Dvādaśī-vrata: Month-by-month Viṣṇu Worship and the Year-End Udyāpana

Verse 1

ऋषय ऊचुः । साधु सूत महाभाग त्वयातिकरुणात्मना । श्रावितं सर्वपापघ्नं गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् ॥ १ ॥

ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ସାଧୁ, ହେ ସୂତ ମହାଭାଗ! ଅତିକରୁଣ ହୃଦୟରେ ତୁମେ ଆମକୁ ସର୍ବପାପହର ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣାଇଲ।

Verse 2

श्रुत्वा तु गङ्गामाहात्म्यं नारदो देवदर्शनः । किं पप्रच्छ पुनः सूत सनकं मुनिसत्तमम् ॥ २ ॥

ଗଙ୍ଗାମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି ଦେବଦର୍ଶନ ନାରଦ, ହେ ସୂତ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନକଙ୍କୁ ପୁନଃ କ’ଣ ପଚାରିଲେ?

Verse 3

सूत उवाच । श्रृणुध्वमृषयः सर्वे नारदेन सुरर्षिणा । पृष्टं पुनर्यथा प्राह प्रवक्ष्यामि तथैव तत् ॥ ३ ॥

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଦେବର୍ଷି ନାରଦଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ପଚାରାଯାଇଥିବା ପ୍ରଶ୍ନରେ ସେ ଯେପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ସେହିପରି ମୁଁ ଯଥାର୍ଥ କହିବି।

Verse 4

नानाख्यानेतिहासाड्यं गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुत्वा ब्रह्मसुतो भूयः पृष्टवानिदमादरात् ॥ ४ ॥

ନାନା ଆଖ୍ୟାନ ଓ ପୁରାତନ ଇତିହାସରେ ସମୃଦ୍ଧ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ପରମ ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁନର୍ବାର ଆଦରରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 5

नारद उवाच । अहोऽतिधन्यं सुकृतैकसारं श्रुतं मया पुण्यमसंवृतार्थम् । गाङ्गेयमाहात्म्यमघप्रणाशि त्वत्तो मुने कारुणिकादभीष्टम् ॥ ५ ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ଆହା! ମୁଁ ଅତିଧନ୍ୟ। ହେ କାରୁଣିକ ମୁନି, ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ପୁଣ୍ୟମୟ ସୁକୃତର ସାର—ଗଙ୍ଗାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିଲି; ଏହା ପାପନାଶକ ଓ ଇଷ୍ଟପ୍ରଦ।

Verse 6

ये साधवः साधु भजन्ति विष्णुं स्वार्थं परार्थं च यतन्त एव । नानोपदेशैः सुविमुग्धचित्तं प्रबोधयन्ति प्रसभं प्रसन्नम् ॥ ६ ॥

ଯେ ସତ୍ୟ ସାଧୁମାନେ ଯଥାବିଧି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଓ ପରର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି; ନାନା ଉପଦେଶରେ ସେମାନେ ମୋହିତ ଚିତ୍ତକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଜାଗ୍ରତ କରି ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି।

Verse 7

ततः समाख्याहि हरेर्व्रतानि कृतैश्च यैः प्रीतिमुपैति विष्णुः । ददाति भक्तिं भजतां दयालुर्मुक्तिस्तु तस्या विदिता हि दासी ॥ ७ ॥

ଏହେତୁ ହରିଙ୍କ ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଚରଣ କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି। ଦୟାଳୁ ପ୍ରଭୁ ଭଜନକାରୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତି; ମୁକ୍ତି ତ ଏହି ଭକ୍ତିର ଦାସୀ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 8

ददाति मुक्तिं भजतां मुकुन्दो व्रतार्चनध्यानपरायणानाम् । भक्तानुसेवासु महाप्रयासं विमृश्य कस्यापि न भक्तियोगम् ॥ ८ ॥

ବ୍ରତ, ଅର୍ଚ୍ଚନା ଓ ଧ୍ୟାନରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ଯେମାନେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଭଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକୁନ୍ଦ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି। ଭକ୍ତସେବାର ମହାପ୍ରୟାସକୁ ଭାବି, ଭକ୍ତିଯୋଗକୁ ‘ଅନ୍ୟର’ ବା ହୀନ ବୋଲି ଅବହେଳା କରନି॥ ୮ ॥

Verse 9

प्रवृत्तं च निवृत्तं च यत्कर्म हरितो षणम् । तदाख्याहि मुनिश्रेष्ठ विष्णुभक्तोऽसि मानद ॥ ९ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ହରିଙ୍କୁ ତୋଷ ଦେଇଥିବା କର୍ମ—ପ୍ରବୃତ୍ତି ମାର୍ଗର ଓ ନିବୃତ୍ତି ମାର୍ଗର—ସେଥି ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଆପଣ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ହେ ମାନଦ!॥ ୯ ॥

Verse 10

सनक उवाच । साधु साधु मुनिश्रेष्ट भक्तस्त्वं पुरुषोत्तमेः । भूयो भूयो यतः पुच्छेश्चरित्रं शार्ङ्गधन्वनः ॥ १० ॥

ସନକ କହିଲେ—ସାଧୁ, ସାଧୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ସତ୍ୟ ଭକ୍ତ। ଯେହେତୁ ତୁମେ ପୁନଃପୁନଃ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ପଚାରୁଛ, ତେଣୁ ମୁଁ କହିବି॥ ୧୦ ॥

Verse 11

व्रतानि ते प्रवक्ष्यामि लोकोपकृतिमन्ति च । प्रसीदति हरिर्यैस्तु प्रयच्छत्यभयं तथा ॥ ११ ॥

ମୁଁ ତୁମକୁ ଲୋକୋପକାରୀ ଏହି ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ କହିବି। ଯାହାର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସେହିପରି ଅଭୟ ଦାନ କରନ୍ତି॥ ୧୧ ॥

Verse 12

यस्य प्रसन्नो भगवान्यज्ञलिङ्गो जनार्दनः । इहामुत्र सुखं तस्य तपोवृद्धिश्च जायते ॥ १२ ॥

ଯାହାପ୍ରତି ଯଜ୍ଞଲିଙ୍ଗ ଭଗବାନ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତାହାର ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ ସୁଖ ହୁଏ, ଏବଂ ତାହାର ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ॥ ୧୨ ॥

Verse 13

येन केनाप्युपायेन हरिपूजापरायणाः । प्रयान्ति परमं स्थानमिति प्राहुर्महर्षयः ॥ १३ ॥

ଯେକୌଣସି ଉପାୟରେ ହରିପୂଜାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ଭକ୍ତମାନେ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ଏହିପରି ମହର୍ଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।

Verse 14

मार्गशीर्षे सिते पक्षे द्वादश्यां जलशायिनम् । उपोषितोऽर्चयेत्सम्यङ् नरः श्रद्धासमन्वितः ॥ १४ ॥

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ନର ଜଳଶାୟୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରୁ।

Verse 15

स्नात्वा शुक्लाम्बरधरो दन्तधावनपूर्वकम् । गन्धपुष्पाक्षतैर्धूपै र्दीपैर्नैवेद्यपूर्वकैः ॥ १५ ॥

ସ୍ନାନ କରି ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପ୍ରଥମେ ଦନ୍ତଧାବନ କରି, ପରେ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଅକ୍ଷତ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

वाग्यतो भक्तिभावेन मुनिश्रेष्टार्चयेद्धरिम् । केशवाय नमस्तुभ्यमिति विष्णुं च पूजयेत् ॥ १६ ॥

ବାକ୍ ସଂଯମ କରି ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରିଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରୁ; ‘କେଶବାୟ ନମସ୍ତୁଭ୍ୟଂ’ ବୋଲି କହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ।

Verse 17

अष्टोत्तरशतं हुत्वा वन्हौ घृततिलाहुतीः । रात्रौ जागरणं कुर्याच्छालग्रामसमीपतः ॥ १७ ॥

ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଘୃତ ଓ ତିଳର ଏକଶେ ଆଠ ଆହୁତି ଦେଇ, ଶାଳଗ୍ରାମ ସମୀପରେ ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

स्नापयेत्प्रस्थपयसा नारायणमनामयम् । गीतैर्वाद्यैश्च नैवेद्यैर्भक्ष्यैर्भोज्यैश्च केशवम् ॥ १८ ॥

ପ୍ରସ୍ଥ ପରିମାଣ ଦୁଧରେ ନିରାମୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଗୀତ-ବାଦ୍ୟ ସହ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 19

त्रिकालं पूजयेद्भक्त्या महालक्ष्म्या समन्वितम् । पुनः कल्ये समुत्थाय कृत्वा कर्म यथोचितम् ॥ १९ ॥

ଭକ୍ତିରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦିନର ତିନି ସନ୍ଧିକାଳରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପୁଣି ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଯଥୋଚିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 20

पूर्ववत्पूजयेद्वेवं वाग्यतो नियतः शुचिः । पायसं घृतसंमिश्रं नालिकेरफलान्वितम् ॥ २० ॥

ପୂର୍ବବତ୍ ଏହିପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ବାକ୍-ସଂଯମୀ, ନିୟମିତ ଓ ଶୁଚି ହୋଇ ଘିଅ ମିଶ୍ରିତ ପାୟସ ଏବଂ ନାଡ଼ିଆଫଳ ସହିତ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

मन्त्रेणानेन विप्राय दद्याद्भक्त्या सदक्षिणम् । केशवः केशिहा देवः सर्वसंपत्प्रदायकः ॥ २१ ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଭକ୍ତିସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଦାନ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ; କାରଣ କେଶୀହା ଦେବ କେଶବ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ପ୍ରଦାନକାରୀ।

Verse 22

परमान्नप्रदानेन मम स्यादिष्टदायकः । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छक्तितो बन्धुभिः सह ॥ २२ ॥

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍କା ଅନ୍ନ ଦାନ କରିଲେ ସେ ମୋ ପାଇଁ ଇଷ୍ଟଦାୟକ ହୁଏ; ତାପରେ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 23

नारायण परो भूत्वा स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः । इति यः कुरुते भक्त्या केशवार्चनमुत्तमम् ॥ २३ ॥

ନାରାୟଣପରାୟଣ ହୋଇ ଓ ବାଣୀକୁ ସଂଯମ କରି, ନିଜେ ନିୟମରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଭକ୍ତିରେ କେଶବଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରୁଥିବା ଜନଙ୍କ ପୂଜା ସତ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 24

स पौंडरीकयज्ञस्य फलमष्टगुणं लभेत् । पौषमासे सिते पक्षे द्वादश्यां समुपोषितः ॥ २४ ॥

ପୌଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଯେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପବାସ କରେ, ସେ ପୌଣ୍ଡରୀକ ଯଜ୍ଞର ଫଳକୁ ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଲାଭ କରେ।

Verse 25

नमो नारायणायेति पूजयेत्प्रयतो हरिम् । पयसा स्नाप्य नैवेद्यं पायसं च समर्पयेत् ॥ २५ ॥

‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’ ବୋଲି ଜପ କରି ଏକାଗ୍ରଭାବେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଇ ନୈବେଦ୍ୟ—ବିଶେଷତଃ ପାୟସ—ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

रात्रौ जागरणं कुर्यात्र्रिकालार्चनतत्परः । धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैर्गन्धैः पुष्पैर्मनोरमैः ॥ २६ ॥

ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ ଓ ତ୍ରିକାଳ ଅର୍ଚ୍ଚନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ। ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମନୋହର ପୁଷ୍ପରେ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 27

तृणैश्च गीतवाद्याद्यैः स्तोत्रैश्चाप्यर्ययेद्धरिम् । कृशरान्नं च विप्राय दद्यात्सघृतदक्षिणम् ॥ २७ ॥

କୁଶତୃଣ, ଗୀତ-ବାଦ୍ୟ ଓ ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ। ବିପ୍ରଙ୍କୁ କୃଶରାନ୍ନ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଘିଅ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

सर्वात्मा सर्वलोकेशः सर्वव्यापी सनातनः । नारायणः प्रसन्नः स्यात्कृशरान्नप्रदानतः ॥ २८ ॥

ଯିଏ ସର୍ବାତ୍ମା, ସର୍ବଲୋକେଶ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ସନାତନ—ସେଇ ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କୃଶରାନ୍ନ ଦାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 29

मंत्रेणानेन विप्राय दत्त्वा वै दानमुत्तमम् । द्विजांश्च भोजेयच्छक्त्या स्वयमद्यात्सबान्धवः ॥ २९ ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଦାନ ଦେଇ, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ; ପରେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ବାନ୍ଧବସହ ଭୋଜନ କରିବ।

Verse 30

एवं संपूजयेद्भक्त्या देवं नारायणं प्रभुम् । अग्निष्टोमाष्टकफलं स संपूर्णमवाप्नुयात् ॥ ३० ॥

ଏଭଳି ଭକ୍ତିସହ ପ୍ରଭୁ ଦେବ ଶ୍ରୀନାରାୟଣଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କଲେ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଅଷ୍ଟକଫଳ ସମାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ।

Verse 31

माघस्य शुक्लद्वादश्यां पूर्ववत्समुपोषितः । नमस्ते माधवायेति हुत्वाष्टौ च घृताहुतीः ॥ ३१ ॥

ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ପୂର୍ବବତ୍ ଉପବାସ କରି, ‘ନମସ୍ତେ ମାଧବାୟ’ ବୋଲି କହି ଅଗ୍ନିରେ ଘିଅର ଆଠ ଆହୁତି ଦେବ।

Verse 32

पूर्वमानेन पयसा स्नापयेन्माधवं तदा । पुष्पगन्धाक्षतैरर्चेत्सावधानेन चेतसा ॥ ३२ ॥

ତାପରେ ପୂର୍ବମାନ ଅନୁସାରେ ଦୁଧରେ ମାଧବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବ; ଏବଂ ସାବଧାନ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା ଚିତ୍ତରେ ପୁଷ୍ପ, ଗନ୍ଧ ଓ ଅକ୍ଷତରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ।

Verse 33

रात्रौ जागरणं कुर्यात्पूर्ववद्भक्तिसंयुतः । कल्यकर्म च निर्वर्त्य माधवं पुनरर्चयेत् ॥ ३३ ॥

ରାତିରେ ପୂର୍ବବତ୍ ଭକ୍ତିସହିତ ଜାଗରଣ କରିବ। ମଙ୍ଗଳ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମାପ୍ତ କରି ପୁନଃ ମାଧବ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବ॥

Verse 34

प्रस्थं तिलानां विप्राय दद्याद्वै मन्त्रपूर्वकम् । सदक्षिणं सवस्त्रंच सर्वपापविमुक्तये ॥ ३४ ॥

ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତିଳର ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଦାନ କରିବ; ସହିତ ଦକ୍ଷିଣା ଓ ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେବ॥

Verse 35

माधवः सर्वभूतात्मा सर्वकर्मफलप्रदः । तिलदानेन महता सर्वान्कामान्प्रयच्छतु ॥ ३५ ॥

ମାଧବ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମଫଳଦାତା। ଏହି ମହା ତିଳଦାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରଦାନ କରୁନ୍ତୁ॥

Verse 36

मन्त्रेणानेन विप्राय दत्त्वा भक्तिसमन्वितः । ब्रह्मणान्भोजयेच्छक्त्या संस्मरन्माधवं प्रभुम् ॥ ३६ ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ପରେ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ—ପ୍ରଭୁ ମାଧବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି କରି॥

Verse 37

एवं यः कुरुते भक्त्या तिलदाने व्रतं मुने । वाजपेय शतस्यासौ संपूर्णं फलमाप्नुयात् ॥ ३७ ॥

ହେ ମୁନେ, ଯେ ଏଭଳି ଭକ୍ତିସହିତ ତିଳଦାନ ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଶତ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ॥

Verse 38

फाल्गुनस्य सिते पक्षे द्वादश्यां समुपोषितः । गोविन्दाय नमस्तुभ्यमिति संपूजयेद्व्रती ॥ ३८ ॥

ଫାଲ୍ଗୁଣ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପବାସ କରି ବ୍ରତୀ “ଗୋବିନ୍ଦାୟ ନମସ୍ତୁଭ୍ୟମ୍” ବୋଲି ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରୁ।

Verse 39

अष्टोत्तगरशतं दृत्वा घृतमिश्रतिलाहुतीः । पूर्वमानेन पयसा गोविन्दं स्नापयेच्छुचिः ॥ ३९ ॥

ଘୃତମିଶ୍ରିତ ତିଳର ୧୦୮ ଆହୁତି ଦେଇ, ପରେ ଶୁଚି ହୋଇ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମାନ ଅନୁସାରେ ଦୁଧରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଉ।

Verse 40

रात्रौ जागरणं कुर्यात्र्रिकालं पूजयेत्तथा । प्रातः कृत्यं समाप्याथ गोविन्दं पूजयेत्पुनः ॥ ४० ॥

ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଓ ତ୍ରିକାଳ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ପ୍ରାତଃକୃତ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି ପୁନର୍ବାର ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 41

व्रीह्याढकं च विप्राय दद्याद्वस्त्रं सदक्षिणम् । नमो गोविन्द सर्वेश गोपिकाजनवल्लभ ॥ ४१ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ ଆଢକ ପରିମାଣ ଚାଉଳ ଓ ଦକ୍ଷିଣାସହ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବ। (ତାପରେ:) “ନମୋ ଗୋବିନ୍ଦ ସର୍ବେଶ ଗୋପିକାଜନବଲ୍ଲଭ” ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ।

Verse 42

अनेन धान्य दानेन प्रीतो भव जगद्गुरो । एवं कृत्वा व्रतं सम्यक् सर्वपापविवर्जितः ॥ ४२ ॥

ହେ ଜଗଦ୍ଗୁରୋ! ଏହି ଧାନ୍ୟଦାନରେ ପ୍ରୀତ ହୁଅ। ଏଭଳି ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବ୍ରତ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 43

गोमेधमखजं पुण्यं सम्पूर्णं लभते नरः । चैत्रमासे सिते पक्षे द्वादश्यां समुपोषितः ॥ ४३ ॥

ଚୈତ୍ରମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପବାସ କରୁଥିବା ନର ଗୋମେଧ ଯଜ୍ଞଜନିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 44

नमोऽस्तु विष्णवे तुभ्यमिति पूर्ववदर्चयेत् । क्षीरेण स्नापयेद्विष्णुं पूर्वमानेन शक्तितः ॥ ४४ ॥

‘ନମୋଽସ୍ତୁ ବିଷ୍ଣବେ ତୁଭ୍ୟମ୍’ ବୋଲି ପୂର୍ବବତ୍ ଆରାଧନା କରିବ; ପରେ ଯଥାଶକ୍ତି ପୂର୍ବୋକ୍ତ ପ୍ରମାଣରେ କ୍ଷୀରଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବ।

Verse 45

तथैव स्नापयेद्विप्र घृतप्रस्थेन सादरम् । कृत्वा जागरणं रात्रौ पूजयेत्पूर्ववद्व्रती ॥ ४५ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ସେହିପରି ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘୃତଦ୍ୱାରା ସାଦରେ ସ୍ନାନ କରାଇବ; ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରି ବ୍ରତୀ ପୂର୍ବବତ୍ ପୂଜା କରିବ।

Verse 46

ततः कल्ये समुत्थाय प्रातः कृत्यं समाप्य च । अष्टोत्तरशतं हुत्वा मध्वाज्यतिलमिश्रितम् ॥ ४६ ॥

ତାପରେ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ପ୍ରାତଃକୃତ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ମଧୁ-ଘୃତ-ତିଳମିଶ୍ରିତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତ (୧୦୮) ଆହୁତି ଦେବ।

Verse 47

सदक्षिणं च विप्राय दद्याद्वै तण्डुलाढकम् । प्राणरुपी महाविष्णुः प्राणदः सर्ववल्लभः ॥ ४७ ॥

ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଏକ ଆଢକ ଚାଉଳ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଦେବ; ପ୍ରାଣରୂପୀ ମହାବିଷ୍ଣୁ ହିଁ ପ୍ରାଣଦାତା ଓ ସର୍ବଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

Verse 48

तण्डुलाढकदानेन प्रीयतां मे जनार्दनः । एवं कृत्वा नरो भक्त्या सर्वपापविवर्जितः ॥ ४८ ॥

ଚାଉଳର ଏକ ଆଢକ ଦାନ କଲେ ମୋର ଜନାର୍ଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ। ଏଭଳି ଭକ୍ତିସହ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 49

अत्यन्गिष्टोमयज्ञस्य फलमष्टगुणं लभेत् । वैशाखशुक्लद्वादश्यामुपोष्य मधुसूदनम् ॥ ४९ ॥

ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଲ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଉପବାସ କଲେ ଅଙ୍ଗିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞଫଳର ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 50

द्रोणक्षीरेण देवेशं स्नापयेद्भक्तिंसंयुतः । जागरं तत्र कर्त्तव्यं त्रिकालार्चनसंयुतम् ॥ ५० ॥

ଭକ୍ତିସହ ଦ୍ରୋଣ ପରିମାଣ ଦୁଧରେ ଦେବେଶଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ତ୍ରିକାଳ ଅର୍ଚ୍ଚନାସହ ଜାଗରଣ କରିବା ଦରକାର।

Verse 51

नमस्ते मधुहन्त्रे च जुहुयाच्छक्तितो घृतम् । अष्टोत्तरशतं प्रोर्च्य विधिवन्मधुसूदनम् ॥ ५१ ॥

“ହେ ମଧୁହନ୍ତା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର” ବୋଲି କହି ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଘିଅ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ଏବଂ ବିଧିମତେ “ମଧୁସୂଦନ” ନାମ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର ଶତ (୧୦୮) ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 52

विपापो ह्यश्वमेधानामष्टानां फलमाप्नुयात् । ज्येष्टमासे सिते पक्षे द्वादश्यामुपवासकृत् ॥ ५२ ॥

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଆଠ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 53

क्षीरेणाढकमानेन स्नापयेद्यस्त्रिविक्तमम् । नमस्त्रिविक्तमायेति पूजयेद्भक्तिसंयुतः ॥ ५३ ॥

ଯେ ଏକ ଆଢକ ପରିମାଣର ଦୁଧରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ “ନମସ୍ତ୍ରିବିକ୍ରମାୟ” ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଭକ୍ତିସହ ପୂଜା କରେ, ସେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 54

जुहुयात्पायसेनैव ह्यष्टोत्तरशताहुतीः । कृत्वा जागरणं रात्रौ पुनः पूजां प्रकल्पयेत् ॥ ५४ ॥

କେବଳ ପାୟସ (ଦୁଧ-ଚାଉଳ) ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିରେ ଏକଶେ ଆଠ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ରାତି ଜାଗରଣ କରି ପୁନଃ ପୂଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 55

अपूपविंशतिं दत्त्वा ब्राह्मणाय सदक्षिणम् । देवदेव जगन्नात प्रसीद परमेश्वर ॥ ५५ ॥

ବିଶଟି ଅପୂପ (ପୁଆ) ଓ ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ— “ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ତୁଷ୍ଟ ହୁଅ।”

Verse 56

उपायनं च संगृह्य ममाभीष्टप्रदो भव । ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ ५६ ॥

ଉପାୟନ (ଅର୍ପଣ) ଗ୍ରହଣ କରି “ମୋର ଅଭୀଷ୍ଟ ପୂରଣକାରୀ ହୁଅ” ବୋଲି କହିବ। ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ପରେ ନିଜେ ବାକ୍-ସଂଯମରେ ଭୁଞ୍ଜିବ।

Verse 57

एवं यः कुरुते विप्र व्रतं त्रैविक्रमं परम् । सोऽष्टानां नरमेधानां विपापः फलमाप्नुयात् ॥ ५७ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଏଭଳି ଭାବେ ଯେ ପରମ ତ୍ରୈବିକ୍ରମ ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ, ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆଠ ନରମେଧ ଯଜ୍ଞରୁ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିବା ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 58

आषाढशुक्लद्वादश्यामुपवासी जितेन्द्रियः । वामनं पूर्वमानेन स्नापयेत्पयसा व्रती ॥ ५८ ॥

ଆଷାଢ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବ୍ରତୀ ଉପବାସ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ କରି, ପୂର୍ବୋକ୍ତ ମାନ-ବିଧି ଅନୁସାରେ ବାମନଦେବଙ୍କୁ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଇବ।

Verse 59

नमस्ते वामनायेति दूर्वाज्याष्टोत्तरं शतम् । हुत्वा च जागरं कुर्याद्वामनं चार्चयेत्पुनः ॥ ५९ ॥

“ନମସ୍ତେ ବାମନାୟ” ବୋଲି ଜପ କରି, ଦୂର୍ବା ଓ ଘିଅ ମିଶାଇ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତ ଆହୁତି ଅଗ୍ନିରେ ଦେଇ, ପରେ ଜାଗରଣ କରି ପୁନଃ ବାମନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ।

Verse 60

सदाक्षिणं च दध्यन्नं नालिकेरफलान्वितम् । भक्त्या प्रदद्याद्विप्राय वामनार्चनशीलिने ॥ ६० ॥

ଭକ୍ତିସହିତ ବାମନାର୍ଚ୍ଚନରେ ନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ସହ ଦଧ୍ୟନ୍ନ (ଦହି-ଭାତ) ଓ ନାଳିକେର ଫଳ ସହିତ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 61

वामनो वुद्धिदो होता द्रव्यस्थो वामनः सदा । वामनस्तारकोऽस्माच्च वामनाय नमो नमः ॥ ६१ ॥

ବାମନ ହିଁ ବୁଦ୍ଧିଦାତା, ବାମନ ହିଁ ଯଜ୍ଞର ହୋତା, ବାମନ ସଦା ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ; ବାମନ ହିଁ ଆମ ତାରକ—ବାମନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 62

अनेन दत्त्वा दध्यन्नं शक्तितो भोजयेद्दिजान् । कृत्वैवमग्रिष्टोमानां शतस्य फलमाप्नुयात् ॥ ६२ ॥

ଏହିପରି ଦଧ୍ୟନ୍ନ ଦାନ କରି, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ; ଏଭଳି କଲେ ଶତ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ସମ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 63

श्रावणस्य सिते पक्षे द्वादश्यामुपवासकृत् । क्षीरेण मधुमिश्रेण स्नापयेच्छ्रीधरं व्रती ॥ ६३ ॥

ଶ୍ରାବଣ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବ୍ରତୀ ଉପବାସ କରି ମଧୁମିଶ୍ରିତ କ୍ଷୀରରେ ଶ୍ରୀଧର (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଉ।

Verse 64

नमोऽस्तु श्रीधरायेति गन्धाद्यैः पूजयेत्क्रमात् । जुहुयात्पृषदाज्येन शतमष्टोत्तरं मुने ॥ ६४ ॥

“ନମୋଽସ୍ତୁ ଶ୍ରୀଧରାୟ” ବୋଲି ଜପ କରି ଗନ୍ଧାଦି ଉପଚାରରେ କ୍ରମେ ପୂଜା କର; ହେ ମୁନି, ଦଧିମିଶ୍ରିତ ଘୃତ (ପୃଷଦାଜ୍ୟ) ଦ୍ୱାରା ୧୦୮ ଆହୁତି ଦିଅ।

Verse 65

कृत्वा च जागरं रात्रौ पुनः पूजां प्रकल्पयेत् । दातव्यं चैव विप्राय क्षीराढकमनुत्तमम् ॥ ६५ ॥

ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରି ପୁନଃ ପୂଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କର; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଏକ ଆଢକ ପରିମାଣ କ୍ଷୀର ଦାନ କର।

Verse 66

दक्षिणां च सवस्त्रां वै प्रदद्याद्धेमकुण्डले । मन्त्रेणानेन विप्रेन्द्रु सर्वकामाश्रसिद्धये ॥ ६६ ॥

ବସ୍ତ୍ରସହିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଅ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କର; ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ସମସ୍ତ କାମନାର ଆଶ୍ରୟ-ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।

Verse 67

क्षीराब्धिशायिन्देवेश रमाकान्त जगत्पते । क्षीरदानेन सुप्रीतो भव सर्वसुखप्रदः ॥ ६७ ॥

ହେ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିଶାୟୀ ଦେବେଶ, ହେ ରମାକାନ୍ତ ଜଗତ୍ପତେ! କ୍ଷୀରଦାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ସୁଖ ପ୍ରଦାନ କର।

Verse 68

सुखप्रदत्त्वाद्विप्रांश्च भोजयेच्छक्तितो व्रती । एव कृत्वाश्वमेधानां सहस्त्रस्य फलं लभेत् ॥ ६८ ॥

ସୁଖଦାୟକ ହେବାରୁ ବ୍ରତଧାରୀ ଭକ୍ତ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଉ। ଏପରି କଲେ ସେ ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମାନ ଫଳ ପାଏ।

Verse 69

मासि भाद्रपदे शुक्ले द्वादश्यां समुपोषितः । स्नापयेद्द्रोणपयसा हृषीकेशं जगद्गुरुम् ॥ ६९ ॥

ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପବାସ କରି, ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଏକ ଦ୍ରୋଣ ପରିମାଣ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଉ।

Verse 70

हृषीकेश नमस्तुभ्यमिति संपूजयेन्नरः । चरुणा मधुयुक्तेन शतमष्टोत्तरं हुनेत् ॥ ७० ॥

“ହୃଷୀକେଶ, ନମସ୍ତୁଭ୍ୟଂ” ବୋଲି କହି ମନୁଷ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରୁ। ମଧୁମିଶ୍ରିତ ଚରୁଦ୍ୱାରା ଏକଶ ଆଠ ଆହୁତି ଦିଅ।

Verse 71

जागरादीनिनि निर्वर्त्य दद्यादात्मविदे ततः । सार्धाढकं च गोधूमान्दक्षिणां हेम शक्तितः ॥ ७१ ॥

ଜାଗରଣ ଆଦି ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମାପ୍ତ କରି, ପରେ ଆତ୍ମବିଦଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଅ। ଦକ୍ଷିଣାରୂପେ ସାର୍ଧ ଆଢକ ଗହମ ଏବଂ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସୁନା ଦିଅ।

Verse 72

हृषीकेश नमस्तुभ्यं सर्वलोकैकहेतवे । मह्यं सर्वसुखं देहि गोधूमस्य प्रदानतः ॥ ७२ ॥

ହୃଷୀକେଶ, ନମସ୍ତୁଭ୍ୟଂ—ଆପଣ ହିଁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର କାରଣ। ଗହମ ଦାନର ଏହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସର୍ବପ୍ରକାର ସୁଖ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 73

भोजयेद्ब्राह्माञ्शक्त्या स्वयं चाश्रीतवाग्यतः । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्ममेधफलं लभेत् ॥ ७३ ॥

ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନିଜେ ମଧ୍ୟ—ବାକ୍‌ସଂଯମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ ସହିତ। ତେବେ ସେ ସର୍ବପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମମେଧର ପରମ ଫଳ ପାଏ।

Verse 74

आश्विने मासिशुक्लायां द्वादश्यांसमुपोषितः । पद्मनाभं चपयसा स्नापयेद्भक्तितः शुचिः ॥ ७४ ॥

ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି, ଶୁଚି ଭକ୍ତ ଭକ୍ତିସହିତ ଦୁଧରେ ପଦ୍ମନାଭ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଉ।

Verse 75

नमस्ते पद्मनाभाय होमं कुयार्त्स्वशक्तितः । तिलब्रीहियवाज्यैश्च पूजयेच्च विधानतः ॥ ७५ ॥

ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ହୋମ କରି, ତିଳ, ଧାନ, ଯବ ଓ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ବିଧିମତେ (ପ୍ରଭୁଙ୍କ) ପୂଜା କର।

Verse 76

जामरं निशि निर्वर्त्य पुनः पूजां समाचरेत् । दद्याद्विप्राय कुडवं मधुनस्तु सदक्षिणम् ॥ ७६ ॥

ରାତିରେ ଜାମର କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରି ପୁନଃ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣାସହ ମଧୁର ଏକ କୁଡ଼ବ ପରିମାଣ ଦାନ କର।

Verse 77

पद्मनाभ नमस्तुभ्यं सर्वलोकपितामह । मधुदानेन सुप्रीतो भवसर्वसुखप्रदः ॥ ७७ ॥

ହେ ପଦ୍ମନାଭ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ତୁମେ ସର୍ବଲୋକର ପିତାମହ। ମଧୁଦାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସର୍ବସୁଖ ପ୍ରଦାନ କର।

Verse 78

एवं यः कुरुते भक्त्या पद्मनाभव्रतं सुधीः । ब्रह्ममेधसहस्त्रस्य फलमाप्नोति निश्चितम् ॥ ७८ ॥

ଏହିପରି ଯେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପଦ୍ମନାଭ-ବ୍ରତ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ହଜାର ବ୍ରହ୍ମମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମାନ ଫଳ ପାଏ।

Verse 79

द्वादश्यां कार्तिके शुक्ले उपवासी जितेन्द्रियः । क्षीरेणाकढकमानेन दन्धा वाज्येन तावता ॥ ७९ ॥

କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ ସହ ଉପବାସ କରିବ; ଏବଂ ଏକ ଢକ ପରିମାଣ ଦୁଧ, ସେତେଇ ପରିମାଣ ଦହି—କିମ୍ବା ବିକଳ୍ପରେ ଘିଅ—ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 80

नमो दामोदरायेति स्नापयेद्भक्तिभावतः । अष्टोत्तरशतं हुत्वा मघ्वाज्याक्ततिलाहुतीः ॥ ८० ॥

“ନମୋ ଦାମୋଦରାୟ” ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସ୍ନାନ କରାଇବ; ପରେ ଘିଅ ଲେପିତ ତିଳର ୧୦୮ ଆହୁତି ଅଗ୍ନିରେ ଦେଇ ବିଧି ସମାପ୍ତ କରିବ।

Verse 81

जागरं नियतः कुर्यात्त्रिकालार्चनतत्परः । प्रातः संपूजयेद्देवं पद्मपुष्पैर्मनोरमैः ॥ ८१ ॥

ନିୟମସହ ଜାଗରଣ କରି ତ୍ରିକାଳ ଆର୍ଚ୍ଚନାରେ ତତ୍ପର ରହିବ; ପ୍ରଭାତେ ମନୋହର ପଦ୍ମପୁଷ୍ପରେ ଦେବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବ।

Verse 82

पुनरष्टोत्तरशतं जुहुयात्सघृतै स्तिलैः । पञ्चभक्ष्ययुतं चान्नं दद्याद्विप्राय भक्तितः ॥ ८२ ॥

ପୁନର୍ବାର ଘିଅ ମିଶା ତିଳର ୧୦୮ ଆହୁତି ଦେବ; ଏବଂ ଭକ୍ତିସହ ପଞ୍ଚଭକ୍ଷ୍ୟ ସହିତ ପକା ଅନ୍ନ ଏକ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ କରିବ।

Verse 83

दामोदर जगन्नाथ सर्वकारणकारण । त्राहिमां कृपया देव शारणागतपालकः ॥ ८३ ॥

ହେ ଦାମୋଦର, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ତୁମେ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ। ହେ ଦେବ, କୃପାକରି ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ତୁମେ ଶରଣାଗତଙ୍କ ପାଳକ॥ ୮୩ ॥

Verse 84

अनेन दत्त्वा दानं च श्रोत्रियाय कुटुम्बिने । दक्षिणांच यथाशक्त्या ब्राह्मणांचापि भोजयेत् ॥ ८४ ॥

ଏହା କରିସାରି ଗୃହସ୍ଥ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ (ବେଦଜ୍ଞ)ଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଯଥାଶକ୍ତି ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ କରାଇବା ଉଚିତ॥ ୮୪ ॥

Verse 85

एवंकृत्वा व्रतं सम्यगश्रीयाद्बन्धुभिः सह । अश्वमेघ सहस्राणां द्विगुणं फलमश्नुते ॥ ८५ ॥

ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ରତକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କରି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ସମାପନ କରିବା ଉଚିତ; ତେବେ ସେ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳରୁ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଫଳ ପାଏ॥ ୮୫ ॥

Verse 86

एवं कुर्याद्व्रती यस्तु द्वादशीव्रतमुत्तमम् । संवत्सरं मुनिश्रेष्ठ स याति परमं पदम् ॥ ८६ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେ ବ୍ରତୀ ଏଭଳି ଭାବେ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତକୁ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ॥ ୮୬ ॥

Verse 87

एकमासे द्विमासे वायः कुर्याद्भक्तितत्परः । तत्तत्फलमवाप्नोति प्राप्नोति च हरेः पदम् ॥ ८७ ॥

ଏକ ମାସ କିମ୍ବା ଦୁଇ ମାସ—ଯେ ଭକ୍ତିରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ବାୟୁ-ବ୍ରତ କରେ, ସେ ସେହିଅନୁସାରେ ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ହରିଙ୍କ ପଦକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ॥ ୮୭ ॥

Verse 88

पूर्णँ संवत्सरं कृत्वा कुर्यादुद्यापनं व्रती । मार्गशीर्षासिते पक्षे द्वादश्यां च मुनीश्वर ॥ ८८ ॥

ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସଂବତ୍ସର ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରି ବ୍ରତୀ ଉଦ୍ୟାପନ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଏହା କର।

Verse 89

स्नात्वा प्रातर्यथाचारं दन्तधावनपूर्वकम् । शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः ॥ ८९ ॥

ପ୍ରାତଃକାଳେ ଆଚାରଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପ୍ରଥମେ ଦନ୍ତଧାବନ କରିବ। ପରେ ଶ୍ୱେତ ମାଳା ଓ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଶ୍ୱେତ ସୁଗନ୍ଧ ଲେପନ କରିବ।

Verse 90

मण्डपं कारयेद्दिव्यं चतुरस्त्रं सुशोभनम् । घण्टाचामरसंयुक्तं किङ्किणीरवशोभितम् ॥ ९० ॥

ଦିବ୍ୟ ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉ—ଚତୁରସ୍ର ଓ ଅତି ଶୋଭନ। ତାହା ଘଣ୍ଟା ଓ ଚାମର ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେଉ, କିଙ୍କିଣୀର ଝଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହେଉ।

Verse 91

अलंकृतं पुष्पमाल्यैर्वितानघ्वजराजितान् । छादितं शुक्लवस्त्रेण दीपमालाविभूषितम् ॥ ९१ ॥

ତାହା ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ବିତାନ ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ ହେଉ। ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ହେଉ ଏବଂ ଦୀପମାଳାରେ ବିଭୂଷିତ ହେଉ।

Verse 92

तन्मध्ये सर्वतोभद्रं कुर्यात्सम्यगलंकृतम् । तस्योपरिन्यसेत्कुम्भान्द्वादशाम्बुप्रपूरितान् ॥ ९२ ॥

ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ୟକ୍ ଅଲଙ୍କୃତ ସର୍ବତୋଭଦ୍ର ତିଆରି କରିବ। ତାହା ଉପରେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରା ଦ୍ୱାଦଶ କୁମ୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 93

एकेन शुक्लवस्त्रेण सम्यक्संशोधितेन च । सर्वानाच्छादयेत्कुम्भान्पञ्चरत्नसमन्वितान् ॥ ९३ ॥

ଯଥାବିଧି ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଇଥିବା ଗୋଟିଏ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚରତ୍ନସମନ୍ୱିତ ସମସ୍ତ କୁମ୍ଭକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 94

लक्ष्मीनारायणं देवं कारयेद्भक्तिमान्व्रती । हेम्ना वा रजतेनापि तथा ताम्रेण वा द्विज ॥ ९४ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଭକ୍ତିମାନ୍ ବ୍ରତୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କ ପ୍ରତିମା କରାଇବା ଉଚିତ—ସୁନାରେ, ରୂପାରେ, କିମ୍ବା ତାମ୍ରରେ।

Verse 95

स्थापयेत्प्रतिमां तां च कुम्भोपरि सुसंयमी । तन्मूल्यं वा द्विजश्रेष्ट काञ्चनं च स्वशक्तितः ॥ ९५ ॥

ସୁସଂଯମୀ ସାଧକ ସେହି ପ୍ରତିମାକୁ କୁମ୍ଭ ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ତାହାର ମୂଲ୍ୟରୂପେ ସୁନା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 96

सर्वव्रतेषु मतिमान्वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । यदि कुर्यात्क्षयं यान्ति तस्यायुर्द्धनसंपदः ॥ ९६ ॥

ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ବ୍ରତରେ ଧନସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଛଳକପଟକୁ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ସେ ଏମିତି କରେ, ତେବେ ତାହାର ଆୟୁ ଓ ଧନସମ୍ପଦ କ୍ଷୟ ପାଏ।

Verse 97

अनन्तशायिनं देवं नारायणमनामयम् । पञ्चामृतेन प्रथमं स्नापयेद्भक्तिसंयुतः ॥ ९७ ॥

ଭକ୍ତିସହ ପ୍ରଥମେ ଅନନ୍ତଶାୟୀ, ଅନାମୟ ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ସ୍ନାନାଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 98

नांमभिः केशवाद्यैश्च ह्युपचाराप्रकल्पयेत् । रात्रौ जागरणं कुर्यात्पुराणश्रवणादिभिः ॥ ९८ ॥

କେଶବ ଆଦି ନାମରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ପୂଜା-ଉପଚାର ସଜାଇବା ଉଚିତ। ରାତିରେ ପୁରାଣ-ଶ୍ରବଣ ଆଦି ଭକ୍ତି-ଆଚରଣରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 99

जितनिद्रो भवेत्सम्यक्सोपवासो जितेन्द्रियः । त्रिकालमर्चयेद्देवं यथाविभवविस्तरम् ॥ ९९ ॥

ନିଦ୍ରାକୁ ଜୟ କରି, ବିଧିମତ ଉପବାସ ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଦିନରେ ତିନି କାଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତାରରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 100

ततः प्रातः समुत्थाय प्रातः कृत्यं समाप्य च । तिलहोमान्व्याहृतिभिः सहस्रं कार्येद्द्विजैः ॥ १०० ॥

ତାପରେ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ପ୍ରାତଃକୃତ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ବ୍ୟାହୃତି ସହିତ ତିଳ-ହୋମରେ ଏକ ସହସ୍ର ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 101

ततः संपूजयेद्देवं गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । देवस्य पुरतः कुर्यात्पुराणश्रवणं ततः ॥ १०१ ॥

ତାପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସଂପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପୁରାଣ-ଶ୍ରବଣ/ପାଠ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 102

दद्याद्द्वादशविप्रेभ्यो दध्यन्नं पायसं तथा । अपूपैर्दशभिर्युक्तं सघृतं च सदक्षिणम् ॥ १०२ ॥

ବାରଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦଧ୍ୟନ୍ନ ଓ ପାୟସ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ସହିତ ଦଶଟି ଅପୂପ, ଘୃତ ଏବଂ ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 103

देवदेवजगन्नाथ भक्तानुग्रहविग्रह । गृहाणोपायनं कृष्ण सर्वाभीष्टप्रदो भव ॥ १०३ ॥

ହେ ଦେବଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହ-ବିଗ୍ରହ! ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏହି ଉପାୟନ ଗ୍ରହଣ କରି ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ଦାତା ହେଉ।

Verse 104

अनेनोपायनं दत्त्वा प्रार्थयेमाञ्जलिः स्थितः । आधाय जानुनी भूमौ विनयावननतो व्रती ॥ १०४ ॥

ଏହି ଉପାୟନ ଦାନ କରି ସେ ବ୍ରତୀ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଦାଁଡି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ; ଦୁଇ ଘୁଁଡି ଭୂମିରେ ରଖି ବିନୟରେ ନତ ହୋଇ ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 105

नमो नमस्ते सुरराजराज नमोऽस्तुते देवं जगन्निवास । कुरुष्व संपृर्णफलं ममाद्य नमोऽस्तु तुभ्यं पुरुषोत्तमाय ॥ १०५ ॥

ବାରମ୍ବାର ନମସ୍କାର, ହେ ଦେବରାଜମାନଙ୍କର ରାଜା! ନମୋସ୍ତୁ ତେ, ହେ ଜଗନ୍ନିବାସ ଦେବ! ଆଜି ମୋ ପ୍ରୟାସକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦିଅ। ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 106

इति संप्रार्थयेद्विप्रान्देवं च पुरुषोत्तमम् । दद्यादर्घ्यं च देवाय महालक्ष्मीयुताय वै ॥ १०६ ॥

ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଓ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବଙ୍କୁ ଆତୁରତାରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ; ଏବଂ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ (ସମ୍ମାନ-ଜଳ) ଦେବ।

Verse 107

लक्ष्मीपते नमस्तुभ्यं क्षीरार्णवनिवासिने । अर्घ्यं गृहाण देवेश लक्ष्म्या च सहितः प्रक्षो ॥ १०७ ॥

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, କ୍ଷୀରସାଗର-ନିବାସୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଦେବେଶ, ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର; ଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ ତୁମର ଅଭିଷେକ (ସମ୍ମାନ) ହେଉ।

Verse 108

यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या तपोयज्ञक्रियादिषु । न्यूनं संपूर्णतां याति सद्यो वन्दे तमच्युतम् ॥ १०८ ॥

ଯାହାଙ୍କ ସ୍ମରଣ ଓ ନାମୋଚ୍ଚାରଣରେ ତପ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମକ୍ରିୟାର ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ତୁରନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଏ—ସେଇ ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦ୍ୟ ବନ୍ଦନ କରେ।

Verse 109

इति विज्ञाप्य देवेशं तत्सर्वं संयमी व्रते । प्रतिमां दक्षिणायुक्तामाचार्याय निवेदयेत् ॥ १०९ ॥

ଏଭଳି ଦେବେଶଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଜଣାଇ, ବ୍ରତରେ ସଂଯମୀ ସାଧକ ନିୟମିତ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ ପ୍ରତିମାକୁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 110

ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम् । भुञ्जीत वाग्यतः पश्चात्स्वयं बन्धुजनैर्वृतः ॥ ११० ॥

ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ବାକ୍-ସଂଯମ ରଖି, ବନ୍ଧୁଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବ।

Verse 111

आसायं श्रृदुयाद्विष्णोः कथां विद्वज्जनैः सह । इत्येवं कुरुते यस्तु मनुजो द्वादशीव्रतम् ॥ १११ ॥

ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ସହ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏଭଳି ଭାବେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ କରେ, ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ।

Verse 112

सर्वान्कामान्स आन्पोति परत्रेह च नारद । त्रिसतकुलसंयुक्तः सर्वपापविवर्जितः । तपाति विष्णुभवनं यत्र यत्त्वा न शोचति ॥ ११२ ॥

ହେ ନାରଦ! ସେ ଇହଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଫଳ ପାଏ। ତିନିଶହ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା ପୁଣ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ବିଷ୍ଣୁଭବନକୁ ଯାଏ; ସେଠାକୁ ଯାଇ ପୁଣି ଶୋକ କରେନାହିଁ।

Verse 113

य इदं श्रृणुयाद्विप्र द्वादशीव्रतमुत्तमम् । वाचयेद्वापि स नरो वाजपेयफलं लभेत् ॥ ११३ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଯେ ଏହି ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱାଦଶୀ-ବ୍ରତକୁ ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ପାଠ ମଧ୍ୟ କରେ, ସେ ନର ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞଫଳ ପାଏ।