Shloka 40
Adhyaya 77 — Sanjna’s Withdrawal from Surya: The Birth of Yama and Yamuna, and the Emergence of Chhaya
Sanskrit
सौम्यमूर्तिः शुभाकारो मम भर्ता भवेदिति ।
अभिसन्धिं च तपसो बुबुधे 'स्या दिवाकरः ॥
Transliteration
saumya-mūrtiḥ śubhākāro mama bhartā bhaved iti / abhisandhiṃ ca tapaso bubudhe 'syā divākaraḥ
Translation
“ମୋ ପତି ସୌମ୍ୟରୂପ ଓ ଶୁଭଦର୍ଶନ ହେଉନ୍ତୁ”—ଏହି ଥିଲା ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ସଙ୍କଳ୍ପ; ଦିବାକର ତାହା ବୁଝିଲେ।
Word by Word
सौम्यमूर्तिः(she) of gentle form
सौम्यमूर्तिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसौम्य-मूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; ‘सा’ (स्त्री) इत्यध्याहारः
शुभाकारःof auspicious appearance
शुभाकारः:
कर्तृ-विशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootशुभ-आकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘भर्ता’ इत्यस्य विशेषणम्
ममmy
मम:
सम्बन्ध (Sambandha/Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम
भर्ताhusband
भर्ता:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भवेत्may become / should be
भवेत्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootभू (√भू धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपदम्
इतिthus
इति:
वाक्य-समाप्ति/उद्धरण (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)
अभिसन्धिम्intention, resolve
अभिसन्धिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअभिसन्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction: and)
तपसःof the penance
तपसः:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन; अभिसन्धेः सम्बन्धः
बुबुधेunderstood, perceived
बुबुधे:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootबुध् (√बुध् धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, आत्मनेपदम्
अस्याःof her
अस्याः:
सम्बन्ध (Sambandha/Possessor)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम
दिवाकरःthe Sun
दिवाकरः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदिवाकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speakers
Narrative voice (reported intention; Sun’s understanding)
Primary Deities
Sūrya (Divākara)Saṃjñā
Key ThemesTapas with intention (saṅkalpa)Benign powerMarital harmonyCompassionate reform
FAQs
Power must be tempered by gentleness; the ideal of authority is śubha (beneficent) rather than merely intense.
Manvantara/vaṃśa narrative: it motivates the subsequent ‘tejas-reduction’ that enables social and cosmic functioning.
The ‘gentle form’ indicates transmutation of raw tejas into sattva—illumination that nurtures rather than burns.