Manvantaras and Indras; Sudharmā’s Liberation through Viṣṇu-Pradakṣiṇā; Supremacy of Hari-Bhakti

Verse 1

सनक उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि विभूतिं वैष्णवीं मुने । यां श्रृण्वतां कीर्तयतां सद्यः पापक्षयो भवेत् ॥ १ ॥

ସନକ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ଏହାପରେ ମୁଁ ବୈଷ୍ଣବୀ ବିଭୂତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଯାହାକୁ ଶୁଣିବା ଓ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବାରେ ସତ୍ୱର ପାପକ୍ଷୟ ହୁଏ ॥ ୧ ॥

Verse 2

वैवस्वतेंऽतरे पूर्वं शक्रस्य च बृहस्पतेः । संवादः सुमहानासीत्तं वक्ष्यामि निशामय ॥ २ ॥

ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତର ପୂର୍ବରୁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ସମ୍ବାଦ ହୋଇଥିଲା; ତାହା ମୁଁ କହୁଛି—ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ ॥ ୨ ॥

Verse 3

एकदा सर्वभोगाढ्यो विबुधैः परिवारितः । अप्सरोगणसंकीर्णो बृहस्पतिमभाषत ॥ ३ ॥

ଏକଦା ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଦେବଗଣଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ, ଅପ୍ସରାଗଣର ଭିଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା ॥ ୩ ॥

Verse 4

इन्द्र उवाच । बृहस्पते महाभाग सर्वतत्त्वार्थकोविद । अतीतब्रह्मणः कल्पे सृष्टिः कीदृग्विधा प्रभो ॥ ४ ॥

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ବୃହସ୍ପତେ! ମହାଭାଗ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ! ହେ ପ୍ରଭୋ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅତୀତ କଳ୍ପରେ ସୃଷ୍ଟି କିପରି ଥିଲା? ॥ ୪ ॥

Verse 5

इन्द्रस्तु कीदृशः प्रोक्तो विवुधाः कीदृशाः स्मृताः । तेषां च कीदृशं कर्म यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ ५ ॥

ଦୟାକରି ଯଥାକ୍ରମେ ଓ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହନ୍ତୁ—ଇନ୍ଦ୍ର କେମିତି ଭାବେ ପ୍ରୋକ୍ତ, ‘ବିବୁଧ’ ଦେବଗଣ କେମିତି ସ୍ମୃତ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର କର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କିପରି ନିୟତ।

Verse 6

बृहस्पतिरुवाच । न ज्ञायते मया शक्र पूर्वेद्युश्चरितं विधेः । वर्तमानदिनस्यापि दुर्ज्ञेयं प्रतिभाति मे ॥ ६ ॥

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ହେ ଶକ୍ର! ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା) ଗତକାଲି କ’ଣ କଲେ ତାହା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଜଣା ନାହିଁ; ଆଜିର ଦିନର ଘଟଣାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଦୁର୍ଜ୍ଞେୟ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ।

Verse 7

मनवः समतीताश्च तान्वक्तुमपि न क्षमः । यो विजानाति तं तेऽद्य कथयामि निशामय ॥ ७ ॥

ମନୁମାନେ ସମତୀତ ହୋଇଗଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ କହିବାକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ଯିଏ ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣେ—ଆଜି ମୁଁ ତାହାଙ୍କ କଥା ତୁମକୁ କହୁଛି; ଶୁଣ।

Verse 8

सुधर्म इति विख्यातः कश्चिदास्ते पुरे तव । भुञ्जानो दिव्यभोगांश्च ब्रह्मलोकादिहागतः ॥ ८ ॥

ତୁମ ପୁରୀରେ ‘ସୁଧର୍ମ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବସନ୍ତି; ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆସି ଦିବ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 9

स वा एत द्विजानाति कथयामि निशामय । एवमुक्तस्तु गुरुणा शक्रस्तेन समन्वितः ॥ ९ ॥

ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ସେଇ ଦ୍ୱିଜ ଜାଣନ୍ତି; ମୁଁ କହୁଛି—ଶୁଣ। ଗୁରୁ ଏପରି କହିବା ପରେ ଶକ୍ର ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଆଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 10

देवतागणसंकीर्णः सुधर्मनिलयं ययौ ॥ १० ॥

ଦେବଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ସେ ସୁଧର୍ମା ନାମକ ଦିବ୍ୟ ସଭାମଣ୍ଡପ-ନିଲୟକୁ ଗଲେ।

Verse 11

समागतं देवपतिं बृहस्पतिसमन्वितम् । दृष्ट्वा यथार्हं देवर्षे पूजयामास सादरम् ॥ ११ ॥

ବୃହସ୍ପତି ସହିତ ଆସିଥିବା ଦେବପତିଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବର୍ଷି ଯଥାର୍ହ ଭାବେ ସାଦରେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 12

सुधर्मेणार्चितः शंक्रो दृष्ट्वा तच्छ्रियमुत्तमाम् । मनसा विस्मयाविष्टः प्रोवाच विनयान्वितः ॥ १२ ॥

ସୁଧର୍ମା ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚିତ ଶଙ୍କର ସେଇ ଉତ୍ତମ ଶ୍ରୀକୁ ଦେଖି ମନେ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ବିନୟସହ କହିଲେ।

Verse 13

इंद्र उवाच । अतीतब्रह्मकल्पस्य वृत्तांतं वेत्सि चेद्बुध । तदाख्याहि समायात एतत्प्रष्टुं सयाजकः ॥ १३ ॥

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ବୁଧ, ଯଦି ତୁମେ ଅତୀତ ବ୍ରହ୍ମକଳ୍ପର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜାଣ, ତେବେ କହ; ମୁଁ ଯାଜକମାନଙ୍କ ସହ ଏହା ପଚାରିବାକୁ ଆସିଛି।

Verse 14

गतनिद्रांश्च देवांश्च येन जानासि सुव्रत । तद्वदस्वाधिकः कस्मादस्मद्भ्योऽपि दिवि स्थितः ॥ १४ ॥

ହେ ସୁବ୍ରତ, ଯେ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିଦ୍ରା ଛାଡ଼ି ଜାଗ୍ରତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଜାଣ, ସେହି କଥା ଆମକୁ କହ; ଏବଂ ଦିବି ଅବସ୍ଥିତ ଆମଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଏ, ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।

Verse 15

तेजसायशसा कीर्त्या ज्ञानेन च परंतप । दानेन वा तपोभिर्वा कथमेतादृशः प्रभो ॥ १५ ॥

ହେ ପରନ୍ତପ ପ୍ରଭୋ! ତେଜ, ଯଶ, କୀର୍ତ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ଦାନ କିମ୍ବା ତପ—କେଉଁ ଉପାୟରେ କେହି ଆପଣଙ୍କ ପରି ହୁଏ?

Verse 16

इत्युक्तो देवराजेन सुधर्मा प्रहसंस्तदा । प्रोवाच विनयाविष्टः पूर्ववृत्तं यथाविधि ॥ १६ ॥

ଦେବରାଜ ଏପରି କହିଲେ, ସୁଧର୍ମା ସେତେବେଳେ ହସି, ବିନୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପୂର୍ବବୃତ୍ତକୁ ଯଥାବିଧି କହିଲେ।

Verse 17

सुधर्म उवाच । चतुर्युगसहस्त्राणि ब्रह्मणो दिनमुच्यते । एकस्मिन् दिवसे शक्र मनवश्च चतुर्दश ॥ १७ ॥

ସୁଧର୍ମା କହିଲେ—ଚତୁର୍ୟୁଗର ହଜାର ଚକ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୋଟିଏ ଦିନ କୁହାଯାଏ। ହେ ଶକ୍ର! ଏକ ଦିନରେ ଚଉଦ ମନୁ ଥାନ୍ତି।

Verse 18

इंद्राश्चतुर्दश प्रोक्ता देवाश्च विविधाः पृथक् । इंद्राणां चैव सर्वेषां मन्वादीनां च वासव ॥ १८ ॥

ଚଉଦ ଇନ୍ଦ୍ର କୁହାଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ପୃଥକ୍। ସେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମନୁଆଦିଙ୍କର (ଅଧିପତି) ବାସବ।

Verse 19

तुल्यता तेजसा लक्ष्म्या प्रभावेण बलेन च । तेषां नामानि वक्ष्यामि श्रृणुष्व सुसमाहितः ॥ १९ ॥

ତେଜ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ପ୍ରଭାବ ଓ ବଳରେ ସେମାନେ ସମାନ। ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ନାମ କହିବି; ତୁମେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ।

Verse 20

स्वायंभुवो मनुः पूर्वं ततः स्वारोचिषस्तथा । उत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा ॥ २० ॥

ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ; ତାଙ୍କ ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁ। ତାପରେ ଉତ୍ତମ ଓ ତାମସ, ଏବଂ ରୈବତ ଓ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ ହେଲେ॥୨୦॥

Verse 21

वैवस्वतो मनुश्चैव सूर्यसावर्णिरष्टमः । नवमो दक्षसावर्णिः सर्वदेवहिते रतः ॥ २१ ॥

ବୈବସ୍ୱତ ମନୁ ହିଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁଗର ମନୁ। ଅଷ୍ଟମ ସୂର୍ଯ୍ୟସାବର୍ଣ୍ଣି; ନବମ ଦକ୍ଷସାବର୍ଣ୍ଣି—ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ହିତରେ ରତ॥୨୧॥

Verse 22

दशमो ब्रह्मसावर्णिर्द्धर्मसावर्णिकस्ततः । ततस्तु रुद्रसावर्णी रोचमानस्ततः स्मृतः ॥ २२ ॥

ଦଶମ ବ୍ରହ୍ମସାବର୍ଣ୍ଣି; ତାପରେ ଧର୍ମସାବର୍ଣ୍ଣିକ। ତାପରେ ରୁଦ୍ରସାବର୍ଣ୍ଣି; ତାଙ୍କ ପରେ ରୋଚମାନ ମନୁ ସ୍ମୃତ॥୨୨॥

Verse 23

भौत्यश्चतुर्दशः प्रोक्त एते हि मनवः स्मृताः । देवानिंद्रांश्च वक्ष्यामि श्रृणुष्व विबुधर्षभ ॥ २३ ॥

ଭୌତ୍ୟ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏମାନେ ହିଁ ମନୁମାନେ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏବେ ମୁଁ ଦେବମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିବି—ହେ ବିବୁଧଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଣ॥୨୩॥

Verse 24

यामा इति समाख्याता देवाः स्वायंभुवेंऽतरे । शचीपतिः समाख्यातस्तेषामिंद्रो महापतिः ॥ २४ ॥

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଦେବମାନେ ‘ୟାମ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ଶଚୀପତି ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ର, ମହାଧିପତି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ॥୨୪॥

Verse 25

पारावताश्च तुषिता देवाः स्वारोचिषेंऽतरे । विपश्चिन्नाम देवेन्द्रं सर्वसंपत्समन्वितः ॥ २५ ॥

ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ପାରାବତ ଓ ତୁଷିତ ନାମକ ଦେବଗଣ ଥିଲେ; ସର୍ବ ସମ୍ପଦାସମନ୍ୱିତ ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାମ ବିପଶ୍ଚିତ ଥିଲା।

Verse 26

सुधामानस्तथा सत्याः शिवाश्चाय प्रर्तदनाः । तेषामिंद्रः सुशांतिश्च तृतीये परिकीर्तितः ॥ २६ ॥

ଏହିପରି ସୁଧାମାନ, ସତ୍ୟ, ଶିବ ଏବଂ ପ୍ରର୍ତ୍ତଦନ ନାମକ ଗଣ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୃତୀୟର ଇନ୍ଦ୍ର ‘ସୁଶାନ୍ତି’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 27

सुताः पाराहराश्चैव सुत्याश्चासुधियस्तथा । तेषामिंद्रः शिवः प्रोक्तः शक्रस्तामसकेंऽतरे । विभानामा देवपतिः पञ्चमः परिकीर्तितः ॥ २७ ॥

ସୁତ, ପାରାହର, ସୁତ୍ୟ ଓ ଅସୁଧିୟ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ‘ଶିବ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତାମସ ମନ୍ୱନ୍ତରାନ୍ତରେ ସେ ‘ଶକ୍ର’ ନାମେ ପରିଚିତ। ‘ବିଭା’ ନାମକ ଦେବପତି ପଞ୍ଚମ ବୋଲି ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 28

अमिताभादयो देवाः षष्ठेऽपि च तथा श्रृणु । आर्याद्या विबुधाः प्रोक्तास्तेषामिंद्रो मनोजवः ॥ २८ ॥

ଷଷ୍ଠ (ଗଣ) ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ—ଅମିତାଭ ଆଦି ଦେବଗଣ ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଆର୍ୟ ଆଦି ବିବୁଧ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ସେମାନଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ର ‘ମନୋଜବ’।

Verse 29

आदित्यवसुरुद्राद्या देवा वैवस्वतंऽतरे । इन्द्रः पुरंदरः प्रोक्तः सर्वकामसमन्वितः ॥ २९ ॥

ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଆଦି ଦେବଗଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଇନ୍ଦ୍ର ‘ପୁରନ୍ଦର’ ବୋଲି ପ୍ରୋକ୍ତ, ସର୍ବ କାମନା-ସିଦ୍ଧିରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 30

अप्रमेयाश्च विबुधाः सुतपाद्याः प्रकीर्तिताः । विष्णुपूजाप्रभावेण तेषामिंद्रो बलिः स्मृतः ॥ ३० ॥

ସୁତପା ଆଦି ସେହି ଦେବଗଣ ‘ଅପ୍ରମେୟ’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ। ବିଷ୍ଣୁପୂଜାର ପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ର (ଅଧିପତି) ବଳି ବୋଲି ସ୍ମୃତ॥

Verse 31

पाराद्या नवमे देवा इन्द्रश्चाद्भुत उच्यते । सुवासनाद्या विबुधा दशमे परिकीर्तिताः ॥ ३१ ॥

ନବମ ଗଣରେ ପାରା ଆଦି ଦେବଗଣ, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ର ‘ଅଦ୍ଭୁତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦଶମ ଗଣରେ ସୁବାସନା ଆଦି ବିବୁଧ ପରିକୀର୍ତିତ॥

Verse 32

शांतिर्नाम च तत्रेंद्रः सर्वभोगसमन्वितः । विहंगॄमाद्या देवाश्च तेषामिंद्रो वृषः स्मृतः ॥ ३२ ॥

ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାମ ‘ଶାନ୍ତି’, ସେ ସର୍ବଭୋଗସମନ୍ୱିତ। ବିହଙ୍ଗ ଆଦି ଦେବଗଣ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ; ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ର ‘ବୃଷ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ॥

Verse 33

एकादशे द्वादशे तु निबोधकथायामि ते । ऋभुनामा च देवेंद्रो हरिनाभास्तथा सुराः ॥ ३३ ॥

ଏବେ ଏକାଦଶ ଓ ଦ୍ୱାଦଶ ବିଷୟ ଶୁଣ; ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି। ସେଠାରେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ‘ଋଭୁ’ ନାମକ, ଏବଂ ‘ହରିନାଭ’ ନାମର ସୁରଗଣ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି॥

Verse 34

सुत्रामाद्यास्तथा देवास्त्रयोदशतमेऽन्तरे । दिवस्पतिर्महावीर्यस्तेषामिंद्रः प्रकीर्तितः ॥ ३४ ॥

ତ୍ରୟୋଦଶ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସୁତ୍ରାମନ ଆଦି ଦେବଗଣ ପ୍ରକୀର୍ତିତ। ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ମହାବୀର୍ୟ ‘ଦିବସ୍ପତି’ ପ୍ରଶଂସିତ॥

Verse 35

चतुर्दशे चाक्षुपाद्या देवा इन्द्रः शुचिः स्मृतः । एवं ते मनवः प्रोक्ता इंद्रा देवाश्च तत्त्वतः ॥ ३५ ॥

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଦେବଗଣ ‘ଚାକ୍ଷୁପ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ‘ଶୁଚି’ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ଏପରି ମନୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବସମୂହ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା।

Verse 36

एकस्मिन्ब्रह्यदिवसे स्वाधिकारं प्रभुंजते ॥ ३६ ॥

ଏକ ବ୍ରହ୍ମଦିବସ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ନିଜ-ନିଜ ନିୟତ ଅଧିକାର ଓ ପଦକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଭୋଗ (ନିର୍ବାହ) କରନ୍ତି।

Verse 37

लेकेषु सर्वसर्गेषु सृष्टिरेकविधा स्मृता । कर्त्तारो बहवः संति तत्संख्यां वेत्ति कोविदः ॥ ३७ ॥

ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ସର୍ଗରେ ସୃଷ୍ଟି ଏକେ ପ୍ରକାର ବୋଲି ସ୍ମୃତ; କିନ୍ତୁ କର୍ତ୍ତା ଅନେକ—ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କିଏ ଜାଣିପାରିବ?

Verse 38

मयि स्थिते ब्रह्मलोके ब्रह्माणां बहवो गताः । तेषां संख्या न संख्यातु शक्तोऽस्म्यद्य द्विजोत्तम ॥ ३८ ॥

ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମା ଚାଲିଗଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଆଜି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଗଣିପାରୁନି।

Verse 39

स्वर्गलोकमपि प्राप्य यावत्कालं श्रृणुष्व मे । चत्वारो मनवोऽतीता मम श्रीश्चातिविस्तरा ॥ ३९ ॥

ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ସମୟ ଯେତେ ଅଛି ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଚାରି ମନୁ ଅତୀତ ହୋଇଗଲେ, ଏବଂ ମୋର ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 40

स्थातव्यं च मयात्रैव युगकोटिशतं प्रभो । ततः परं गमिष्यामि कर्मभूमिं श्रृणुष्व मे ॥ ४० ॥

ହେ ପ୍ରଭୋ! ମୋତେ ଏଠାରେ ଶତ କୋଟି ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବାକୁ ହେବ। ତାପରେ ମୁଁ କର୍ମଭୂମି (ମନୁଷ୍ୟଲୋକ)କୁ ଯିବି; ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 41

मया कृतं पुरा कर्म वक्ष्यामि तव सुव्रत । वदतां श्रृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ४१ ॥

ହେ ସୁବ୍ରତ! ମୁଁ ପୂର୍ବେ କରିଥିବା ଏକ କର୍ମ ତୁମକୁ କହିବି; ଏହା କହୁଥିବା ଓ ଶୁଣୁଥିବା ଉଭୟଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।

Verse 42

अहमांस पुरा शक्र गृध्रः पापो विशेषतः । स्थितश्च भूमिभागे वै अमेध्यामिषभोजनः ॥ ४२ ॥

ହେ ଶକ୍ର! ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଗୃଧ୍ର ଥିଲି—ବିଶେଷତଃ ପାପୀ—ଭୂମିଭାଗରେ ରହି ଅମେଧ୍ୟ ମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିଲି।

Verse 43

एकदाहं विष्णुगृहे प्राकारे संस्थितः प्रभो । पतितो व्याधशस्त्रेण सायं विष्णोर्गृहांगणे ॥ ४३ ॥

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଏକଦା ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଗୃହର ପ୍ରାକାର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲି; ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶସ୍ତ୍ରରେ ଆହତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଆଙ୍ଗଣରେ ପଡ଼ିଲି।

Verse 44

मयि कंठगतप्राणे भषणो मांसलोलुपः । जग्राह मां स्ववक्रेण श्वभिरन्यैश्चरन्द्रुतः ॥ ४४ ॥

ପ୍ରାଣ କଣ୍ଠକୁ ଆସିଥିବାବେଳେ, ମାଂସଲୋଭୀ ଭଷଣ ମୋତେ ନିଜ ଜହ୍ନାରେ ଧରିନେଲା; ଅନ୍ୟ କୁକୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଛିଣ୍ଡି ଦେଉଥିଲେ।

Verse 45

वहन्मां स्वमुखेनैव भीतोऽन्यैर्भषणैस्तथा । गतः प्रदक्षिणा कारं विष्णोस्तन्मंदिरं प्रभो ॥ ४५ ॥

ନିଜ ମୁଖରେ ମୋତେ ବହି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଧମକ ଓ ଉପହାସରେ ଭୀତ ହୋଇ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲା।

Verse 46

तेनैव तुष्टिमापन्नो ह्यंतरात्मा जगन्मयः । मम चापि शुनश्चापि दत्तावन्परमं पदम् ॥ ४६ ॥

ସେହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜଗତ୍‌ବ୍ୟାପୀ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ପରମାତ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମୋତେ ଓ ସେ କୁକୁରକୁ ମଧ୍ୟ ପରମ ପଦ ଦେଲେ।

Verse 47

प्रदक्षिणा कारतया गतस्यापीदृशं फलम् । संप्राप्तं विबुधश्रेष्ट किं पुनः सम्यगर्चनात् ॥ ४७ ॥

ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! କେବଳ ଆଚାରମାତ୍ରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଫଳ ମିଳେ; ତେବେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନାର ଫଳ କେତେ ଅଧିକ!

Verse 48

इत्युक्तो देवराजस्तु सुधर्मेण महात्मना । मनसा प्रीतिमापन्नो हरिपूजा रतोऽभवत् ॥ ४८ ॥

ମହାତ୍ମା ସୁଧର୍ମ ଏପରି କହିଲେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ମନରେ ପ୍ରୀତି ପାଇ, ହରିପୂଜାରେ ରତ ହେଲେ।

Verse 49

तथापि निर्जराः सर्वे भारते जन्मलिप्सवः । समर्चयंति देवेशं नारायणमनामयम् । तानर्चयन्ति सततं ब्रह्माद्या देवतागणाः ॥ ४९ ॥

ତଥାପି, ଭାରତରେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଅମର ଦେବତା ଦେବେଶ ନିରାମୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି; ଏବଂ ସେହି ଦେବମାନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବଗଣ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି।

Verse 50

नारायणानुस्मरणोद्यतानां महात्मनां त्यक्तपरिग्रहणाम् । कथं भवत्युग्रभवस्य बंधस्तत्सङ्गलुब्धा यदि मुक्तिभाजः ॥ ५० ॥

ଯେ ମହାତ୍ମାମାନେ ନିତ୍ୟ ନାରାୟଣ-ସ୍ମରଣରେ ଉଦ୍ୟତ ଏବଂ ପରିଗ୍ରହଭାବ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉଗ୍ର ସଂସାର-ଭବର ବନ୍ଧନ କିପରି ହେବ? ସେହି ସଙ୍ଗରେ ଆକର୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ମୁକ୍ତିର ଭାଗୀ।

Verse 51

ये मानवाः प्रतिदिनं परिमुक्तसङ्गा नारायणं गरुडवाहनमर्चयंति । ते सर्वपापनिकरैः परितो विमुक्ता विष्णोः पदं शुभतरं प्रतियांति हृष्टाः ॥ ५१ ॥

ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସଙ୍ଗାସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଗରୁଡବାହନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପସମୂହରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ହର୍ଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଶୁଭ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 52

ये मानवा विगतरागपरावरज्ञा नारायणं सुरगुरुं सततं स्मरंति । ध्यानेन तेन हतकिल्बिषचेतनास्ते मातुः पयोधररसं न पुनः पिबंति ॥ ५२ ॥

ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ରାଗରହିତ, ପରା-ଅପର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଏବଂ ଦେବଗୁରୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସତତ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି—ସେହି ଧ୍ୟାନରେ ତାଙ୍କ ଚେତନା ପାପରହିତ ହୁଏ; ସେମାନେ ପୁଣି ମାତୃସ୍ତନଦୁଧ ରସ ପାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ (ଅର୍ଥାତ୍ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ)।

Verse 53

ये मानवा हरिकथाश्रवणास्तदोषाः कृष्णांघ्रपद्मभजने रतचेतनास्च । ते वै पुंनति च जगंति शरीरसंगात् संभाषणादपि ततो हरिरेव पूज्यः ॥ ५३ ॥

ହରିକଥା ଶ୍ରବଣରେ ଯାହାଙ୍କ ଦୋଷ ଧୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣପଦ୍ମ ଭଜନରେ ଯାହାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ରତ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଓ ସମ୍ଭାଷଣମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ପାବନତା ହୁଏ; ତେଣୁ ହରି ଏକମାତ୍ର ପୂଜ୍ୟ।

Verse 54

हरिपूजापरा यत्र महांतः शुद्धबुद्धयः । तत्रैव सकलं भद्रं यथा निम्ने जलं द्विज ॥ ५४ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧି ମହାନ୍ତମାନେ ହରିପୂଜାରେ ପରାୟଣ, ସେଠାରେଇ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ସଂଗୃହୀତ ହୁଏ—ଯେପରି ନିମ୍ନଭୂମିରେ ଜଳ ସ୍ୱତଃ ସଞ୍ଚିତ ହୁଏ।

Verse 55

हरिरेव परो बन्धुर्हरिरेव परा गतिः । हरिरेव ततः पूज्यो यतश्चेतन्यकारणम् ॥ ५५ ॥

ହରି ହିଁ ପରମ ବନ୍ଧୁ, ହରି ହିଁ ପରମ ଗତି ଓ ଆଶ୍ରୟ। ତେଣୁ ହରି ହିଁ ପୂଜ୍ୟ, କାରଣ ସେ ଚେତନାର କାରଣ।

Verse 56

स्वर्गापवर्गफलदं सदानंदं निरामयम् । पृज्यस्य मुनिश्रेष्ठ परं श्रेयो भविष्यति ॥ ५६ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପୂଜ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଏହା ପରମ ଶ୍ରେୟ ହେବ—ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅପବର୍ଗ (ମୋକ୍ଷ) ଫଳଦାୟକ, ସଦାନନ୍ଦମୟ ଓ ନିରାମୟ।

Verse 57

पूजयंति हरिं ये तु निष्कामाः शुद्धमानसाः । तेषां विष्णुः प्रसन्नात्मा सर्वान्कामान् प्रयच्छति ॥ ५७ ॥

ନିଷ୍କାମ ଓ ଶୁଦ୍ଧମନରେ ଯେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ (ଯୋଗ୍ୟ) କାମନା ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 58

यस्त्वेतच्छृणुयाद्वापि पठेद्वा सुसमाहितः । स प्राप्नोत्यश्वमेधस्य फलं मुनिवरोत्तम ॥ ५८ ॥

ଯେ କେହି ସୁସମାହିତ ହୋଇ ଏହା ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ/ଜପ କରେ, ହେ ମୁନିବରୋତ୍ତମ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 59

इत्येतत्ते समाख्यातं हरिपूजाफलं द्विज । संकोचविस्तराभ्यां तु किमन्यत्कथयामि ते ॥ ५९ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ହରିପୂଜାର ଫଳ କହିଦେଲି। ସଂକ୍ଷେପ କି ବିସ୍ତାର—ଏବେ ଆଉ କ’ଣ କହିବି?