Adhyaya 77: Sanjna’s Withdrawal from Surya: The Birth of Yama and Yamuna, and the Emergence of Chhaya

Verse 1

षट्सप्ततितमः सप्तसप्ततितमोऽध्यायः- ७७ मārkaṇḍeya uvāca मार्तण्ड रस्यवेर्भार्या तनया विश्वकर्मणः । संज्ञा नाम महाभाग तस्यां भानुरजीजनत् ॥

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ! ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟା ‘ସଂଜ୍ଞା’ ନାମରେ ମାର୍ତଣ୍ଡ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାନୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମାଇଲେ।

Verse 2

मनुं प्रख्यातयशसमनेकज्ञानपारगम् । विवस्वतः सुतो यस्मात्तस्माद्वैवस्वतस्तु सः ॥

ସେ ମନୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଓ ନାନାବିଧ ବିଦ୍ୟାର ପାରଗାମୀ ଥିଲେ। ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେବାରୁ ସେ ‘ବୈବସ୍ୱତ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ହେଲେ।

Verse 3

संज्ञा च रविणा दृष्टा निमीलयति लोचने । यतस्ततः सरोषोऽर्कः संज्ञां निष्ठुरमब्रवीत् ॥

ସଂଜ୍ଞା, ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟ ହେଉଥିବାବେଳେ ଆଖି ବନ୍ଦ କଲେ; ତେଣୁ ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସଂଜ୍ଞାଙ୍କୁ କଠୋର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 4

मयि दृष्टे सदा यस्मात् कुरुषे नेत्रसंयमम् । तस्माज्जनिष्यसे मूढे प्रजासंयमनं यमम् ॥

ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ଦେଖ, ସେତେବେଳେ ଚକ୍ଷୁକୁ ସଂଯମ କରି ନିମ୍ନକୁ କର; ତେଣୁ, ହେ ମୂଢେ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଯମଙ୍କୁ ତୁମେ ଜନ୍ମ ଦେବ।

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । ततः सा चपलां दृष्टिं देवी चक्रे भयाकुला । विलोलितदृशं दृष्ट्वा पुनराह च तां रविः ॥

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତେବେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ଦେବୀ ସଂଜ୍ଞାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଚଞ୍ଚଳ ହେଲା। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଡଗମଗ କରୁଥିବା ଦେଖି ରବି ପୁନର୍ବାର କହିଲେ।

Verse 6

यस्माद्विलोलिता दृष्टिर्मयि दृष्टे त्वयाधुना । तस्माद्विलोलां तनयां नदीं त्वं प्रसविष्यसि ॥

ଏବେ ମୋତେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ଚଞ୍ଚଳ କନ୍ୟା—ଏକ ନଦୀ—କୁ ଜନ୍ମ ଦେବ।

Verse 7

मार्कण्डेय उवाच । ततस्तस्यान्तु संजज्ञे भर्तृशापेन तेन वै । यमश्च यमुना चेयं प्रख्याता सुमहानदी ॥

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତାପରେ ସେହି ପତିଙ୍କ ଶାପରୁ ତାଙ୍କୁ ଯମ ଓ ଏହି ଯମୁନା ଜନ୍ମିଲେ; ଯମୁନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 8

सापि संज्ञा रवेस्तेजः सेहे दुःखेन भामिनी । असहन्ती च सा तेजश्चिन्तयामास वै तदा ॥

ସେ ତେଜସ୍ୱିନୀ ସଂଜ୍ଞା ମଧ୍ୟ ରବିଙ୍କ ତେଜକୁ କଷ୍ଟରେ ମାତ୍ର ସହିପାରିଲେ; ଏବଂ ସେହି ତେଜ ଅସହ୍ୟ ଲାଗିଲାବେଳେ ସେ ତେବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 9

किं करोमि क्व गच्छामि क्व गतायाश्च निर्वृतिः । भवेन्मम कथं भर्ता कोपमर्कश्च नैष्यति ॥

ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠିକୁ ଯିବି? ଯାଇ ସେଠାରେ ମୋତେ କେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ମିଳିବ? ମୋ ସ୍ୱାମୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋପରେ କ୍ରୋଧ କିପରି ଛାଡିବେ?

Verse 10

इति संचिन्त्य बहुधा प्रजापतिसुता तदा । बहु मेने महाभागा पितृसंश्रयमेव सा ॥

ଏପରି ନାନା ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କନ୍ୟା ସେ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ ନାରୀ ପିତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଥ ଭାବିଲେ।

Verse 11

ततः पितृगृहे गन्तुं कृतबुद्धिर्यशस्विनी । छायामयीमात्मतनुं निर्ममे दयितां रवेः ॥

ତାପରେ ପିତୃଗୃହକୁ ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, କୀର୍ତ୍ତିମତୀ—ରବିଙ୍କ ପ୍ରିୟା—ସେ ନିଜ ଦେହରୁ ଛାୟାମୟ ଏକ ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 12

ताञ्चोवाच त्वया वेष्मन्यत्र भानोः यथा मया । तथा सम्यगपत्येषु वर्तितव्यं यथा रवौ ॥

ସେ ତାକୁ କହିଲେ—‘ଭାନୁଙ୍କ ଘରେ ମୁଁ ଯେପରି ଆଚରଣ କରିଛି, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ କରିବା; ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଓ ରବିଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥ ଆଚରଣ କର।’

Verse 13

पृष्टयापि न वाच्यन्ते तथैतद्गमनं मम । सैवास्मि नाम संज्ञेति वाच्यमेतत्सदा वचः ॥

‘ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଯିବା କଥା କହିବୁ ନାହିଁ। ସଦା କହିବୁ—“ମୁଁ ହିଁ ସେ; ନାମ ସଂଜ୍ଞା।”’

Verse 14

छायासंज्ञोवाच आकेशग्रहणाद् देवि ! आशापाच्च वचस्तव । करिष्ये कथयिष्यामि वृत्तन्तु शापकर्षणात् ॥

ଛାୟା-ସଂଜ୍ଞା କହିଲା— “ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ମୋତେ କେଶଧରି ଧରି ରଖିଛ; ତୁମ ବଚନରୁ ଜାଗ୍ରତ ଆଶାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ମୁଁ କହିବି— ଶାପବଳରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ତୁମକୁ ଜଣାଇବି।”

Verse 15

इत्युक्ता सा तदा देवी जगाम भवनं पितुः । ददर्श तत्र त्वष्टारं तपसा धूतकल्मषम् ॥

ଏଭଳି ସମ୍ବୋଧିତ ହୋଇ ସେ ଦେବୀ (ସଂଜ୍ଞା) ପରେ ପିତୃଗୃହକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା କଲ୍ମଷ ଧୋଇଯାଇଥିବା ତ୍ୱଷ୍ଟୃଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲା।

Verse 16

बहुमानाच्च तेनापि पूजिता विश्वकर्मणा । तस्थौ पितृगृहे सा तु कञ्चित्कालमनिन्दिता ॥

ସେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ମହା ସମ୍ମାନରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା କିଛିକାଳ ପିତୃଗୃହରେ ରହିଲା।

Verse 17

ततस्तां प्राह चार्वङ्गी पिता नातिचिरोषिताम् । स्तुत्वा च तनयां प्रेमबहुमानपुरः सरम् ॥

ତାପରେ ଅଧିକ ସମୟ ରହିନଥିବା ସୁଲଲିତାଙ୍ଗୀ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପିତା କଥା କହିଲେ; ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ମାନକୁ ଆଗରେ ରଖି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି (ସମ୍ବୋଧନ କଲେ)।

Verse 18

त्वान्तु मे पश्यतो वत्से दिनानि सुबहून्यपि । मुहूर्तार्धसमानि स्युः किन्तु धर्मो विलुप्यते ॥

“ବତ୍ସେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଅନେକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧନିମେଷ ପରି ଲାଗେ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏଠାରେ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ରହିଲେ ଧର୍ମହାନି ହୁଏ।”

Verse 19

बान्धवेषु चिरं वासो नारीणां न यशस्करः । मनोरथो बान्धवानां नार्या भर्तृगृहे स्थितिः ॥

ନିଜ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାରୀର ଦୀର୍ଘକାଳ ରହିବା କୀର୍ତ୍ତିବର୍ଧକ ନୁହେଁ; ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଯେ ସେ ପତିଗୃହରେ ହିଁ ବସୁ।

Verse 20

सा त्वं त्रैलोक्यनाथेन भर्त्रा सूर्येण सङ्गता । पितृगेहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुत्रिके ॥

ତୁମେ ତ୍ରିଲୋକନାଥ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛ; ତେଣୁ କନ୍ୟେ, ପିତୃଗୃହରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରୁହ ନାହିଁ।

Verse 21

सा त्वं भर्तृगृहं गच्छ तुष्टो 'हं पूजिता सि मे । पुनरागमनं कार्यं दर्शनाय शुभे मम ॥

ଏହେତୁ ପତିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଅ। ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ—ତୁମେ ମୋତେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସତ୍କାର କରିଛ। ତଥାପି, ହେ ଶୁଭେ, ମୋ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପୁନର୍ବାର ଆସ।

Verse 22

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्ता सा तदा पित्रा तथेत्युक्त्वा च सा मुने । संपूजयित्वा पितरं जगामाथोत्तरान् कुरून् ॥

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ପିତା ଏପରି କହିବା ପରେ ସେ, ହେ ମୁନି, ‘ଏବମସ୍ତୁ’ ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲା। ପିତାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି ପରେ ସେ ଉତ୍ତରକୁରୁ ଦେଶକୁ ଗଲା।

Verse 23

सूर्यतापमनिच्छन्ती तेजसस्तस्य बिभ्यती । तपश्चचारा तत्रापि वडवारूपधारिणी ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦାହକ ତାପକୁ ଇଚ୍ଛା ନକରି ଏବଂ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଭୀତ ହୋଇ, ସେ ତଥାପି ସେଠାରେ ତପସ୍ୟା କଲା—ଘୋଡ଼ିର ରୂପ ଧାରଣ କରି।

Verse 24

संज्ञेयमिति मन्वानो द्वितीयायामहस्पतिः । जनयामास तनयौ कन्याञ्चैकां मनोरमाम् ॥

ତାକୁ ସଂଜ୍ଞା ବୋଲି ଭାବି ଅହସ୍ପତି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ ଛାୟାଠାରୁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଓ ଗୋଟିଏ ମନୋହର କନ୍ୟା ଜନ୍ମ କରାଇଲେ।

Verse 25

छायासंज्ञा त्वपत्येषु यथा स्वेष्वतिवत्सला । तथा न संज्ञाकन्यायां पुत्रयोश्चान्ववर्तत ॥

ଛାୟା—ସଂଜ୍ଞା ବୋଲି ଡାକାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ନିଜ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହଶୀଳା ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ସଂଜ୍ଞାର କନ୍ୟା ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସେହିପରି ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲା ନାହିଁ।

Verse 26

लालनाद्युपभोगेषु विशेषमनुवासरम् । मनुस्तत्क्षान्तवानस्य यमस्तस्या न चक्षमे ॥

ଦିନକୁ ଦିନ ଲାଡ଼-ପ୍ୟାର ଓ ଭୋଗବିଲାସରେ ସେ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ କରୁଥିଲା। ମନୁ ସହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଯମ ତାହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 27

ताडनाय च वै कोपात् पादस्तेन समुद्यतः । तस्याः पुनः क्षान्तिमता न तु देहे निपातितः ॥

କ୍ରୋଧରେ ସେ ତାକୁ ମାରିବାକୁ ପାଦ ଉଠାଇଲା; କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ହୋଇ ତାହାକୁ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ନମାଇଲା ନାହିଁ।

Verse 28

ततः शशाप तं कोपाच्छायासंज्ञा यमं द्विज । किञ्चित् प्रस्फुरमाणौष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा ॥

ତେବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ସଂଜ୍ଞାର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଛାୟା କ୍ରୋଧରେ—ଓଠ ଫଡ଼ଫଡ଼ କରୁଥିବା ଓ ହାତ କମ୍ପିତ ହେଉଥିବାବେଳେ—ଯମକୁ ଶାପ ଦେଲା।

Verse 29

पितुः पत्नीममर्यादं यन्मां तर्जयसे पदाः । भुवि तस्मादयं पादस्तवाद्यैव पतिष्यति ॥

ଯେହେତୁ ତୁମେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲଙ୍ଘନ କରି ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଭୟ ଦେଖାଇଲ, ତେଣୁ ତୁମର ସେହି ପାଦ ଆଜି ଭୂମିରେ ଖସି ପଡ଼ିବ ।

Verse 30

मार्कण्डेय उवाच इत्याकर्ण्य यमः शापं मात्रा दत्तं भयातुरः । अभ्येत्य पितरं प्राह प्रणिपातपुरःसरम् ॥

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ମାତାଙ୍କ ଅଭିଶାପ ଶୁଣି ଯମ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ ।

Verse 31

यम उवाच तातैतन्महदाश्चर्यं न दृष्टमिति केनचित् । माता वात्सल्यमुत्सृज्य शापं पुत्रे प्रयच्छति ॥

ଯମ କହିଲେ: ହେ ପିତା, ଏହା ଏକ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯାହା କେହି କେବେ ଦେଖି ନାହାନ୍ତି, ଯେ ଜଣେ ମାତା ସ୍ନେହ ତ୍ୟାଗ କରି ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଅଭିଶାପ ଦେଉଛନ୍ତି ।

Verse 32

यथा मनुर्ममाचष्टे नेयं मता तथा मम । विगुणेष्वपि पुत्रेषु न माता विगुणा भवेत् ॥

ମନୁ ଯେପରି ମୋତେ କହିଛନ୍ତି, ମୋର ମଧ୍ୟ ସେହି ମତ: ପୁତ୍ରମାନେ ଦୋଷୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମାତା କଦାପି ଦୁଷ୍ଟା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

Verse 33

मार्कण्डेय उवाच यमस्यैतद्वचः श्रुत्वा भगवान्स्तिमिरापहः । छायासंज्ञां समाहूय पप्रच्छ क्व गतेति सा ॥

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଯମଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଛାୟାଙ୍କୁ (ଯିଏ ସଂଜ୍ଞା ନାମରେ ପରିଚିତା) ଡାକି ପଚାରିଲେ, 'ସେ (ସଂଜ୍ଞା) କୁଆଡେ ଯାଇଛନ୍ତି?'

Verse 34

सा चाह तनया त्वष्टुरहं संज्ञा विभावसो । पत्नी तव त्वयापत्यान्येतानि जनितानि मे ॥

ସେ କହିଲା—“ହେ ବିଭାବସୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)! ମୁଁ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ କନ୍ୟା ସଂଜ୍ଞା। ମୁଁ ତୁମର ପତ୍ନୀ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଏହି ସନ୍ତାନମାନେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି।”

Verse 35

इत्थं विवस्वतः सा तु बहुशः पृच्छतो यदा । नाचचक्षे ततो क्रुद्धो भास्वांस्तां शप्तुमुद्यतः ॥

ଏଭଳି ବିବସ୍ୱାନ୍ ପୁନଃପୁନଃ ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସତ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କଲା ନାହିଁ। ତେବେ ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାକୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 36

ततः सा कथयामास यथावृत्तं विवस्वतः । विदितार्थश्च भगवान् जगाम त्वष्टुरालयम् ॥

ତାପରେ ସେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେସବୁ ବିବସ୍ୱାନ୍‌ଙ୍କୁ କହିଦେଲା। ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟଟି ବୁଝି ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ।

Verse 37

ततः स पूजयामास तदा त्रैलोक्यपूजितम् । भास्वन्तं परया भक्त्या निजगेहमुपागतम् ॥

ତେବେ (ତ୍ୱଷ୍ଟା) ନିଜ ଘରକୁ ଆସିଥିବା ତ୍ରିଲୋକପୂଜ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 38

संज्ञां पृष्टस्तदा तस्मै कथयामास विश्वकृत् । आगतैवेह मे वेष्म भवतः प्रेषितेति वै ॥

ସଂଜ୍ଞା ବିଷୟରେ ପଚାରିବାରେ ବିଶ୍ୱକୃତ୍ (ବିଶ୍ୱକର୍ମା) ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପଠାଇଥିବାରୁ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛି।”

Verse 39

दिवाकरः समाधिस्थो वडवारूपधारिणीम् । तपश्चरन्तीं ददृशे उत्तरेषु कुरुष्वथ ॥

ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସମାଧିରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଉତ୍ତରକୁରୁଦେଶରେ ଘୋଡ଼ି-ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 40

सौम्यमूर्तिः शुभाकारो मम भर्ता भवेदिति । अभिसन्धिं च तपसो बुबुधे 'स्या दिवाकरः ॥

“ମୋ ପତି ସୌମ୍ୟରୂପ ଓ ଶୁଭଦର୍ଶନ ହେଉନ୍ତୁ”—ଏହି ଥିଲା ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ସଙ୍କଳ୍ପ; ଦିବାକର ତାହା ବୁଝିଲେ।

Verse 41

शातनं तेजसो मे 'द्य क्रियतामिति भास्करः । तञ्चाह विश्वकर्माणं संज्ञायाः पितरं द्विज ॥

“ଆଜି ମୋ ତେଜସ୍‌ର କ୍ଷପଣ (କମାଇବା) କରାଯାଉ,” ବୋଲି ଭାସ୍କର କହିଲେ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ ପିତା ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।

Verse 42

संवत्सरभ्रमेस् तस्य विश्वकर्मा करावेस्ततः । तेजसः शातनञ्चक्रे स्तूयमानश्च दैवतैः ॥

ତାପରେ ବର୍ଷଚକ୍ରର ଶେଷରେ, ଦେବମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତି ମଧ୍ୟରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜସ୍‌ର କ୍ଷପଣ କଲେ।