Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 21

The Greatness of the Gaṅgā

Gaṅgāmāhātmya

Devanagari script

गङ्गा च तुलसी चैव हरिभक्तिरचञ्चला । अत्यन्तदुर्ल्लभा नॄणां भक्तिर्द्धर्मप्रवक्तरि ॥ २१ ॥

Transliteration

gaṅgā ca tulasī caiva haribhaktiracañcalā | atyantadurllabhā nṝṇāṃ bhaktirddharmapravaktari || 21 ||

Translation

ଗଙ୍ଗା, ତୁଳସୀ ଏବଂ ହରିପ୍ରତି ଅଚଞ୍ଚଳ ଭକ୍ତି—ଏଗୁଡ଼ିକ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଏବଂ ସଦ୍ଧର୍ମ ପ୍ରବକ୍ତା ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।

Word by Word

• गङ्गा: Ganga
• गङ्गा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction: ‘and’)

• तुलसी: Tulasi
• तुलसी: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तुलसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• एव: indeed
• एव: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (particle: ‘indeed/only’)

• हरि-भक्तिः: devotion to Hari
• हरि-भक्तिः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (हरेः भक्तिः)

• अ-चञ्चला: unwavering
• अ-चञ्चला: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: चञ्चल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-समास/नकार-प्रत्ययार्थक निषेध (a- = not)

• अत्यन्त-दुर्लभा: extremely rare
• अत्यन्त-दुर्लभा: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अत्यन्त (अव्यय/प्रातिपदिक) + दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (अत्यन्तं दुर्लभा)

• नॄणाम्: of men
• नॄणाम्: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• भक्तिः: devotion
• भक्तिः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• धर्म-प्रवक्तरि: in the expounder of dharma
• धर्म-प्रवक्तरि: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + प्रवक्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य प्रवक्ता)

Speaker

Narada (teaching within the Narada–Sanatkumara dialogue frame)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Ganga
• Tulasi
• Hari
• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It declares that access to purifying sacred supports—Gaṅgā, Tulasī, and especially steady devotion to Hari—is not merely common good fortune but a rare spiritual attainment, implying past merit and sincere practice.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is presented as ‘acañcalā’ (unwavering), meaning devotion that does not oscillate with circumstances; the verse elevates such steadiness as the true rarity, even above external signs of religiosity.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) is taught here; the practical takeaway is dharmic discernment—seeking and honoring a dharma-proclaimer (teacher) as a necessary support for steady Vaiṣṇava bhakti.