Yajñamālī–Sumālī Upākhyāna: Merit-Transfer through Temple Plastering (Lepa) and the Redemption of a Sinner

Verse 1

सनक उवाच । वेदमालेः सुतौ प्रोक्तौ यावुभौ मुनिसत्तम । यज्ञमाली सुमाली च तयोः कर्माधुनोच्यत ॥ १ ॥

ସନକ କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବେଦମାଳାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ଯଜ୍ଞମାଳୀ ଓ ସୁମାଳୀ—ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ ତାଙ୍କ କର୍ମ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେବ।

Verse 2

तयोराद्यो यज्ञमाली विभेद पितृसंचितम् । धनं द्विधा कनिष्टस्य भागमेकं ददौ तदा ॥ २ ॥

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞମାଳୀ ପିତୃସଞ୍ଚିତ ଧନକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି, ସେତେବେଳେ କନିଷ୍ଠକୁ ଗୋଟିଏ ଭାଗ ଦେଲା।

Verse 3

सुमाली च धनं सर्वं व्यसनाभिरकतः सदा । अपादाना दिभिश्चैव नाशयामास भो द्विज ॥ ३ ॥

ସୁମାଳୀ ତ ନିତ୍ୟ ବ୍ୟସନାସକ୍ତ ହୋଇ, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଚୋରି ଆଦି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଓ ଅପହରଣାଦି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଧନ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲା।

Verse 4

गीतवाद्यरतो नित्यं मद्यपानरतोऽभवत् । वेश्याविभ्रमलुब्धोऽसौ परदारतोऽभवत् ॥ ४ ॥

ସେ ସର୍ବଦା ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ମଗ୍ନ ରହି ମଦ୍ୟପାନରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଗଲା । ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କ ବିଭ୍ରମରେ ଲୁବ୍ଧ ହୋଇ ସେ ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନରେ ରତ ହେଲା ।

Verse 5

सर्वस्मिन्नाशमायाते हिरण्ये पितृसंचिते । अपहृत्य परं द्रव्यं वारस्त्रीनिरतोऽभवत् ॥ ५ ॥

ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଞ୍ଚିତ ସମସ୍ତ ଧନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ, ସେ ଅନ୍ୟର ଦ୍ରବ୍ୟ ହରଣ କରି ବାରାଙ୍ଗନାମାନଙ୍କ ଠାରେ ନିରତ ରହିଲା ।

Verse 6

दृष्ट्वा सुमालिनः शूलं यज्ञमाली महामतिः । बभूव दुःखितोऽत्यर्थं भ्रातरं चदमब्रवीत् ॥ ६ ॥

ସୁମାଳୀର ଶୂଳ ଦେଖି ମହାମତି ଯଜ୍ଞମାଳୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ ଭାଇକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ ।

Verse 7

अलममत्यंतकष्टेन वृत्तेनास्मत्कुलेऽनुज । त्वमेक एव दुष्टात्मा महापापरतोऽभवः ॥ ७ ॥

ହେ ଅନୁଜ ! ଆମ୍ଭ କୁଳରେ ଏପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ ଆଚରଣ ବନ୍ଦ କର । ତୁମେ ଏକା ହିଁ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ହୋଇ ମହାପାପରେ ରତ ହୋଇଅଛ ।

Verse 8

एवं निवारयंतं तं बहुशो ज्येष्टसोदरम् । हनिष्यामीति निश्चित्य खङ्गहस्तः कचेऽग्रहीत् ॥ ८ ॥

ଏହିପରି ବାରମ୍ବାର ବାରଣ କରୁଥିବା ସେହି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତାଙ୍କୁ "ମୁଁ ହତ୍ୟା କରିବି" ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଖଡ୍ଗ ହସ୍ତରେ ସେ କେଶ ଧାରଣ କଲା ।

Verse 9

ततो महारवो जज्ञे नगरे भृशदारुणः । बबंधुर्नागराश्चैनं कुपितास्ते सुमालिनम् ॥ ९ ॥

ତେବେ ନଗରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ମହାକୋଳାହଳ ଉଠିଲା; କ୍ରୋଧିତ ପୌରମାନେ ସୁମାଲିଙ୍କୁ ଧରି ବାନ୍ଧିଦେଲେ।

Verse 10

यज्ञमाली ह्यमेयात्मा पौरान्संप्रार्थ्य दुःखितः । बंधनान्मोचयामास भ्रातृस्नेहविमोहितः ॥ १० ॥

ଯଜ୍ଞମାଳୀ—ଅମେୟାତ୍ମା ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପୌରମାନଙ୍କୁ କାକୁତି କରି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ; ଭ୍ରାତୃସ୍ନେହମୋହରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।

Verse 11

यज्ञमाली पुनस्चापि बिभिदे स्वधनं द्विधा । आददे स्वयमर्द्धं च ददावर्द्धं यवीयसे ॥ ११ ॥

ତାପରେ ଯଜ୍ଞମାଳୀ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ଧନକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କଲେ; ଅର୍ଧ ନିଜେ ରଖିଲେ ଓ ଅର୍ଧ କନିଷ୍ଠ ଭାଇକୁ ଦେଲେ।

Verse 12

सुमाली त्वतिमूढात्मा तद्धनं चापि नारद । मूर्खैः पारंवडचंडालैर्बुभुजे च सहोद्धतः ॥ १२ ॥

ହେ ନାରଦ, ଅତିମୂଢଚିତ୍ତ ସୁମାଲି ସେଇ ଧନକୁ ମଧ୍ୟ ଉଡ଼ାଇଦେଲା; ମୂର୍ଖ ଓ ନୀଚ ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କ ସହ ଅହଙ୍କାରୀ ଉଦ୍ଧତତାରେ ଭୋଗ କଲା।

Verse 13

असतामुपभो गाय दुर्जनानां विभूतयः । पिचुमंदः फलाढ्योऽपि काकैरेवोपभुज्यते ॥ १३ ॥

ଦୁର୍ଜନଙ୍କ ବିଭୂତି ଅସତ୍ ଲୋକଙ୍କ ଭୋଗ ପାଇଁ ହିଁ ହୁଏ; ଫଳରେ ଭରିଥିବା ପିଚୁମନ୍ଦ ଗଛକୁ ମଧ୍ୟ କାକମାନେ ହିଁ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 14

भ्रात्रा दत्तं धनं तञ्च सुमाली नाशयन्मुने । मद्यपानप्रमत्तश्च गोमांसा दीन्यभक्षयत् ॥ १४ ॥

ହେ ମୁନି, ସୁମାଳୀ ଭାଇ ଦେଇଥିବା ଧନ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କଲା; ମଦ୍ୟପାନରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଗୋମାଂସ ଓ ଅନ୍ୟ ନିଷିଦ୍ଧ ମାଂସ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କଲା।

Verse 15

त्यक्तो बंधुजनैः सर्वैश्चांडालस्त्रीसमन्वितः । राज्ञापि बाधितो विप्रप्रपेदे निर्जनं वनम् ॥ १५ ॥

ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ, ଚାଣ୍ଡାଳ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୀଡିତ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିର୍ଜନ ବନକୁ ଚାଲିଗଲା।

Verse 16

यज्ञमाली सुधीर्विप्र सदा धर्मरतोऽभवेत् । अवारितं ददावन्नं सत्सङ्गगतकल्मषः ॥ १६ ॥

ଯଜ୍ଞମାଳୀ ସୁଧୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ଧର୍ମରେ ରତ ରହୁ; ଯାଚକଙ୍କୁ ଅବାରିତ ଭାବେ ଅନ୍ନ ଦାନ କରୁ, କାରଣ ସତ୍ସଙ୍ଗରେ ତାହାର କଲ୍ମଷ କ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 17

पित्रा कृतानि सर्वाणि तडागादीनि सत्तम । अपालयत्प्रयत्नेन सदा धर्मपरायणः ॥ १७ ॥

ହେ ସତ୍ତମ, ପିତା କରିଥିବା ତଡାଗ ଆଦି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସେ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ପାଳନ ଓ ରକ୍ଷା କଲା; ସଦା ଧର୍ମପରାୟଣ ରହିଲା।

Verse 18

विश्राणितं धनं सर्वं यज्ञमालेर्महात्मनः । सत्पात्रदाननिष्टस्य धर्ममार्गप्रवर्तिनः ॥ १८ ॥

ମହାତ୍ମା ଯଜ୍ଞମାଳୀ ସମସ୍ତ ଧନ ଦାନରେ ବିତରଣ କଲେ; ସତ୍ପାତ୍ରଦାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ଧର୍ମମାର୍ଗ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଥିଲେ।

Verse 19

अहो सदुपभोगाय सज्जनानां विभूतयः । कल्पवृक्षफलं सर्वममरैरेव भुज्यते ॥ १९ ॥

ହାୟ! ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ସଦୁପଭୋଗ ପାଇଁ ଥିବା ବିଭୂତି, କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ସମସ୍ତ ଫଳ ପରି, ପ୍ରକୃତରେ କେବଳ ଅମର ଦେବମାନେ ହିଁ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 20

धनं विश्राण्य धर्मार्थं यज्ञमाली महामतिः । नित्यं विष्णुगृहे सम्यक्परिचर्य्यापरोऽभवत् ॥ २० ॥

ଧର୍ମାର୍ଥେ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରି, ମହାମତି ଯଜ୍ଞମାଳୀ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଗୃହରେ ସମ୍ୟକ୍ ପରିଚର୍ଯ୍ୟାରେ ପରାୟଣ ହେଲେ।

Verse 21

कालेन गच्छता तौ तु वृद्धभावमुपागतौ । यज्ञमाली सुमाली च ह्येककाले मृतावुभौ ॥ २१ ॥

କାଳ ଗତି କରିବା ସହିତ ସେ ଦୁଇଜଣ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଯଜ୍ଞମାଳୀ ଓ ସୁମାଳୀ—ଦୁହେଁ ଏକେ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।

Verse 22

हरिपूजारतस्यास्य यज्ञमालिमहात्मनः । हरिः संप्रेषयामास विमानं पार्षदा वृतम् ॥ २२ ॥

ହରିପୂଜାରେ ରତ ଏହି ମହାତ୍ମା ଯଜ୍ଞମାଳୀ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ହରି ନିଜ ପାର୍ଷଦମାନେ ଘେରିଥିବା ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ପ୍ରେଷଣ କଲେ।

Verse 23

दिव्यं विमानमारुह्य यज्ञमाली महामतिः । पूज्यमानः सुरगणैः स्तूयमानो मुनीश्वरैः ॥ २३ ॥

ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ମହାମତି ଯଜ୍ଞମାଳୀ, ସୁରଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ, ମହିମା ସହ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 24

गंधर्वैर्गीयमानश्च सेवितश्चाप्सरोगणैः । कामधेन्वा पुष्यमाणश्चित्राभरणभूषितः ॥ २४ ॥

ସେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଗୀତରେ ଗାୟିତ, ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ସେବାରେ ପରିବୃତ; କାମଧେନୁ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଏବଂ ବିଚିତ୍ର ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 25

कोमलैस्तुलसीमाल्यैर्भूषितस्तेजसां निधिः । गच्छन्विष्णुपदं दिव्यंमनुजं पथि दृष्टवान् ॥ २५ ॥

କୋମଳ ତୁଳସୀମାଳାରେ ଭୂଷିତ, ତେଜର ନିଧି ସେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପଦକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ପଥରେ ଗୋଟିଏ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 26

ताह्यमानं यमभटैः क्षुत्तृड्भ्यां परिपीडितम् । प्रेतभूतं विवस्त्रं च दुःखितं पाशवेष्टितम् । इतस्ततः प्राधावन्तं विलपंतमनाथवत् ॥ २६ ॥

ଯମଭଟମାନେ ତାକୁ ଟାଣିନେଉଥିଲେ; ଭୁଖ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ସେ ପୀଡିତ। ପ୍ରେତଭୂତ ହୋଇ ଭ୍ରମଣକାରୀ, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଓ ଦୁଃଖିତ, ପାଶରେ ବନ୍ଧା—ଇତସ୍ତତଃ ଦୌଡ଼ି ଅନାଥ ପରି ବିଲାପ କରୁଥିଲା।

Verse 27

क्रोशन्तं च सुदंतं च दृष्ट्वा मनसि विव्यथे ॥ २७ ॥

ତାହାର କ୍ରନ୍ଦନ ଓ ସୁଦନ୍ତକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖି, ସେ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ।

Verse 28

यज्ञमालीदयायुक्तो विष्णुदूतान्समीपगान् । कोऽयं भटैर्बाध्यमानं इत्यपृच्छत्कृतांजलिः ॥ २८ ॥

ଦୟାରେ ପ୍ରେରିତ ଯଜ୍ଞମାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଦୂତମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ପଚାରିଲେ—“ଏହି ଲୋକଟି କିଏ, ଯାହାକୁ ଏହି ଭଟମାନେ ବାଧା ଦେଉଛନ୍ତି?”

Verse 29

अथ ते हरिदूतास्तं यज्ञमालिमहौजसम् । असौ सुमाली भ्राता ते पापात्मेति समब्रुवन् ॥ २९ ॥

ତେବେ ହରିଙ୍କ ଦୂତମାନେ ମହାବଳୀ ଯଜ୍ଞମାଳିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ସୁମାଳୀ ତୁମ ଭ୍ରାତା; ସ୍ୱଭାବତଃ ପାପାତ୍ମା।”

Verse 30

यज्ञमाली समाकर्ण्य व्याख्यातं विष्णुकिंकरैः । मनसा दुःखमापन्नः पुनः पप्रच्छ नारद ॥ ३० ॥

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେବକମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିବା କଥା ଶୁଣି ଯଜ୍ଞମାଳି ମନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ପରେ ନାରଦ ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 31

कथमस्य भवेन्मोक्षः सांचितैः पापसंचयैः । तदुपायंबदध्वं मे यूयं हि ममबांधवाः ॥ ३१ ॥

ସଞ୍ଚିତ ପାପସଂଚୟ ଥିବାବେଳେ ତାହାର ମୋକ୍ଷ କିପରି ହେବ? ତାହାର ଉପାୟ ମୋତେ କହ; କାରଣ ତୁମେ ମୋର ବାନ୍ଧବ ଓ ହିତେଷୀ।

Verse 32

सख्यं साप्तपदीनं स्यादित्याहुर्धर्मकोविदाः । सतां साप्तपदी मैत्री सत्सतां त्रिपदी तथा ॥ ३२ ॥

ଧର୍ମକୋବିଦମାନେ କହନ୍ତି—ସଖ୍ୟ ‘ସପ୍ତପଦୀ’ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାତ ପଦକ୍ଷେପରେ ମୈତ୍ରୀ ଦୃଢ଼ ହୁଏ; ଏବଂ ପରମ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 33

सत्सतामपि ये संतस्तेषां मैत्रघी पदे पदे ॥ ३३ ॥

ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ସତ୍ୟ ସନ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ମୈତ୍ରୀ ପଦେ ପଦେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ ଝରେ।

Verse 34

तस्मान्मे बांधवा यूयं मां नेतुं समुपागताः । यतोऽयं मम भ्रातापि मुच्यते तदिहोच्यताम् ॥ ३४ ॥

ଏହେତୁ ହେ ମୋର ବାନ୍ଧବମାନେ, ମୋତେ ନେଇଯିବାକୁ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ। କହ, କ’ଣ କଲେ ମୋର ଏହି ଭାଇ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।

Verse 35

यज्ञमालिवचः श्रुत्वा विष्णुदूता दयालवः । पुनः स्मितामुखाः प्रोचुर्यज्ञमालिहरिप्रियम् ॥ ३५ ॥

ଯଜ୍ଞମାଳିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦୟାଳୁ ବିଷ୍ଣୁଦୂତମାନେ ପୁନର୍ବାର ହସମୁଖରେ କହିଲେ ଏବଂ ହରିପ୍ରିୟ ଯଜ୍ଞମାଳିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 36

विष्णुदूता ऊचुः । यज्ञमालिन्महाभाग नारायणपरायण । उपायं तव वक्ष्यामः सुमालिप्रेममुक्तिदम् ॥ ३६ ॥

ବିଷ୍ଣୁଦୂତମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ ଯଜ୍ଞମାଳିନ, ନାରାୟଣପରାୟଣ! ସୁମାଳିଙ୍କୁ ପ୍ରେମଭକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ଦେବା ଉପାୟ ଆମେ ତୁମକୁ କହିବୁ।

Verse 37

कृतं यत्सुमहत्कर्म त्वया प्राक्तनजन्मनि । प्रवक्ष्यामः समासेन तच्छ्रणुष्व समाहितः ॥ ३७ ॥

ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ କରିଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ କର୍ମକୁ ଆମେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବୁ; ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ।

Verse 38

पुरा त्वं वैश्यजातीयो नाम्ना विश्वंघभरः स्मृतः । त्वया कृतानि पापानि अहंत्यगणितानि वै ॥ ३८ ॥

ପୂର୍ବେ ତୁମେ ବୈଶ୍ୟଜାତିରେ ଜନ୍ମି ‘ବିଶ୍ୱଂଘଭର’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲ। ତୁମେ କରିଥିବା ପାପ ସତ୍ୟରେ ଅଗଣିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ଥିଲା।

Verse 39

सुकर्मवासनाहीनो मातापित्रोर्विरोधकृत् । एकदा बंधुभिस्त्यक्तः शोकसंतापपीडितः ॥ ३९ ॥

ସୁକର୍ମର ବାସନାହୀନ ଓ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରୁଥିବା ସେ ଏକଦା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇ, ଶୋକ ଓ ସନ୍ତାପରେ ପୀଡିତ ହେଲା।

Verse 40

क्षुधाग्निनापि संतप्तः प्राप्तवान्हरिमंदिरम् । तदा वृष्टिरभूत्तत्र तत्स्थानं पंकिलं ह्यभूत ॥ ४० ॥

କ୍ଷୁଧାଗ୍ନିରେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ସେ ହରିମନ୍ଦିରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ବର୍ଷା ହେଲା ଏବଂ ସେ ସ୍ଥାନ ନିଶ୍ଚୟ କାଦାମୟ ହୋଇଗଲା।

Verse 41

दीरीकृतस्त्वया पंकस्तत्स्थाने स्थातुमिच्छया । उपलेपनतां प्राप्तं तत्स्थानं विष्णुमंदिरे ॥ ४१ ॥

ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଦାଁଡିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ତୁମେ କାଦାକୁ ସରାଇଲା; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁମନ୍ଦିରରେ ସେ ସ୍ଥାନ ଉପଲେପନଯୋଗ୍ୟ, ଅର୍ଥାତ୍ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ହେଲା।

Verse 42

त्वयोषितं तु तद्गात्रौ तस्मिन्देवालये द्विज । दंशितश्चैव सर्पेण प्राप्तं पञ्चत्वमेव च ॥ ४२ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ସେ ଦେବାଳୟରେ ତୁମେ ତାହାର ଦେହ ଉପରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସେ ସର୍ପଦଂଶରେ ଦଂଶିତ ହୋଇ ପଞ୍ଚତ୍ୱ, ଅର୍ଥାତ୍ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 43

तेन पुण्यप्रभावेन उपलेपकृतेन च । विप्रजन्म त्वया प्राप्तं हरि भक्तिस्तथाचला ॥ ४२ ॥

ସେହି ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଓ ଉପଲେପନ କର୍ମର ଫଳରେ ତୁମେ ବିପ୍ରଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା; ହରିପ୍ରତି ତୁମର ଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ହେଲା।

Verse 44

कल्पकोटिशतं साग्रं संप्राप्य हरिसन्निधिम् । वसाद्य ज्ञानमासाद्य परं मोक्षं गमिष्यसि ॥ ४३ ॥

ଶତ କୋଟି କଳ୍ପଠାରୁ ଅଧିକ କାଳ ହରିଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ବାସ କରି ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ତୁମେ ପରମ ମୋକ୍ଷକୁ ଯିବ।

Verse 45

अनुजं पातकिश्रेष्टं त्वं समुद्धर्त्तमिच्छसि । उपायं तव वक्ष्यामस्तं निबोध महामते ॥ ४४ ॥

ତୁମେ ତୁମ ଅନୁଜକୁ—ପାପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟକୁ—ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ। ହେ ମହାମତେ, ତାହାର ଉପାୟ ମୁଁ କହୁଛି; ଭଲଭାବେ ବୁଝ।

Verse 46

गोचर्ममात्रभूमेस्तु उपलेपनजं फलम् । दत्त्वोद्धर महाभाग भ्रातरं कृपयान्वितः ॥ ४५ ॥

ଗୋଚର୍ମମାତ୍ର ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଲେପନ କରି ଶୁଦ୍ଧ କଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଜନ୍ମେ, ହେ ମହାଭାଗ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କରି କୃପାସହିତ ତୁମ ଭ୍ରାତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କର।

Verse 47

एवमुक्तो विष्णुदूतैर्यज्ञमाली महापतिः । तत्फलं प्रददौ तस्मै भ्रात्रे पापविमुक्तये ॥ ४६ ॥

ବିଷ୍ଣୁଦୂତମାନେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ମହାପତି ଯଜ୍ଞମାଳୀ ଭ୍ରାତାର ପାପବିମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସେହି କର୍ମଫଳ ତାହାକୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 48

सुमाली भ्रातृदत्तेन पुण्येन गतकल्मषः । बभूव यमदूतास्तु तं त्यक्त्वा प्रपलायिताः ॥ ४७ ॥

ଭ୍ରାତା ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ପୁଣ୍ୟରେ ସୁମାଳୀଙ୍କ କଲ୍ମଷ ନଶ୍ଟ ହେଲା; ଯମଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ।

Verse 49

विमानं चागतं सद्यः सर्वभोगसमन्वितम् । तदा सुमाली स्वर्यानमारुह्य मुमुदे मुने ॥ ४८ ॥

ତତ୍କ୍ଷଣେ ସର୍ବଭୋଗସମନ୍ୱିତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା। ତେବେ ସୁମାଳୀ ସେହି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଯାନରେ ଆରୋହଣ କରି, ହେ ମୁନେ, ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲା।

Verse 50

तावुभौ भ्रातरौ विप्र सुरवृंदनमस्कृतौ । अवापतुर्भृशं प्रीतिं समालिंग्य परस्परम् ॥ ४९ ॥

ହେ ବିପ୍ର, ଦେବବୃନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନମସ୍କୃତ ସେଇ ଦୁଇ ଭ୍ରାତା ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରୀତି ପାଇଲେ।

Verse 51

यज्ञमाली सुमाली च स्तूयमानौ महर्षिभिः । गीयमानौ च गंधर्वैर्विष्णुलोकं प्रजग्मतुः ॥ ५० ॥

ଯଜ୍ଞମାଳୀ ଓ ସୁମାଳୀ—ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୀତ—ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 52

अवाप्य हरिसालोक्यं सुमाली मुनिसत्तम । यज्ञमाली चोषतुस्तौ कल्पमेकं मुदान्वितौ ॥ ५१ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁମାଳୀ ଓ ଯଜ୍ଞମାଳୀ ହରିଙ୍କ ସାଲୋକ୍ୟ ପାଇ ସେଠାରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଲେ।

Verse 53

भुक्त्वा भोगान्बहूँस्तत्र यज्ञमाली महामतिः । तत्रैव ज्ञानसंपन्नः परं मोक्षमुपागतः ॥ ५२ ॥

ସେଠାରେ ବହୁ ଭୋଗ ଭୋଗି, ମହାମତି ଯଜ୍ଞମାଳୀ ସେଠାରେଇ ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ପରମ ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ।

Verse 54

सुमाली तु महाभागो विष्णुलोके मुदान्वितः । स्थित्वा भूमिं पुनः प्राप्य विप्रत्वं समुपागतः ॥ ५३ ॥

ମହାଭାଗ ସୁମାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ଆନନ୍ଦରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲା। ସେଠାରେ ରହି ପୁନର୍ବାର ପୃଥିବୀକୁ ଫେରି ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 55

अतिशुद्धे कुले जातो गुणवान्वेदपारगः । सर्वसंपत्समोपेतो हरिभक्तिपरायणः ॥ ५४ ॥

ସେ ଅତିଶୁଦ୍ଧ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଗୁଣବାନ ଓ ବେଦପାରଗ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ହରିଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ଥିଲା।

Verse 56

व्याहरन्हरिनामानि प्रपेदे जाह्नवीतटम् । तत्र स्नातश्च गंगायां दृष्ट्वा विश्वेश्वरं प्रभुम् ॥ ५५ ॥

ହରିନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି କରି ସେ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ସେଠାରେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ପ୍ରଭୁ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 57

अवाप परमं स्थानं योगिनामपि दुर्लभम् । उपलेपनमाहात्म्यं कथितं ते मुनीश्वर ॥ ५६ ॥

ସେ ପରମ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା, ଯାହା ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଏଭଳି ଉପଲେପନ (ଲେପନ-ଶୁଦ୍ଧି)ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା।

Verse 58

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संपूज्यो जगतांपतिः । अकामादपि ये विष्णोः सकृत्पूजां प्रकुर्वते ॥ ५७ ॥

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯେମାନେ ନିଷ୍କାମ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏକଥର ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 59

न तेषां भवबंधस्तु कदाचिदपि जायते । हरिभक्तिरतान्यस्तु हरिबुद्ध्या समर्चयेत् ॥ ५८ ॥

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାରବନ୍ଧନ କେବେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେ ହରିଭକ୍ତିରେ ରତ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହରିବୁଦ୍ଧିରେ ହରିରୂପ ଭାବି ସମର୍ଚ୍ଚନ କରୁ।

Verse 60

तस्य तुष्यंति विप्रेंद्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । हरिभक्तिपराणां तु संगिनां संगमात्रतः ॥ ५९ ॥

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ତାହାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ହରିଭକ୍ତିପରାୟଣ ସଙ୍ଗୀମାନଙ୍କ ସହ କେବଳ ସଙ୍ଗମାତ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପ୍ରସନ୍ନତା ମିଳେ।

Verse 61

मुच्यते सर्वपापेभ्यो महापातकवानपि । हरिपूजापराणां च हरिनामरतात्मनाम् ॥ ६० ॥

ମହାପାତକବାନ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ହରିପୂଜାପରାୟଣ ଓ ହରିନାମରେ ରତ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସତ୍ୟ।

Verse 62

शुश्रूषानिरता यांति पापिनोऽपि परां गतिम् ॥ ६१ ॥

ଶୁଶ୍ରୂଷା (ବିନୟସେବା) ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଶ୍ରବଣରେ ନିରତ ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।