Ekādaśī Vrata-Vidhi and the Galava–Bhadrashīla Itihāsa (Dharmakīrti before Yama)

Verse 1

सनक उवाच । इदमन्यत्प्रवक्ष्यामि व्रतं त्रैलोक्यविश्रुतम् । सर्वपापप्रशमनं सर्वकामफलप्रदम् ॥ १ ॥

ସନକ କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ରତ କହିବି; ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଶମନ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମସମ୍ମତ କାମନାର ଫଳ ଦିଏ।

Verse 2

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां चैव योषिताम् । मोक्षदं कुर्वतां भक्त्या विष्णोः प्रियतरं द्विज ॥ २ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଏବଂ ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ—ଭକ୍ତିରେ କରାଯାଇଥିବା, ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଆଚରଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ।

Verse 3

एकादशीव्रतं नाम सर्वाभीष्टप्रदं नृणाम् । कर्त्तव्यं सर्वथा विप्रविष्णुप्रीतिकरं यतः ॥ ३ ॥

ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଏହା ପାଳନୀୟ; କାରଣ ଏହା ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିକର।

Verse 4

एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोरुभयोपरि । यो भुंक्ते सोऽत्र पापीयान्परत्र नरकं व्रजेत् ॥ ४ ॥

ଏକାଦଶୀ ଦିନ—ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ—ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେ ଦିନେ ଖାଏ, ସେ ଏଠାରେ ପାପୀ ହୁଏ ଏବଂ ପରଲୋକେ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 5

उपवासफलं लिप्सुर्जह्याद्भुक्तिचतुष्टयम् । पूर्वापरदिने गत्रावहोरात्रं तु मध्यमे ॥ ५ ॥

ଉପବାସର ଫଳ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ଭୋଜନ-ଭୋଗର ଚାରି ପ୍ରକାର ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରୁ। ଏକାଦଶୀର ପୂର୍ବ ଓ ପର ଦିନ ରସାଳ/ସମୃଦ୍ଧ ଆହାର ଛାଡ଼ି, ମଧ୍ୟଦିନ (ଏକାଦଶୀ) ଦିନ-ରାତି ନିରାହାର ରୁହ।

Verse 6

एकादशीदिने यस्तु भोक्तुमिच्छति मानवः । स भोक्तुं सर्वपापानि स्पृहयालुर्नसंशयः ॥ ६ ॥

ଏକାଦଶୀ ଦିନେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନିଜ ଉପରେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଲୋଭ କରୁଛି।

Verse 7

भवेद्दशम्यामेकाशीद्वादश्यां च मुनीश्वर । एकादश्यां निराहारो यदि मुक्तिमभीप्सति ॥ ७ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ମୁକ୍ତି ଚାହେ, ତେବେ ଦଶମୀ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଏକଥର ଭୋଜନ କରୁ, ଏବଂ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ନିରାହାର ରୁହ।

Verse 8

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । अन्नमाश्रित्य तिष्ठन्ति तानि विप्र हरेश्वर । एकादश्यां निराहारो यदि मुक्तिमभीप्सति ॥ ८ ॥

ଯେଉଁ ଯେଉଁ ପାପ ଅଛି—ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ମହାପାପ ମଧ୍ୟ—ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହେ। ତେଣୁ, ହେ ବିପ୍ର, ହେ ହରୀଶ୍ୱର, ଯଦି ମୋକ୍ଷ ଇଚ୍ଛା କର, ଏକାଦଶୀରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରାହାର ରୁହ।

Verse 9

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । अन्नमाश्रित्य तिष्ठन्ति तानि च मुनीश्वर । एकादश्यां निराहारो यदि मुक्तिमभीप्सति ॥ ९ ॥

ଯେଉଁ ଯେଉଁ ପାପ ଅଛି—ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି—ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହେ। ତେଣୁ, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଯଦି ମୋକ୍ଷ ଚାହ, ଏକାଦଶୀରେ ନିରାହାର ରୁହ।

Verse 10

महापातकयुक्तो वायुक्तो वा सर्व पातकैः । एकादश्यां निराहारः स्थित्वा याति परां गतिम् ॥ १० ॥

ମହାପାତକରେ ଯୁକ୍ତ ହେଉ କି ସମସ୍ତ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେଉ—ଏକାଦଶୀରେ ନିରାହାର ରହିଲେ ସେ ପରମ ଗତି ପାଏ।

Verse 11

एकादशी महापुण्या विष्णोः प्रियतमा तिथिः । संसेव्या सर्वथा विप्रैः संसारच्छेदलिप्सुभिः ॥ ११ ॥

ଏକାଦଶୀ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ ତିଥି। ସଂସାରବନ୍ଧନ ଛେଦିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବିପ୍ରମାନେ ଓ ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ସର୍ବଥା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 12

दशम्यां प्रातरुत्थाय दन्तधावनपूर्वकम् । स्नापयेद्विधिवद्विष्णुं पूजयेत्प्रयतेन्द्रियः ॥ १२ ॥

ଦଶମୀରେ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ପ୍ରଥମେ ଦନ୍ତଧାବନ କରି, ବିଧିମତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂଯମ ସହିତ ତାଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

एकादश्यां निराहारो निगृहीतेन्द्रियो भवेत् । शयीत सन्निधौ विष्णोर्नारायणपरायणः ॥ १३ ॥

ଏକାଦଶୀରେ ନିରାହାର ରହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂଯମ କରିବା ଉଚିତ; ନାରାୟଣପରାୟଣ ହୋଇ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ରାତି କାଟିବା ଉଚିତ।

Verse 14

एकादश्यां तथा स्नात्वा संपूज्य च जनार्दनम् । गन्धपुष्पादिभिः सम्यक् ततस्त्वे वसुदीरयेत् ॥ १४ ॥

ଏକାଦଶୀରେ ସ୍ନାନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ପରେ ‘ବସୁ…’ ଆରମ୍ଭ ଉଚ୍ଚାରଣ/ପାଠ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

एकादश्यां निराहारः स्थित्वाद्याहं परेऽहनि । भोक्ष्यामि पुण्डरीकाक्ष शरणं मे भवाच्युत ॥ १५ ॥

“ଏକାଦଶୀରେ ନିରାହାର ରହି, ଆଜି ମୁଁ ପରଦିନ ଭୋଜନ କରିବି। ହେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ! ହେ ଅଚ୍ୟୁତ! ଆପଣ ମୋର ଶରଣ ହୁଅନ୍ତୁ।”

Verse 16

इमं मन्त्रं समुच्चाय देव देवस्य चक्रिणः । भक्तिभावेन तुष्टात्मा उपवासं समर्पयेत् ॥ १६ ॥

ଦେବଦେବ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ତୃପ୍ତଚିତ୍ତ ହୋଇ ଉପବାସକୁ ତାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

देवस्य पुरतः कुर्याज्जागरं नियतो व्रती । गीतैर्वाद्यैश्च नृत्यैश्च पुराणश्रवणादिभिः ॥ १७ ॥

ନିୟମିତ ବ୍ରତୀ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରାତ୍ରିଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ—ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟ ଏବଂ ପୁରାଣ-ଶ୍ରବଣ ଆଦି ଦ୍ୱାରା।

Verse 18

ततः प्रातः समुत्थाय द्वादशीदिवसे व्रती । स्नात्वा च विधिवद्विष्णुं पूजयत्प्रयतेन्द्रियः ॥ १८ ॥

ତାପରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ବ୍ରତୀ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ସ୍ନାନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମରେ ବିଧିମତେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 19

पञ्चामृतेन संस्नाप्य एकादश्यां जनार्द्दनम् । द्वादश्यां पयसा विप्र हरिसारुपप्यमश्नुते ॥ १९ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଏକାଦଶୀରେ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ ଭକ୍ତ ହରିଙ୍କ ସାରୂପ୍ୟ ପାଏ।

Verse 20

अज्ञानतिमिरान्धस्य व्रतेनानेन केशव । प्रसीद सुमुखो भूत्वा ज्ञानदृष्टिप्रदो भव ॥ २० ॥

ହେ କେଶବ! ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନର ତିମିରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଛି। ଏହି ବ୍ରତଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, କୃପାମୟ ହୋଇ, ମୋତେ ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ।

Verse 21

एवं विज्ञाप्य विप्रेन्द्र माधवं सुसमाहितः । ब्रह्मणान्भोजयेच्छक्त्या दद्याद्वै दक्षिणां तथा ॥ २१ ॥

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଏଭଳି ସୁସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ମାଧବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଓ ସେହିପରି ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 22

ततः स्वबन्धुभिः सार्द्धं नारायणपरायणः । कृतपञ्चमहायज्ञः स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ २२ ॥

ତାପରେ ନାରାୟଣରେ ପରାୟଣ ହୋଇ, ପଞ୍ଚମହାଯଜ୍ଞ ସମ୍ପାଦନ କରି, ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବ ଏବଂ ବାକ୍‌ସଂଯମ ରଖିବ।

Verse 23

एवं यः प्रयतः कुर्यात्पुण्यमेकादशीव्रतम् । स याति विष्णुभवनं पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ २३ ॥

ଏହିପରି ଯେ ସଂଯମୀ ଓ ନିୟମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ସେଠାରୁ ପୁନର୍ଜନ୍ମକୁ ଫେରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 24

उपवासव्रतपरो धर्मकार्यपरायणः । चाण्डालान्पतितांश्चैव नेक्षेदपि कदाचन ॥ २४ ॥

ଉପବାସ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ପରାୟଣ ହୋଇ, ଚାଣ୍ଡାଳ ଓ ପତିତମାନଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ, କୌଣସି ସମୟରେ, ଦେଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 25

नास्तिकान्भिन्नमर्योदान्निन्दकान्पिशुनांस्तथा । उपवास व्रतपरो नालपेच्च कदाचन ॥ २५ ॥

ନାସ୍ତିକ, ମର୍ଯ୍ୟାଦାଭଙ୍ଗକାରୀ, ନିନ୍ଦକ ଓ ପିଶୁନମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଉପବାସ ବ୍ରତପର ହୋଇ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ ପ୍ରଲାପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 26

वृषलीसूतिपोष्टारं वृषलीपतिमेव च । अयाज्ययाजकं चैव नालपेत्सर्वदा व्रती ॥ २६ ॥

ବ୍ରତୀ ଶୂଦ୍ରୀ-ସନ୍ତାନ ପୋଷଣକାରୀ, ଶୂଦ୍ରୀର ପତି, ଏବଂ ଅଯାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଯାଜକ ସହ ସଦା କଥା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 27

कुण्डाशिनं गायकं च तथा देवलकाशिनम् । भिषजं काव्यकर्त्तारं देवद्विजविरोधिनम् ॥ २७ ॥

କୁଣ୍ଡାଶିନ (ଅନଧିକୃତ କୁଣ୍ଡାଗ୍ନିର ଅନ୍ନଭୋଜୀ), ବୃତ୍ତିଗାୟକ, ଦେବଲକ (ମନ୍ଦିରସେବାରେ ଜୀବିକା), ଭିଷଜ/ବୈଦ୍ୟ, ଲାଭାର୍ଥ କାବ୍ୟକର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ଦେବ-ଦ୍ୱିଜବିରୋଧୀ—ଏମାନଙ୍କୁ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

परान्नलोलुपं चैव परस्त्रीनिरतं तथा । व्रतोपवासनिरतो वाङ्मात्रेणापि नार्चयेत् ॥ २८ ॥

ଯେ ପରର ଅନ୍ନରେ ଲୋଭୀ, ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତ, କିମ୍ବା ଅନ୍ତଃଶୁଦ୍ଧି ବିନା କେବଳ ବ୍ରତ‑ଉପବାସରେ ମଗ୍ନ—ସେ ବାକ୍ମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 29

इत्येवमादिभिः शुद्धो वशी सर्वहिते रतः । उपवासपरो भूत्वा परां सिद्धिमवान्पुयात् ॥ २९ ॥

ଏପରି ଆଚରଣଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂଯମୀ ଓ ସର୍ବହିତରେ ରତ ସାଧକ, ଉପବାସପରାୟଣ ହେଲେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 30

नास्ति गङ्गासमं तीर्थं नास्ति मातृसमोगुरुः । नास्तु विष्णुसमं दैवं तपो नानशनात्परम् ॥ ३० ॥

ଗଙ୍ଗା ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ; ମାତା ସମାନ କୌଣସି ଗୁରୁ ନାହିଁ। ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ କୌଣସି ଦେବ ନାହିଁ; ଉପବାସଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଣସି ତପ ନାହିଁ।

Verse 31

नास्ति क्षमासमा माता नास्ति कीर्तिसमं धनम् । नास्ति ज्ञानसमो लाभो न च धर्म समः पिता ॥ ३१ ॥

କ୍ଷମା ସମାନ କୌଣସି ମାତା ନାହିଁ; କୀର୍ତ୍ତି ସମାନ କୌଣସି ଧନ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନ ସମାନ କୌଣସି ଲାଭ ନାହିଁ; ଧର୍ମ ସମାନ କୌଣସି ପିତା ନାହିଁ।

Verse 32

न विवेकसमो बन्धुनैकादश्याः परं व्रतम् । अत्राप्युदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् ॥ ३२ ॥

ବିବେକ ସମାନ କୌଣସି ବନ୍ଧୁ ନାହିଁ; ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଣସି ବ୍ରତ ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମୁଁ ଏକ ପୁରାତନ ଇତିହାସ ଉଦାହରଣ ଦେଉଛି।

Verse 33

संवादं भद्रशीलस्य तत्पितुर्गालवस्य च । पुरा हिगालवो नाम मुनिः सत्यपरायणः ॥ ३३ ॥

ପୁରାତନ କାଳରେ ଗାଲବ ନାମକ ମୁନି ଥିଲେ, ଯିଏ ସତ୍ୟରେ ପରମ ପରାୟଣ। ଏହା ଭଦ୍ରଶୀଳ ଓ ତାଙ୍କ ପିତା ଗାଲବଙ୍କ ସଂବାଦ।

Verse 34

उवास नर्मदातीरे शान्तो दान्तस्तपोनिधिः । बहुवृक्षसमाकीर्णे गजभल्लुनिषेविते ॥ ३४ ॥

ସେ ନର୍ମଦା ତଟରେ ବସୁଥିଲେ—ଶାନ୍ତ, ଦାନ୍ତ, ତପସ୍ୟାର ନିଧି—ବହୁ ବୃକ୍ଷରେ ଆବୃତ, ହାତୀ ଓ ଭାଲୁ ନିଷେବିତ ସ୍ଥାନରେ।

Verse 35

सिद्धचारणगन्धर्व यक्षविद्याधरान्विते । कन्दमूलफलैः पूर्णे मुनिवृन्दनिषेदिते ॥ ३५ ॥

ସେ ସ୍ଥାନ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କରେ ଭରିଥିଲା; କନ୍ଦ-ମୂଳ-ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମୁନିବୃନ୍ଦଙ୍କ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳ ଥିଲା।

Verse 36

गालवो नाम विप्रेन्द्रो निवासमकरोच्चिरम् । तस्याभवद्भद्रशील इति ख्यातः सुतो वशी ॥ ३६ ॥

ଗାଲବ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ନିବାସ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଭଦ୍ରଶୀଳ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ସଂୟମୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା।

Verse 37

जांतिस्मरो महाभागो नारायणपरायणः । बालक्रीडनकालेऽपि भद्रशीलो महामतिः ॥ ३७ ॥

ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମର, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ନାରାୟଣରେ ପରମ ପରାୟଣ ଥିଲେ। ଶିଶୁକ୍ରୀଡା କାଳରେ ମଧ୍ୟ ଭଦ୍ରଶୀଳ ମହାମତି ଓ ସଦାଚାରୀ ଥିଲେ।

Verse 38

मृदा च विष्णोः प्रतिमां कृत्वा पूजयते क्षणम् । वयस्यान्बोधयेच्चापि विष्णुः पूज्यो नरैः सदा ॥ ३८ ॥

ଯେ ମାଟିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଗଢ଼ି କ୍ଷଣମାତ୍ର ପୂଜା କରେ ଏବଂ ସହଚରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବୋଧ କରାଏ—ତାହାର ଅର୍ଥ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 39

एकादशीव्रतं चैव कर्त्तव्यमपि पण्डितैः । एवं ते बोधितास्तेन शिशवोऽपि मुनीश्वर ॥ ३९ ॥

ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର ଏହି ବୋଧରେ, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 40

हरिं मृदैव निर्माय पृथक्संभूय वा मुदा । अर्चयन्ति महाभागा विष्णुभक्तिपरायणाः ॥ ४० ॥

ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ମହାଭାଗମାନେ ମାଟିରେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଗଢ଼ି, କିମ୍ବା ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ, ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି।

Verse 41

नमस्कुर्वन्भद्रमतिर्विष्णवे सर्वविष्णवे । सर्वेषां जगतां स्वस्ति भूयादित्यब्रवीदिदम् ॥ ४१ ॥

ଶୁଭମତିରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁ—ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଷ୍ଣୁ—ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ: “ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।”

Verse 42

क्रीडाकाले मुहूर्तं वा मुहूर्तार्द्धमथापि वा । एकादशीति संकल्प्यव्रतं यच्छति केशवे ॥ ४२ ॥

କ୍ରୀଡାକାଳରେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହେଉ, ‘ଏହା ଏକାଦଶୀ’ ବୋଲି ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଯେ କେଶବଙ୍କୁ ସେଇ ବ୍ରତ ଅର୍ପଣ କରେ—ସେ ବ୍ରତ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିବେଦିତ ହୋଇଯାଏ।

Verse 43

एवं सुचरितं दृष्ट्वा तनयं गालवो मुनिः । अपृच्छद्विस्मयाविष्टः समालिंग्य तपोनिधिः ॥ ४३ ॥

ପୁତ୍ରଙ୍କ ଏପରି ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଦେଖି ତପୋନିଧି ମୁନି ଗାଲବ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 44

गालव उवाच । भद्रशील महाभाग भद्रशीलोऽसि सुव्रत । चरितं मंगलं यत्ते योगिनामपि दुर्लभम् ॥ ४४ ॥

ଗାଲବ କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ରଶୀଳ ମହାଭାଗ, ହେ ସୁବ୍ରତ! ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଭାଚାରୀ। ତୁମର ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ଚରିତ୍ର ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 45

हरिपूजापरो नित्यं सर्वभूतहितेरतः । एकादशीव्रतपरो निषिद्धाचारवर्जितः । निर्द्धन्द्वो निर्ममः शान्तो हरिध्यानपरायाणः ॥ ४५ ॥

ତୁମେ ନିତ୍ୟ ହରିପୂଜାରେ ତତ୍ପର, ସର୍ବଭୂତହିତରେ ରତ, ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼, ନିଷିଦ୍ଧ ଆଚାର ବର୍ଜନକାରୀ; ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରହିତ, ନିର୍ମମ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ହରିଧ୍ୟାନରେ ପରାୟଣ।

Verse 46

एवमेतादृशी बुद्धिः कथं जातार्भकस्यते । विनापि महतां सेवां हरिभक्तिर्हि दुर्लभा ॥ ४६ ॥

ଏପରି ମହାନ ବୁଦ୍ଧି ତୁମ ଭିତରେ—ତୁମେ ତ ଏଯାବତ୍ ଶିଶୁ—କିପରି ଜନ୍ମିଲା? କାରଣ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ସେବା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ହରିଭକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 47

स्वभावतो जनस्यास्य ह्यविद्याकामकर्मसु । प्रवर्त्तते मतिर्वत्स कथं तेऽलौकिकी कृतिः ॥ ४७ ॥

ବତ୍ସ, ସ୍ୱଭାବତଃ ଲୋକଙ୍କ ମନ ଅବିଦ୍ୟା, କାମନା ଓ କର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ; ତେବେ ତୁମର ଏହି ଅଲୌକିକ କୃତି କିପରି ହେଲା?

Verse 48

सत्सङ्गेऽपि मनुष्याणां पूर्वपुण्यातिरेकतः । जायते भगवद्भक्तिस्तदहं विस्मयं गतः ॥ ४८ ॥

ସତ୍ସଙ୍ଗ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଭଗବଦ୍ଭକ୍ତି ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟରୁ ମାତ୍ର ଜାଗେ; ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ବିସ୍ମିତ ହେଲି।

Verse 49

पृच्छामि प्रीतिमापन्नस्तद्भवान्वक्तुमर्हति । भद्रशीलो मुनिश्रेष्टः पित्रैवं सुविकल्पितैः ॥ ४९ ॥

ପ୍ରୀତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ମୁଁ ପଚାରୁଛି; ଆପଣ କୃପାକରି କହିବାଯୋଗ୍ୟ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭଦ୍ରଶୀଳ—ମୋ ପିତା ଏହାକୁ ଏଭଳି ସୁବିଚାରରେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି।

Verse 50

जातिस्मरः सुकृतात्मा हृष्टप्रहसिताननः । स्वानभ्रुतं यथाव्रतं सर्वं पित्रे न्यवेदयत् ॥ ५० ॥

ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣଶୀଳ, ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା, ହର୍ଷ ଓ ମୃଦୁହାସରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁଖବାନ—ସେ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ବ୍ରତାନୁସାରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସବୁ ପିତାଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 51

भद्रशील उवाच । श्रृणु तात मुनिश्रेष्ट ह्यनुभूतं मया पुरा । जातिस्मरत्वाज्जानामि यमेन परिभाषितम् ॥ ५१ ॥

ଭଦ୍ରଶୀଳ କହିଲା—ହେ ତାତ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଯାହା ନିଜେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି ତାହା ଶୁଣ। ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମରଣରୁ ଯମ ଯାହା କହିଥିଲେ ମୁଁ ଜାଣେ।

Verse 52

एतच्छ्रत्वा महाभागो गालवो विस्मयोन्वितः । उवाच प्रीतिमापन्नो भद्रशीलं महामतिम् ॥ ५२ ॥

ଏହା ଶୁଣି ମହାଭାଗ ଗାଲବ ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ପ୍ରୀତିସହ ମହାମତି ଭଦ୍ରଶୀଳଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 53

गालव उवाच । कस्त्वं पूर्वं महाभाग किमुक्तं च यमेन ते । कस्य वा केन वा हेतोस्तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ ५३ ॥

ଗାଲବ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ! ତୁମେ ପୂର୍ବେ କିଏ ଥିଲ? ଯମ ତୁମକୁ କ’ଣ କହିଥିଲେ? କାହା ପାଇଁ କିମ୍ବା କେଉଁ କାରଣରୁ ଏସବୁ ଘଟିଲା? ଦୟାକରି ସବୁ କଥା କହ।

Verse 54

भद्रशील उवाच । अहमासं पुरा तात राजा सोमकुलोद्भवः । धर्मकीर्तिरिति ख्यातो दत्तात्रेयेण शासितः ॥ ५४ ॥

ଭଦ୍ରଶୀଳ କହିଲେ—ହେ ତାତ! ମୁଁ ପୂର୍ବେ ସୋମକୁଳରେ ଜନ୍ମିତ ଏକ ରାଜା ଥିଲି। ‘ଧର୍ମକୀର୍ତ୍ତି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲି ଏବଂ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶିତ ଓ ଶାସିତ ହୋଇଥିଲି।

Verse 55

नव वर्षसहस्त्राणि महीं कृत्स्त्रमपालयम् । अधर्माश्च तथा धर्मा मया तु बहवः कृताः ॥ ५५ ॥

ନଅ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମୁଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ ଓ ରକ୍ଷା କରିଲି; ଏବଂ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ କର୍ମ—ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ—ହୋଇଛି।

Verse 56

ततः श्रिया प्रमत्तोऽहं बह्वधर्मम कारिषम् । पाषण्डजनसंसर्गात्पाषण्डचरितोऽभवम् ॥ ५६ ॥

ତାପରେ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧିର ମଦରେ ମୁଁ ବହୁ ଅଧର୍ମ କରିଲି; ପାଷଣ୍ଡ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରୁ ମୋର ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ ପାଷଣ୍ଡମୟ ହେଲା।

Verse 57

पुरार्जितानि पुण्यानि मया तु सुबहून्यपि । पाषण्डैर्बाधितोऽहं तु वेदमार्गं समत्यजम् ॥ ५७ ॥

ପୂର୍ବେ ମୁଁ ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରିଥିଲି ମଧ୍ୟ, ପାଷଣ୍ଡମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଧିତ ଓ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ମୁଁ ବେଦମାର୍ଗକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲି।

Verse 58

मखाश्च सर्वे विध्वस्ता कूटयुक्तिविदा मया । अधर्मनिरतं मां तु दृष्ट्वा महेशजाः प्रजाः ॥ ५८ ॥

କୂଟଯୁକ୍ତିରେ ନିପୁଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ମଖ-ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲି। ମୋତେ ଅଧର୍ମରେ ରତ ଦେଖି ମହେଶଜ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଧର୍ମପଥେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ॥

Verse 59

सदैव दुष्कृतं चक्रुः षष्टांशस्तत्रमेऽभवत् । एवं पापसमाचारो व्यसनाभिरतः सदा ॥ ५९ ॥

ସେମାନେ ସଦା ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋର ଷଷ୍ଠାଂଶ ଭାଗ ପଡ଼ିଲା। ଏଭଳି ପାପାଚାରକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରି ସେ ସଦା ବ୍ୟସନରେ ଆସକ୍ତ ରହିଲା॥

Verse 60

मृगयाभिररतो भूत्वा ह्येकदा प्राविशं वनम् । ससैन्योऽहं वने तत्र हत्वा बहुविधान्मृगान् ॥ ६० ॥

ଏକଦା ମୃଗୟାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି। ସେହି ବନରେ ମୁଁ ସେନାସହିତ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୃଗମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲି॥

Verse 61

क्षुत्तृट्परिवृतः श्रांतो रेवातीरमुपागमम् । रवितीक्ष्णातपक्लांतो रेवायां स्नानमाचरम् ॥ ६१ ॥

କ୍ଷୁଧା ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଶ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ରେବାତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲି। ସୂର୍ଯ୍ୟର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତାପରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ରେବାରେ ସ୍ନାନ କଲି॥

Verse 62

अदृष्टसैन्य एकाकी पीड्यमानः क्षुधा भृशम् ॥ ६२ ॥

ସେନା କେଉଁଠି ଦେଖା ନପଡ଼ି ମୁଁ ଏକାକୀ ହୋଇଗଲି; ତୀବ୍ର କ୍ଷୁଧାରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲି॥

Verse 63

समेतास्तत्र ये केचिद्रेवातीरनिवासिनः । एकादशीव्रतपरा मया दृष्ट्वा निशामुखे ॥ ६३ ॥

ସେଠାରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ଆସିବାବେଳେ ମୁଁ ରେବା-ତୀରରେ ବସୁଥିବା କେତେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ଦେଖିଲି; ସେମାନେ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତପରା ଥିଲେ।

Verse 64

निराहारश्च तत्राहमेकाकी तज्जनैः सह । जागरं कृतवांश्वापि सेनया रहितो निशि ॥ ६४ ॥

ସେଠାରେ ମୁଁ ନିରାହାର ରହିଲି; ଏକାକୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିଲି। ରାତିରେ ସେନା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଜାଗରଣ କଲି, ଶୋଇଲି ନାହିଁ।

Verse 65

अध्वश्रमपरिश्रांतः क्षुत्पिपासाप्रपीडितः । तत्रैव जागरान्तेऽहं तातपंचत्वमागतः ॥ ६५ ॥

ପଥଶ୍ରମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ ମୁଁ, ସେଠାରେ ଜାଗରଣ ଶେଷରେ, ହେ ତାତ, ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି।

Verse 66

ततो यमभटैर्बद्धो महादंष्ट्राभयंकरैः । अनेकक्लेशसंपन्नमार्गेणाप्तो यमांतिकम् । दंष्ट्राकरालवदनमपश्यं समवर्तिनम् ॥ ६६ ॥

ତାପରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାରେ ଭୟଙ୍କର ଯମଭଟମାନେ ମୋତେ ବାନ୍ଧି, ଅନେକ କ୍ଲେଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଯମଙ୍କ ସମୀପକୁ ନେଲେ। ସେଠାରେ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାରେ କରାଳ ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ ସମବର୍ତ୍ତିନ (ଯମ)କୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି।

Verse 67

अथ कालिश्चित्रगुप्तमाहूयेदमभाषत । अस्य शिक्षाविधानं च यथावद्वद पंडित ॥ ६७ ॥

ତାପରେ କାଳି ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲା— “ହେ ପଣ୍ଡିତ, ଏହାର ଶିକ୍ଷା (ଦଣ୍ଡ)ର ବିଧାନ ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯଥାବତ୍ କହ।”

Verse 68

एवमुक्तश्चित्रगुप्तो धर्मराजेन सत्तम । चिरं विचारयामास पुनश्चेदमभाषत ॥ ६८ ॥

ଧର୍ମରାଜ ଏପରି କହିଲେ, ହେ ସତ୍ତମ, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି ପୁନର୍ବାର ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 69

असौ पापरतः सत्यं तथापि श्रृणु धर्मप । एकादश्यां निराहारः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ६९ ॥

ଏହା ସତ୍ୟ ଯେ ସେ ପାପରେ ରତ; ତଥାପି, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶୁଣ—ଏକାଦଶୀରେ ନିରାହାର ଉପବାସ କଲେ ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 70

एष रेवातटे रम्ये निराहारो हरेर्दिने । जागरं चोपवासं च कृत्वा निष्पापतां गतः ॥ ७० ॥

ରେବା ନଦୀର ରମ୍ୟ ତଟରେ, ହରିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଦିନରେ ସେ ନିରାହାର ରହିଲା; ଜାଗରଣ ଓ ଉପବାସ କରି ସେ ନିଷ୍ପାପତା ପାଇଲା।

Verse 71

यानि कानि च पापानि कृतानि सुबहूनि च । तानि सर्वाणि नष्टानि ह्युपवासप्रभावतः ॥ ७१ ॥

ଯେଉଁ ପାପ—ଯେତେ ଅଧିକ ହେଉ—କରାଯାଇଥାଉ, ସେସବୁ ଉପବାସର ପ୍ରଭାବରେ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 72

एवमुक्तो धर्मराजश्चित्रगुप्तेन धीमता । ननाम दंडवद्भूमौ ममाग्रे सोऽनुकंपितः ॥ ७२ ॥

ଧୀମାନ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଏପରି କହିଲେ, କରୁଣାରେ ଅନୁକମ୍ପିତ ଧର୍ମରାଜ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 73

पूजयामास मां तत्र भक्तिभावेन धर्मराट् । ततश्च स्वभटान्सर्वानाहूयेदमुवाच ह ॥ ७३ ॥

ସେଠାରେ ଧର୍ମରାଟ୍ ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୋତେ ପୂଜା କଲେ। ପରେ ନିଜ ସମସ୍ତ ସେବକଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 74

धर्मराज उवाच । श्रृणुध्वं मद्वचो दूता हितं वक्ष्याम्यनुत्तममम् । धर्ममार्गरतान्मर्त्यान्मानयध्वं ममान्तिकम् ॥ ७४ ॥

ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ—ହେ ଦୂତମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହିତକର ବାଣୀ କହିବି। ଧର୍ମମାର୍ଗରେ ରତ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣ।

Verse 75

ये विष्णुपूजनरताः प्रयताः कृतज्ञाश्चैकादशीव्रतपरा विजितेन्द्रियाश्च । नारायणाच्युतहरे शरणं भवेति शान्ता वदन्ति सततं तरसा त्यजध्वम् ॥ ७५ ॥

ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁପୂଜାରେ ରତ, ସଂଯମୀ, କୃତଜ୍ଞ, ଏକାଦଶୀବ୍ରତପର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ସେମାନେ ଶାନ୍ତଭାବେ ସଦା କହନ୍ତି—“ନାରାୟଣ, ଅଚ୍ୟୁତ ହରିରେ ଶରଣ ହେଉ।” ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 76

नारायणाच्युत जनार्दन कृष्ण विष्णो पद्मेश पद्मजपितः शिव शंकरेति । नित्यं वदंत्यखिललोक हिताः प्रशान्ता दूरद्भटास्त्यजता तान्न ममैषु शिक्षा ॥ ७६ ॥

“ନାରାୟଣ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, କୃଷ୍ଣ, ବିଷ୍ଣୁ; ପଦ୍ମେଶ; ଶିବ, ଶଙ୍କର”—ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଲୋକହିତକାମୀ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମୁନିମାନେ ନିତ୍ୟ ଏହି ଦିବ୍ୟ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ଯେ ଏମିତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିର୍ଭୟ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଦୂରେ ରହେ, ତାହା ପାଇଁ ଏ ବିଷୟରେ ମୋର କୌଣସି ଶିକ୍ଷା ନାହିଁ।

Verse 77

नारायणार्पितकृतान्हरिभक्तिभजः स्वाचारमार्गनिरतान् गुरुसेवकांश्च । सत्पात्रदान निरतांश्च सुदीनपालान्दूतास्त्यजध्वमनिशं हरिनामसक्तान् ॥ ७७ ॥

ହେ ଦୂତମାନେ, ଯେମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନିଜ କର୍ମ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି—ହରିଭକ୍ତ, ସଦାଚାରମାର୍ଗରେ ନିରତ, ଗୁରୁସେବକ, ସତ୍ପାତ୍ରକୁ ଦାନରେ ରତ, ସତ୍ୟ ଦୀନଙ୍କ ପାଳକ, ଏବଂ ସଦା ହରିନାମରେ ଆସକ୍ତ—ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ସଦା ଛାଡ଼ି ଦିଅ।

Verse 78

पाषंडसङ्गरहितान्द्विजभक्तिनिष्ठान्सत्संगलोलुपतरांश्च तथातिथेयान् । शंभौ हरौ च समबुद्धिमतस्तथैव दूतास्त्यजध्वमुपकारपराञ्जनानाम् ॥ ७८ ॥

ହେ ଦୂତମାନେ, ପାଷଣ୍ଡ-ସଙ୍ଗରହିତ, ଦ୍ୱିଜଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସତ୍ସଙ୍ଗକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଥିବା, ଅତିଥି-ପୂଜାରେ ତତ୍ପର, ଏବଂ ଶମ୍ଭୁ ଓ ହରିଙ୍କୁ ସମବୁଦ୍ଧିରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କର; ସ୍ୱାର୍ଥର ‘ଉପକାର’ କରୁଥିବାଙ୍କ ସଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 79

ये वर्जिता हरिकथामृतसेवनैश्च नारायणस्मृतिपरायणमानसैश्च । विप्रेद्रपादजलसेचनतोऽप्रहृष्टांस्तान्पापिनो मम भटा गृहमानयध्वम् ॥ ७९ ॥

ମୋ ଭଟମାନେ, ଯେମାନେ ହରିକଥା-ଅମୃତ ସେବନରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ନାରାୟଣ-ସ୍ମରଣରେ ପରାୟଣ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳ ଛିଟାଇଲେ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ—ସେହି ପାପୀମାନଙ୍କୁ ମୋ ଗୃହକୁ ଆଣ।

Verse 80

ये मातृतातपरिभर्त्सनशीलिनश्च लोकद्विषो हितजनाहितकर्मणश्च । देवस्वलोभनिरताञ्जननाशकर्तॄनत्रानयध्वमपराधपरांश्च दूताः ॥ ८० ॥

ହେ ଦୂତମାନେ, ଯେମାନେ ମାତା-ପିତାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ଲୋକକୁ ଦ୍ୱେଷ କରି ସଜ୍ଜନହିତବିରୋଧୀ କର୍ମ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ଦେବସ୍ୱରେ ଲୋଭୀ, ଯେମାନେ ପ୍ରାଣନାଶ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ଅପରାଧରେ ଲିପ୍ତ—ସେମାନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଏଠାକୁ ଆଣ।

Verse 81

एकादशीव्रतपराङ्मुखमुग्रशीलं लोकापवादनिरतं परनिंदकं च । ग्रामस्य नाशकरमुत्तमवैरयुक्तं दूताः समानयत विप्रधनेषु लुब्धम् ॥ ८१ ॥

ଦୂତମାନେ ସେହି ମଣିଷକୁ ଆଣିଲେ—ଯେ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତରୁ ବିମୁଖ; ଉଗ୍ରସ୍ୱଭାବୀ, ଲୋକାପବାଦରେ ରତ ଓ ପରନିନ୍ଦକ; ଗ୍ରାମନାଶକ, ଘୋର ବୈରଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଧନରେ ଲୁବ୍ଧ।

Verse 82

ये विष्णुभक्तिविमुखाः प्रणमंति नैव नारायणं हि शरणागतपालकं च । विष्ण्वालयं च नहि यांति नराः सुमूर्खास्तानानयध्वमतिपापरतान्प्रसाह्य ॥ ८२ ॥

ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରୁ ବିମୁଖ, ଶରଣାଗତ-ପାଳକ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ—ସେହି ଅତିମୂଢ ନର ବିଷ୍ଣୁଆଳୟ/ବିଷ୍ଣୁଧାମକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ଦୂତମାନେ, ମହାପାପରେ ରତ ତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଟାଣି ଆଣି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର।

Verse 83

एवं श्रुतं यदा तत्र यमेन परिभाषितम् । मयानुतापदग्धेन स्मृतं तत्कर्म निंदितम् ॥ ८३ ॥

ସେଠାରେ ଯମ ଏପରି କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ମୁଁ ମୋର ସେ ନିନ୍ଦ୍ୟ କର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କଲି।

Verse 84

असत्कर्मानुतापेन सद्धर्मश्रवणेन च । तत्रैव सर्वपापानि निःशेषाणि गतानि मे ॥ ८४ ॥

ଅସତ୍କର୍ମ ପ୍ରତି ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ ଓ ସଦ୍ଧର୍ମ ଶ୍ରବଣରେ, ସେଠାରେଇ ମୋର ସମସ୍ତ ପାପ ନିଃଶେଷ ଭାବେ ଦୂର ହୋଇଗଲା।

Verse 85

पापशेषाद्विनिर्मुक्तं हरिसारुप्यतां गतम् । सहस्रसूर्यसंकाशं प्रणनाम यमश्च तम् ॥ ८५ ॥

ପାପର ଶେଷ ଅବଶେଷରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ହରି-ସାରୂପ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସହସ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତ ଥିବା ସେ ମୁକ୍ତକୁ ଯମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 86

एवं दृष्ट्वा विस्मितास्ते यमदूता भयोत्कटाः । विश्वासं परमं चक्रुर्यमेन परिभाषिते ॥ ८६ ॥

ଏପରି ଦେଖି ଯମଦୂତମାନେ ଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତଙ୍କିତ ଓ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଯମ କହିଥିବା କଥାରେ ପରମ ବିଶ୍ୱାସ କଲେ।

Verse 87

ततः संपूज्य मां कालो विमानशतसंकुलम् । सद्यः संप्रेषयामास तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ८७ ॥

ତାପରେ କାଳ ମୋତେ ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନ କରି, ଶତଶତ ବିମାନର ଭିଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ସତ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେ ପରମ ପଦକୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 88

विमानकोटिभिः सार्द्धं सर्वभोगसमन्वितैः । कर्मणा तेन विप्रर्षे विष्णुलोके मयोषितम् ॥ ८८ ॥

ହେ ବିପ୍ରର୍ଷେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟକର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ କୋଟି କୋଟି ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ସହିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ସମନ୍ୱିତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ବାସ କଲି।

Verse 89

कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । स्थित्वा विष्णुपदं पश्चादिंद्रलोकमुपगमम् ॥ ८९ ॥

ହଜାର କୋଟି କଳ୍ପ ଏବଂ ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁପଦରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି, ପରେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଗଲି।

Verse 90

तत्रापि सर्वभोगाढ्यः सर्वदेवनमस्कृतः । तावत्कालं दिविस्थित्वा ततो भूमिमुपागतः ॥ ९० ॥

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ସେତେ କାଳ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହି ପରେ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିଲେ।

Verse 91

अत्रापि विष्णुभक्तानां जातोऽहं भवतां कुले । जातिस्मरत्वाडज्जानामि सर्वमेतन्मुनीश्वर ॥ ९१ ॥

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନଙ୍କ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମୃତି ଥିବାରୁ, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଏ ସବୁ ମୁଁ ଜାଣେ।

Verse 92

तस्माद्विष्ण्वर्चनोद्योगं करोमि सह बालकैः । एकादशीव्रतमिदमिति न ज्ञातवान्पुरा ॥ ९२ ॥

ଏହିହେତୁ ମୁଁ ବାଳକମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ଉଦ୍ୟୋଗ କରୁଛି; କାରଣ ପୂର୍ବେ ଏହା ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣିନଥିଲି।

Verse 93

जातिस्मृतिप्रभावेण तज्ज्ञातं सांप्रतं मया । अत्र स्वेनापि यत्कर्म कृतं तस्य फलं त्विदम् ॥ ९३ ॥

ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତିର ପ୍ରଭାବରେ ଏହା ଏବେ ମୋତେ ଜଣା ପଡ଼ିଲା। ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁଁ କରିଥିବା କର୍ମର ଫଳ ଏହିଟି।

Verse 94

एकादशीव्रतं भक्त्या कुर्वतां किमुत प्रभो । तस्माच्चरिष्ये विप्रेंद्र शुभमेकादशीव्रतम् ॥ ९४ ॥

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଭକ୍ତିରେ ଯେମାନେ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଉ କ’ଣ କୁହିବା? ତେଣୁ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଶୁଭ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ଆଚରିବି।

Verse 95

विष्णुपूजां चाहरहः परमस्थानकांक्षया । एकादशीव्रतं यत्तु कुर्वंति श्रद्धया नराः ॥ ९५ ॥

ପରମ ଧାମକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି ଲୋକେ ପ୍ରତିଦିନ ବିଷ୍ଣୁପୂଜା କରନ୍ତି; ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି।

Verse 96

तेषां तु विष्णुभवनं परमानंददायकम् । एवं पुत्रवचः श्रुत्वा संतुष्टो गालवो मुनिः ॥ ९६ ॥

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଭବନ ହିଁ ପରମାନନ୍ଦଦାୟକ। ଏଭଳି ପୁତ୍ରର ବଚନ ଶୁଣି ଗାଳବ ମୁନି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 97

अवाप परमां तुष्टिं मनसा चातिहर्षितः । मज्जन्म सफलं जातं मद्धंशः पावनीकृतः ॥ ९७ ॥

ସେ ପରମ ତୁଷ୍ଟି ଲାଭ କଲେ ଏବଂ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ: “ମୋ ଜନ୍ମ ସଫଳ ହେଲା, ମୋ ବଂଶ ପାବନ ହେଲା।”

Verse 98

यतस्त्वं मद्गृहे जातो विष्णुभक्तिपरायणः । इति संतुष्टचित्तस्तु तस्य पुत्रस्य कर्मणा ॥ ९८ ॥

“ତୁମେ ମୋ ଘରେ ଜନ୍ମି ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ”—ଏହିଭାବେ ଚିନ୍ତି, ସେ ପୁତ୍ରର ସଦାଚରଣରୁ ହୃଦୟେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 99

हरिपूजाविधानं च यथावत्समबोधयत् । इत्येतत्ते मुनिश्रेष्ट यथावत्कथितं मया । संकोचविस्तराभ्यां च किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ९९ ॥

ହରିପୂଜାର ବିଧାନ ମଧ୍ୟ ଯଥାବତ୍ ବୁଝାଇଦିଆଗଲା। ଏଭଳି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଂକ୍ଷେପ ଓ ବିସ୍ତାର—ଦୁହିଁରେ ମୁଁ ସବୁ ଠିକ୍ ଭାବେ କହିଲି; ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା?