The Description of the Caturdaśī Vrata Observed throughout the Twelve Months

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि चतुर्दश्या व्रतानि ते । यानि कृत्वा नरो लोके सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ १ ॥

ସନାତନ କହିଲେ—ହେ ନାରଦ, ଶୁଣ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀର ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ କହୁଛି। ସେଗୁଡ଼ିକ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ କାମନା ପାଏ।

Verse 2

चैत्रशुक्ल चतुर्दश्यां कुंकुमागरुचन्दनैः । गन्धाद्यैर्वस्त्रमणिभिः कार्यार्या महती शिवे ॥ २ ॥

ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ କୁଙ୍କୁମ, ଅଗରୁ, ଚନ୍ଦନ, ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆଦି, ବସ୍ତ୍ର ଓ ମଣିଦ୍ୱାରା ଶିବା ଦେବୀଙ୍କ ମହାନ୍ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

वितानध्वजछत्राणि दत्वा पूज्याश्च मातरः । एवं कृत्वार्चनं विप्र सोपवासोऽथवैकभुक् ॥ ३ ॥

ବିତାନ, ଧ୍ୱଜ ଓ ଛତ୍ର ଦାନ କରି, ପୂଜ୍ୟ ମାତୃଗଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ହେ ବିପ୍ର, ଏଭଳି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ସାରି ଉପବାସ କର—ନଚେତ୍ ଏକଭୁକ୍ତ ରୁହ।

Verse 4

अश्वमेधाधिकं पुण्यं लभते मानवो भुवि । अत्रैव दमनार्चां च कारयेद्गंधपुष्पकैः ॥ ४ ॥

ମନୁଷ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ; ଏବଂ ଏଠିଏ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଦମନାର୍ଚ୍ଚା (ଦମନକ ପୂଜା) କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 5

समर्पयेत्सुपूर्णायां शिवाय शिवरूपिणे । राधकृष्णचतुर्द्दश्यां सोपवासो निशागमे ॥ ५ ॥

ରାଧା–କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀର ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଉପବାସ ସହ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ମଙ୍ଗଳସ୍ୱରୂପ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 6

लिंगमभ्यर्चयेच्चैवं स्नात्वा धौतांबरः सुधीः । गंधाद्यैरुपचारैश्च बिल्वपत्रैश्च सर्वतः ॥ ६ ॥

ଏଭଳି ସ୍ନାନ କରି ଧୋଇଥିବା ଶୁଚି ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ଚନ୍ଦନ ଆଦି ଉପଚାର ଓ ସବୁଦିଗରେ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଅର୍ପଣ କରି ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 7

दत्वा मंत्रं द्विजाग्र्याय भुंजीत च परेऽहनि । एवमेव तु कृष्णासु सर्वासु द्विजसत्तम ॥ ७ ॥

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଦାନ କରି, ପରଦିନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିପରି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ସମସ୍ତ ତିଥିରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପାଳନୀୟ।

Verse 8

शिवव्रतं प्रकर्तव्यं धनसंतानमिच्छता । राधशुक्लचतुर्दश्यां श्रीनृसिंहव्रतं चरेत् ॥ ८ ॥

ଧନ ଓ ସନ୍ତାନ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶିବବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ରାଧା ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଶ୍ରୀ ନୃସିଂହ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 9

उपवासविधानेन शक्तोऽशक्तस्तथैकभुक् । निशागमे तु संपूज्य नृसिंहं दैत्यसूदनम् ॥ ९ ॥

ଶକ୍ତ ହେଉ କି ଅଶକ୍ତ, ବିଧିଅନୁସାରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ଅତି କମରେ ଏକଥର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ରାତି ଆସିଲେ ଦୈତ୍ୟସୂଦନ ନୃସିଂହଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

उपचारैः षोडशभिः स्नानैः पंचामृतादिभिः । ततः क्षमापयेद्देवं मन्त्रेणानेन नारद ॥ १० ॥

ଷୋଡଶୋପଚାର ଓ ପଞ୍ଚାମୃତାଦି ସ୍ନାନଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ, ହେ ନାରଦ, ଦେବଙ୍କୁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

तत्पहाटककेशांत ज्वलत्पावकलोचन । वज्राधिकनखस्पर्शदिव्यसिंह नमोऽस्तु ते ॥ ११ ॥

ହେ ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତ କେଶାନ୍ତଯୁକ୍ତ, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ନୟନଯୁକ୍ତ, ବଜ୍ରଠାରୁ ଅଧିକ କଠୋର ନଖସ୍ପର୍ଶଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ସିଂହ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 12

इति संप्रार्थ्य देवेशं व्रती स्यात्स्थंडिलेशयः । जितेंद्रियो जितक्रोधः सर्वभोगविवर्ज्जितः ॥ १२ ॥

ଏଭଳି ଦେବେଶଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ବ୍ରତୀ ନିରାବରଣ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରିବା ଉଚିତ—ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ, କ୍ରୋଧଜିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୋଗରୁ ବିରତ ହୋଇ।

Verse 13

एवं यः कुरुते विप्र विधिवद्व्रतमुत्तमम् । वर्षे वर्षे स लभते भुक्तभोगो हरेः पदम् ॥ १३ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଯେ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତକୁ ଏଭଳି ବିଧିପୂର୍ବକ କରେ, ସେ ବର୍ଷେ ବର୍ଷେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଭୋଗ କରି ଶେଷରେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 14

ॐकारेश्वरयात्रा च कार्यात्रैव मुनीश्वर । दुर्लभं वार्चनं तत्र दर्शनं पापनाशनम् ॥ १४ ॥

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଓଁକାରେଶ୍ୱର ଯାତ୍ରା ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଅର୍ଚ୍ଚନ ଦୁର୍ଲଭ, ଏବଂ ସେହି ତୀର୍ଥର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।

Verse 15

किमत्र बहुनोक्तेन पूजाध्यानजपेक्षणम् । यद्भवेत्तत्समुद्दिष्टं ज्ञानमोक्षप्रदं नृणाम् ॥ १५ ॥

ଏଠାରେ ଅଧିକ କହିବାର କି ଆବଶ୍ୟକ? ପୂଜା, ଧ୍ୟାନ ଓ ମନ୍ତ୍ରଜପ ହିଁ ମୁଖ୍ୟ। ଏହାରୁ ଯେ ଫଳ ହୁଏ, ସେହି ଦର୍ଶାଯାଇଛି—ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଜ୍ଞାନ।

Verse 16

अत्र लिंगव्रतं चापि कर्त्तव्यं पापनाशनम् । पंचामृतैस्तु संस्नाप्य लिंगमालिप्य कुंकुमैः ॥ १६ ॥

ଏଠାରେ ପାପନାଶକ ଲିଙ୍ଗବ୍ରତ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ପଞ୍ଚାମୃତରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ପରେ କୁଙ୍କୁମରେ ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

नैवेद्यैश्च फलैर्धूपैर्दीपैर्वस्त्रविभूषणैः । एवं यः पूजयेत्पैष्टं लिंगं सर्वार्थसिद्धिदम् ॥ १७ ॥

ନୈବେଦ୍ୟ, ଫଳ, ଧୂପ, ଦୀପ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା—ଏଭଳି ଭାବେ ପିଠାରେ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ଅଭିଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।

Verse 18

भुक्तिं मुक्तिं स लभते महादेवप्रसादतः । ज्येष्ठशुक्लचतुर्दश्यां दिवा पंचतपा निशः ॥ १८ ॥

ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ଲଭେ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଦିନେ ପଞ୍ଚତପା କରି, ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 19

मुखे ददेद्धेमधेनुं रुद्रव्रतमिदं स्मृतम् । शुचिशुक्लचतुर्दश्यां शिवं संपूज्य मानवः ॥ १९ ॥

ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଧେନୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ—ଏହାକୁ ରୁଦ୍ରବ୍ରତ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। ଶୁଚି ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଶିବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜି ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 20

देशकालोद्भवैः पुष्पैः सर्वसंपदमाप्नुयात् । नभः शुक्लचतुर्दश्यां पवित्रारोपणं मतम् ॥ २० ॥

ଦେଶ-କାଳ ଅନୁସାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କଲେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ନଭସ୍ (ଭାଦ୍ରପଦ) ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ‘ପବିତ୍ରାରୋପଣ’ ବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ॥୨୦॥

Verse 21

तत्स्वशाखोक्तविधिना कर्तव्यं द्विजसत्तम । शताभिमंत्रितं कृत्वा ततो देव्यै निवेदयेत् ॥ २१ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ନିଜ ଶାଖାରେ କହିଥିବା ବିଧି ଅନୁସାରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ। ଶତବାର ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି ପରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିବେଦନ କର॥୨୧॥

Verse 22

पवित्रारोपणं कृत्वा नरो नार्यथवा यदि । महादेव्याः प्रसादेन भुक्तिं मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ २२ ॥

ପୁରୁଷ ହେଉ କି ସ୍ତ୍ରୀ, ଯଦି ପବିତ୍ରାରୋପଣ କରେ, ତେବେ ମହାଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି—ଦୁହେଁ ଲଭେ॥୨୨॥

Verse 23

भाद्रशुक्लचतुर्दश्यामनन्तव्रतमुत्तमम् । कर्त्तव्यमेकभुक्तं हि गोधूमप्रस्थपिष्टकम् ॥ २३ ॥

ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ‘ଅନନ୍ତବ୍ରତ’ ନାମକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ସେଦିନ ଏକଥର ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରି, ଗୋଧୂମ ପିଠା ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ପରିମାଣରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ॥୨୩॥

Verse 24

विपाच्य शर्कराज्याक्तमनंताय निवेदयेत् । गन्धाद्यैः प्राक् समभ्यर्च्यः कार्पासं पट्टजं तु वा ॥ २४ ॥

ତାହାକୁ ଭଲଭାବେ ରାନ୍ଧି ଶର୍କରା ଓ ଘୃତ ମିଶାଇ ଅନନ୍ତ (ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ଗନ୍ଧ ଆଦି ଉପଚାରରେ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ପରେ କାର୍ପାସ ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ପଟ୍ଟ (ରେଶମ) ବସ୍ତ୍ର ଅର୍ପଣ କର॥୨୪॥

Verse 25

चतुर्दशग्रंथियुतं सूत्रं कृत्वा सुशोभनम् । ततः पुराणमुत्तार्य सूत्रं क्षिप्त्वा जलाशयें ॥ २५ ॥

ଚଉଦଟି ଗଠିଯୁକ୍ତ ସୁନ୍ଦର ସୂତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ପରେ ପୁରାଣକୁ ଉଠାଇ, ସେହି ସୂତାକୁ ଜଳାଶୟରେ ପକାଇବ।

Verse 26

निबघ्नीयान्नवं नारी वामे दक्षे पुमान्भुजे । विपाच्य पिष्टपक्वं तत्प्रदद्याद्दक्षिणान्वितम् ॥ २६ ॥

ନାରୀ ନୂଆ ସୂତା ବାମ ଭୁଜାରେ, ପୁରୁଷ ଡାହାଣ ଭୁଜାରେ ବାନ୍ଧିବ। ପରେ ପିଠା/ପିଷ୍ଟପକ୍ୱ ରାନ୍ଧି, ନିୟତ ଦକ୍ଷିଣା ସହ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 27

स्वयं च तन्मितं चाद्यादेवं कुर्याद्व्रतोत्तमम् । द्विसप्तवर्षपर्यंतं तत उद्यापयेत्सुधीः ॥ २७ ॥

ସେ ନିଜେ ନିୟତ ପରିମାଣରେ ଭୋଜନ କରି, ସେହି ଯଥୋଚିତ ମାପର ଅଂଶ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେବ। ଏଭଳି ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି; ଚଉଦ ବର୍ଷ ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଉଦ୍ୟାପନ କରିବ।

Verse 28

मंडलं सर्वतोभद्रं धान्यवर्णैः प्रकल्प्य च । सुशोभने न्यसेत्तत्र कलशं ताम्रजं मुने ॥ २८ ॥

ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣର ଧାନ୍ୟଦ୍ୱାରା ସର୍ବତୋଭଦ୍ର ମଣ୍ଡଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ହେ ମୁନି, ସୁଶୋଭିତ ସ୍ଥାନରେ ସେଠାରେ ତାମ୍ର କଳଶ ରଖିବ।

Verse 29

तस्योपरि न्यसेद्धैमीमनंतप्रतिमां शुभाम् । पीतपट्टांशुकाच्छन्नां तत्र तां विधिना यजेत् ॥ २९ ॥

ତାହାର ଉପରେ ଶୁଭ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଅନନ୍ତ ପ୍ରତିମା ରଖିବ। ପୀତ ପଟ୍ଟବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ କରି, ସେଠାରେ ବିଧିମତେ ପୂଜା କରିବ।

Verse 30

गणेशं मातृकाः खेटाँल्लोकपांश्च यजेत्पृथक् । ततो होमं हविष्येण कृत्वा पूर्णाहुतिं चरेत् ॥ ३० ॥

ଗଣେଶ, ମାତୃକାମାନେ, ଗ୍ରହଦେବତା ଓ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ହବିଷ୍ୟରେ ହୋମ କରି ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 31

शय्यां सोपस्करां धेनुं प्रतिमां च द्विजोत्तम । प्रदद्याद्गुरवे भक्त्या द्विजानन्यांश्चतुर्दश ॥ ३१ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଭକ୍ତିସହିତ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସୋପସ୍କର ଶୟ୍ୟା, ଧେନୁ ଓ ପ୍ରତିମା ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 32

संभोज्य मिष्टपक्वान्नैर्दक्षिणाभिः प्रतोषयेत् । एवं यः कुरुतेऽनंतव्रतं प्रत्यक्षमादरात् ॥ ३२ ॥

ମିଷ୍ଟ ଓ ସୁପକ୍ୱ ଅନ୍ନରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଯେ ଲୋକ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଆଦରରେ ଅନନ୍ତବ୍ରତ କରେ।

Verse 33

सोऽप्यनंतप्रसादेन जायते भुक्तिमुक्तिभाक् । कदलीव्रतमप्यत्र तद्विधानं च मे श्रृणु ॥ ३३ ॥

ସେ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି—ଦୁହିଁର ଭାଗୀ ହୁଏ। ଏବେ ଏଠାରେ କଦଳୀବ୍ରତ ଓ ତାହାର ବିଧାନ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 34

नरो वा यदि वा नारी रंभामुपवनस्थिताम् । स्नात्वा संपूजयेद्गंधपुष्पधान्यांकुरादिभिः ॥ ३४ ॥

ନର ହେଉ କି ନାରୀ, ସ୍ନାନ କରି ଉପବନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଧାନ୍ୟ, ଅଙ୍କୁର ଆଦିଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 35

दधिदूर्वाक्षतैर्द्द्वीपैर्वस्त्रपक्कान्नसंयैः । एवं संपूज्य मंत्रेण ततः संप्रार्थयेद्र्वती ॥ ३५ ॥

ଦହି, ଦୂର୍ବା, ଅକ୍ଷତ, ଦୀପ-ନୈବେଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ପକ୍ୱାନ୍ନ ଅର୍ପଣ କରି, ବିଧିମନ୍ତ୍ରରେ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରି; ପରେ ବ୍ରତଧାରୀ ଭକ୍ତିଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁ।

Verse 36

अप्सरो मरकन्याभिर्नागकन्याभिरार्चिते । शरीरारोग्यलावण्यं देहि देवि नमोऽस्तु ते ॥ ३६ ॥

ହେ ଦେବୀ! ଅପ୍ସରା, ମରକନ୍ୟା ଓ ନାଗକନ୍ୟାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି—ମୋତେ ଶରୀରାରୋଗ୍ୟ ଓ ଦୀପ୍ତ ଲାବଣ୍ୟ ଦିଅ; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 37

इति संप्रार्थ्यं कन्यास्तु चतस्रो वा सुवासिनीः । संभोज्यां शुकसिद्वरकज्जलालक्तचर्चिताः ॥ ३७ ॥

ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ସେ ଚାରି କନ୍ୟାକୁ—କିମ୍ବା ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ ସୁବାସିନୀମାନଙ୍କୁ—ଭୋଜନ କରାଉ; ସେମାନେ ଶୁକ-ହରିତ ରଙ୍ଗ, ଧଳା ସରିଷ ଲେପ, କାଜଳ ଓ ଅଲକ୍ତକରେ ସୁଶୋଭିତ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 38

नमस्कृत्य निजं गेहं समाप्य नियमं व्रजेत् । एवं कृते व्रते विप्र लब्ध्वा सौभाग्यमुत्तमम् ॥ ३८ ॥

ନିଜ ଗୃହକୁ (ଗୃହଦେବତା ଓ ଦେହଳି) ନମସ୍କାର କରି, ନିୟମ ସମାପ୍ତ କରି, ପରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁ। ହେ ବିପ୍ର! ଏଭଳି ବ୍ରତ କଲେ ଉତ୍ତମ ସୌଭାଗ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 39

इह लोके विमानेन स्वर्गलोके व्रजेत्परम् । इषकृष्णचतुर्द्दश्यां विषशस्त्रांबुवह्निभिः ॥ ३९ ॥

ଏହି ଲୋକରେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ପାଇ, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର ପରମ ଗତିକୁ ଯାଏ। ଈଶ (ଶିବ)ଙ୍କ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସେ ବିଷ, ଶସ୍ତ୍ର, ଜଳ ଓ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଅହତ ରହେ।

Verse 40

सर्पश्वापदवज्राद्यैर्हतानां ब्रह्मघातिनाम् । चतुर्द्दश्यां क्रियाश्राद्धमेकोद्दिष्टविधानतः ॥ ४० ॥

ସର୍ପ, ବନ୍ୟପଶୁ, ବଜ୍ର ଆଦିରେ ନିହତ ବ୍ରହ୍ମଘାତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧିଅନୁସାରେ କ୍ରିୟା-ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

कर्तव्यं विप्रवर्गं च भोजयेन्मिष्टपक्वकैः । तर्पणं च गवां ग्रासं बलिं चैव श्वकाकयोः ॥ ४१ ॥

ବିଧିମତେ ବିପ୍ରବର୍ଗକୁ ମିଷ୍ଟ ଓ ସୁପକ୍ୱ ଭୋଜନ ଦେଇ ସତ୍କାର କରିବା; ତର୍ପଣ କରିବା, ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ ଦେବା, ଏବଂ ଶ୍ୱାନ-କାକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବଳି ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 42

कृत्वाचम्य स्वयं पश्चाद्भुंजीयाद्बंधुभिः सह । एवं यः कुरुते विप्र श्राद्धं संपन्नदक्षिणम् ॥ ४२ ॥

ଆଚମନ କରି ପରେ ସେ ନିଜେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ଭୋଜନ କରିବ। ହେ ବିପ୍ର, ଯେ ଏଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ତାହାର କ୍ରିୟା ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସଫଳ ହୁଏ।

Verse 43

स उद्धृत्य पितॄन्गच्छेद्देवलोकं सनातनम् । इषशुक्ल चतुर्द्दश्यां धर्मराजं द्विजोत्तम ॥ ४३ ॥

ଏଭଳି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ସେ ସନାତନ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଏ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଈଷ (କାର୍ତ୍ତିକ) ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 44

गंधाद्यैः सम्यगभ्यर्च्य सौवर्णं भोज्य वाङवम् । दद्यात्तस्मै धर्मराजस्त्रायते भुवि नारद ॥ ४४ ॥

ଗନ୍ଧ ଆଦିଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା କରି ତାଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଗୋଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ହେ ନାରଦ, ଏଭଳି ଦାନ କଲେ ଧର୍ମରାଜ ଭୂମିରେ ଦାତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 45

एवं यः कुरुते धर्मप्रतिमादानमुत्तमम् । स भुक्त्वेह वरान्भोगान्दिवं धर्माज्ञया व्रजेत् ॥ ४५ ॥

ଏହିପରି ଯେ ଧର୍ମର ପ୍ରତିମାର ଉତ୍ତମ ଦାନ କରେ, ସେ ଇହଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ଭୋଗି ଧର୍ମାଜ୍ଞାରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।

Verse 46

ऊर्ज्जकृष्णचतुर्द्दश्यां तैलाभ्यंगं विधूदये । कृत्वा स्नात्वार्चयेद्धर्मं नरकादभयं लभेत् ॥ ४६ ॥

ଊର୍ଜ (କାର୍ତ୍ତିକ) ମାସର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ପ୍ରଭାତେ ତେଲ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କରି ସ୍ନାନ କରି ଧର୍ମଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ତେଣୁ ନରକଭୟରୁ ଅଭୟ ମିଳେ।

Verse 47

प्रदोषे तैलदीपांस्तु दीपयेद्यमतुष्टये । चतुष्पथे गृहाद्ब्राह्मप्रदेशे वा समाहितः ॥ ४७ ॥

ପ୍ରଦୋଷକାଳେ ଯମଙ୍କୁ ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ତେଲଦୀପ ଜ୍ୱାଳାଇବା ଉଚିତ; ସମାହିତଚିତ୍ତରେ ଚତୁଷ୍ପଥେ କିମ୍ବା ଘରବାହାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରଦେଶେ।

Verse 48

वत्सरे हेमलंब्याख्ये मासि श्रीमति कार्तिके । शुक्लपक्षे चतुर्द्दश्यामरुणाभ्युदयं प्रति ॥ ४८ ॥

ହେମଲମ୍ବୀ ନାମକ ବର୍ଷରେ, ଶ୍ରୀମତୀ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ, ଅରୁଣୋଦୟ ସମୟରେ।

Verse 49

स्नात्वा विश्वेश्वरो देवो देवैः सह मुनीश्वर । मणिकर्णिक तीर्थे च त्रिपुंड्रं भस्मना दधत् ॥ ४९ ॥

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ସ୍ନାନ କରି ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଦେବ ମଣିକର୍ଣିକା ତୀର୍ଥରେ ଭସ୍ମଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କଲେ।

Verse 50

स्वात्मानं स्वयमभ्यर्च्य चक्रे पाशुपतव्रतम् । ततस्तत्र महापूजां लिंगे गन्धादिभिश्चरेत् ॥ ५० ॥

ସେ ନିଜେ ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କଲା। ତାପରେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଗନ୍ଧାଦି ଉପଚାରରେ ଲିଙ୍ଗର ମହାପୂଜା କରିବା ଉଚିତ॥ ୫୦ ॥

Verse 51

द्रोणपुष्पैर्बिल्वदलैरर्कपुष्पैश्च केतकैः । पुष्पैः फलैर्मिष्टपक्वैर्नैवेद्यैर्विविधैरपि ॥ ५१ ॥

ଦ୍ରୋଣପୁଷ୍ପ, ବିଲ୍ୱଦଳ, ଅର୍କପୁଷ୍ପ ଓ କେତକୀପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା; ଏବଂ ନାନାପ୍ରକାର ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଓ ମିଠା ପକ୍ୱ ନୈବେଦ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ପଣରେ (ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ)॥ ୫୧ ॥

Verse 52

एवं कृत्वैकभुक्तं तु व्रतं विश्वेशतोषणम् । लभते वांछितान्कामानिहामुत्र च नारद ॥ ५२ ॥

ଏହିପରି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଏକଭୁକ୍ତ ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ, ହେ ନାରଦ, ମନୁଷ୍ୟ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପାଏ॥ ୫୨ ॥

Verse 53

ब्रह्मकूर्चव्रतं चात्र कर्तव्यमृद्धिमिच्छता । सोपवासः पञ्चगव्यं पिबेद्रात्रौ जितेंद्रियः ॥ ५३ ॥

ଏଠାରେ ଋଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଉପବାସ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ରାତିରେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପାନ କରିବ॥ ୫୩ ॥

Verse 54

कपिलायास्तु गोमूत्रं कृष्णाया गोमयं तथा । श्वेतायाः क्षीरमुदितं रक्तायाश्च तथा दधि ॥ ५४ ॥

କପିଳା ଗାଈ ପାଇଁ ଗୋମୂତ୍ର, କୃଷ୍ଣା ଗାଈ ପାଇଁ ଗୋମୟ; ଶ୍ୱେତା ଗାଈ ପାଇଁ କ୍ଷୀର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏବଂ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣା ଗାଈ ପାଇଁ ଦଧି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି (ବିହିତ)॥ ୫୪ ॥

Verse 55

गृहीत्वा कर्बुरायाश्च घृतमेकत्र मेलयेत् । कुशां बुना ततः प्रातः स्नात्वा सन्तर्प्यं देवताः ॥ ५५ ॥

କର୍ବୁରା ଓ ଘୃତ ଗ୍ରହଣ କରି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ର ମିଶାଇବ। ପରେ କୁଶଗୁଚ୍ଛ ସହ ପରଦିନ ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାନ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ତର୍ପଣ କରିବ॥୫୫॥

Verse 56

ब्रह्मणांस्तोषयित्वा च भुञ्जीयाद्वाग्यतः स्वयम् । ब्रह्मकूर्चव्रतं ह्येतत्सर्वपातकनाशनम् ॥ ५६ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ପରେ ନିଜେ ବାକ୍-ସଂଯମ ରଖି ଭୋଜନ କରିବ। ଏହିଏ ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚ ବ୍ରତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାତକ ନାଶ କରେ॥୫୬॥

Verse 57

यच्च बाल्ये कृतं पापं कौमारे वार्द्धकेऽपि यत् । ब्रह्मकूर्चोपवासेन तत्क्षणादेव नश्यति ॥ ५७ ॥

ଶିଶୁକାଳେ, ଯୌବନେ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଯେ ପାପ କରାଯାଇଥାଉ, ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚ ଉପବାସ ଆଚରଣରେ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନଶିଯାଏ॥୫୭॥

Verse 58

पाषाणव्रतमप्यत्र प्रोक्तं तच्छृणु नारद । सोपवासो दिवा नक्तं पाषाणाकारपिष्टचकम् ॥ ५८ ॥

ଏଠାରେ ପାଷାଣ-ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି—ହେ ନାରଦ, ଶୁଣ। ଉପବାସ ରଖି ଦିନ ଓ ରାତିରେ ପାଥର-ଆକାରର ପିଷ୍ଟଚକ୍ର (ଆଟାର ପିଠା) ମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବ॥୫୮॥

Verse 59

प्रार्च्य गन्धादिभिर्गौरीं घृतपंक्वमुपाहरेत् । व्रतमेतच्चरित्वा तु यथोक्तं द्विजसत्तम ॥ ५९ ॥

ଗନ୍ଧ ଆଦି ଉପଚାରରେ ଗୌରୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ଘୃତରେ ପକାଇଥିବା ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ଏହି ବ୍ରତ ଯଥୋକ୍ତ ଭାବେ କଲେ କ୍ରିୟା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ॥୫୯॥

Verse 60

ऐश्वर्यसौख्यसौभाग्यरूपाणि प्राप्नुयान्नरः । मार्गशुक्लचतुर्दश्यामेकभुक्तः पुरोदितम् ॥ ६० ॥

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ଏକବାର ଭୋଜନ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ସୁଖ, ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ରୂପଲାବଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 61

निराहारो वृषं स्वर्णं प्रार्च्य दद्याद्द्विजातये । परेऽह्नि प्रातरुत्थाय स्नात्वा सोमं महेश्वरम् ॥ ६१ ॥

ନିରାହାର ରହି ବୃଷଭ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ପରଦିନ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ସ୍ନାନ କରି ସୋମ ଓ ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 62

पूजयेत्कमलैः पुष्पैर्गंधमाल्यानुलेपनैः । द्विजान्सम्भोज्य मिष्टान्नौस्तोषयेद्दक्षिणादिभिः ॥ ६२ ॥

କମଳ ଆଦି ପୁଷ୍ପ, ସୁଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ଅନୁଲେପନ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଭୋଜନ କରାଇ ଦକ୍ଷିଣା ଆଦି ଦାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 63

एतच्छिवव्रतं विप्र भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । कर्तॄणामुपदेष्टॄणां साह्यानामनुमोदिनाम् ॥ ६३ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଏହି ଶିବବ୍ରତ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନକାରୀ; ଏହା କରୁଥିବା, ଉପଦେଶ ଦେଉଥିବା, ସହାୟ କରୁଥିବା ଓ ଅନୁମୋଦନ କରୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଫଳ ଦିଏ।

Verse 64

पौषशुक्लचतुर्दश्यां विरूपाक्षव्रतं स्मृतम् । कपर्दीश्वरसांनिध्यं प्राप्स्याम्यत्र विचिंत्य च ॥ ६४ ॥

ପୌଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ବିରୂପାକ୍ଷ ବ୍ରତ ସ୍ମୃତ। ‘ଏଠାରେ ମୁଁ କପର୍ଦ୍ଦୀଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇବି’ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରି ଏହା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 65

स्नात्वागाधजले विप्र विरूपाक्षं शिवं यजेत् । गंधमाल्यनमस्कारधूपदीपान्नसंपदा ॥ ६५ ॥

ହେ ବିପ୍ର, ଗଭୀର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ତ୍ରିନେତ୍ର ବିରୂପାକ୍ଷ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ଗନ୍ଧ, ମାଳା, ନମସ୍କାର, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ଅନ୍ନ-ନୈବେଦ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ସହ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର।

Verse 66

तत्स्थं द्विजातये दत्त्वा मोदते दिवि देववत् । माघकृष्णचतुर्द्दश्यां यमतर्पणमीरितम् ॥ ६६ ॥

ସେହି ଦାନ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତା ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ କରାଯିବା ଏହାକୁ ଯମ-ତର୍ପଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 67

अनर्काभ्युदिते काले स्नात्वा संतर्पयेद्यमम् । द्विसप्तनामभिः प्रोक्तैः सर्वपापविमुक्तये ॥ ६७ ॥

ମେଘାବରଣ ବିନା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେବା ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି ଯମଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। କୁହାଯାଇଥିବା ଦ୍ୱିସପ୍ତ (ଚୌଦ) ନାମରେ ତର୍ପଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 68

तिलदर्भांबुभिः कार्यं तर्प्पणं द्विजभोजनम् । कृशरान्नं स्वयं चापि तदेवाश्नीत वाग्यतः ॥ ६८ ॥

ତିଳ ଓ ଦର୍ଭା ସହିତ ଜଳରେ ତର୍ପଣ କରିବା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ନିଜେ ମଧ୍ୟ କୃଶରା ଅନ୍ନମାତ୍ର ଭୋଜନ କରି, ଭୋଜନ ସମୟରେ ବାକ୍-ସଂଯମ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 69

अंत्यकृष्णचतुर्दश्यां शिवरात्रिव्रतं द्विज । निर्जलं समुपोष्यात्र दिवानक्तं प्रपूजयेत् ॥ ६९ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଅନ୍ତିମ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତ ପାଳନ କର। ଏଠାରେ ନିର୍ଜଳ ଉପବାସ ରଖି ଦିନ-ରାତି ଶିବଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କର।

Verse 70

स्वयंभुवादिकं लिंगं पार्थिवं वा समाहितः । गंधाद्यैरुपचारैश्च सांबुबिल्वदलादिभिः ॥ ७० ॥

ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଆଦି ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ପାର୍ଥିବ (ମାଟିର) ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଗନ୍ଧାଦି ଉପଚାର ସହ ଜଳେ ଭିଜା ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଆଦି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 71

धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैः स्तोत्रपाठैर्जपादिभिः । ततः परेऽह्नि संपूज्य पुनरेवोपचारकैः ॥ ७१ ॥

ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ସ୍ତୋତ୍ରପାଠ, ଜପ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ପରଦିନ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୁନର୍ବାର ଉପଚାର ସହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 72

संभोज्य विप्रान्मिष्टान्नैर्विसृजेल्लब्धदक्षिणान् । एवं कृत्वा व्रतं मर्त्यो महादेवप्रसादतः ॥ ७२ ॥

ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଭୋଜନ କରାଇ, ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ରତ କରୁଥିବା ମର୍ତ୍ୟ ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଫଳ ପାଏ।

Verse 73

अमर्त्यभोगान् लभते दैवतैः सुसभाजितः । अंत्यशुक्लचतुर्दश्यां दुर्गां संपूज्य भक्तितः ॥ ७३ ॥

ଅନ୍ତିମ ଶୁକ୍ଲ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଭକ୍ତିସହ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କଲେ, ସେ ଅମର ଭୋଗ ପାଏ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 74

गन्धाद्यैरुपचारैस्तु विप्रान्संभोजयेत्ततः । एवं कृत्वा व्रतं विप्र दुर्गायाश्चैकभोजनः ॥ ७४ ॥

ତାପରେ ଗନ୍ଧାଦି ଉପଚାର ସହ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ହେ ବିପ୍ର! ଏଭଳି ବ୍ରତ କରି, ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଏକଭୋଜନ (ଦିନକୁ ଥରେ ଭୋଜନ) ନିୟମ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କର।

Verse 75

लभते वांछितान्कामानिहामुत्र च नारद । चैत्रकृष्णचतुर्दश्यामुपवासं विधाय च ॥ ७५ ॥

ହେ ନାରଦ! ଚୈତ୍ର ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଉପବାସ କଲେ, ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 76

केदारोदकपानेन वाचिमेधफलं भवेत् । उद्यापने तु सर्वांसां सामान्यो विधिरुच्यते ॥ ७६ ॥

କେଦାର ତୀର୍ଥଜଳ ପାନ କଲେ ବାଚିମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ଉଦ୍ୟାପନ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ବିଧି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 77

कुंभाश्चतुर्दशैवात्र सपूगाक्षतमोदकाः । सदक्षिणांशुकास्ताम्रामृन्मयाश्चाव्रणा नवाः ॥ ७७ ॥

ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ କୁମ୍ଭ ସଜାଇବ; ସହିତ ସୁପାରି, ଅକ୍ଷତ ଓ ମୋଦକ ରଖିବ। ଦକ୍ଷିଣା ଓ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ଦେବ; କୁମ୍ଭ ତାମ୍ର କିମ୍ବା ମାଟିର, ନୂଆ ଓ ଫାଟ ନଥିବା ହେବ।

Verse 78

तावंतो वशदंडाश्च पवित्राण्यासनानि च । पात्राणि यज्ञसूत्राणि तावत्येव हि कल्पयेत् ॥ ७८ ॥

ସେହି ପରିମାଣରେ ବଶଦଣ୍ଡ, ପବିତ୍ର (କୁଶ ମୁଦ୍ରିକା), ଆସନ, ପାତ୍ର ଏବଂ ସେତେଇ ଯଜ୍ଞସୂତ୍ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ।

Verse 79

शेषं प्रागुक्तवत्कुर्याद्वित्तशाठ्यविवर्ज्जितः ॥ ७९ ॥

ଧନ ବିଷୟରେ ଛଳ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ କରିବ।

Verse 80

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थभागे द्वादशमासस्थितचतुर्दशीव्रतवर्णनं नाम त्रयोविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२३ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ବୃହଦୁପାଖ୍ୟାନର ଚତୁର୍ଥ ବିଭାଗରେ ‘ଦ୍ୱାଦଶମାସସ୍ଥିତ ଚତୁର୍ଦଶୀ ବ୍ରତବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶେ ତେଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।