥

ଏଭଳି କରି ସେ ସମସ୍ତ ସାଧକ ପୁନଃପୁନଃ ପଞ୍ଚଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟଗନ୍ଧ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ; ତାପରେ ପୁଷ୍ପ, ପତ୍ର, ଶ୍ରୀତିଳ ଓ ଅକ୍ଷତ—ତିଳମିଶ୍ରିତ କିମ୍ବା କେବଳ ତିଳ ଦ୍ୱାରା—ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରନ୍ତୁ।

Verse 49

धूपं दत्त्वा विधिवत्संप्रयुक्तं दीपं दत्त्वा चोक्तमेवोपहारम् । पूजाशेषं ते समाप्याथ सर्वे गीतं नृत्यं तत्र तत्रापि चक्रुः ॥ ४९ ॥

ବିଧିପୂର୍ବକ ଧୂପ ଅର୍ପଣ କରି, ଉକ୍ତ ଉପହାର ସହିତ ଦୀପ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି, ସେମାନେ ପୂଜାର ଅବଶିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ସେଠାରେ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ମଧ୍ୟ କଲେ।

Verse 50

काले चास्मिन्सुव्रते गौतमस्य शिष्यः प्राप्तः शंकरात्मेति नाम्ना ॥ ५० ॥

ହେ ସୁବ୍ରତେ! ସେହି ସମୟରେ ଗୌତମଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ‘ଶଙ୍କରାତ୍ମ’ ନାମରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 51

उन्मत्तवेषो दिग्वासा अनेकां वृत्तिमास्थितः । क्वचिद्द्विजातिप्रवरः क्वचिञ्चंडालसन्निभः ॥ ५१ ॥

ସେ ଉନ୍ମତ୍ତର ଭେଷ ଧରି, କେବେ ଦିଗ୍ବାସା ହୋଇ, ନାନା ପ୍ରକାର ଜୀବନବୃତ୍ତି ଅବଲମ୍ବନ କରୁଥିଲେ; କେବେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରି, କେବେ ଚାଣ୍ଡାଳ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

Verse 52

क्वचिच्छूद्रसमो योगी तापसः क्वचिदप्युत । गर्जत्युत्पतते चैव नृत्यति स्तौति गायति ॥ ५२ ॥

କେବେ ସେ ଯୋଗୀ ଶୂଦ୍ର ସମାନ ଆଚରଣ କରୁଥିଲେ, କେବେ ତାପସର ଭେଷ ଧରୁଥିଲେ; ସେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଉଛଳୁଥିଲେ, ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ ଓ ଗାଉଥିଲେ।

Verse 53

रोदिति श्रृणुतेऽत्युक्तं पतत्युत्तिष्ठति क्वचित् । शिवज्ञानैकसंपन्नः परमानंदनिर्भरः ॥ ५३ ॥

କେବେ ସେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ବାରମ୍ବାର କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣୁନଥିଲେ; କେବେ ପଡ଼ୁଥିଲେ, କେବେ ଉଠୁଥିଲେ—ତଥାପି ସେ କେବଳ ଶିବଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ପରମାନନ୍ଦରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ।

Verse 54

संप्राप्तो भोज्यवेलायां गौतमस्यांतिकं ययौ । बुभुजे गुरुणा साकं क्वचिदुच्छिष्टमेव च ॥ ५४ ॥

ଭୋଜନବେଳା ଆସିଲେ ସେ ଗୌତମଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲେ; ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ଭୋଜନ କଲେ, ଏବଂ କେବେ କେବେ ଗୁରୁଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 55

क्वचिल्लिहति तत्पात्रं तूष्णीमेवाभ्यगात्क्वचित् । हस्तं गृहीत्वैव गुरोः स्वयमेवाभुनक्क्वचित् ॥ ५५ ॥

କେବେ ସେଇ ପାତ୍ରଟିକୁ ଚାଟୁଥିଲା, କେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୀରବତାରେ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିଲା। କେବେ ଗୁରୁଙ୍କ ହାତ ଧରି ସେ ନିଜେ ଭୋଜନ କରୁଥିଲା।

Verse 56

क्वचिद् गृहांतरे मूत्रं क्वचित्कर्दमलेपनम् । सर्वदा तं गुरुर्दृष्ट्वा करमालंब्य मंदिरम् ॥ ५६ ॥

ଗୋଟିଏ ଘରେ ମୂତ୍ର, ଅନ୍ୟ ଘରେ କାଦୁଆ ଲେପନ। ତଥାପି ଗୁରୁ ପ୍ରତିଥର ତାକୁ ଦେଖି ହାତ ଧରି ଘରଭିତରକୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ।

Verse 57

प्रविश्य स्वीयपीठे तमुपवेश्याप्यभोजयत् । स्वयं तदस्य पात्रेण बुभुजेगौतमो मुनिः ॥ ५७ ॥

ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଗୁରୁ ତାକୁ ନିଜ ଆସନରେ ବସାଇ ଭୋଜନ କରାଇଲେ। ଗୌତମ ମୁନି ମଧ୍ୟ ତାହାର ସେଇ ପାତ୍ରରୁ ନିଜେ ଭୋଜନ କଲେ।

Verse 58

तस्य चित्तं परिज्ञातुं कदाचिदथ सुंदरी । अहल्या शिष्यमाहूय भुङ्क्ष्वेति प्राह तं मुदा । निर्दिष्टो गुरुपत्न्या तु बुभुजे सोऽविशेषतः ॥ ५८ ॥

ତାହାର ଚିତ୍ତ ଜାଣିବାକୁ ସୁନ୍ଦରୀ ଅହଲ୍ୟା ଏକଦା ଶିଷ୍ୟକୁ ଡାକି ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—“ଭୋଜନ କର।” ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ସେ କୌଣସି ଭେଦ ନ କରି ଖାଇଲା।

Verse 59

यथा पपौ हि पानीयं तथा वह्निमपि द्विजा । कंटकानन्नवद्भुक्त्वा यथापूर्वमतिष्ठत ॥ ५९ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ସେ ଯେପରି ଜଳ ପିଉଥିଲା, ସେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ପିଲା; କଣ୍ଟକକୁ ଅନ୍ନ ପରି ଖାଇ ମଧ୍ୟ ସେ ପୂର୍ବବତ୍ ରହିଲା।

Verse 60

पुरो हि मुनिकन्याभिराहूतो भोजनाय च । दिनेदिने तत्प्रदत्तं लोष्टमंबु च गोमयम् ॥ ६० ॥

ସେ ମୁନିକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନିତ ହୁଅଥିଲେ; ଏବଂ ଦିନେଦିନେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ଦେଉଥିଲେ—ମାଟିର ଢେଲା, ଜଳ ଓ ଗୋମୟ।

Verse 61

कर्दमं काष्ठदंडं च भुक्त्वा पीत्वाथ हर्षितः । एतादृशो मुनिरसौ चंडालसदृशाकृतिः ॥ ६१ ॥

ସେ କର୍ଦ୍ଦମ ଓ କାଠଦଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ଷଣ କରି, ପରେ ତାହାକୁ ପାନ କରି ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହେଲେ। ଏପରି ଥିଲେ ସେ ମୁନି—ଚଣ୍ଡାଳସଦୃଶ ଆକୃତିଧାରୀ।

Verse 62

सुजीर्णोपानहौ हस्ते गृहीत्वा प्रलपन्हसन् । अंत्यजोचितवेषश्च वृषपर्वाणमभ्यगात् ॥ ६२ ॥

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ପାଦୁକାଯୁଗଳକୁ ହାତରେ ଧରି, କଥା କହି ହସି, ଅନ୍ତ୍ୟଜୋଚିତ ବେଷ ଧାରଣ କରି ସେ ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 63

वृषपर्वेशयोर्मध्ये दिग्वासाः समतिष्टत । वृषपर्वा तमज्ञात्वा पीडयित्वा शिरोऽच्छिनत् ॥ ६३ ॥

ବୃଷପର୍ବା ଓ ଈଶଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ଦିଗ୍ବାସୀ ତପସ୍ବୀ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିନଥିବା ବୃଷପର୍ବା ତାଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଇ ଶିରଶ୍ଛେଦ କଲେ।

Verse 64

हते तस्मिन्द्विजश्रेष्ठे जगदेतञ्चराचरम् । अतीव कलुषं ह्यासीत्तत्रस्था मुनयस्तथा ॥ ६४ ॥

ସେଇ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ହତ ହେବା ସହିତ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ—ଚର ଓ ଅଚର—ଅତ୍ୟନ୍ତ କଲୁଷିତ ହୋଇଗଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ତଦ୍ରୂପ ହେଲେ।

Verse 65

गौतमस्य महाशोकः संजातः सुमहात्मनः । निर्ययौ चक्षुषो वारि शोकं संदर्शयन्निव ॥ ६५ ॥

ସୁମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ହୃଦୟରେ ମହାଶୋକ ଜନ୍ମିଲା; ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ଜଳ ବହିଲା, ଯେନେ ଶୋକକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଉଥିଲେ।

Verse 66

गौतमः सर्वदैत्तयानां सन्निधौ वाक्यमुक्तवान् । किमनेन कृते पापं येन च्छिन्नमिदं शिरः ॥ ६६ ॥

ଗୌତମ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ—“ଏହା କେଉଁ ପାପ କଲା, ଯାହାରେ ଏହାର ଶିର କାଟାଗଲା?”

Verse 67

मम प्राणाधिकस्येह सर्वदा शिवयोगिनः । ममापि मरणं सत्यं शिष्यच्छद्मा यतो गुरुः ॥ ६७ ॥

ଏହି ଶିବଯୋଗୀ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ତଥାପି ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଧ୍ରୁବ, କାରଣ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟର ଛଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 68

शैवानां धर्मयुक्तानां सर्वदा शिववर्तिनाम् । मरणं यत्र दृष्टं स्यात्तत्र नो मरणं ध्रुवम् ॥ ६८ ॥

ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ଓ ସଦା ଶିବରେ ବର୍ତ୍ତିଥିବା ଶୈବମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ରୁବ ନୁହେଁ।

Verse 69

तच्छ्रुत्वा ह्यसुराचार्यः सुक्रः प्राह विदांवरः । एनं संजीवयिष्यामि भार्गवं शंकरप्रियम् ॥ ६९ ॥

ଏହା ଶୁଣି ଅସୁରାଚାର୍ଯ୍ୟ, ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ର କହିଲେ—“ଶଙ୍କରପ୍ରିୟ ଏହି ଭାର୍ଗବକୁ ମୁଁ ପୁନଃଜୀବିତ କରିବି।”

Verse 70

किमर्थं म्रियते ब्रह्मन्पश्य मे तपसो बलम् । इति वादिनि विप्रेंद्रे गौतमोऽपि ममार ह ॥ ७० ॥

“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ସେ କାହିଁକି ମରିବ? ମୋ ତପସ୍ୟାର ବଳ ଦେଖ!”—ଏପରି କହୁଥିବା ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିପ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗୌତମ ମୁନି ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 71

तस्मिन्मृतेऽथ शुक्रोऽपि प्राणांस्तत्याज योगतः । तस्यैवं हतिमाज्ञाय प्रह्लादाद्या दितीश्वराः ॥ ७१ ॥

ସେ ମରିଗଲା ପରେ ଶୁକ୍ର ମଧ୍ୟ ଯୋଗବଳରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ତାଙ୍କ ହତି ହୋଇଛି ଜାଣି ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଆଦି ଦିତୀପୁତ୍ର ଦୈତ୍ୟେଶ୍ୱରମାନେ ବୁଝିଲେ।

Verse 72

देवा नृपा द्विजाः सर्वे मृता आसंस्तदद्भुतम् । मृतमासीदथ बलं तस्य बाणस्य धीमतः ॥ ७२ ॥

ସମସ୍ତ ଦେବ, ନୃପ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୃତ ହେଲେ—ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ। ପରେ ସେ ଧୀମାନଙ୍କ ବାଣର ବଳ ମଧ୍ୟ ମୃତବତ୍ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇଗଲା।

Verse 73

अहल्या शोकसंतप्ता रुरोदोञ्चैः पुनःपुनः । गौतमेन महेशस्य पूजया पूजितो विभुः ॥ ७३ ॥

ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଅହଲ୍ୟା ପୁନଃପୁନଃ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଏବଂ ଗୌତମଙ୍କ ପୂଜାଦ୍ୱାରା ମହେଶ୍ୱର ବିଭୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜିତ ହେଲେ।

Verse 74

वीरभद्रो महायोगी सर्वं दृष्ट्वा चुकोप ह । अहो कष्टमहोकष्टं महेशा बहवो हताः ॥ ७४ ॥

ମହାଯୋଗୀ ବୀରଭଦ୍ର ସବୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। “ହାୟ, କେତେ କଷ୍ଟ! ମହାକଷ୍ଟ! ମହେଶଙ୍କ ଅନେକ ଗଣ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି!”

Verse 75

शिवं विज्ञापयिष्यामि तेनोक्तं करवाण्यथ । इति निश्चित्य गतवान्मंदराचलमव्ययम् ॥ ७५ ॥

“ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବି, ତାପରେ ସେ କହିଥିବା ପରି କରିବି।” ଏମିତି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ଅବ୍ୟୟ ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ଗଲା।

Verse 76

नमस्कृत्वा विरूपाक्षं वृत्तसर्वमथोक्तवान् । ब्रह्माणं च हरिं तत्र स्थितौ प्राह शिवो वचः ॥ ७६ ॥

ବିରୂପାକ୍ଷ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସେ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲା। ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଶିବ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 77

मद्भक्तैः साहसं कर्म कृतं ज्ञात्वा वरप्रदम् । गत्वा पश्यामि हे विष्णो सर्वं तत्कृतसाहसम् ॥ ७७ ॥

ମୋ ଭକ୍ତମାନେ ବରଦାୟକ ଏକ ସାହସିକ କର୍ମ କରିଛନ୍ତି—ଏହା ଜାଣି, ହେ ବିଷ୍ଣୋ, ମୁଁ ଯାଇ ସେମାନେ କରିଥିବା ସମଗ୍ର ସାହସ ଦେଖିବି।

Verse 78

इत्युक्त्वा वृषमारुह्य वायुना धूतचामरः । नन्दिकेन सुवेषेण धृते छत्रेऽतिशोभने ॥ ७८ ॥

ଏହା କହି ସେ ବୃଷଭରେ ଆରୋହଣ କଲେ; ବାୟୁରେ ଚାମର ଦୋଳିତ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ସୁବେଷଧାରୀ ନନ୍ଦୀ ଅତିଶୟ ଶୋଭନ ଛତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲା।

Verse 79

सुश्वेते हेमदंडे च नान्ययोग्ये धृते विभो । महेशानुमतिं लब्ध्वा हरिर्नागांतके स्थितः ॥ ७९ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅନ୍ୟ କାହାରି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ଏମିତି ସୁଶ୍ୱେତ ହେମଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, ମହେଶଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ହରି ନାଗାନ୍ତକରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 80

आरक्तनीलच्छत्राभ्यां शुशुभे लक्ष्मकौस्तुभः । शिवानुमत्या ब्रह्मापि हंसारूढोऽभवत्तदा ॥ ८० ॥

ରକ୍ତ ଓ ନୀଳ ଛତ୍ରଦ୍ୱୟରେ ଶୋଭିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ କୌସ୍ତୁଭମଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଶିବଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ହଂସବାହନରେ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 81

इंद्रगोपप्रभाकारच्छत्राभ्यां शुशुभे विधिः । इन्द्रादिसर्वदेवाश्च स्वस्ववाहनसंयुताः ॥ ८१ ॥

ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପର ଦୀପ୍ତି ସଦୃଶ ଛତ୍ରଦ୍ୱୟ ତଳେ ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମା ଶୋଭିତ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ-ନିଜ ବାହନ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 82

अथ ते निर्ययुः सर्वे नानावाद्यानुमोदिताः । कोटिकोटिगणाकीर्णा गौतमस्याश्रमं गताः ॥ ८२ ॥

ତାପରେ ନାନା ପ୍ରକାର ବାଦ୍ୟର ନିନାଦରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। କୋଟି କୋଟି ଗଣରେ ଘେରା ହୋଇ ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 83

ब्रह्मविष्णु महेशाना दृष्ट्वा तत्परमाद्भुतम् । स्वभक्तं जीवयामास वामकोणनिरीक्षणात् ॥ ८३ ॥

ସେହି ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାକୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶାନ ନେତ୍ରର ବାମ କୋଣର ମାତ୍ର ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱଦୃଷ୍ଟିରେ ନିଜ ଭକ୍ତକୁ ଜୀବନ୍ତ କଲେ।

Verse 84

शंकरो गौतमं प्राह तुष्टोऽहं ते वरं वृणु । तदाकर्ण्य वचस्तस्य गौतमः प्राह सादरम् ॥ ८४ ॥

ଶଙ୍କର ଗୌତମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମପରେ ପ୍ରସନ୍ନ—ଏକ ବର ଚାହ।” ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଗୌତମ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 85

यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम । त्वल्लिंगार्चनसामर्थ्यं नित्यमस्तु ममेश्वर ॥ ८५ ॥

ହେ ଦେବେଶ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବେ, ତେବେ ହେ ପ୍ରଭୁ, ନିତ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ମୋତେ ରହୁ।

Verse 86

वृतमेतन्मया देव त्रिनेत्र श्रृणु चापरम् । शिष्योऽयं मे महाभागो हेयादेयादिवर्जितः ॥ ८६ ॥

ହେ ଦେବ, ହେ ତ୍ରିନେତ୍ର! ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୁଁ କହିଲି; ଏବେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୋର ଏହି ଶିଷ୍ୟ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ—ହେୟ‑ଆଦେୟ ଆଦି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ବର୍ଜିତ।

Verse 87

प्रेक्षणीयं ममत्वेन न च पश्यति चक्षुषा । न घ्राणग्राह्यं देवेश न पातव्यं न चेतरत् ॥ ८७ ॥

ଏହା ‘ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ’ ବୋଲି ମମତ୍ୱରେ ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ହେ ଦେବେଶ, ଏହା ଘ୍ରାଣରେ ଗ୍ରାହ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ପାନୀୟ ନୁହେଁ, ନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିଷୟ।

Verse 88

इति बुद्ध्व्या तथा कुर्वन्स हि योगी महायशः । उन्मत्तविकृताकारः शंकरात्मेति कीर्तितः ॥ ८८ ॥

ଏପରି ବୁଝି ତଦନୁସାରେ କର୍ମ କରୁଥିବା ସେ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଯୋଗୀ—ବାହ୍ୟରୂପେ ଉନ୍ମତ୍ତ ଓ ବିକୃତାକାର ଦେଖାଗଲେ ମଧ୍ୟ—‘ଶଙ୍କରାତ୍ମା’, ଅର୍ଥାତ୍ ଯାହାର ଆତ୍ମା ଶଙ୍କର ହିଁ, ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 89

न कश्चित्तं प्रति द्वेषी न च तं हिंसयेदपि । एतन्मे दीयतां देव मृतानाममृतिस्तथा ॥ ८९ ॥

କେହି ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ନ ରଖୁ, କେହି ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ହିଂସା ନ କରୁ। ହେ ଦେବ, ମୋତେ ଏହି ବର ଦିଅନ୍ତୁ; ଏବଂ ମୃତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ହେଉ।

Verse 90

तच्छ्रुत्वोमापतिः प्रीतो निरीक्ष्य हरिमव्ययः । स्वांशेन वायुना देहमाविशज्जगदीश्वरः ॥ ९० ॥

ତାହା ଶୁଣି ଉମାପତି (ଶିବ) ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଅବ୍ୟୟ ହରିଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷି, ନିଜ ଅଂଶଶକ୍ତିରେ ବାୟୁମାର୍ଗେ ଜଗଦୀଶ୍ୱର ସେ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 91

हरिरूपः शंकरात्मा मारुतिः कपिसत्तमः । पर्यायैरुच्यतेऽधीशः साक्षाद्विष्णुः शिवः परः ॥ ९१ ॥

ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ହରି ଓ ଅନ୍ତଃସ୍ୱରୂପ ଶଙ୍କର—ସେଇ ମାରୁତି, କପିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନେକ ପର୍ୟାୟନାମରେ ସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି; ସେ ଅଧୀଶ ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଷ୍ଣୁ, ପରମ ଶିବ।

Verse 92

आकल्पतेषु प्रत्येकं कामरूपमुपाश्रितः । ममाज्ञाकारको रामभक्तः पूजितविग्रहः ॥ ९२ ॥

ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରେ; ସେ ରାମଭକ୍ତ, ତାଙ୍କ ସାକାର ବିଗ୍ରହ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 93

अनंतकल्पमीशानः स्थास्यति प्रीतमानसः । त्वया कृतमिदं वेश्म विस्तृतं सुप्रतिष्टितम् ॥ ९३ ॥

ପ୍ରୀତମନରେ ଈଶାନ ଅନନ୍ତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ବସିବେ। ତୁମେ କରିଥିବା ଏହି ଗୃହ ବିସ୍ତୃତ ଓ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 94

नित्यं वै सर्वरूपेण तिष्ठामः क्षणमादरात् । समर्चिताः प्रयास्यामः स्वस्ववासं ततः परम् ॥ ९४ ॥

“ଆମେ ନିତ୍ୟ ସର୍ବରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ରହୁଛୁ; ତେଣୁ ଆଦରରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଆମକୁ ସମର୍ଚ୍ଚନା କର। ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜିତ ହେଲେ, ପରେ ଆମେ ନିଜ-ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବୁ।”

Verse 95

अथाबभाषे विश्वेशं गौतमो मुनिपुंगवः । अयोग्यं प्रार्थयामीश ह्यर्थी दोषं न पश्यति ॥ ९५ ॥

ତେବେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ଗୌତମ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ଈଶ! ମୁଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି; ଆବଶ୍ୟକତାରେ ଥିବା ଲୋକ ନିଜ ଦୋଷ ଦେଖେ ନାହିଁ।”

Verse 96

ब्रह्माद्यलभ्यं देवेश दीयतां यदि रोचते । अथेशो विष्णुमालोक्य गृहीत्वा तत्करं करे ॥ ९६ ॥

“ହେ ଦେବେଶ! ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ରୋଚେ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଲଭ୍ୟ ସେହି ଦାନ କରନ୍ତୁ।” ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ହାତକୁ ନିଜ ହାତରେ ଧରିଲେ।

Verse 97

प्रहसन्नंबुजाभाक्षमित्युवाच सदाशिवः । क्षामोदरोऽसि गोविंद देयं ते भोजनं किमु ॥ ९७ ॥

ହସି ସଦାଶିବ ପଦ୍ମନେତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଗୋବିନ୍ଦ! ତୁମ ଉଦର କ୍ଷୀଣ ଦେଖାଯାଉଛି; ତୁମକୁ କେଉଁ ଭୋଜନ ଦିଆଯାଉ?”

Verse 98

स्वयं प्रविश्य यदि वा स्वयं भुंक्ष्व स्वगेहवत् । गच्छ वा पार्वतीगेहं या कुक्षिं पूरयिष्यति ॥ ९८ ॥

ତୁମେ ନିଜେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ନିଜ ଘର ପରି ନିଜେ ଭୋଜନ କର; କିମ୍ବା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ—ସେ ତୁମ କୁକ୍ଷି ପୂରଣ କରିବେ।

Verse 99

इत्युक्त्वा तत्करालंबी ह्येकांतमगमद्विभुः । आदिश्य नंदिनं देवो द्वाराध्यक्षं यथोक्तवत् ॥ ९९ ॥

ଏହିପରି କହି ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ; ଦ୍ୱାରାଧ୍ୟକ୍ଷ ନନ୍ଦିନଙ୍କୁ ଯଥୋକ୍ତ ଆଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 100

स गत्वा गौतमं वाथ ह्युक्तवान्विष्णुभाषणम् । संपादयान्नं देवेशा भोक्तुकामा वयं मुने ॥ १०० ॥

ତାପରେ ସେ ଗୌତମ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବାଣୀ କହିଲା— “ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ଆମେ ଦେବାଧିପତିମାନେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ।”

Verse 101

इत्युक्त्वैकांतमगमद्वासुदेवेन शंकरः । मृदुशय्यां समारुह्य शयितौ देवतोत्तमौ ॥ १०१ ॥

ଏହିପରି କହି ଶଙ୍କର ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ମୃଦୁ ଶୟ୍ୟାରେ ଆରୋହଣ କରି ସେଇ ଦୁଇ ପରମ ଦେବ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ଶୟନ କଲେ।

Verse 102

अन्योन्यं भाषणं कृत्वा प्रोत्तस्थतुरुभावपि । गत्वा तडागं गंभीरं स्रास्यंतौ देवसत्तमौ ॥ १०२ ॥

ପରସ୍ପର କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି ସେ ଦୁଇଜଣ ଉଠିଲେ। ପରେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଇଜଣ ଗଭୀର ତଡାଗକୁ ଯାଇ ତାହାରେ ଅବଗାହନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 103

करांबुपातमन्योन्यं पृथक्कृत्वोभयत्र च । मुनयो राक्षसाश्चैव जलक्रीडां प्रचक्रिरे ॥ १०३ ॥

ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ହାତରେ ଜଳ ଛିଟାଇ ମୁନିମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଜଳକ୍ରୀଡା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 104

अथ विष्णुर्महेशश्च जलपानानि शीघ्रतः । चक्रतुः शंकरऋ पद्मकिंजल्कांजलिना हरेः ॥ १०४ ॥

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ ଶୀଘ୍ର ଜଳପାନ କଲେ। ଏବଂ ଶଙ୍କର ହରିଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ପଦ୍ମକିଞ୍ଜଲ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଜଳିଦ୍ୱାରା ଜଳ ପିଲେ।

Verse 105

अवाकिरन्मुखे तस्य पद्मोत्फुल्लविलोचने । नेत्रे केशरसंपातात्प्रमीलयत केशवः ॥ १०५ ॥

ସେମାନେ ତାହାର ମୁହଁରେ (ପରାଗ) ଛିଟାଇଲେ; ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଟିଥିବା ପଦ୍ମସଦୃଶ ନେତ୍ରଯୁକ୍ତ କେଶବ ପରାଗ ପଡ଼ିବାରୁ ଆଖି ମୁଦିଲେ।

Verse 106

अत्रांतरे हरेः स्कंधमारुरोह महेश्वरः । हर्युत्तमांगं बाहुभ्यां गृहीत्वा संन्यमज्जयत् ॥ १०६ ॥

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମହେଶ୍ୱର ହରିଙ୍କ କାନ୍ଧ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ; ଦୁଇ ଭୁଜାରେ ହରିଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଶିରକୁ ଧରି ବଳେଇ ଦବାଇଲେ।

Verse 107

उन्मज्जयित्वा च पुनः पुनश्चापि पुनःपुनः । पीडितः स हरिः सूक्ष्मं पातयामास शंकरम् ॥ १०७ ॥

ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଉଠାଇ ଆଉ ପୁନଃ; ପୀଡିତ ହରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ପତିତ କଲେ।

Verse 108

अथ पादौ गृहीत्वा तं भ्रामयन्विचकर्ष ह । अताडयद्ध्वरेर्वक्षः पातयामास चाच्युतम् ॥ १०८ ॥

ତାପରେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧରି ଘୁରାଇ ଟାଣିଲେ; ଧ୍ୱରଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପତିତ କଲେ।

Verse 109

अथोत्थितो हरिस्तोयमादायांजलिना ततः । शीर्षे चैवाकिरच्छंभुमथ शंभुरथो हरिः ॥ १०९ ॥

ତାପରେ ହରି ଉଠି, ଅଞ୍ଜଳିରେ ଜଳ ନେଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶିର ଉପରେ ଢାଳିଲେ; ପଛରେ ଶମ୍ଭୁ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଶିର ଉପରେ ସେହିପରି କଲେ।

Verse 110

जलक्रीडैवमभवदथ चर्षिगणांतरे । जलक्रीडासंभ्रमेण विस्रस्तजटबंधनाः ॥ ११० ॥

ତେବେ ଋଷିଗଣଙ୍କ ସଭାମଧ୍ୟରେ ଜଳକ୍ରୀଡା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସେହି ଜଳବିହାରର ସମ୍ଭ୍ରମରେ ତାଙ୍କ ଜଟାବନ୍ଧନ ଖୋଲି ଯାଇଲା।

Verse 111

अथ संभ्रमतां तेषामन्योन्यजटबंधनम् । इतरेतरबद्ध्वासु जटासु च मुनीश्वराः ॥ १११ ॥

ତାପରେ ସେମାନେ ଆତୁରତାରେ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ତାଙ୍କ ଜଟା ପରସ୍ପରେ ଗୁଞ୍ଜିଗଲା। ଏକାପରେ ଏକା ବନ୍ଧା ଜଟାରେ ସେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ଅଟକିଗଲେ।

Verse 112

शक्तिमंतोऽशक्तिमत आकर्षंति च सव्यथम् । पातयंतोऽन्यतश्चापि क्त्रोशंतो रुदतस्तथा ॥ ११२ ॥

ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଦୁର୍ବଳମାନଙ୍କୁ ବେଦନା ସହ ଟାଣିନେଉଛନ୍ତି। ଆଉ ଅନ୍ୟତ୍ର ପକାଇ ଦେଉଛନ୍ତି; ପୀଡିତମାନେ ଚିତ୍କାର କରି କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।

Verse 113

एवं प्रवृत्ते तुमुले संभूते तोयकर्मणि । आकाशे वानरेशस्तु ननर्त च ननाद च ॥ ११३ ॥

ଏଭଳି ଜଳକର୍ମରେ ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳ ଉପଜି ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଆକାଶରେ ବାନରେଶ ନୃତ୍ୟ କଲା ଓ ଗର୍ଜନ କଲା।

Verse 114

विपंचीं वादयन्वाद्यं ललितां गीतिमुज्जगौ । सुगीत्या ललिता यास्तु आगायत विधा दश ॥ ११४ ॥

ସେ ବିପଞ୍ଚୀ ବାଦ୍ୟ ବଜାଇ ବଜାଇ ଲଲିତ ଗୀତ ଗାଇଲା। ସେହି ଲଲିତ ଗୀତଗୁଡ଼ିକ ସୁଗାନରେ ଦଶ ପ୍ରକାର ବିଧିରେ ଗାଯାଏ।

Verse 115

शुश्राव गीतिं मधुरां शंकरो लोकभावतः । स्वयं गातुं हि ललितं मंदंमंदं प्रचक्रमे ॥ ११५ ॥

ମଧୁର ଗୀତି ଶୁଣି ଶଙ୍କର ଲୋକଭାବରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସ୍ୱୟଂ ଧୀରେ ଧୀରେ ଲଲିତଭାବେ ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 116

स्वयं गायति देवेशे विश्रामं गलदेशिकम् । स्वरं ध्रुवं समादाय सर्वलक्षणसंयुतम् ॥ ११६ ॥

ସେ ଦେବେଶଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ୱୟଂ ଗାଏ; କଣ୍ଠରେ ଯଥାସ୍ଥାନେ ବିରାମ ରଖି, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଧ୍ରୁବ ସ୍ୱର ଧରେ।

Verse 117

स्वधारामृतसंयुक्तं गानेनैवमपोनयन् । वासुदेवो मर्दलं च कराभ्यामप्यवादयत् ॥ ११७ ॥

ନିଜ ଅନ୍ତର୍ଧାରାମୃତରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଏହି ଗାନଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ କ୍ଲେଶ ଦୂର କଲେ; ଏବଂ ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ହାତରେ ମର୍ଦଳ (ମୃଦଙ୍ଗ) ବଜାଇଲେ।

Verse 118

अम्बुजांगश्चतुर्वक्रस्तुंबुरुर्मुखरो बभौ । तानका गौतमाद्यास्तु गयको वायुजोऽभवत् ॥ ११८ ॥

ଅମ୍ବୁଜାଙ୍ଗ ଚତୁର୍ବକ୍ର ହେଲେ, ତୁମ୍ବୁରୁ ମୁଖର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ତଥା ତାନକା ଓ ଗୌତମାଦି ଋଷିମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଏବଂ ଗାୟକ ବାୟୁପୁତ୍ର ରୂପେ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 119

गायके मधुरं गीतं हनूमति कपीश्वरे । म्लानमल्मानमभवत्कृशाः पुष्टास्तदाभवन् ॥ ११९ ॥

କପୀଶ୍ୱର ହନୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗାୟକ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ; ତେବେ ମ୍ଲାନମନା ଲୋକ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ କୃଶମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 120

स्वां स्वां गीतिमतः सर्वे तिरस्कृत्यैव मूर्च्छिता । तूष्णीभूतं समभवद्देवर्षिगणदानवम् ॥ १२० ॥

ନିଜ ନିଜ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ସମସ୍ତେ ଯେନ ତିରସ୍କୃତ ହୋଇ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ସୁର ଆବୃତ ହେଲା, ଏବଂ ଦେବର୍ଷି ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ସଭା ନିରବ ହୋଇଗଲା।

Verse 121

एकः स हनुमान् गाता श्रोतारः सर्व एव ते । मध्याह्नकाले वितते गायमाने हनूमति । स्वस्ववाह नमारुह्य निर्गताः सर्वदेवताः ॥ १२१ ॥

ଗାୟକ ଥିଲେ କେବଳ ହନୁମାନ; ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରୋତା। ମଧ୍ୟାହ୍ନକାଳେ ହନୁମାନ ଦୀର୍ଘଭାବେ ଗାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ନିଜ ବାହନରେ ଚଢ଼ି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 122

गानप्रियो महेशस्तु जग्राह प्लवगेश्वरम् । प्लवग त्वं मयाज्ञप्तो निःशंको वृषमारुह ॥ १२२ ॥

ଗାନପ୍ରିୟ ମହେଶ ପ୍ଲବଗେଶ୍ୱରକୁ ଧରି କହିଲେ—“ହେ ବାନର! ମୋର ଆଜ୍ଞା; ନିଃଶଙ୍କ ହୋଇ ବୃଷଭରେ ଆରୋହଣ କର।”

Verse 123

मम चाभिमुखो भूत्वा गायस्वानेकगायनम् । अथाह कपिशार्दूलो भगवंतं महेश्वरम् ॥ १२३ ॥

“ମୋ ପ୍ରତି ମୁହଁ କରି ଅନେକ ପଦର ଗାନ ଗାଅ।” ଏହିପରି କହି କପିଶାର୍ଦୂଳ ଭଗବାନ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 124

वृषभारोहसामर्थ्यं तव नान्यस्य विद्यते ष । तव वाहनमारुह्य पातकी स्यामहं विभो ॥ १२४ ॥

ବୃଷଭରେ ଆରୋହଣ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ କେବଳ ଆପଣଙ୍କର; ଅନ୍ୟ କାହାର ନୁହେଁ। ହେ ବିଭୋ! ଆପଣଙ୍କ ବାହନରେ ଚଢ଼ିଲେ ମୁଁ ପାପୀ ହୋଇଯିବି।

Verse 125

मामेवारुह देवेश विहंगः शिवधारणः । तव चाभिमुखँ गानं करिष्यामि विलोकय ॥ १२५ ॥

ହେ ଦେବେଶ! ମୋ ଉପରେ ମାତ୍ର ଆରୋହଣ କର; ମୁଁ ଶିବଧାରୀ ବିହଙ୍ଗ। ତୁମ ଅଭିମୁଖେ ରହି ମୁଁ ସ୍ତୁତିଗାନ କରିବି—ଦେଖ।

Verse 126

अथेश्वरो हनूमंतमारुरोह यथा वृषम् । आरूढे शंकरे देवे हनुमत्कंधरां शिवः ॥ १२६ ॥

ତାପରେ ଈଶ୍ୱର (ଶିବ) ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ିବା ପରି ହନୁମାନ ଉପରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ଦେବ ଶଙ୍କର ଆରୂଢ ହେଲେ, ଶିବ ହନୁମାନଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ବିରାଜିଲେ।

Verse 127

छित्वा त्वचं परावृत्य सुखं गायति पूर्ववत् । श्रृण्वन्गीतिसुधां शंभुर्गौत मस्य गृहं ततः ॥ १२७ ॥

ଚର୍ମ କାଟି ତାହାକୁ ଓଢ଼ି, ପୂର୍ବବତ୍ ସୁଖରେ ଗାଇଲା। ସେଇ ଗୀତର ଅମୃତସମ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି ଶମ୍ଭୁ ତାପରେ ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।

Verse 128

सर्वे चाप्यागतास्तत्र देवर्षिगणदानवाः । पूजिता गौतमेनाथ भोजनावसरे सति ॥ १२८ ॥

ସେଠାରେ ଦେବର୍ଷିଗଣ ଓ ଦାନବମାନେ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ହେ ନାଥ! ଭୋଜନ ସମୟରେ ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା-ସତ୍କାର କଲେ।

Verse 129

यच्छुष्कं दारुसंभूतं गृहो पकरणादिकम् । प्ररूढमभवत्सर्वं गायमाने हनूमति ॥ १२९ ॥

ଘରେ ଶୁଖିଲା କାଠରୁ ତିଆରି ଯାହାକିଛି—ଉପକରଣ ଓ ସାମଗ୍ରୀ ସହ—ହନୁମାନଙ୍କ ଗାନ ହେଉଥିବାବେଳେ ସବୁ ଅଙ୍କୁରିତ ହୋଇ ପୁଣି ସତେଜ ହେଲା।

Verse 130

तस्मिन्गाने समस्तानां चित्रं दृष्टिरतिष्टत ॥ १३० ॥

ସେହି ଗାନ ଆରମ୍ଭ ହେବାମାତ୍ରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅଚଳ ହୋଇ ରହିଲା।

Verse 131

द्विबाहुरीशस्य पदाभिवं दनः समस्तगात्राभरणोपपन्नः । प्रसन्नमूर्तिस्तरुणः सुमध्ये विन्यस्तमूर्द्ध्वांजलिभिः शिरोभिः ॥ १३१ ॥

ସେ ଦ୍ୱିବାହୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପ୍ରଣାମ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା; ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଆଭୂଷଣଧାରୀ, ଯୁବକ, ସୁମଧ୍ୟ, ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ—ହାତ ଯୋଡ଼ି, ଶିର ନମାଇ ଭକ୍ତିରେ ରହିଲା।

Verse 132

शिरः कराभ्यां परिगृह्य शंकरो हनूमतः पूर्वमुखं चकार । पद्मासनासीनहनूमतोंऽजलौ निधाय पादं त्वपरं मुखे च ॥ १३२ ॥

ଶଙ୍କର ହନୁମାନଙ୍କ ଶିର ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ପୂର୍ବମୁଖ କରିଦେଲେ। ପରେ ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିବା ହନୁମାନଙ୍କ ଯୋଡ଼ା ହସ୍ତତଳରେ ଗୋଟିଏ ପାଦ ରଖି, ଅନ୍ୟ ପାଦ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ରଖିଲେ।

Verse 133

पादांगुलीभ्यामथ नासिकां विभुः स्नेहेन जग्राह च मन्दमन्दम् । स्कन्धे मुखे त्वंसतले च कण्ठे वक्षस्थले च स्तनमध्यमे हृदि ॥ १३३ ॥

ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ସ୍ନେହରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ପାଦାଙ୍ଗୁଳିଦ୍ୱାରା ନାସିକାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ; ଏବଂ ମୃଦୁଭାବେ କାନ୍ଧ, ମୁହଁ, ହଂସଲୀ ଗହ୍ୱର, କଣ୍ଠ, ବକ୍ଷ, ସ୍ତନମଧ୍ୟ ଓ ହୃଦୟପ୍ରଦେଶକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।

Verse 134

ततश्च कुक्षावथ नाभिमंडलं पादं द्वितीयं विदधाति चांजलौ । शिरो गृहीत्वाऽवनमय्य शंकरः पस्पर्श पृष्ठं चिबुकेन सोऽध्वनि ॥ १३४ ॥

ତାପରେ ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଦକୁ ଉଦର ଓ ନାଭିମଣ୍ଡଳରେ ରଖିଲେ। ଶଙ୍କର ଶିର ଧରି ତଳକୁ ନମାଇ, ସେହି କ୍ରମରେ ନିଜ ଠୋଡ଼ିଦ୍ୱାରା ପୃଷ୍ଠକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।

Verse 135

हारं च मुक्तापरिकल्पितं शिवो हनूमतः कंठगतं चकार ॥ १३५ ॥

ତେବେ ଶିବଦେବ ମୁକ୍ତାରେ ରଚିତ ହାରଟି ହନୁମାନଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ପରାଇଦେଲେ।

Verse 136

अथ विष्णुर्महेशानमिह वचनमुक्तवान् । हनूमता समो नास्ति कृत्स्नब्रह्माण्डमण्डले ॥ १३६ ॥

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ମହେଶଙ୍କୁ କହିଲେ—ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଣ୍ଡଳରେ ହନୁମାନଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।

Verse 137

श्रुतिदेवाद्यगम्यं हि पदं तव कपिस्थितम् । सर्वोपनिषदव्यक्तं त्वत्पदं कपिसर्वयुक् ॥ १३७ ॥

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଶ୍ରୁତି ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଗମ୍ୟ ତୁମ ପରମ ପଦ କପି-ଧ୍ୱଜଧାରୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ତୁମ ପଦ—ହେ କପିଚିହ୍ନିତ—ସର୍ବଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 138

यमादिसाधनैंर्योगैर्न क्षणं ते पदं स्थिरम् । महायोगिहृदंभोजे परं स्वस्थं हनूमति ॥ १३८ ॥

ୟମାଦି ସାଧନସହିତ ଯୋଗଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତୁମ ପଦ କ୍ଷଣମାତ୍ର ସ୍ଥିର ରହେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମହାଯୋଗୀ ହନୁମାନଙ୍କ ହୃଦୟ-କମଳରେ ତୁମେ ପରମ ବିଶ୍ରାମରେ ସଦା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 139

वर्षकोटिसहस्रं तु सहस्राब्दैरथान्वहम् । भक्त्या संपूजितोऽपीश पादो नो दर्शितस्त्वया ॥ १३९ ॥

ହେ ଈଶ! କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ, ସହସ୍ରାବ୍ଦ ପରେ ସହସ୍ରାବ୍ଦ ନିରନ୍ତର ଭକ୍ତିରେ ଆମେ ତୁମକୁ ପୂଜିଲୁ; ତଥାପି ତୁମେ ଆମକୁ ନିଜ ପାଦ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ ନାହିଁ।

Verse 140

लोके वादो हि सुमहाञ्छंभुर्नारायणप्रियः । हरिप्रियस्तथा शंभुर्न तादृग्भाग्यमस्ति मे ॥ १४० ॥

ଲୋକରେ ଏକ ମହାବାଦ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଶମ୍ଭୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଶମ୍ଭୁ ହରିଙ୍କ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ; କିନ୍ତୁ ଏମିତି ସୌଭାଗ୍ୟ ମୋର ନାହିଁ।

Verse 141

तच्छ्रुत्वा वचनं शंभुर्विष्णोः प्राह मुदान्वितः । न त्वया सदृशो मह्यं प्रियोऽन्योऽस्ति हरे क्वचित् ॥ १४१ ॥

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଶମ୍ଭୁ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—ହେ ହରି, ତୁମ ସମାନ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଅନ୍ୟ କେହି କେଉଁଠି ନାହିଁ।

Verse 142

पार्वती वा त्वया तुल्या वर्तते नैव भिद्यते । अथ देवाय महते गौतमः प्रणिपत्य च ॥ १४२ ॥

ପାର୍ବତୀ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସମାନ; କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ। ତାପରେ ଗୌତମ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି (କହିଲେ)।

Verse 143

व्यजिज्ञपदमेयात्मज्देवैर्हि करुणानिधे । मध्याह्नोऽयं व्यतिक्रांतो भुक्तिवेलाखिलस्य च ॥ १४३ ॥

ଦେବମାନେ କରୁଣାନିଧି, ଅଦିତିପୁତ୍ର ସେଇ ଅମେୟାତ୍ମାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ; ସମସ୍ତଙ୍କ ଭୋଜନବେଳା ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲା।

Verse 144

अथाचम्य महादेवो विष्णुना सहितो विभुः । प्रविश्य गौतमगृहं भोजनायोपचक्रमे ॥ १४४ ॥

ତାପରେ ବିଭୁ ମହାଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଆଚମନ କରି, ଗୌତମଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଭୋଜନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 145

रत्नांगुलीयैरथनूपुराभ्यां दुकूलबंधेन तडित्सुकांच्या । हारैरनेकैरथ कण्ठनिष्कयज्ञोपवीतोत्तरवाससी च ॥ १४५ ॥

ସେ ରତ୍ନଖଚିତ ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ନୂପୁର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ରେଶମ ବନ୍ଧନ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍-ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ କାଞ୍ଚି, ଅନେକ ହାର ଓ କଣ୍ଠନିଷ୍କ, ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଓ ଉତ୍ତରୀୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 146

विलंबिचंचन्मणिकुंडलेन सुपुष्पधम्मिल्लवरेण चैव । पंचांगगंधस्य विलेपनेन बाह्वंगदैः कंकणकांगुलीयैः ॥ १४६ ॥

ଝୁଲୁଥିବା ଓ ଦୋଳାୟମାନ ମଣିକୁଣ୍ଡଳ, ସୁନ୍ଦର ପୁଷ୍ପରେ ସଜା ଉତ୍ତମ କେଶବିନ୍ୟାସ, ପଞ୍ଚାଙ୍ଗଗନ୍ଧର ଲେପନ, ଏବଂ ବାହ୍ୱଙ୍ଗଦ, କଙ୍କଣ ଓ ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 147

अथो विभूषितः शिवो निविष्ट उत्तमासने । स्वसंमुखं हरिं तथा न्यवेशयद्वरासने ॥ १४७ ॥

ତାପରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଭଗବାନ ଶିବ ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ବସିଲେ ଏବଂ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସାଇଲେ।

Verse 148

देवश्रेष्ठौ हरीशौ तावन्योन्याभिमुखस्थितौ । सुवर्णभाजनस्थान्नं ददौ भक्त्या स गौतमः ॥ १४८ ॥

ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରି ଓ ଈଶ—ସେ ଦୁଇଜଣ ପରସ୍ପର ସମ୍ମୁଖେ ଥିବାବେଳେ, ଗୌତମ ଭକ୍ତିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ପରିବେଶିତ ଅନ୍ନ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 149

त्रिंशत्प्रभेदान्भक्ष्यांस्तु पायसं च चतुर्विधम् । सुपक्वं पाकजातं च कल्पितं यच्छतद्वयम् ॥ १४९ ॥

ଭକ୍ଷ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ତିରିଶ ପ୍ରଭେଦ ଏବଂ ପାୟସ ଚାରି ପ୍ରକାର—ସୁପକ୍ୱ, ପାକଜାତ, ଏବଂ ଦୁଇ ପ୍ରକାର କଳ୍ପିତ—ଏହି ସବୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 150

अपक्कं मिश्रकं तद्वत्त्रिंशतं परिकल्पितम् । शतं शतं सुकन्दानां शाकानां च प्रकल्पितम् ॥ १५० ॥

ସେହିପରି କଚା ମିଶ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟର ପରିମାଣ ତିରିଶ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ସୁଗନ୍ଧିତ କନ୍ଦ ଓ ଶାକ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଶତ ଶତ ପରିମାଣ ବିଧିତ।

Verse 151

पंचविंशतिधा सर्पिःसंस्कृतं व्यंजनं तथा । शर्कराद्यं तथा चूतमोचाखर्जूरदाडिमम् ॥ १५१ ॥

ପଚିଶ ପ୍ରକାରେ ସଂସ୍କୃତ ଘୃତ, ତଥା ସୁସ୍ୱାଦୁ ବ୍ୟଞ୍ଜନ; ଶର୍କରା ଆଦି; ଏବଂ ଆମ୍ବ, କଦଳୀ, ଖଜୁରି, ଦାଡିମ।

Verse 152

द्राक्षेक्षुनागरंगं च मिष्टं पक्वं फलोत्करम् । प्रियालक्रंजम्बुफलं विकंकतफलं तथा ॥ १५२ ॥

ଦ୍ରାକ୍ଷା, ଇଖୁ, ନାଗରଙ୍ଗ, ଏବଂ ମିଷ୍ଟ ପକ୍ୱ ଫଳର ଢେର; ତଥା ପ୍ରିୟାଳ, କ୍ରଞ୍ଜମ୍ବୁ, ଜମ୍ବୁ ଓ ବିକଙ୍କତ ଫଳ ମଧ୍ୟ (ଅର୍ପଣୀୟ)।

Verse 153

एवमादीनि चान्यानि द्रव्याणीशे समर्प्य च । दत्त्वापोशानकं विप्रो भुंजध्वमिति चाब्रवीत् ॥ १५३ ॥

ଏହିପରି ଏସବୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଚମନ ଦେଇ କହିଲେ—“ଏବେ ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ।”

Verse 154

भुंजानैषु च सर्वेषु व्यजनं सूक्ष्मविस्तृतम् । गौतमः स्वयमादाय शिवविष्णू अवीजयत् ॥ १५४ ॥

ସମସ୍ତେ ଭୋଜନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଗୌତମ ସ୍ୱୟଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟଜନ ଧରି ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପଖା କଲେ।

Verse 155

परिहासमथो कर्तुमियेष परमेश्वरः । पश्य विष्णो हनूमन्तं कथं भुंक्ते स वानरः ॥ १५५ ॥

ତେବେ ପରମେଶ୍ୱର ପରିହାସ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି କହିଲେ— “ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖ; ସେଇ ବାନର କିପରି ଭୋଜନ କରୁଛି!”

Verse 156

वानरं पश्यति हरौ मण्डकं विष्णुभाजने । चक्षेप मुनिसंषेषु पश्यत्स्वपि महेश्वरः ॥ १५६ ॥

ହରି ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଗୋଟିଏ ବାନର ବିଷ୍ଣୁ-ପୂଜାର ପାତ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ବେଙ୍ଗକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ମୁନିସଭା ଦେଖୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ମହେଶ୍ୱର ନିଜେ କଲେ।

Verse 157

हनूमते दत्तवांश्च स्वोच्छिष्टं पायसादिकम् । त्वदुच्छिष्टभोज्यं तु तवैव वचनाद्विभो ॥ १५७ ॥

ସେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ପାୟସ ଆଦି ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ହେ ବିଭୋ, ଆପଣଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭୋଜନ ତ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରୁ ମାତ୍ର ହେଲା।

Verse 158

अनर्हं मम नैवेद्यं पत्रं पुष्पं फलादिकम् । मह्यं निवेद्य सकलं कूप एव विनिःक्षिपेत् ॥ १५८ ॥

ମୋ ନୈବେଦ୍ୟରେ ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଆଦି କିଛି ଅନର୍ହ ହେଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୋତେ ନିବେଦନ କରି ପରେ ସବୁକୁ କୂପରେ ହିଁ ପକାଇଦେବା ଉଚିତ।

Verse 159

अभुक्ते त्वर्द्वंचो नूनं भुक्ते चापि कृपा तव । बाणलिंगे स्वयंभूते चन्द्रकांते हृदि स्थिते ॥ १५९ ॥

ନିଶ୍ଚୟ, ଯଦି ଭୋଜନ ହୋଇନାହିଁ ତେବେ ସେ ଆପଣଙ୍କ ବଞ୍ଚନା; ଏବଂ ଭୋଜନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଆପଣଙ୍କ କୃପା—ହେ ପ୍ରଭୁ, ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବାଣଲିଙ୍ଗ, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 160

चांद्रायण समं ज्ञेयं शम्भोर्नैवेद्यभक्षणम् । भुक्तिवेलेयमधुना तद्वैरस्यं कथांतरात् ॥ १६० ॥

ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ନୈବେଦ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ସମାନ ବୋଲି ଜାଣ। କିନ୍ତୁ ଏବେ ଭୋଜନ ସମୟ; ସେହି ପ୍ରସଙ୍ଗର କଟୁତା ପରେ ଅନ୍ୟ କଥାରେ କୁହାଯିବ।

Verse 161

भुक्त्वा तु कथयिष्यामि निर्विशंकं विभुंक्ष्व तत् । अथासौ जलसंस्कारं कृतवान् गौतमो मुनिः ॥ १६१ ॥

“ଭୋଜନ କରି ସାରିଲେ ମୁଁ କହିବି; ସନ୍ଦେହ ବିନା ତାହା ଭକ୍ଷଣ କର।” ତାପରେ ମୁନି ଗୌତମ ଜଳ-ସଂସ୍କାର କଲେ।

Verse 162

आरक्तसुस्निगन्धसुसूक्ष्मगात्राननेकधाधौतसुशोभितांगान् । तडागतोयैः कतबीजघर्षितैर्विशौधितैस्तैः करकानपूरयत् ॥ १६२ ॥

ସେ ତଡାଗର ଜଳକୁ କଟକ ବୀଜରେ ଘଷି, ଅନେକଥର ଧୋଇ, ସୁଗନ୍ଧିତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅଳ୍ପ ରକ୍ତିମ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ କଲେ; ସେହି ଜଳରେ ଜଳପାତ୍ର (କରକ) ଭରିଦେଲେ, ଯାହାରେ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।

Verse 163

नद्याः सैकतवेदिकां नवतरां संछाद्य सूक्ष्मांबरैःशुद्ध्वैः श्वेततरैरथोपरि घटांस्तोयेन पूर्णान्क्षिपेत् । लिप्त्वा नालकजातिमास्तपुटकं तत्कौलकं कारिकाचूर्णं चन्दनचन्द्ररश्मिविशदां मालां पुटांतं क्षिपेत् । यामस्यापि पुनश्च वारिवसनेनाशोध्य कुम्भेन तञ्चंद्प्रन्थिमथो निधाय बकुलं क्षिप्त्वा तथा पाटलम् ॥ १६३ ॥

ନଦୀତଟରେ ନୂତନ ବାଲୁକା-ବେଦିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧଳା ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକି; ତାହାର ଉପରେ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟ ରଖିବା। ପରେ ନାଲକ-ଜାତି ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, ତାହାର କୌଲକ ଲେପ ଓ କାରିକା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଲଗାଇ ସଜାଇ; ଚନ୍ଦନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ନିର୍ମଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ମାଳାକୁ ସେହି ଆବରଣ ମଧ୍ୟରେ ରଖିବା। ଏକ ଯାମ ପରେ ପୁନଃ ଜଳ ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଜଳକୁମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର-ପ୍ରନ୍ଥି ସ୍ଥାପନ କରି; ପରେ ବକୁଳ ଓ ପାଟଳ ପୁଷ୍ପ ରଖିବା।

Verse 164

शेफालीस्तबकमथो जलं च तत्रविन्यस्य प्रथमत एव तोयशुद्धिम् । कृत्वाथो मृदुतरं सूक्ष्मवस्त्रखण्डेनावेष्टेत्सृणिकमुखं च सूक्ष्मचन्द्रम् ॥ १६४ ॥

ସେଠାରେ ଶେଫାଳୀ ଫୁଲର ଗୁଚ୍ଛ ଓ ଜଳ ରଖି ପ୍ରଥମେ ଜଳ-ଶୁଦ୍ଧି କରିବା। ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ରଖଣ୍ଡରେ (ଉପକରଣକୁ) ମୁଡ଼ି, ସୃଣିକାର ମୁହଁ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ‘ଚନ୍ଦ୍ର’କୁ ମଧ୍ୟ ଢାକିବା।

Verse 165

अनातपप्रदेशे तु निधाय करकानथ । मन्दवातसमोपेते सूक्ष्मव्यजनवीजेते ॥ १६५ ॥

ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟତାପ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ଯେଉଁଠାରେ ମନ୍ଦ ପବନ ରହେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ କୋମଳ ପଖାରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ପଖା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 166

सिंचेच्छीतैर्जलैश्चापि वासितैः सृणिकामपि । संस्कृताः स्वायतास्तत्र नरा नार्योऽथवा नृपाः ॥ १६६ ॥

ଶୀତଳ ଜଳରେ, ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ଛିଟାଇବା ଉଚିତ; ସୁଗନ୍ଧି ଲେପ ମଧ୍ୟ ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ସଂସ୍କୃତ ହୋଇ ସେଠାରେ ପୁରୁଷ, ନାରୀ କିମ୍ବା ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସଂଯମୀ ଓ ଶିଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 167

तत्कन्या वा क्षालितांगा धौतपादास्सुवाससः । मधुर्पिगमनिर्यासमसांद्रमगुरूद्भवम् ॥ १६७ ॥

ତାପରେ ସେଇ କନ୍ୟା/ନାରୀ ସ୍ନାନ କରି ଅଙ୍ଗ ଧୋଇ, ପାଦ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଅଗରୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହାଲୁକା, ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧିତ ରାଳ-ସାର ପରିମଳ ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 168

बाहुमूले च कंठे च विलिप्यासांद्रमेव च । मस्तके जापकं न्यस्य पंचगंधविलेपनम् ॥ १६८ ॥

ବାହୁମୂଳରେ ଓ କଣ୍ଠରେ ଘନ ଲେପ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ମସ୍ତକରେ ଜାପକ (ଜପମାଳା/ଜପଡୋରି) ରଖି ପଞ୍ଚଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 169

पुष्पनद्ध्वसुकेशास्तु ताः शुभाः स्युः सुनिर्मलाः । एवमेवार्चिता नार्य आप्तकुंकुमविग्रहाः ॥ १६९ ॥

ଯେ ନାରୀମାନଙ୍କର କେଶ ସୁନ୍ଦରଭାବେ ସଜାଯାଇ ପୁଷ୍ପରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ସେମାନେ ଶୁଭ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ଭାବେ ଆର୍ଚିତ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦେହ ସୁସଜ୍ଜିତ କୁଙ୍କୁମରେ ଶୋଭିତ ହୁଏ।

Verse 170

युवत्यश्चारुसर्वांग्यो नितरां भूषणैरपि । एतादृग्वनिताभिर्वा नरैर्वा दापयेज्जलम् ॥ १७० ॥

ସୁନ୍ଦର ସର୍ବାଙ୍ଗୀ, ଭୂଷଣରେ ସୁଶୋଭିତ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ସେହିପରି ଯୋଗ୍ୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଳଦାନ କରାଯାଉ।

Verse 171

तेऽपि प्रादानसमये सूक्ष्मवस्त्राल्पवेष्टनम् । अथवामकरे न्यस्य करकं प्रेक्ष्य तत्र हि ॥ १७१ ॥

ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାନସମୟରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳ୍ପ ବେଷ୍ଟନ ପିନ୍ଧିବେ; କିମ୍ବା ବାମହସ୍ତରେ ଜଳପାତ୍ର ରଖି ସେହି ପାତ୍ରକୁ ଦେଖି ବିଧି କରିବେ।

Verse 172

दोरिकान्यस्तमुन्मुच्य ततस्तोयं प्रदापयेत् । एवं स कारयामास गौतमो भगवान्मुनिः ॥ १७२ ॥

ଦୋରିରେ ବାନ୍ଧା/ରଖା ଥିବା ବନ୍ଧନ ଖୋଲି, ତାପରେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରାଯାଉ; ଏହିପରି ଭଗବାନ୍ ଗୌତମ ମୁନି କରାଇଥିଲେ।

Verse 173

महेशादिषु सर्वेषु भुक्तवत्सु महात्मसु । प्रक्षालितांघ्रिहस्तेषु गंधोद्वर्तितपाणिषु ॥ १७३ ॥

ମହେଶ ଆଦି ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ ଭୋଜନ ସମାପ୍ତ କରି, ପାଦ ଓ ହସ୍ତ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଉବଟନରେ ହାତ ମର୍ଦ୍ଦନ କରିଥିବାବେଳେ—

Verse 174

उञ्चासनसमासीने देवदेवे महेश्वरे । अथ नीचसमासीनादेवाः सर्षिगणास्तथा ॥ १७४ ॥

ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଉଚ୍ଚ ଆସନରେ ଆସୀନ ଥିବାବେଳେ, ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିଗଣ ସହିତ ସମସ୍ତେ ନୀଚ ଆସନରେ ବସିଲେ।

Verse 175

मणिपात्रेषु संवेष्ट्थ पूगखंडान्सुधूपितान् । अकोणान्वर्तुलान्स्थूलानसूक्ष्मानकृशानपि ॥ १७५ ॥

ମଣିମୟ ପାତ୍ରରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଗ (ସୁପାରି) ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ ମୁଡ଼ି ରଖ। ସେଗୁଡ଼ିକ କୋଣହୀନ, ବୃତ୍ତାକାର, ମୋଟ, ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମ ନୁହେଁ ଓ ଅତିକୃଶ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ॥ ୧୭୫ ॥

Verse 176

श्वेतपत्राणि संशोध्य क्षिप्त्वा कर्पूरखंडकम् । चूर्णं च शंकरायाथ निवेदयति गौतमे ॥ १७६ ॥

ଶ୍ୱେତ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି ତାହାରେ କର୍ପୂରର ଏକ ଖଣ୍ଡ ରଖେ। ପରେ, ହେ ଗୌତମ, ସେଇ ଚୂର୍ଣ୍ଣକୁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରେ॥ ୧୭୬ ॥

Verse 177

गृहाण देव तांबूलमित्युक्तवचने मुनौ । कपे गृहाण तांबूलं प्रयच्छ मम खंडकान् ॥ १७७ ॥

ମୁନି “ହେ ଦେବ, ଏହି ତାମ୍ବୂଳ ଗ୍ରହଣ କର” ବୋଲି କହିଲେ, କପି କହିଲା—“ହେ ମୁନେ, ଆପଣ ତାମ୍ବୂଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଓ ମୋ ଖଣ୍ଡକଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ”॥ ୧୭୭ ॥

Verse 178

उवाच वानरो नास्ति मम शुद्धिर्महेश्वर । अनेकफलभोक्तॄत्वाद्वानरस्तु कथं शुचिः ॥ १७८ ॥

ବାନର କହିଲା—“ହେ ମହେଶ୍ୱର, ମୋ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧି ନାହିଁ। ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫଳ ଭୋଗ କରୁଥିବା ବାନର କିପରି ଶୁଚି ହେବ?”॥ ୧୭୮ ॥

Verse 179

तच्छ्रुत्वा तु विरूपाक्षाः प्राह वानरसत्तमम् । मद्वाक्यादखिलं शुद्ध्येन्मद्वाक्यादमृतं विषम् ॥ १७९ ॥

ତାହା ଶୁଣି ବିରୂପାକ୍ଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରକୁ କହିଲେ—“ମୋ ବଚନରେ ସମସ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି; ମୋ ବଚନରେ ବିଷ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ହୋଇଯାଏ”॥ ୧୭୯ ॥

Verse 180

मद्वाक्यादखिला वेदा मद्वाक्याद्देवतादयः । मद्वांक्याद्ध्वर्मविज्ञानं मद्वाक्यान्मोक्ष उच्यते ॥ १८० ॥

ମୋର ବାକ୍ୟରୁ ସମସ୍ତ ବେଦ ପ୍ରକଟ ହୁଏ; ମୋର ବାକ୍ୟରୁ ଦେବତା ଆଦି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ମୋର ବାକ୍ୟରୁ ଧର୍ମଜ୍ଞାନ ହୁଏ, ଏବଂ ମୋର ବାକ୍ୟରୁ ମୋକ୍ଷ ଘୋଷିତ ହୁଏ।

Verse 181

पुराणान्यागमाश्चैव स्मृतयो मम वाक्यतः । अतो गृहाण तांबूलं मम देहि सुखंडकान् ॥ १८१ ॥

ପୁରାଣ, ଆଗମ ଓ ସ୍ମୃତି—ସବୁ ମୋର ବାକ୍ୟାଧିକାରରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ। ତେଣୁ ଏହି ତାମ୍ବୂଳ ଗ୍ରହଣ କର, ଏବଂ ମୋତେ ମିଠା ଖଣ୍ଡକ (ସୁଖଣ୍ଡକ) ଦେ।

Verse 182

हरिर्वामकरेणाधात्तांबूलं पूगखंडकम् । ततः पत्राणि संगृह्य तस्मै खंडान्समर्पयत् ॥ १८२ ॥

ହରି ବାମହସ୍ତରେ ତାମ୍ବୂଳ ଓ ପୂଗଖଣ୍ଡ (ସୁପାରି ଖଣ୍ଡ) ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପରେ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ସେଇ ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ।

Verse 183

कर्पूरमग्रतो दत्तं गृहीत्वाभक्षयच्छिवः । देवे तु कृततांबूले पार्वती मंदराचलात् ॥ १८३ ॥

ଆଗରେ କର୍ପୂର ରଖାଗଲା; ଶିବ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରି ଭକ୍ଷଣ କଲେ। ଦେବ ତାମ୍ବୂଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବାବେଳେ, ପାର୍ବତୀ ମନ୍ଦରାଚଳରୁ (ତାହା) ଆଣିଲେ।

Verse 184

जयाविजययोर्हस्तं गृहीत्वायान्मुनेर्गृहम् । देवपादौ ततो नत्वा विनम्रवदनाभवत् ॥ १८४ ॥

ଜୟ ଓ ବିଜୟଙ୍କ ହସ୍ତ ଧରି ସେ ମୁନିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ। ପରେ ଦେବଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ନମସ୍କାର କରି ସେ ବିନମ୍ର ମୁଖରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା ହେଲେ।

Verse 185

उन्नमय्य मुखि तस्या इदमाह त्रिलोचनः । त्वदर्थं देवदेवेशि अपराधः कृतो मया ॥ १८५ ॥

ତାହାର ମୁହଁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ତ୍ରିନୟନ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ— “ହେ ଦେବଦେବେଶ୍ୱରୀ, ତୁମ ନିମିତ୍ତେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଅପରାଧ ହୋଇଛି।”

Verse 186

यत्त्वां विहाय भुक्तं हि तथान्यच्छृणु सुंदरि । यत्त्वां स्वमंदिरे त्यक्त्वा महदेनो मया कृतम् ॥ १८६ ॥

ତୁମକୁ ଅବହେଳା କରି ମୁଁ ଭୋଜନ କରିଛି— ଆଉ ଶୁଣ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। ତୁମକୁ ତୁମ ନିଜ ମନ୍ଦିର-ଗୃହରେ ତ୍ୟାଗ କରି ମୁଁ ମହାପାପ କରିଛି।

Verse 187

क्षंतुमर्हसि देवेशि त्यक्तकोपा विलोकय । न बभाषेऽप्येवमुक्ता सारुंधत्या विनिर्ययौ ॥ १८७ ॥

ହେ ଦେବେଶ୍ୱରୀ, କ୍ଷମା କରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ; କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରି କୃପାଦୃଷ୍ଟି କର। ଏଭଳି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କିଛି କହିଲା ନାହିଁ ଏବଂ ଅରୁନ୍ଧତୀ ସହ ବିଦାୟ ନେଲା।

Verse 188

निर्गच्छंतीं मुनिर्ज्ञात्वा दंडवत्प्रणनाम ह । अथोवाच शिवा तं चगौतम त्वं किमिच्छसि ॥ १८८ ॥

ସେ ଯାଉଛି ବୋଲି ଜାଣି ମୁନି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାପରେ ଶିବା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଗୌତମ, ତୁମେ କ’ଣ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?”

Verse 189

अथाह गौतमो देवीं पार्वतीं प्रेक्ष्य सस्मिताम् । कृतकृत्यो भवेयं वै भुक्तायां मद्गृहे त्वयि ॥ १८९ ॥

ତାପରେ ଗୌତମ ମୁନି ମନ୍ଦହାସିନୀ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ— “ଆପଣ ମୋ ଘରେ ଭୋଜନ କଲେ ମାତ୍ର ମୁଁ କୃତକୃତ୍ୟ ହେବି।”

Verse 190

ततः प्राह शिवा विप्रं गौतमं रचितांजलिम् । भोक्ष्यामि त्वद्गृहे विप्र शंकरानुमतेन वै ॥ १९० ॥

ତେବେ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) କରଯୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଗୌତମ ବିପ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ବିପ୍ର! ଶଂକରଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ମୁଁ ତୁମ ଗୃହେ ଭୋଜନ କରିବି।”

Verse 191

अथ गत्वा शिवं विंशे लब्धानुज्ञस्त्वरागतः । भोजयामास गिरिजां देवीं चारुंधतीं तथा ॥ १९१ ॥

ତାପରେ ସେ ବିଂଶ (କାଳ/ବର୍ଷ)ରେ ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଅନୁମତି ପାଇ ତ୍ୱରାରେ ଫେରିଲା; ଏବଂ ଦେବୀ ଗିରିଜା ଓ ପତିବ୍ରତା ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଭୋଜନ କରାଇଲା।

Verse 192

भुक्त्वाथ पार्वती सर्वगंधपुष्पाद्यलंकृता । सहानु चरकन्याभिः सहस्राभिर्हरं ययौ ॥ १९२ ॥

ଭୋଜନ କରି ସାରି ପାର୍ବତୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପାଦି ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସହସ୍ର ଅନୁଚରୀ କନ୍ୟାଙ୍କ ସହ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 193

अथाह र्शकरो देवी गच्छ गौतममंदिरम् । संध्योपास्तिमहं कृत्वा ह्यागमिष्ये तवांतिकम् ॥ १९३ ॥

ତେବେ ଋଷକର ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ତୁମେ ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଅ। ମୁଁ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କରି ସାରି ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିବି।”

Verse 194

इत्युक्त्वा प्रययौ देवी गौतमस्यैव मदिरम् । संध्यावदनकामास्तु सर्व एव विनिर्गताः ॥ १९४ ॥

ଏହିପରି କହି ଦେବୀ ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ; ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ବାହାରକୁ ଗଲେ।

Verse 195

कृतसंध्यास्तडागे तु महेशाद्याश्च कृत्स्नशः । अथोत्तरमुखः शंभुर्न्यास कृत्वा जजाप ह ॥ १९५ ॥

ତଡାଗ ପାଖରେ ସନ୍ଧ୍ୟାକର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କରି ମହେଶ ଆଦି ସମସ୍ତେ ଯଥାବିଧି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ପରେ ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ଶମ୍ଭୁ ନ୍ୟାସ କରି ଜପ ଆରମ୍ଭ କଲେ॥

Verse 196

अथ विष्णुर्महातेजा महेशमिदमब्रवीत् । सर्वैर्नमस्यते यस्तु सर्वैरेव समर्च्यते ॥ १९६ ॥

ତେବେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁ ମହେଶଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ—ଯାହାକୁ ସମସ୍ତେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେହି ଜଣେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି॥

Verse 197

हूयतं सर्वयज्ञेषु स भवान्किम् जपिष्यति । रचितांजलयः सर्वे त्वामेवैकमुपासिते ॥ १९७ ॥

ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଆହୁତି ଦିଆଯାଉଥିବାବେଳେ, ତେବେ ଆପଣ କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଜପିବେ? ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଉପାସନା କରୁଛୁ॥

Verse 198

स भवान्देवदेवेशः कस्मै विरचितांजलिः । नमस्कारादिपुण्यानां फलदस्त्वं महेश्वरर ॥ १९८ ॥

ହେ ଦେବଦେବେଶ! ଆପଣ କାହାକୁ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ନମସ୍କାର କଲେ? ହେ ମହେଶ୍ୱର! ନମସ୍କାର ଆଦି ପୁଣ୍ୟକର୍ମର ଫଳଦାତା ତ ଆପଣ ହିଁ॥

Verse 199

तव कः फलदो वंद्यः को वा त्वत्तोऽधिको वद । तच्छ्रुत्वा शंकरः प्राह देवदेवं जनार्दनम् ॥ १९९ ॥

କୁହନ୍ତୁ—ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଫଳଦାତା ଓ ବନ୍ଦନୀୟ କିଏ? ଆପଣଠାରୁ ଅଧିକ କିଏ? ଏହା ଶୁଣି ଶଙ୍କର ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲେ॥

Verse 200

ध्याये न किंचिद्गोविंदनमस्ये ह न किंचन । किंतु नास्तिकजंतूनां प्रवृत्त्यर्थमिदं मया ॥ २०० ॥

ମୁଁ ଏଠାରେ କିଛିମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରୁନାହିଁ, ନା ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ନାସ୍ତିକ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସତ୍ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ ଲଗାଇବା ପାଇଁ ମାତ୍ର ଏହା ମୁଁ କରିଛି॥୨୦୦॥