Shloka 55
इन्द्रस्य दुःखप्राप्तिः—त्रिशिरोवधः, वृत्रोत्पत्तिः, जृम्भिकाजननम्
Indra’s Distress: Slaying of Triśiras, Birth of Vṛtra, and the Origin of Yawning
Devanagari script
जद्वषुश्न सुरा: सर्वे शक्रं दृष्टवा विनि:सृतम् । ततः प्रववृते युद्ध वृत्रवासवयो: पुन:,इन्द्रको उसके मुखसे निकला हुआ देख सब देवता बड़े प्रसन्न हुए। तदनन्तर वृत्रासुर तथा इन्द्रमें पुनः युद्ध होने लगा
Transliteration
yad vai śuśna-surāḥ sarve śakraṃ dṛṣṭvā viniḥsṛtam | tataḥ pravavṛte yuddhaṃ vṛtra-vāsavayoḥ punaḥ ||
Translation
ଶୁଷ୍ଣ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) କୁ ତାହାର ମୁଖରୁ ବାହାରୁଥିବା ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାପରେ ବୃତ୍ର ଓ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟରେ ପୁନଃ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
Word by Word
यद्वषुष्णःYadvaṣuṣṇa (a proper name/epithet)
यद्वषुष्णः:
Karta
TypeNoun
Rootयद्वषुष्ण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सुराःgods
सुराः:
Karta
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
शक्रम्Śakra (Indra)
शक्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootशक्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)
विनिःसृतम्gone out, emerged
विनिःसृतम्:
Karma
TypeVerb
Rootवि-नि-√सृ (धातु)
Formक्त (past passive participle), Masculine, Accusative, Singular
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
प्रववृतेarose, commenced
प्रववृते:
TypeVerb
Rootप्र-√वृत् (धातु)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Ātmanepada
युद्धम्battle, war
युद्धम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
वृत्रवासवयोःof Vṛtra and Vāsava (Indra)
वृत्रवासवयोः:
TypeNoun
Rootवृत्र + वासव (प्रातिपदिके)
FormMasculine, Genitive, Dual
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Speaker
शल्य उवाच
Characters & Entities
Ś
ŚalyaŚ
ŚuṣṇaD
Devas (gods)Ś
Śakra (Indra)V
VṛtraV
Vāsava (Indra)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes