Adhyaya 97
Chatra–Upānah Dāna: Origin Narrative (Jamadagni–Reṇukā–Sūrya Saṃvāda)
Upa-parva: Dāna-Dharma and Śrāddha-Upacāra (Chatra–Upānah Episode)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma who instituted, and for what purpose, the gifting of an umbrella and footwear in śrāddha-dharma, noting that these items are also given in other meritorious rites. Bhīṣma agrees to explain the custom’s provenance, merit (puṇya), and claimed inexhaustible result (akṣayyatā) through an itihāsa. The chapter opens the embedded narrative: Jamadagni (a Bhārgava ṛṣi) practices archery; Reṇukā repeatedly retrieves his arrows. During intense midday heat, Reṇukā pauses briefly in tree shade due to bodily distress and fear of her husband’s displeasure. Jamadagni becomes angry at the delay; Reṇukā explains that the sun’s heat obstructed her. Jamadagni then resolves to strike down Sūrya with fiery astral power. Sūrya approaches in a brahmin-like form and argues his indispensability: he draws essences with rays, returns them as rain, enabling food production; from food arise life, rites, gifts, marriages, sacrifices, wealth, and human enterprises. The discourse reframes solar heat as part of a necessary ecological cycle, inviting restraint and a recognition of interdependence—preparing the ground for why protection from heat (umbrella, footwear) becomes meritorious in ritual gifting.
Chapter Arc: ब्रह्मसर-तीर्थ के पवित्र परिसर में अगस्त्य-परंपरा से जुड़ा एक प्रसंग उठता है—कमल (पुष्कर) के कारण हुआ ‘स्तैन्य’ (चोरी) और उसके दूरगामी फल। → कथा स्मरण कराती है कि पूर्वकाल में राजर्षि और द्विजर्षि भी तीर्थ-यात्रा और पुण्य-लाभ की लालसा में एकत्र हुए थे; प्रभास के पश्चिमी तट पर ऋषि-समूह मंत्रणा करता है कि समस्त पृथ्वी के पुण्यतीर्थों का भ्रमण किया जाए। इसी पृष्ठभूमि में ‘पुष्कर-हरण’ जैसा छोटा-सा अपराध भी धर्म-व्यवस्था को हिला देने वाला बनकर उभरता है। → कवि/वक्ता शपथ-विधि के रूप में तीखे शाप-वाक्य उच्चारित करता है—‘जिसने तुम्हारा कमल चुराया हो’ उसके लिए सामाजिक-धार्मिक बहिष्कार, अपमान और पतन के विधान; साथ ही यह भी कि जो इस शास्त्र/विधि का अध्ययन करे, वह ब्रह्मलोक का अधिकारी हो। शपथ की धार अपराध को केवल चोरी नहीं, तीर्थ-देवता/आश्रय-धर्म के विरुद्ध द्रोह बना देती है। → अध्याय शपथ-विधि की मर्यादा स्थापित करता है: तीर्थ-सम्पदा (कमल/पुष्कर) का अपहरण महापातक-तुल्य है; और धर्म-रक्षा हेतु शास्त्राध्ययन, वेदाध्ययन, पुण्यशीलता—इनका फल ब्रह्मलोक-प्राप्ति बताया जाता है।
Shlokas
Verse 1
(दक्षिणात्य अधिक पाठके १३ “लोक मिलाकर कुल १४६६ “लोक हैं) #फमशा रत (0) असऔ आसन > पोष्यवर्ग चतुर्नवतितमो< ध्याय: ब्रह्मसरतीर्थमें अगस्त्यजीके कमलोंकी चोरी होनेपर ब्रद्मर्षियों और राजर्षियोंकी धर्मोपदेशपूर्ण शपथ तथा धर्मज्ञानके उद्देश्यसे चुराये हुए कमलोंका वापस देना भीष्म उवाच अनत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् | यद् वृत्तं तीर्थयात्रायां शपथ प्रति तच्छूणु
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏକ ପୁରାତନ ଇତିହାସର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦିଆଯାଏ। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ଶପଥ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାହା ଶୁଣ।
Verse 2
पुष्करार्थ कृतं स्तैन्यं पुरा भरतसत्तम । राजर्षिभिमीहाराज तथैव च द्विजर्षिभि:,भरतवंशशिरोमणे! महाराज! पूर्वकालमें कुछ राजर्षियों और ब्रह्मर्षियोंने भी इसी प्रकार कमलोंके लिये चोरी की थी
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାରାଜ! ପୁରାକାଳରେ ପୁଷ୍କର (ପଦ୍ମ) ପାଇଁ ରାଜର୍ଷିମାନେ ଏବଂ ସେହିପରି ଦ୍ୱିଜର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଚୋରି କରିଥିଲେ।
Verse 3
ऋषय: समेता: पश्चिमे वै प्रभासे समागता मन्त्रममन्त्रयन्त । चराम सर्वा पृथिवीं पुण्यतीर्था तन्न: काम॑ हन्त गच्छाम सर्वे
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପଶ୍ଚିମଦିଗର ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥରେ ଅନେକ ଋଷି ଏକତ୍ର ହେଲେ। ସମବେତ ହୋଇ ସେମାନେ ପରସ୍ପର ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ—‘ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭ୍ରମଣ କରିବା; ଏହା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା; ଆସ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବା।’
Verse 4
शुक्रोउज़िराश्वैव कविश्व विद्वां- स्तथा ह्ुगस्त्यो नारदपर्वतौ च | भगुर्वसिष्ठ: कश्यपो गौतमश्न विश्वामित्रो जमदग्निश्व राजन्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ରାଜନ! ଏପରି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଶୁକ୍ର, ଅଙ୍ଗିରା, ବିଦ୍ୱାନ କବି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ, ଭୃଗୁ, ବସିଷ୍ଠ, କଶ୍ୟପ, ଗୌତମ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଜମଦଗ୍ନି—ତଥା ଗାଲବ, ଅଷ୍ଟକ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବାଲଖିଲ୍ୟଗଣ, ଏବଂ ରାଜର୍ଷି ଶିବି, ଦିଲୀପ, ନହୁଷ, ଅମ୍ବରୀଷ, ରାଜା ଯୟାତି, ଧୁନ୍ଧୁମାର ଓ ପୂରୁ—ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜର୍ଷି ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବଜ୍ରଧାରୀ, ବୃତ୍ରହନ୍ତା, ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ତୀର୍ଥେ ତୀର୍ଥେ ବିଚରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ମାଘମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ପୁଣ୍ୟସଲିଳା କୌଶିକୀ ନଦୀର ତଟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 5
ऋषिस्तथा गालवो<थाष्टकश्न भरद्वाजो5रुन्धती वालखिल्या: । शिबिर्दिलीपो नहुषो<म्बरीषो राजा ययातिर्धुन्धुमारो5थ पूरु:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହିପରି ଋଷି ଗାଲବ, ଅଷ୍ଟକ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବାଲଖିଲ୍ୟଗଣ; ଏବଂ ରାଜର୍ଷି ଶିବି, ଦିଲୀପ, ନହୁଷ, ଅମ୍ବରୀଷ, ରାଜା ଯୟାତି, ଧୁନ୍ଧୁମାର ଓ ପୂରୁ—ସମସ୍ତେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ବଜ୍ରଧାରୀ, ବୃତ୍ରହନ୍ତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ତୀର୍ଥେ ତୀର୍ଥେ ବିଚରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ମାଘ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ପୁଣ୍ୟସଲିଳା କୌଶିକୀ ନଦୀର ତଟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 6
जम्मु: पुरस्कृत्य महानुभावं शतक्रतुं वृत्रहण नरेन्द्रा: । तीर्थानि सर्वाणि परि भ्रमन्तो माघ्यां ययु: कौशिकी पुण्यतीर्थाम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଜମ୍ବୁଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ମହାନୁଭାବ ଶତକ୍ରତୁ, ବୃତ୍ରହନ୍ତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନେତା କରି ସେହି ନରେନ୍ଦ୍ରମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ବାହାରିଲେ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ପରିଭ୍ରମଣ କରି କରି ମାଘମାସର ଶୁଭ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ, ପବିତ୍ର କୌଶିକୀ ନଦୀତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 7
सर्वेषु तीर्थेष्ववधूतपापा जम्मुस्ततो ब्रह्मसर: सुपुण्यम् । देवस्य तीर्थे जलमग्निकल्पा विगाह्ा ते भुक्तबिसप्रसूना:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପାପ ଧୋଇ ଦେଇ ସେମାନେ ଜମ୍ବୁଠାରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟ ବ୍ରହ୍ମସର ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦେବତୀର୍ଥର ଜଳରେ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ତେଜସ୍ବୀ ତପସ୍ବୀମାନେ ଅବଗାହନ କରି, ପଦ୍ମଦଣ୍ଡ ଓ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଆହାର କଲେ।
Verse 8
केचिद् बिसान्यखनंस्तत्र राज- न्नन्ये मृणालान्यखनंस्तत्र विप्रा: । अथापश्यन् पुष्कर ते ट्वियन्तं हृदादगस्त्येन समुद्धृतं तत्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ରାଜନ, ସେଠାରେ କେହି ପଦ୍ମଦଣ୍ଡ ଖୋଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଆଉ କେତେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃଣାଳ ଉଖାଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତେବେ ସମସ୍ତେ ଦେଖିଲେ—ଅଗସ୍ତ୍ୟ ହ୍ରଦରୁ ଉଖାଡ଼ି ରଖିଥିବା ବହୁ ପଦ୍ମ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
Verse 9
तानाह सर्वन्ृषिमुख्यानगस्त्य: केनादत्तं पुष्करं मे सुजातम् । युष्मान् शंके पुष्करं दीयतां मे न वै भवन्तो हर्तुमर्हन्ति पद्मम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ତେବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସମସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ମୋର ସୁଜାତ, ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମ କିଏ ନେଲା? ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରୁଛି। ମୋ ପଦ୍ମ ମୋତେ ଫେରାଇ ଦିଅ; ତୁମମାନଙ୍କ ପରି ସାଧୁଜନଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ଚୋରି କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।’
Verse 10
शृणोमि कालो हिंसते धर्मवीर्य सो<थयं प्राप्तो वर्तते धर्मपीडा । पुराधर्मो वर्तते नेह यावत् तावद् गच्छाम: सुरलोकं॑ चिराय
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—‘ମୁଁ ଶୁଣୁଛି, କାଳ ଧର୍ମର ବଳକୁ ମଧ୍ୟ ହିଂସା କରି ନଷ୍ଟ କରେ। ସେଇ କାଳ ଏବେ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି; ତେଣୁ ଧର୍ମ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଆହତ ହେଉଛି। ଏହି ଲୋକରେ ପୁରାତନ ଧର୍ମ ଲୁପ୍ତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଏବଂ ଅଧର୍ମ ବିସ୍ତାର ପାଇବା ପୂର୍ବରୁ, ଆସ ଆମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ପାଇଁ ଦେବଲୋକକୁ ଚାଲିଯାଉ।’
Verse 11
पुरा वेदान् ब्राह्मुणा ग्राममध्ये घुष्टस्वरा वृषलान् श्रावयन्ति | पुरा राजा व्यवहारेण धर्मान् पश्यत्यहं परलोक॑ व्रजामि
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ଗ୍ରାମମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ବେଦପାଠ କରି ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଇବେ, ଏବଂ ରାଜା ଧର୍ମକୁ କେବଳ ଲୋକବ୍ୟବହାର ଓ ମାମଲା-ମୋକଦ୍ଦମାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବେ—ସେ ସମୟ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ପରଲୋକକୁ ଯାଉଛି।
Verse 12
पुरा वरान् प्रत्यवरान् गरीयसो यावन्नरा नावमंस्यन्ति सर्वे तमोत्तरं यावदिदं न वर्तते तावद् व्रजामि परलोकं॑ चिराय
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ମହାନ୍ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ନୀଚମାନଙ୍କ ସମାନ ତୁଚ୍ଛ ଭାବେ ଅବମାନନା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଜଗତ ଅଜ୍ଞାନଜନିତ ତମସ୍ରେ ଆବୃତ ହୋଇନାହିଁ—ସେ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ପାଇଁ ପରଲୋକକୁ ଯିବି।
Verse 13
पुरा प्रपश्यामि परेण मर्त्यान् बलीयसा दुर्बलान् भुज्यमानान् | तस्माद् यास्यामि परलोक॑ चिराय न हात्सहे द्रष्टमिह जीवलोकम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଆଗାମୀ କାଳରେ ବଳବାନ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଦୁର୍ବଳମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରି ଶୋଷଣ କରିବେ—ଏହାକୁ ମୁଁ ଏବେଠାରୁ ଦେଖୁଛି। ସେହିପାଇଁ ମୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ପାଇଁ ପରଲୋକକୁ ଯିବି; ଏଠାରେ ରହି ଜୀବଲୋକର ଏହି ଦୁରବସ୍ଥା ଦେଖିବାକୁ ମୋତେ ସହ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 14
तमाहुरारता ऋषयो महर्षि न ते वयं पुष्करं चोरयाम: । मिथ्याभिषंगो भवता न कार्य: शपाम तीक्ष्णै: शपथैर्महर्षे
ଏହା ଶୁଣି ମହର୍ଷିମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେ ମହର୍ଷିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ମହର୍ଷେ! ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପଦ୍ମ ଚୋରାଇନାହିଁ। ଆମ ଉପରେ ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ କରିବେ ନାହିଁ। ଆମ ନିର୍ଦୋଷତା ପ୍ରମାଣ ପାଇଁ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଶପଥ ନେବାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ।”
Verse 15
ते निश्चितास्तत्र महर्षयस्तु सम्पश्यन्तो धर्ममेतं नरेन्द्रा: । ततो5शपन्त शपथान् पर्ययेण सहैव ते पार्थिव पुत्रपौत्रै:
ହେ ପୃଥ୍ୱୀନାଥ! ତାପରେ ସେଠାରେ ମହର୍ଷିମାନେ ଓ ରାଜାମାନେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଏହି ଧର୍ମକୁ ମନେ ରଖି, ପୁଅ ଓ ନାତିମାନଙ୍କ ସହିତ, ପାଳାକ୍ରମେ ଗମ୍ଭୀର ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
Verse 16
भूगुरुवाच प्रत्याक्रोशेदिहाक्रुष्टस्ताडित: प्रतिताडयेत् । खादेच्च पृष्ठमांसानि यस्ते हरति पुष्करम्
ଭୃଗୁ କହିଲେ—ଏଠାରେ ଯଦି ତାକୁ ଗାଳି ଦିଆଯାଏ, ସେ ପ୍ରତିଗାଳି ଦିଅ; ଯଦି ମାର ଖାଏ, ସେ ପ୍ରତିମାର କରୁ। ଏବଂ ଯେ ତୋର ପଦ୍ମ ଚୋରି କରିଛି, ସେ ଅନ୍ୟର ପିଠିର ମାଂସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖାଉ—ଅର୍ଥାତ୍ ଏହି ପାପମାନଙ୍କରେ ଭାଗୀ ହେଉ।
Verse 17
वसिष्ठ उवाच अस्वाध्यायपरो लोके श्वानं च परिकर्षतु । पुरे च भिक्षुर्भवतु यस्ते हरति पुष्करम्
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଯେ ତୋର ପଦ୍ମ ଚୋରି କରିଛି, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରୁ ବିମୁଖ ହେଉ। ସେ କୁକୁରକୁ ଟାଣି ଟାଣି ଘୁରୁ ଏବଂ ନଗରେ ନଗରେ ଭିକ୍ଷୁକ ହୋଇ ରହୁ।
Verse 18
कश्यप उवाच सर्वत्र सर्व पणतु न्यासे लोभं करोतु च । कूटसाक्षित्वमभ्येतु यस्ते हरति पुष्करम्
କଶ୍ୟପ କହିଲେ—ଯେ ତୋର ପଦ୍ମ ଚୋରି କରିଛି, ସେ ସବୁଠାରେ ସବୁ ପ୍ରକାର କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟରେ ଲିପ୍ତ ହେଉ। ନ୍ୟାସ (ଧରୋହର) ହଡ଼ପ କରିବାର ଲୋଭ କରୁ ଏବଂ କୁଟସାକ୍ଷୀ ହେଉ—ଅର୍ଥାତ୍ ଏହି ଅପକର୍ମମାନଙ୍କରେ ଭାଗୀ ହେଉ।
Verse 19
गौतम उवाच जीवत्वहंकृतो बुद्ध्या विषमेणासमेन सः । कर्षको मत्सरी चास्तु यस्ते हरति पुष्करम्
ଗୌତମ କହିଲେ—ଯେ ତୋର ପଦ୍ମ ଚୋରି କରିଛି, ସେ ଅହଂକାରେ ଗଢ଼ା ବୁଦ୍ଧି ନେଇ, ବିଷମ ଓ ଅସମ ଆଚରଣରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁ। ସେ କୃଷକ ହେଉ ଏବଂ ମତ୍ସରୀ ରହୁ।
Verse 20
अंगिरा उवाच अशुचिर्त्रह्मकूटो<स्तु श्वानं च परिकर्षतु । ब्रह्महानिकृतिश्चास्तु यस्ते हरति पुष्करम्
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ଯେ ତୋର ପଦ୍ମ ନେଇଗଲା, ସେ ଅଶୁଚି ହେଉ, ବେଦନିନ୍ଦକ ହେଉ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର କଳଙ୍କ ବହନ କରୁ, ଏବଂ କୁକୁରକୁ ଟାଣି ଟାଣି ଘୁରୁ—ଏମିତି ପାପର ଭାଗୀ ହେଉ।
Verse 21
धुन्धुमार उवाच अकृतज्ञस्तु मित्राणां शूद्रायां च प्रजायतु । एक: सम्पन्नमश्चातु यस्ते हरति पुष्करम्
ଧୁନ୍ଧୁମାର କହିଲେ—ଯେ ତୋର ପଦ୍ମ ହରଣ କରିଛି, ସେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଉପକାରକୁ ନ ମାନୁଥିବା କୃତଘ୍ନ ହେଉ; ଶୂଦ୍ର ଜାତିର ନାରୀଠାରୁ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମାଉ; ଏବଂ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଏକାକୀ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରୁ।
Verse 22
प्ूरुर्वाच चिकित्सायां प्रचरतु भार्यया चैव पुष्यतु । श्वशुरात्तस्य वृत्ति: स्थाद् यस्ते हरति पुष्करम्
ପୂରୁ କହିଲେ—ଯେ ତୋର ପଦ୍ମ ଚୋରି କରିଛି, ସେ ଚିକିତ୍ସାବୃତ୍ତି କରୁ; ସ୍ତ୍ରୀର ଆୟରେ ପୋଷିତ ହେଉ; ଏବଂ ତାହାର ଜୀବିକା ଶ୍ୱଶୁରଘର ଉପରେ ନିର୍ଭର ରହୁ।
Verse 23
दिलीप उवाच उदपानप्लवे ग्रामे ब्राह्मणो वृषलीपति: । तस्य लोकान् स व्रजतु यस्ते हरति पुष्करम्
ଦିଲୀପ କହିଲେ—ଯେ ତୋର ପଦ୍ମ ହରଣ କରିଛି, ସେ ଏମିତି ଗ୍ରାମରେ—ଯେଉଁଠାରେ ଏକେ କୂଆଁରୁ ସମସ୍ତେ ସହେ ସହେ ପାଣି ତୋଳନ୍ତି—ବସି ଶୂଦ୍ର ନାରୀ ସହ ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେ ଦୁଃଖମୟ ଲୋକକୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପାଏ, ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯାଉ।
Verse 24
शुक्र उवाच वृथामांसं समश्नातु दिवा गच्छतु मैथुनम् । प्रेष्यो भवतु राज्ञश्च यस्ते हरति पुष्करम्
ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଯେ ତୋର ପଦ୍ମ ହରଣ କରିଛି, ସେ ଅକାରଣେ ମାଂସ ଭୋଜନ କରୁ; ଦିନେ ମୈଥୁନ କରୁ; ଏବଂ ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରେଷ୍ୟ-ସେବକ ହେଉ।
Verse 25
जगदग्निरुवाच अनध्यायेष्वधीयीत मित्र श्राद्धे च भोजयेत् । श्राद्धे शूद्रस्य चाश्रीयाद् यस्ते हरति पुष्करम्
ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ—ଯେ ତୋର ପଦ୍ମ ନେଇଗଲା, ସେ ଅନଧ୍ୟାୟ କାଳରେ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁ; ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ କେବଳ ‘ମିତ୍ର’କୁ ଭୋଜନ କରାଉ; ଏବଂ ଶୂଦ୍ରର ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରୁ।
Verse 26
शिबिरुवाच अनाहितान्निग्नियतां यज्ञे विध्नं करोतु च । तपस्विभिर्विरुध्येच्च यस्ते हरति पुष्करम्
ଶିବି କହିଲେ—ଯେ ତୁମ ପଦ୍ମ ହରଣ କରିଛି, ସେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ନ କରି ନଶ୍ଟ ହେଉ; ଯଜ୍ଞରେ ବିଘ୍ନ କରୁ; ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରୁ—ଅର୍ଥାତ୍ ଏହି ସମସ୍ତ ପାପଫଳର ଭାଗୀ ହେଉ।
Verse 27
ययातिरुवाच अनृतौ च व्रती चैव भार्यायां स प्रजायतु । निराकरोतु वेदांश्व॒ यस्ते हरति पुष्करम्
ଯୟାତି କହିଲେ—ଯେ ତୁମ ପଦ୍ମ ଚୋରି କରିଛି, ସେ ବ୍ରତଧାରୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଋତୁକାଳ ବ୍ୟତୀତ ସମୟରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ସଙ୍ଗମ କରୁ; ଏବଂ ବେଦକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରୁ—ଅର୍ଥାତ୍ ଏହି ପାପଫଳର ଭାଗୀ ହେଉ।
Verse 28
नहुष उवाच अतिथिर्ग॑हसंस्थो<स्तु कामवृत्तस्तु दीक्षित: । विद्यां प्रयच्छतु भूतो यस्ते हरति पुष्करम्
ନହୁଷ କହିଲେ—ଯେ ତୁମ ପଦ୍ମ ଅପହରଣ କରିଛି, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଘରେ ରହୁ; ଯଜ୍ଞଦୀକ୍ଷା ନେଇ ମଧ୍ୟ କାମବୃତ୍ତିରେ ଚାଲୁ; ଏବଂ ବେତନ ନେଇ ବିଦ୍ୟା ପଢ଼ାଉ—ଅର୍ଥାତ୍ ଏହି ସବୁ ପାପଫଳର ଭାଗୀ ହେଉ।
Verse 29
अम्बरीष उवाच नृशंसस्त्यक्तधर्मो<स्तु स्त्रीषु ज्ञातिषु गोषु च निहन्तु ब्राह्मणं चापि यस्ते हरति पुष्करम्
ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ—ଯେ ତୁମ ପଦ୍ମ ନେଇଗଲା, ସେ କ୍ରୂରସ୍ୱଭାବୀ ହୋଇ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରୁ; ସ୍ତ୍ରୀ, ଜ୍ଞାତି ଓ ଗୋମାତା ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନ ପାଳୁ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପର ଭାଗୀ ହେଉ।
Verse 30
नारद उवाच गृहज्ञानी बहि:शास्त्रं पठतां विस्वरं पदम् । गरीयसो<5वजानातु यस्ते हरति पुष्करम्
ନାରଦ କହିଲେ—ଯେ ତୁମ ପଦ୍ମ ଅପହରଣ କରିଛି, ସେ ଦେହରୂପ ଗୃହକୁ ହିଁ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଭାବୁ; ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲଂଘି ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁ; ସ୍ୱରହୀନ ଭାବେ ପଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ; ଏବଂ ଗୁରୁ-ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରି ଚାଲୁ—ଅର୍ଥାତ୍ ଏହି ପାପଫଳର ଭାଗୀ ହେଉ।
Verse 31
नाभाग उवाच अनृतं भाषतु सदा सद्भिश्वैव विरुध्यतु । शुल्केन तु ददत्कन्यां यस्ते हरति पुष्करम्
ନାଭାଗ କହିଲେ—ଯେ ତୁମ ପଦ୍ମ ହରଣ କରିଛି, ସେ ସଦା ମିଥ୍ୟା କହୁ; ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧରେ ରହୁ; ମୂଲ୍ୟ ନେଇ କନ୍ୟାଦାନ କରିବାର (ମାନୋ କନ୍ୟା ବିକ୍ରୟ କରିବାର) ପାପର ଭାଗୀ ହେଉ।
Verse 32
कविरुवाच पदभ्यां स गां ताडयतु सूर्य च प्रतिमेहतु । शरणागतं संत्यजतु यस्ते हरति पुष्करम्
କବି କହିଲେ—ଯେ ତୁମ ପଦ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ପାଦରେ ଗାଈକୁ ଲାତ ମାରୁ; ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ମୂତ୍ର କରୁ; ଶରଣାଗତକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରୁ—ଏହି ପାପ ତାହାକୁ ଲାଗୁ।
Verse 33
विश्वामित्र उवाच करोतु भृतको<वर्षा राज्ञश्नास्तु पुरोहित: । ऋषच्विगस्तु हायाज्यस्य यस्ते हरति पुष्करम्
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ଯେ ତୁମ ପଦ୍ମ ଚୋରି କରିଛି, ସେ ଭୃତ୍ୟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଖେତରେ ବର୍ଷାକୁ ଅଟକାଉ; ସେ ରାଜାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ହେଉ; ଏବଂ ଯଜ୍ଞାର୍ହ ନୁହେଁ ଯେଉଁଜଣ, ତାହା ପାଇଁ ଋତ୍ୱିକ ହୋଇ ଯଜ୍ଞ କରାଉ—ଏହି ପାପଫଳର ଭାଗୀ ହେଉ।
Verse 34
पर्वत उवाच ग्रामे चाधिकृत: सो5स्तु खरयानेन गच्छतु । शुन: कर्षतु वृत्त्यर्थे यस्ते हरति पुष्करम्
ପର୍ବତ କହିଲେ—ଯେ ତୁମ ପଦ୍ମ ଚୋରି କରିଛି, ସେ ଗାଁରେ ଅଧିକୃତ ହେଉ; କିନ୍ତୁ ଗଧା-ଗାଡ଼ିରେ ଯାଉ; ଜୀବିକା ପାଇଁ କୁକୁରମାନଙ୍କୁ ଲଗାଇ ହଳ ଚଲାଉ।
Verse 35
पर्वतने कहा--जो आपका कमल ले गया हो, वह गाँवका मुखिया हो जाय, गधेकी सवारीपर चले तथा पेट भरनेके लिये कुत्तोंकी साथ लेकर शिकार खेले ।।
ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ—ଯେ ତୁମ ପଦ୍ମ ଚୋରି କରିଛି, ନିର୍ଦୟ ଓ ମିଥ୍ୟାବାଦୀମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ପାପ—ସମଗ୍ର ପାପଭାର—ସଦା ତାହାର ଉପରେ ପଡ଼ୁ।
Verse 36
अद्टक उवाच स राजास्त्वकृतप्रज्ञ: कामवृत्तश्न पापकृत् । अधर्मेणाभिशास्तूर्वी यस्ते हरति पुष्करम्
ଅଷ୍ଟକ କହିଲେ—ଯେ ତୁମ ପଦ୍ମ ହରିନେଇଛି, ସେ ରାଜା ଅବିବେକୀ, କାମବଶ ଓ ପାପକର୍ତ୍ତା ହୋଇ ଅଧର୍ମରେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁ।
Verse 37
गालव उवाच पापिषछेभ्यो हानर्घाह: स नरो<स्तु स्वपापकृत् । दत्त्वा दानं कीर्तयतु यस्ते हरति पुष्करम्
ଗାଲବ କହିଲେ—ଯେ ତୁମ ପଦ୍ମ ଚୋରି କରିନେଇଛି, ସେ ନିଜ ପାପଫଳରେ ମହାପାପୀମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ନିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ତୁଚ୍ଛ ହେଉ; ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅହିତ କରୁ। ଏବଂ ଦାନ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ମୁଖେ ତାହାର ଢୋଳ ପିଟୁ।
Verse 38
अरुन्धत्युवाच श्वश्वापवादं मदतु भर्तुर्भवतु दुर्मना: । एका स्वादु समश्नातु या ते हरति पुष्करम्
ଅରୁନ୍ଧତୀ କହିଲେ—ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ତୁମ ପଦ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ଶ୍ୱଶୁରୀଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁ, ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ମନରେ ଦୁର୍ଭାବ ଧରୁ, ଏବଂ ଏକାକୀ ରୁଚିକର ଭୋଜନ କରୁ—ଏହି ପାପମାନଙ୍କ ଫଳର ଭାଗିନୀ ହେଉ।
Verse 39
वालखिल्या ऊचु: एकपादेन वृत्त्यर्थ ग्रामद्वारे स तिष्ठतु धर्मज्ञस्त्यक्तधर्मास्तु यस्ते हरति पुष्करम्
ବାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଯେ ତୁମ ପଦ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଗାଁର ଦ୍ୱାରେ ଗୋଟିଏ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହୁ; ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମତ୍ୟାଗୀ ହେଉ।
Verse 40
शुनःसख उवाच अग्निहोत्रमनादृत्य स सुखं स्वपतु द्विज: । परिव्राट् कामवृत्तो<स्तु यस्ते हरति पुष्करम्
ଶୁନଃସଖ କହିଲେ—ଯେ ତୁମ ପଦ୍ମ ହରିନେଇଛି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାତଃ-ସାୟଂ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରକୁ ଅବହେଳା କରି ସୁଖରେ ଶୋଇରହୁ; ଏବଂ ପରିବ୍ରାଜକର ବେଶ ଧରି ମଧ୍ୟ କାମବଶ ମନମାନି ଆଚରଣ କରୁ—ଉପରୋକ୍ତ ପାପଫଳର ଭାଗୀ ହେଉ।
Verse 41
युरभ्युवाच बालजेन निदानेन कांस्यं भवतु दोहनम् । दुह्मोत परवत्सेन या ते हरति पुष्करम्
ୟୁ କହିଲେ—ତାହାର ପାଦ କେଶର ଦୋରିରେ ବାନ୍ଧ; ଦୋହନପାତ୍ର କାଂସ୍ୟର ହେଉ; ଯେ ଗାଈ ତୋର ପୁଷ୍କର (ପଦ୍ମ) ନେଇଗଲା, ସେ ଅନ୍ୟ ଗାଈର ବଛା ଦ୍ୱାରା ଦୁହାଯାଉ।
Verse 42
भीष्म उवाच ततस्तु तैः शपथै: शप्यमानै- ननिविधैर्बहुभि: कौरवेन्द्र । सहस्राक्षो देवराट् सम्प्रहृष्ट: समीक्ष्य तं कोपनं विप्रमुख्यम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ କୌରବେନ୍ଦ୍ର! ଏଭଳି ନାନାପ୍ରକାର ଅନେକ ଶପଥରେ ସମସ୍ତେ ନିଜେମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲାପରେ, ସହସ୍ରନେତ୍ର ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ସେଇ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 43
अथाब्रवीन्मघवा प्रत्ययं स्वं समाभाष्य तमृषिं जातरोषम् | ब्रह्मषिदिंवर्षिनृपर्षिम ध्ये यं त॑ं निबोधेह ममाद्य राजन्
ତାପରେ ମଘବାନ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର) କ୍ରୋଧେ ଜ୍ୱଳିତ ସେଇ ଋଷିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ନିଜ ଅଭିପ୍ରାୟ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ହେ ରାଜନ! ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଦେବର୍ଷି ଓ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ଆଜି ମୋ ମୁଖରୁ ଏଠାରେ ଶୁଣ।
Verse 44
शक्र उवाच अध्वर्यवे दुहितरं ददातु छन््दोगे वा चरितब्रह्मचर्ये । अथर्वणं वेदमधीत्य वि्र: स््नायीत य: पुष्करमाददाति
ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) କହିଲେ—ଯେ ପୁଷ୍କର (ପଦ୍ମ) ନେଇଛି, ସେ ଯଜୁର୍ବେଦୀ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁଙ୍କୁ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା ସାମବେଦୀ ଛାନ୍ଦୋଗଙ୍କୁ କନ୍ୟାଦାନ କରୁ। ନଚେତ୍ ଅଥର୍ବବେଦ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଶୀଘ୍ର ସ୍ନାତକ ହେଉ।
Verse 45
सर्वान् वेदानधीयीत पुण्यशीलो<स्तु धार्मिक: । ब्रह्मण: सदनं यातु यस्ते हरति पुष्करम्
ଯେ ତୋର ପୁଷ୍କର (ପଦ୍ମ) ନେଇଯାଏ, ସେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଓ ଧାର୍ମିକ ହେଉ; ସେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଦନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ।
Verse 46
जिसने आपके कमलोंका अपहरण किया हो, वह सम्पूर्ण वेदोंका अध्ययन करे। पुण्यात्मा और धार्मिक हो, तथा मृत्युके पश्चात् वह ब्रह्माजीके लोकमें जाय ।।
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ହେ ବଲସୂଦନ! ତୁମେ ଯେ ଶପଥ କହିଛ, ସେ ଆସଲେ ଆଶୀର୍ବାଦସ୍ୱରୂପ। ତେଣୁ ମୋ ପୁଷ୍କର (କମଳ) ତୁମେ ହିଁ ନେଇଛ; ଦୟାକରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୋତେ ଫେରାଇଦିଅ। ଏହିଁ ସନାତନ ଧର୍ମ—ସତ୍ୟ ଓ ପରସ୍ୱର ଯଥାଯଥ ପ୍ରତ୍ୟର୍ପଣ।
Verse 47
इन्द्र रवाच न मया भगवल्लॉमभाद्धूतं पुष्करमद्य वै । धर्मास्तु श्रोतुकामेन ह्तं न क्रोद्भयुमहसि
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ଭଗବନ! ଆଜି ମୁଁ ଲୋମଶଙ୍କଠାରୁ ପୁଷ୍କର (କମଳ) ଅପହରଣ କରିନାହିଁ। ଯଦି ଆପଣ ଧର୍ମ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ତେବେ କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଭୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ତାହା ଛିନିନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 48
इन्द्र बोले--भगवन्! मैंने लोभवश कमलोंको नहीं लिया था। आपलोगोंके मुखसे धर्मकी बातें सुनना चाहता था
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ଭଗବନ! ମୁଁ ଲୋଭରୁ କମଳ ନେଇନଥିଲି। ଆପଣମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଧର୍ମକଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ମାତ୍ର ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିଥିଲି। ଏବଂ ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ବଚନରୁ ମୁଁ ସେଇ ଆର୍ଷ ସନାତନ ଧର୍ମ ଶୁଣିଲି—ଯାହା ନିତ୍ୟ, ଅବ୍ୟୟ, ଅନାମୟ; ସଂସାର-ସାଗର ପାର କରାଇବାକୁ ସେତୁ ସମାନ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଧର୍ମଶ୍ରୁତିର ଉତ୍କର୍ଷ ଓ ମହିମା ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ।
Verse 49
तदिदं गृह्ुतां विद्वन् पुष्करं द्विजसत्तम | अतिक्रमं मे भगवन क्षन्तुमर्हस्यनिन्दित,द्विजश्रेष्ठ! विद्वन! अब आप अपने ये कमल लीजिये। भगवन्! अनिन्दनीय महर्षे! मेरा अपराध क्षमा कीजिये
ହେ ବିଦ୍ୱାନ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ପୁଷ୍କର (କମଳ) ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଭଗବନ, ଅନିନ୍ଦ୍ୟ ମହର୍ଷେ! ମୋ ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ଆପଣ ଅର୍ହ।
Verse 50
इत्युक्त: स महेन्द्रेण तपस्वी कोपनो भूशम् । जग्राह पुष्करं धीमान् प्रसन्नश्चाभवन्मुनि:
ମହେନ୍ଦ୍ର ଏପରି କହିବା ସହିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧୀ ତପସ୍ୱୀ ମୁନି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତରୁ ପୁଷ୍କର (କମଳ) ଗ୍ରହଣ କଲେ।
Verse 51
प्रययुस्ते ततो भूयस्तीर्थानि वनगोचरा: । पुण्येषु तीर्थेषु तथा गात्राण्याप्लावयन्त ते
ତାପରେ ସେହି ବନବାସୀ ଯାତ୍ରୀମାନେ ପୁନର୍ବାର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥରେ ଏକ ପରେ ଏକ ଯାଇ ଜଳରେ ଡୁବି ସ୍ନାନ କରି, ଯାତ୍ରାଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କଲେ।
Verse 52
आख्यानं य इदं युक्त: पठेत् पर्वणि पर्वणि । न मूर्ख जनयेत् पुत्र॑ न भवेच्च निराकृति:
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଯେ ନିୟମିତ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ପର୍ବେ ପର୍ବେ ଏହି ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ ପଢ଼େ, ସେ କେବେ ମୂର୍ଖ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ ନାହିଁ; ଏବଂ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନ ଶରୀରଦୋଷୀ ହୁଏ, ନ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ବିଫଳ ହୁଏ।
Verse 53
न तमापत् स्पृशेत् काचिद् विज्वरो नजरावह: । विरजा: श्रेयसा युक्त: प्रेत्य स्वर्गमवाप्तुयात्
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଏପରି ପୁରୁଷକୁ କୌଣସି ଆପତ୍ତି ସ୍ପର୍ଶ କରେ ନାହିଁ; ସେ ତାପ-ଚିନ୍ତାରହିତ ରହେ, ଏବଂ ଜରାର ଆକ୍ରମଣ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ। ରାଗରହିତ ହୋଇ ଶ୍ରେୟସରେ ଯୁକ୍ତ ସେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 54
यश्च शास्त्रमधीयीत ऋषिभि: परिपालितम् | स गच्छेद् ब्रह्मणो लोकमव्ययं च नरोत्तम,नरश्रेष्ठल जो ऋषियोंद्वारा सुरक्षित इस शास्त्रका अध्ययन करता है, वह अविनाशी ब्रह्मधामको प्राप्त होता है
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିପାଳିତ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଯେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ, ସେ ଅବ୍ୟୟ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 93
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें गृणालकी चोरीका उपाख्यानविषयक तिरानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ଗୃଣାଲକୀ-ଚୌର୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନବିଷୟକ ତିରାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 94
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि शपथविधिनाम चतुर्नवतितमो<ध्याय:
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବର ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ଶପଥବିଧି-ବିଷୟକ ଚୌରାନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Frequently Asked Questions
Jamadagni’s anger at Reṇukā’s delay—caused by extreme solar heat—escalates toward harming Sūrya, creating a conflict between immediate grievance and recognition of a cosmic function essential to life and rites.
Sūrya frames himself as a necessary causal link: rays gather essences, rain returns them, food arises, and from food proceed life and ritual-social institutions; this argues for measured judgment and respect for systemic interdependence.
In the excerpt, Bhīṣma signals that he will explain akṣayyatā (inexhaustible merit) and puṇya associated with the practice, but the explicit phalaśruti formulation is not yet stated in the verses provided.